ધ્યાનમ્ -
માણિક્યવીણામુપલાલયન્તીં મદાલસાં મઞ્જુલવાગ્વિલાસામ્ ।
મહેન્દ્રનીલદ્યુતિકોમલાઙ્ગીં માતઙ્ગકન્યાં સતતં સ્મરામિ ॥ ૧॥
માણિક્યવીણામુપલાલયન્તીં મદાલસાં મઞ્જુલવાગ્વિલાસામ્ ।
મહેન્દ્રનીલદ્યુતિકોમલાઙ્ગીં માતઙ્ગકન્યાં સતતં સ્મરામિ ॥ ૧॥
ચતુર્ભુજે ચન્દ્રકલાવતંસે કુચોન્નતે કુઙ્કમરાગશોણે ।
પુણ્ડ્રેક્ષુપાશાઙ્કુશપુષ્પબાણહસ્તે નમસ્તે જગદેકમાતઃ ॥
પુણ્ડ્રેક્ષુપાશાઙ્કુશપુષ્પબાણહસ્તે નમસ્તે જગદેકમાતઃ ॥
પ્રાર્થના -
માતા મરકતશ્યામા માતઙ્ગી મદશાલિની ।
કટાક્ષયતુ કલ્યાણી કદમ્બવનવાસિની ॥
માતા મરકતશ્યામા માતઙ્ગી મદશાલિની ।
કટાક્ષયતુ કલ્યાણી કદમ્બવનવાસિની ॥
જય માતઙ્ગતનયે જય નીલોત્પલદ્યુતે ।
જય સઙ્ગીતરસિકે જય લીલાશુકપ્રિયે ॥
જય સઙ્ગીતરસિકે જય લીલાશુકપ્રિયે ॥
અથ દણ્ડકમ્ ।
જય જનનિ ! સુધાસમુદ્રાન્તહૃદ્યન્મણિદ્વીપસંરૂઢબિલ્વાટવીમધ્યકલ્પ-
દ્રુમાકલ્પકાદમ્બકાન્તારવાસપ્રિયે, કૃત્તિવાસઃપ્રિયે, સર્વલોકપ્રિયે;
જય જનનિ ! સુધાસમુદ્રાન્તહૃદ્યન્મણિદ્વીપસંરૂઢબિલ્વાટવીમધ્યકલ્પ-
દ્રુમાકલ્પકાદમ્બકાન્તારવાસપ્રિયે, કૃત્તિવાસઃપ્રિયે, સર્વલોકપ્રિયે;
સાદરારબ્ધસઙ્ગીતસમ્ભાવનાસમ્ભ્રમાલોલનીપસ્રગાબદ્ધચૂલીસનાથત્રિકે,
સાનુમત્પુત્રિકે,
શેખરીભૂતશીતાંશુરેખામયૂખાવલીબદ્ધસુસ્નિગ્ધનીલાલકશ્રેણિશૃઙ્ગારિતે,
લોકસમ્ભાવિતે,
કામલીલાધનુઃસન્નિભભ્રૂલતાપુષ્પસન્દોહસન્દેહકૃલ્લોચને,
વાક્સુધાસેચને ;
સાનુમત્પુત્રિકે,
શેખરીભૂતશીતાંશુરેખામયૂખાવલીબદ્ધસુસ્નિગ્ધનીલાલકશ્રેણિશૃઙ્ગારિતે,
લોકસમ્ભાવિતે,
કામલીલાધનુઃસન્નિભભ્રૂલતાપુષ્પસન્દોહસન્દેહકૃલ્લોચને,
વાક્સુધાસેચને ;
ચારુગોરોચનાપઙ્કકેલીલલામાભિરામે, સુરામે, રમે,
પ્રોલ્લસદ્વાલિકામૌક્તિકશ્રેણિકાચન્દ્રિકામણ્ડલોદ્ભાસિલાવણ્ય-
ગણ્ડસ્થલન્યસ્ત
કસ્તૂરિકાપત્રરેખાસમુદ્ભૂતસૌરભ્યસમ્ભ્રાન્તભૃઙ્ગાઙ્ગનાગીત-
