Goddess Lalita

ભાવનોપનિષદ્

(Bhavanopanishad in Gujarati)

From Atharva Veda

The Bhavanopanishad is a profound Shakta Upanishad belonging to the Atharva Veda, focusing on the internal meditative worship of Goddess Lalita Tripura Sundari. It uniquely correlates the various components of the human body and the physical world with the sacred Sri Chakra, teaching that the entire universe and individual existence are manifestations of the Devi. By contemplating the body as a temple and its functions as rituals, practitioners attain the supreme knowledge of non-duality. Reciting or internalizing these verses facilitates the dissolution of ego, spiritual awakening, and the realization of one's inherent divine unity with the Goddess.

શ્રીગુરુ-સ્સર્વકારણભૂતા શક્તિઃ ॥1॥
કેન નવરન્ધ્રરૂપો દેહઃ।
નવશક્તિરૂપં શ્રીચક્રમ।
વારાહી પિતૃરૂપા।
કુરુકુલ્લા બલિદેવતા માતા।
પુરુષાર્થા-સ્સાગરાઃ।
દેહો નવરત્નદ્વીપઃ।
આધારનવકમુદ્રા: શક્તયઃ।
ત્વગાદિસપ્તધાતુભિર-નેકૈ-સ્સં​યુઁક્તા-સ્સઙ્કલ્પાઃ કલ્પતરવઃ।
તેજ: કલ્પકોદ્યાનમ્।રસનયા ભાવ્યમાના મધુરામ્લતિક્ત-કટુકષાયલવણભેદા-ષ્ષડ્રસા-ષ્ષડૃતવઃ ।
ક્રિયાશક્તિઃ પીઠમ્।
કુણ્ડલિની જ્ઞાનશક્તિર્ગૃહમ્। ઇચ્છાશક્તિર્મહાત્રિપુરસુન્દરી।
જ્ઞાતા હોતા જ્ઞાનમગ્નિઃ જ્ઞેયં હવિઃ। જ્ઞાતૃજ્ઞાનજ્ઞેયાનામભેદભાવનં શ્રીચક્રપૂજનમ્। નિયતિસહિતા-શ્શ્ર્-ઋઙ્ગારાદયો નવ રસા અણિમાદયઃ। કામક્રોધલોભમોહમદ-માત્સર્યપુણ્યપાપમયા બ્રાહ્મયાદ્યષ્ટશક્તયઃ । પૃથિવ્યપ્તેજોવાય્વાકાશશ્રોત્રત્વક્ચક્ષુર્જિહ્વાઘ્રાણવા-ક્પાણિપાદપાયૂપસ્થમનોવિકારા-ષ્ષોડશ શક્તયઃ ।
વચનાદાનગમનવિસર્ગાનન્દહાનોપેક્ષાબુદ્ધયો-ઽનઙ્ગકુસુમાદિશક્તયો-ઽષ્ટૌ।
અલમ્બુસા કુહૂર્વિશ્વોદરી વરુણા હસ્તિજિહ્વા યશસ્વત્યશ્વિની ગાન્ધારી પૂષા શઙ્ખિની સરસ્વતીડા પિઙ્ગલા સુષુમ્ના ચેતિ ચતુર્દશ નાડ્યઃ। સર્વસઙ્ક્ષોભિણ્યાદિચતુર્દશારગા દેવતાઃ। પ્રાણાપાનવ્યાનોદાનસમાનનાગકૂર્મકૃકરદેવદત્તધનઞ્જયા ઇતિ દશ વાયવઃ ।
સર્વસિદ્ધિ-પ્રદા દેવ્યો બહિર્દશારગા દેવતાઃ। એતદ્વાયુદશકસંસર્ગોપાથિભેદેન રેચકપૂરકશોષકદાહક-પ્લાવકા અમૃતમિતિ પ્રાણમુખ્યત્વેન પઞ્ચવિધો-ઽસ્તિ ।
