Goddess Shyamala (Matangi)

श्यामलादण्डकम्

(Shyamala Dandakam)

Mahakavi Kalidasa

Composed by the great poet Kalidasa, the Shyamala Dandakam is a highly poetic and majestic hymn dedicated to Goddess Matangi (Shyamala), the Goddess of wisdom, music, and the arts. Written in the unique 'Dandaka' meter, it beautifully describes Her divine form, Her abode, and Her supreme cosmic power. Reciting this stotram is believed to bestow immense eloquence, creativity, and the grace of the Divine Mother.

ध्यानम् -
माणिक्यवीणामुपलालयन्तीं मदालसां मञ्जुलवाग्विलासाम् ।
महेन्द्रनीलद्युतिकोमलाङ्गीं मातङ्गकन्यां सततं स्मरामि ॥ १॥
चतुर्भुजे चन्द्रकलावतंसे कुचोन्नते कुङ्कमरागशोणे ।
पुण्ड्रेक्षुपाशाङ्कुशपुष्पबाणहस्ते नमस्ते जगदेकमातः ॥
प्रार्थना -
माता मरकतश्यामा मातङ्गी मदशालिनी ।
कटाक्षयतु कल्याणी कदम्बवनवासिनी ॥
जय मातङ्गतनये जय नीलोत्पलद्युते ।
जय सङ्गीतरसिके जय लीलाशुकप्रिये ॥
अथ दण्डकम् ।
जय जननि ! सुधासमुद्रान्तहृद्यन्मणिद्वीपसंरूढबिल्वाटवीमध्यकल्प-
द्रुमाकल्पकादम्बकान्तारवासप्रिये, कृत्तिवासःप्रिये, सर्वलोकप्रिये;
सादरारब्धसङ्गीतसम्भावनासम्भ्रमालोलनीपस्रगाबद्धचूलीसनाथत्रिके,
सानुमत्पुत्रिके,
शेखरीभूतशीतांशुरेखामयूखावलीबद्धसुस्निग्धनीलालकश्रेणिशृङ्गारिते,
लोकसम्भाविते,
कामलीलाधनुःसन्निभभ्रूलतापुष्पसन्दोहसन्देहकृल्लोचने,
वाक्सुधासेचने ;
चारुगोरोचनापङ्ककेलीललामाभिरामे, सुरामे, रमे,
प्रोल्लसद्वालिकामौक्तिकश्रेणिकाचन्द्रिकामण्डलोद्भासिलावण्य-
गण्डस्थलन्यस्त
कस्तूरिकापत्ररेखासमुद्भूतसौरभ्यसम्भ्रान्तभृङ्गाङ्गनागीत-
सान्द्रीभवन्मन्द्रतन्त्रीस्वरे, सुस्वरे, भास्वरे;
वल्लकीवादनप्रक्रियालोलतालीदलाबद्धताटङ्कभूषाविशेषान्विते,
सिद्धसम्मानिते,
दिव्याहालामदोद्वेलहेलालसच्चक्षुरान्दोलन-
श्रीसमाक्षिप्तकर्णैकनीलोत्पले,
श्यामले, पूरिताशेषलोकाभिवाञ्छाफले, निर्मले, श्रीफले ;
स्वेदबिन्दूल्लसत्फाललावण्यनिःष्यन्दसन्दोह-
सन्देहकृन्नासिकामौक्तिके, सर्वमन्त्रात्मिके, कालिके;
मुग्धमन्दस्मितोदारवक्त्रस्फुरत्पूगताम्बूलकर्पूरखण्डोत्करे,
ज्ञानमुद्राकरे, सर्वसम्पत्करे, पद्मभास्वत्करे, श्रीकरे,
कुन्दपुष्पद्युतिस्निग्धदन्तावलीनिर्मलालोलकल्लोल-
सम्मेलनस्मेरशोणाधरे, चारुवीणाधरे, पक्वबिम्बाधरे ॥
सुललितनवयौवनारम्भचन्द्रोदयोद्वेललावण्य-
दुग्धार्णवाविर्भवत्कम्बुबिब्बोकभृत्कन्धरे, सत्कलामन्दिरे, मन्थरे,
दिव्यरत्नप्रभाबन्धुरच्छन्नहारादिभूषासमुद्योतमानानवद्याङ्गशोभे,
शुभे; रत्नकेयूररश्मिच्छटापल्लवप्रोल्लसद्दोर्लताराजिते, योगिभिः
पूजिते ; विश्वदिङ्मण्डलव्यापिमाणिक्यतेजःस्फुरत्कङ्कणालङ्कृते,
विभ्रमालङ्कृते, साधुभिः सत्कृते ;
वासरारम्भवेलासमुज्जृम्भमाणारविन्दप्रतिद्वन्द्विपाणिद्वये,
सन्ततोद्यद्दये अद्वये ;
दिव्यरत्नोर्मिकादीधितिस्तोमसन्ध्यायमानाङ्गुली-
पल्लवोद्यन्नखेन्दुप्रभामण्डले,
सन्नताखण्डले, चित्प्रभामण्डले, प्रोल्लसत्कुण्डले;
तारकाराजिनीकाशहारावलिस्मेरचारु-
स्तनाभोगभारानमन्मध्यवल्लीवलिच्छेद-
वीचीसमुल्लाससन्दर्शिताकारसौन्दर्यरत्नाकरे,
