પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને । હરિઃ ઓમ્ ॥
સુકેશા ચ ભારદ્વાજ-શ્શૈબ્યશ્ચ સત્યકામ-સ્સૌર્યાયણી ચ ગાર્ગ્યઃ કૌસલ્યશ્ચાશ્વલાયનો ભાર્ગવો વૈદર્ભિઃ કબન્ધી કાત્યાયનસ્તે હૈતે બ્રહ્મપરા બ્રહ્મનિષ્ઠાઃ પર-મ્બ્રહ્માન્વેષમાણાઃ એષ હ વૈ તત્સર્વં-વઁક્ષ્યતીતિ તે હ સમિત્પાણયો ભગવન્ત-મ્પિપ્પલાદમુપસન્નાઃ ॥1॥
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને । હરિઃ ઓમ્ ॥
સુકેશા ચ ભારદ્વાજ-શ્શૈબ્યશ્ચ સત્યકામ-સ્સૌર્યાયણી ચ ગાર્ગ્યઃ કૌસલ્યશ્ચાશ્વલાયનો ભાર્ગવો વૈદર્ભિઃ કબન્ધી કાત્યાયનસ્તે હૈતે બ્રહ્મપરા બ્રહ્મનિષ્ઠાઃ પર-મ્બ્રહ્માન્વેષમાણાઃ એષ હ વૈ તત્સર્વં-વઁક્ષ્યતીતિ તે હ સમિત્પાણયો ભગવન્ત-મ્પિપ્પલાદમુપસન્નાઃ ॥1॥
તાન્ હ સ ઋષિરુવાચ ભૂય એવ તપસા બ્રહ્મચર્યેણ શ્રદ્ધયા સંવઁત્સરં સંવઁત્સ્યથ યથાકામ-મ્પ્રશ્ના-ન્પૃચ્છત યદિ વિજ્ઞાસ્યામ-સ્સર્વં હ વો વક્ષામ ઇતિ ॥2॥
અથ કબન્ધી કાત્યાયન ઉપેત્ય પપ્રચ્છ ભગવન્ કુતો હ વા ઇમાઃ પ્રજાઃ પ્રજાયન્ત ઇતિ ॥3॥
તસ્મૈ સ હોવાચ-
પ્રજાકામો વૈ પ્રજાપતિ-સ્સ તપો-ઽતપ્યત સ તપસ્તપ્ત્વા સ મિથુનમુત્પાદયતે।
રયિ-ઞ્ચ પ્રાણઞ્ચેતિ એતૌ મે બહુધા પ્રજાઃ કરિષ્યત ઇતિ ॥4॥
પ્રજાકામો વૈ પ્રજાપતિ-સ્સ તપો-ઽતપ્યત સ તપસ્તપ્ત્વા સ મિથુનમુત્પાદયતે।
રયિ-ઞ્ચ પ્રાણઞ્ચેતિ એતૌ મે બહુધા પ્રજાઃ કરિષ્યત ઇતિ ॥4॥
આદિત્યો હ વૈ પ્રાણો રયિરેવ ચન્દ્રમાઃ રયિર્વા એત-થ્સર્વં-યઁન્મૂર્ત-ઞ્ચામૂર્ત-ઞ્ચ તસ્માન્મૂર્તિરેવ રયિઃ ॥5॥
અથાદિત્ય ઉદયન્ ય-ત્પ્રાચી-ન્દિશ-મ્પ્રવિશતિ તેન પ્રાચ્યા-ન્પ્રાણા-ન્રશ્મિષુ સન્નિધત્તે।
યદ્દક્ષિણાં-યઁ-ત્પ્રતીચીં-યઁદુદીચીં-યઁદધો યદૂર્ધ્વં-યઁદન્તરા દિશો યત્સર્વ-મ્પ્રકાશયતિ તેન સર્વા-ન્પ્રાણા-ન્રશ્મિષુ સન્નિધત્તે ॥6॥