ક્ષારકો દારકઃ, ક્ષોભકો મોહકો જૃમ્ભક ઇત્યપાલનમુખ્યત્વેન પઞ્ચવિધો-ઽસ્તિ ।
તેન મનુષ્યાણા-મ્મોહકો દાહકો ભક્ષ્યભોજ્યલેહ્યચોષ્યપેયા-ત્મક-ઞ્ચતુર્વિધમન્ન-મ્પાચયતિ।
એતા દશ વહ્નિકલા-સ્સર્વાત્વાદ્યન્તર્દશારગા દેવતાઃ। શીતોષ્ણસુખદુઃખેચ્છાસત્ત્વરજસ્તમોગુણા વશિન્યાદિશક્તયો-ઽષ્ટૌ।
શબ્દસ્પર્​શરૂપરસગન્ધાઃ પઞ્ચતન્માત્રાઃ પઞ્ચ પુષ્પબાણા મન ઇક્ષુધનુઃ।
વશ્યો બાણો રાગઃ પાશઃ।
દ્વેષો-ઽઙ્કુશઃ।
અવ્યક્તમહત્તત્ત્વમહદહઙ્કાર ઇતિ કામેશ્વરીવજ્નેશ્વરીભગમાલિન્યો-ઽન્તસ્ત્રિકોણાગ્નગા દેવતાઃ ।
પઞ્ચદશતિથિરૂપેણ કાલસ્ય પરિણામાવલોકનસ્થિતિઃ પઞ્ચદશ નિત્યા શ્રદ્ધાનુરૂપાધિદેવતા।
તયોઃ કામેશ્વરી સદાનન્દઘના પરિપૂર્ણસ્વાત્મૈક્યરૂપા દેવતા ॥2॥
સલિલમિતિ સૌહિત્યકારણં સત્ત્વમ્ । કર્તવ્યમકર્તવ્યમિતિ ભાવનાયુક્ત ઉપચારઃ।
અસ્તિ નાસ્તીતિ કર્તવ્યતા ઉપચારઃ। બાહ્યાભ્યન્ત:કરણાનાં રૂપગ્રહણયોગ્યતા-ઽસ્ત્વિત્યાવાહનમ્।
તસ્ય વાહ્યાભ્યન્તઃકરણાનામેકરૂપવિષયગ્રહણમાસનમ્।
રક્તશુક્લપદૈકીકરણ-મ્પાદ્યમ્।
ઉજ્જ્વલદા-મોદાનન્દાસનદાનમર્ઘ્યમ્।
સ્વચ્છં સ્વત:સિદ્ધમિત્યાચમનીયમ્। ચિચ્ચન્દ્રમયીતિ સર્વાઙ્ગસ્ત્રવણં સ્નાનમ્। ચિદગ્નિસ્વરૂપપરમાનન્દશક્તિસ્ફુરણં-વઁસ્ત્રમ્। પ્રત્યેકં સપ્તવિંશતિધા ભિન્નત્વેનેચ્છાજ્ઞાન-ક્રિયાત્મકબ્રહ્મગ્રન્થિમદ્રસતન્તુબ્રહ્મનાડી બ્રહ્મસૂત્રમ્।
સ્વવ્યતિરિક્તવસ્તુસઙ્ગરહિતસ્મરણં-વિઁભૂષણમ્। સ્વચ્છસ્વપરિપૂર્ણતાસ્મરણ-ઙ્ગન્ધઃ ।
સમસ્તવિષયાણા-મ્મનસ-સ્સ્થૈર્યેણાનુસન્ધાન-ઙ્કુસુમમ્ । તેષામેવ સર્વદા સ્વીકરણ-ન્ધૂપઃ । પવનાવચ્છિન્નોર્ધ્વગ્વલનસચ્ચિદુલ્કાકાશદેહો દીપઃ । સમસ્તયાતાયા-તવર્જ્ય-ન્નૈવેદ્યમ્ । અવસ્થાત્રયાણામેકીકરણ-ન્તામ્બૂલમ્। મૂલાધારાદાબ્રહ્મરન્ધ્રપર્યન્ત-મ્બ્રહ્મરન્ધ્રાદા-મૂલાધારપર્યન્ત-ઙ્ગતાગતરૂપેણ પ્રાદક્ષિણ્યમ્। તુર્યાવસ્થા નમસ્કારઃ ।
દેહશૂન્યપ્રમાતૃતાનિમજ્જન-મ્બલિહરણમ્।
સત્યમસ્તિ કર્તવ્યમકર્તવ્યમૌદાસીન્યનિત્યાત્મવિલાપનં હોમઃ।
સ્વય-ન્તત્પાદુકા-નિમજ્જન-મ્પરિપૂર્ણધ્યાનમ્॥3॥
એવ-મ્મુહૂર્તત્રય-મ્ભાવનાપરો જીવન્મુક્તો ભવતિ।
તસ્ય દેવતાત્મૈક્યસિદ્ધિઃ।
ચિન્તિતકાર્યાણ્ય-યત્નેન સિદ્ધયન્તિ।
સ એવ શિવયોગીતિ કથ્યતે ॥4॥

Explore More