સાન્દ્રીભવન્મન્દ્રતન્ત્રીસ્વરે, સુસ્વરે, ભાસ્વરે;
પ્રોલ્લસદ્વાલિકામૌક્તિકશ્રેણિકાચન્દ્રિકામણ્ડલોદ્ભાસિલાવણ્ય-
ગણ્ડસ્થલન્યસ્ત
કસ્તૂરિકાપત્રરેખાસમુદ્ભૂતસૌરભ્યસમ્ભ્રાન્તભૃઙ્ગાઙ્ગનાગીત-
સાન્દ્રીભવન્મન્દ્રતન્ત્રીસ્વરે, સુસ્વરે, ભાસ્વરે;
વલ્લકીવાદનપ્રક્રિયાલોલતાલીદલાબદ્ધતાટઙ્કભૂષાવિશેષાન્વિતે,
સિદ્ધસમ્માનિતે,
દિવ્યાહાલામદોદ્વેલહેલાલસચ્ચક્ષુરાન્દોલન-
શ્રીસમાક્ષિપ્તકર્ણૈકનીલોત્પલે,
શ્યામલે, પૂરિતાશેષલોકાભિવાઞ્છાફલે, નિર્મલે, શ્રીફલે ;
સિદ્ધસમ્માનિતે,
દિવ્યાહાલામદોદ્વેલહેલાલસચ્ચક્ષુરાન્દોલન-
શ્રીસમાક્ષિપ્તકર્ણૈકનીલોત્પલે,
શ્યામલે, પૂરિતાશેષલોકાભિવાઞ્છાફલે, નિર્મલે, શ્રીફલે ;
સ્વેદબિન્દૂલ્લસત્ફાલલાવણ્યનિઃષ્યન્દસન્દોહ-
સન્દેહકૃન્નાસિકામૌક્તિકે, સર્વમન્ત્રાત્મિકે, કાલિકે;
સન્દેહકૃન્નાસિકામૌક્તિકે, સર્વમન્ત્રાત્મિકે, કાલિકે;
મુગ્ધમન્દસ્મિતોદારવક્ત્રસ્ફુરત્પૂગતામ્બૂલકર્પૂરખણ્ડોત્કરે,
જ્ઞાનમુદ્રાકરે, સર્વસમ્પત્કરે, પદ્મભાસ્વત્કરે, શ્રીકરે,
જ્ઞાનમુદ્રાકરે, સર્વસમ્પત્કરે, પદ્મભાસ્વત્કરે, શ્રીકરે,
કુન્દપુષ્પદ્યુતિસ્નિગ્ધદન્તાવલીનિર્મલાલોલકલ્લોલ-
સમ્મેલનસ્મેરશોણાધરે, ચારુવીણાધરે, પક્વબિમ્બાધરે ॥
સમ્મેલનસ્મેરશોણાધરે, ચારુવીણાધરે, પક્વબિમ્બાધરે ॥
સુલલિતનવયૌવનારમ્ભચન્દ્રોદયોદ્વેલલાવણ્ય-
દુગ્ધાર્ણવાવિર્ભવત્કમ્બુબિબ્બોકભૃત્કન્ધરે, સત્કલામન્દિરે, મન્થરે,
દિવ્યરત્નપ્રભાબન્ધુરચ્છન્નહારાદિભૂષાસમુદ્યોતમાનાનવદ્યાઙ્ગશોભે,
શુભે; રત્નકેયૂરરશ્મિચ્છટાપલ્લવપ્રોલ્લસદ્દોર્લતારાજિતે, યોગિભિઃ
પૂજિતે ; વિશ્વદિઙ્મણ્ડલવ્યાપિમાણિક્યતેજઃસ્ફુરત્કઙ્કણાલઙ્કૃતે,
વિભ્રમાલઙ્કૃતે, સાધુભિઃ સત્કૃતે ;
દુગ્ધાર્ણવાવિર્ભવત્કમ્બુબિબ્બોકભૃત્કન્ધરે, સત્કલામન્દિરે, મન્થરે,
દિવ્યરત્નપ્રભાબન્ધુરચ્છન્નહારાદિભૂષાસમુદ્યોતમાનાનવદ્યાઙ્ગશોભે,