वल्लकीभृत्करे, किङ्करश्रीकरे;
हेमकुम्भोपमोत्तुङ्गवक्षोजभारावनम्रे , त्रिलोकावनम्रे ;
लसद्वृत्तगम्भीरनाभीसरस्तीरशैवालशङ्काकरश्यामरोमावलीभूषणे,
मञ्जुसम्भाषणे ;
चारुशिञ्जत्कटीसूत्रनिर्भर्त्सितानङ्गलीलाधनुःशिञ्जिनीडम्बरे,
दिव्यरत्नाम्बरे,
पद्मरागोल्लसन्मेखलाभास्वरश्रोणिशोभाजितस्वर्णभूभृत्तले,
चन्द्रिकाशीतले ॥
विकसितनवकिंशुकाताम्रदिव्यांशुकच्छन्नचारूरुशोभापराभूत-
सिन्दूरशोणायमानेन्द्रमातङ्गहस्तार्गले, वैभवानर्गले श्यामले,
कोमलस्निग्धनीलोत्पलोत्पादितानङ्गतूणीरशङ्काकरोदारजङ्घालते,
चारुलीलागते,
नम्रदिक्पालसीमन्तिनीकुन्तलस्निग्धनीलप्रभापुञ्जसञ्जात-
दूर्वाङ्कुराशङ्कसारङ्गसंयोग-
रिङ्खन्नखेन्दूज्ज्वले, प्रोज्ज्वले, निर्मले;
प्रह्वदेवेशलक्ष्मीशभूतेशतोयेशवाणीशकीनाशदैत्येशयक्षेशवाय्वग्नि-
कोटीरमाणिक्यसङ्घृष्टबालातपोद्दामलाक्षारसारुण्यतारुण्यलक्ष्मी-
गृहीताङ्घ्रिपद्मे, सुपद्मे, उमे ॥
सुरुचिरनवरत्नपीठस्थिते, सुस्थिते, रक्तपद्मासने, रत्नसिह्मासने
शङ्खपद्मद्वयोपाश्रिते, विश्रुते तत्र विघ्नेशदुर्गावटुक्षेत्रपालैर्युते,
मत्तमातङ्गकन्यासमूहान्विते, मञ्जुलामेनकाद्यङ्गनामानिते,
भैरवैरष्टभिर्वेष्टिते, देवि ! वामादिभिः शक्तिभिः सेविते;
धात्रि ! लक्ष्म्यादिशक्त्यष्टकैः संयुते, मातृकामण्डलैर्मण्डिते,
यक्षगन्धर्वसिद्धाङ्गनामण्डलैरर्चिते, पञ्चबाणात्मिके, पञ्चबाणेन
रत्या च सम्भाविते, प्रीतिभाजा वसन्तेन चानन्दिते ॥
भक्तिभाजां परं श्रेयसे कल्पसे, योगिनां मानसे द्योतसे, छन्दसाम् ओजसे भ्राजसे ॥
गीतविद्याविनोदातितृष्णेन कृष्णेन सम्पूज्यसे । भक्तिमच्चेतसा वेधसा
स्तूयसे । विश्वहृद्येन वाद्येन विद्याधरैर्गीयसे ॥
श्रवणहरणदक्षिणक्वाणया वीणया किन्नरैर्गीयसे ॥
यक्षगन्धर्वसिद्धाङ्गनामण्डलैरर्च्यसे । सर्वसौभाग्यवाञ्छावतीभिः वधूभिः सुराणां समाराध्यसे ॥
सर्वविद्याविशेषात्मकं चाटुगाथासमुच्चारणं
कण्ठमूलोल्लसद्वर्णराजित्रयं कोमलश्यामलोदारपक्षद्वयं
तुण्डशोभातिदूरीभवत्किंशुकं तं शुकं लालयन्ती परिक्रीडसे ॥ ५ ॥
पाणिपद्मद्वयेनाक्षमालामपि स्फाटिकीं ज्ञानसारात्मकं पुस्तकं चापरेणाङ्कुशं पाशमाबिभ्रती येन सञ्चिन्त्यसे चेतसा तस्य वक्त्रान्तरात् गद्यपद्यात्मिका भारती निस्सरेत् ॥
येन वा यावकाभाकृतिर्भाव्यसे तस्य वश्या भवन्ति स्त्रियः पुरुषाः । येन वा शातकुम्भद्युतिर्भाव्यसे सोऽपि लक्ष्मीसहस्रैः परिक्रीडते । किं न सिद्धयेत् वपु: श्यामलं कोमलं चन्द्रचूडान्वितं तावकं ध्यायतः ।
तस्य लीलासरो वारिधिः, तस्य केलीवनं नन्दनम्, तस्य भद्रासनं भूतलम्, तस्य गीर्देवता किङ्करी, तस्य चाज्ञाकरी श्रीः स्वयम् ॥ ६ ॥
सर्वतीर्थात्मिके! सर्वमन्त्रात्मिके ! सर्वतन्त्रात्मिके ! सर्वयन्त्रात्मिके ! सर्वचक्रात्मिके ! सर्वशक्त्यात्मिके ! सर्वपीठात्मिके ! सर्वतत्त्वात्मिके ! सर्वविद्यात्मिके ! सर्वयोगात्मिके ! सर्वनादात्मिके ! सर्ववर्णात्मिके ! सर्वशब्दात्मिके ! सर्वविश्वात्मिके ! सर्वदीक्षात्मिके ! सर्वसर्वात्मके ! सर्वगे ! हे जगन्मातृके ! पाहि मां, पाहि मां, पाहि मां ; देवि! तुभ्यं नमो, देवि! तुभ्यं नमो, देवि! तुभ्यं नमः ॥ ७ ॥
॥ इति श्रीमहाकविकालिदासप्रणीतं श्यामलादण्डकं सम्पूर्णम् ॥

Explore More