શુભે; રત્નકેયૂરરશ્મિચ્છટાપલ્લવપ્રોલ્લસદ્દોર્લતારાજિતે, યોગિભિઃ
પૂજિતે ; વિશ્વદિઙ્મણ્ડલવ્યાપિમાણિક્યતેજઃસ્ફુરત્કઙ્કણાલઙ્કૃતે,
વિભ્રમાલઙ્કૃતે, સાધુભિઃ સત્કૃતે ;
વાસરારમ્ભવેલાસમુજ્જૃમ્ભમાણારવિન્દપ્રતિદ્વન્દ્વિપાણિદ્વયે,
સન્તતોદ્યદ્દયે અદ્વયે ;
દિવ્યરત્નોર્મિકાદીધિતિસ્તોમસન્ધ્યાયમાનાઙ્ગુલી-
પલ્લવોદ્યન્નખેન્દુપ્રભામણ્ડલે,
સન્નતાખણ્ડલે, ચિત્પ્રભામણ્ડલે, પ્રોલ્લસત્કુણ્ડલે;
સન્તતોદ્યદ્દયે અદ્વયે ;
દિવ્યરત્નોર્મિકાદીધિતિસ્તોમસન્ધ્યાયમાનાઙ્ગુલી-
પલ્લવોદ્યન્નખેન્દુપ્રભામણ્ડલે,
સન્નતાખણ્ડલે, ચિત્પ્રભામણ્ડલે, પ્રોલ્લસત્કુણ્ડલે;
તારકારાજિનીકાશહારાવલિસ્મેરચારુ-
સ્તનાભોગભારાનમન્મધ્યવલ્લીવલિચ્છેદ-
વીચીસમુલ્લાસસન્દર્શિતાકારસૌન્દર્યરત્નાકરે,
વલ્લકીભૃત્કરે, કિઙ્કરશ્રીકરે;
હેમકુમ્ભોપમોત્તુઙ્ગવક્ષોજભારાવનમ્રે , ત્રિલોકાવનમ્રે ;
લસદ્વૃત્તગમ્ભીરનાભીસરસ્તીરશૈવાલશઙ્કાકરશ્યામરોમાવલીભૂષણે,
મઞ્જુસમ્ભાષણે ;
સ્તનાભોગભારાનમન્મધ્યવલ્લીવલિચ્છેદ-
વીચીસમુલ્લાસસન્દર્શિતાકારસૌન્દર્યરત્નાકરે,
વલ્લકીભૃત્કરે, કિઙ્કરશ્રીકરે;
હેમકુમ્ભોપમોત્તુઙ્ગવક્ષોજભારાવનમ્રે , ત્રિલોકાવનમ્રે ;
લસદ્વૃત્તગમ્ભીરનાભીસરસ્તીરશૈવાલશઙ્કાકરશ્યામરોમાવલીભૂષણે,
મઞ્જુસમ્ભાષણે ;
ચારુશિઞ્જત્કટીસૂત્રનિર્ભર્ત્સિતાનઙ્ગલીલાધનુઃશિઞ્જિનીડમ્બરે,
દિવ્યરત્નામ્બરે,
પદ્મરાગોલ્લસન્મેખલાભાસ્વરશ્રોણિશોભાજિતસ્વર્ણભૂભૃત્તલે,
ચન્દ્રિકાશીતલે ॥
દિવ્યરત્નામ્બરે,
પદ્મરાગોલ્લસન્મેખલાભાસ્વરશ્રોણિશોભાજિતસ્વર્ણભૂભૃત્તલે,
ચન્દ્રિકાશીતલે ॥
વિકસિતનવકિંશુકાતામ્રદિવ્યાંશુકચ્છન્નચારૂરુશોભાપરાભૂત-
સિન્દૂરશોણાયમાનેન્દ્રમાતઙ્ગહસ્તાર્ગલે, વૈભવાનર્ગલે શ્યામલે,
કોમલસ્નિગ્ધનીલોત્પલોત્પાદિતાનઙ્ગતૂણીરશઙ્કાકરોદારજઙ્ઘાલતે,
ચારુલીલાગતે,
નમ્રદિક્પાલસીમન્તિનીકુન્તલસ્નિગ્ધનીલપ્રભાપુઞ્જસઞ્જાત-
દૂર્વાઙ્કુરાશઙ્કસારઙ્ગસંયોગ-
રિઙ્ખન્નખેન્દૂજ્જ્વલે, પ્રોજ્જ્વલે, નિર્મલે;
સિન્દૂરશોણાયમાનેન્દ્રમાતઙ્ગહસ્તાર્ગલે, વૈભવાનર્ગલે શ્યામલે,
કોમલસ્નિગ્ધનીલોત્પલોત્પાદિતાનઙ્ગતૂણીરશઙ્કાકરોદારજઙ્ઘાલતે,
ચારુલીલાગતે,
નમ્રદિક્પાલસીમન્તિનીકુન્તલસ્નિગ્ધનીલપ્રભાપુઞ્જસઞ્જાત-
દૂર્વાઙ્કુરાશઙ્કસારઙ્ગસંયોગ-
રિઙ્ખન્નખેન્દૂજ્જ્વલે, પ્રોજ્જ્વલે, નિર્મલે;
પ્રહ્વદેવેશલક્ષ્મીશભૂતેશતોયેશવાણીશકીનાશદૈત્યેશયક્ષેશવાય્વગ્નિ-
કોટીરમાણિક્યસઙ્ઘૃષ્ટબાલાતપોદ્દામલાક્ષારસારુણ્યતારુણ્યલક્ષ્મી-
ગૃહીતાઙ્ઘ્રિપદ્મે, સુપદ્મે, ઉમે ॥
કોટીરમાણિક્યસઙ્ઘૃષ્ટબાલાતપોદ્દામલાક્ષારસારુણ્યતારુણ્યલક્ષ્મી-
ગૃહીતાઙ્ઘ્રિપદ્મે, સુપદ્મે, ઉમે ॥
સુરુચિરનવરત્નપીઠસ્થિતે, સુસ્થિતે, રક્તપદ્માસને, રત્નસિહ્માસને
શઙ્ખપદ્મદ્વયોપાશ્રિતે, વિશ્રુતે તત્ર વિઘ્નેશદુર્ગાવટુક્ષેત્રપાલૈર્યુતે,
મત્તમાતઙ્ગકન્યાસમૂહાન્વિતે, મઞ્જુલામેનકાદ્યઙ્ગનામાનિતે,
ભૈરવૈરષ્ટભિર્વેષ્ટિતે, દેવિ ! વામાદિભિઃ શક્તિભિઃ સેવિતે;
શઙ્ખપદ્મદ્વયોપાશ્રિતે, વિશ્રુતે તત્ર વિઘ્નેશદુર્ગાવટુક્ષેત્રપાલૈર્યુતે,
મત્તમાતઙ્ગકન્યાસમૂહાન્વિતે, મઞ્જુલામેનકાદ્યઙ્ગનામાનિતે,
ભૈરવૈરષ્ટભિર્વેષ્ટિતે, દેવિ ! વામાદિભિઃ શક્તિભિઃ સેવિતે;
ધાત્રિ ! લક્ષ્મ્યાદિશક્ત્યષ્ટકૈઃ સંયુતે, માતૃકામણ્ડલૈર્મણ્ડિતે,
યક્ષગન્ધર્વસિદ્ધાઙ્ગનામણ્ડલૈરર્ચિતે, પઞ્ચબાણાત્મિકે, પઞ્ચબાણેન
રત્યા ચ સમ્ભાવિતે, પ્રીતિભાજા વસન્તેન ચાનન્દિતે ॥
યક્ષગન્ધર્વસિદ્ધાઙ્ગનામણ્ડલૈરર્ચિતે, પઞ્ચબાણાત્મિકે, પઞ્ચબાણેન
રત્યા ચ સમ્ભાવિતે, પ્રીતિભાજા વસન્તેન ચાનન્દિતે ॥
ભક્તિભાજાં પરં શ્રેયસે કલ્પસે, યોગિનાં માનસે દ્યોતસે, છન્દસામ્ ઓજસે ભ્રાજસે ॥
ગીતવિદ્યાવિનોદાતિતૃષ્ણેન કૃષ્ણેન સમ્પૂજ્યસે । ભક્તિમચ્ચેતસા વેધસા
સ્તૂયસે । વિશ્વહૃદ્યેન વાદ્યેન વિદ્યાધરૈર્ગીયસે ॥
સ્તૂયસે । વિશ્વહૃદ્યેન વાદ્યેન વિદ્યાધરૈર્ગીયસે ॥
શ્રવણહરણદક્ષિણક્વાણયા વીણયા કિન્નરૈર્ગીયસે ॥
યક્ષગન્ધર્વસિદ્ધાઙ્ગનામણ્ડલૈરર્ચ્યસે । સર્વસૌભાગ્યવાઞ્છાવતીભિઃ વધૂભિઃ સુરાણાં સમારાધ્યસે ॥
સર્વવિદ્યાવિશેષાત્મકં ચાટુગાથાસમુચ્ચારણં
કણ્ઠમૂલોલ્લસદ્વર્ણરાજિત્રયં કોમલશ્યામલોદારપક્ષદ્વયં
તુણ્ડશોભાતિદૂરીભવત્કિંશુકં તં શુકં લાલયન્તી પરિક્રીડસે ॥ ૫ ॥
કણ્ઠમૂલોલ્લસદ્વર્ણરાજિત્રયં કોમલશ્યામલોદારપક્ષદ્વયં
તુણ્ડશોભાતિદૂરીભવત્કિંશુકં તં શુકં લાલયન્તી પરિક્રીડસે ॥ ૫ ॥
પાણિપદ્મદ્વયેનાક્ષમાલામપિ સ્ફાટિકીં જ્ઞાનસારાત્મકં પુસ્તકં ચાપરેણાઙ્કુશં પાશમાબિભ્રતી યેન સઞ્ચિન્ત્યસે ચેતસા તસ્ય વક્ત્રાન્તરાત્ ગદ્યપદ્યાત્મિકા ભારતી નિસ્સરેત્ ॥
યેન વા યાવકાભાકૃતિર્ભાવ્યસે તસ્ય વશ્યા ભવન્તિ સ્ત્રિયઃ પુરુષાઃ । યેન વા શાતકુમ્ભદ્યુતિર્ભાવ્યસે સોઽપિ લક્ષ્મીસહસ્રૈઃ પરિક્રીડતે । કિં ન સિદ્ધયેત્ વપુ: શ્યામલં કોમલં ચન્દ્રચૂડાન્વિતં તાવકં ધ્યાયતઃ ।
તસ્ય લીલાસરો વારિધિઃ, તસ્ય કેલીવનં નન્દનમ્, તસ્ય ભદ્રાસનં ભૂતલમ્, તસ્ય ગીર્દેવતા કિઙ્કરી, તસ્ય ચાજ્ઞાકરી શ્રીઃ સ્વયમ્ ॥ ૬ ॥
સર્વતીર્થાત્મિકે! સર્વમન્ત્રાત્મિકે ! સર્વતન્ત્રાત્મિકે ! સર્વયન્ત્રાત્મિકે ! સર્વચક્રાત્મિકે ! સર્વશક્ત્યાત્મિકે ! સર્વપીઠાત્મિકે ! સર્વતત્ત્વાત્મિકે ! સર્વવિદ્યાત્મિકે ! સર્વયોગાત્મિકે ! સર્વનાદાત્મિકે ! સર્વવર્ણાત્મિકે ! સર્વશબ્દાત્મિકે ! સર્વવિશ્વાત્મિકે ! સર્વદીક્ષાત્મિકે ! સર્વસર્વાત્મકે ! સર્વગે ! હે જગન્માતૃકે ! પાહિ માં, પાહિ માં, પાહિ માં ; દેવિ! તુભ્યં નમો, દેવિ! તુભ્યં નમો, દેવિ! તુભ્યં નમઃ ॥ ૭ ॥
॥ ઇતિ શ્રીમહાકવિકાલિદાસપ્રણીતં શ્યામલાદણ્ડકં સમ્પૂર્ણમ્ ॥