યદ્દક્ષિણાં-યઁ-ત્પ્રતીચીં-યઁદુદીચીં-યઁદધો યદૂર્ધ્વં-યઁદન્તરા દિશો યત્સર્વ-મ્પ્રકાશયતિ તેન સર્વા-ન્પ્રાણા-ન્રશ્મિષુ સન્નિધત્તે ॥6॥
સ એષ વૈશ્વાનરો વિશ્વરૂપઃ પ્રાણો-ઽગ્નિરુદયતે।
તદેતદ્ ઋચા-ઽભ્યુક્તમ્ ॥7॥
તદેતદ્ ઋચા-ઽભ્યુક્તમ્ ॥7॥
વિશ્વરૂપં હરિણ-ઞ્જાતવેદસ-મ્પરાયણ-ઞ્જ્યોતિરેક-ન્તપન્તમ્।
સહસ્રરશ્મિ-શ્શતધા વર્તમાનઃ પ્રાણઃ પ્રજાનામુદયત્યેષ સૂર્યઃ ॥8॥
સહસ્રરશ્મિ-શ્શતધા વર્તમાનઃ પ્રાણઃ પ્રજાનામુદયત્યેષ સૂર્યઃ ॥8॥
સંવઁત્સરો વૈ પ્રજાપતિઃ તસ્યાયને દક્ષિણઞ્ચોત્તર-ઞ્ચ।
તદ્યે હ વૈ તદિષ્ટાપૂર્તે કૃતમિત્યુપાસતે તે ચાન્દ્રમસમેવ લોકમભિજયન્તે ત એવ પુનરાવર્તન્તે।
તસ્માદેત ઋષયઃ પ્રજાકામા દક્ષિણ-મ્પ્રતિપદ્યન્તે। એષ હ વૈ રયિર્યઃ પિતૃયાણઃ ॥9॥
તદ્યે હ વૈ તદિષ્ટાપૂર્તે કૃતમિત્યુપાસતે તે ચાન્દ્રમસમેવ લોકમભિજયન્તે ત એવ પુનરાવર્તન્તે।
તસ્માદેત ઋષયઃ પ્રજાકામા દક્ષિણ-મ્પ્રતિપદ્યન્તે। એષ હ વૈ રયિર્યઃ પિતૃયાણઃ ॥9॥
અથોત્તરેણ તપસા બ્રહ્મચર્યેણ શ્રદ્ધયા વિદ્યયાત્માનમન્વિષ્યાદિત્યમભિજયન્તે।
એતદ્વૈ પ્રાણાનામાયતનમેતદમૃતમભયમેત-ત્પરાયણમેતસ્માન્ન પુનરાવર્તન્ત ઇત્યેષ નિરોધઃ। તદેષ શ્લોકઃ ॥10॥
એતદ્વૈ પ્રાણાનામાયતનમેતદમૃતમભયમેત-ત્પરાયણમેતસ્માન્ન પુનરાવર્તન્ત ઇત્યેષ નિરોધઃ। તદેષ શ્લોકઃ ॥10॥
પઞ્ચપાદ-મ્પિતર-ન્દ્વાદશાકૃતિ-ન્દિવ આહુઃ પરે અર્ધે પુરીષિણમ્।
અથેમે અન્ય ઉ પરે વિચક્ષણં સપ્તચક્રે ષડર આહુરર્પિતમિતિ ॥11॥
અથેમે અન્ય ઉ પરે વિચક્ષણં સપ્તચક્રે ષડર આહુરર્પિતમિતિ ॥11॥
માસો વૈ પ્રજાપતિસ્તસ્ય કૃષ્ણપક્શ એવ રયિ-શ્શુક્લઃ પ્રાણસ્તસ્માદેત ઋષય-શ્શુક્લ ઇષ્ટ-ઙ્કુર્વન્તીતર ઇતરસ્મિન્ન્ ॥12॥
અહોરાત્રો વૈ પ્રજાપતિસ્તસ્યાહરેવ પ્રાણો રાત્રિરેવ રયિઃ।
પ્રાણં-વાઁ એતે પ્રસ્કન્દન્તિ યે દિવા રત્યા સંયુઁજ્યન્તે બ્રહ્મચર્યમેવ તદ્યદ્રાત્રૌ રત્યા સંયુઁજ્યન્તે ॥13॥
પ્રાણં-વાઁ એતે પ્રસ્કન્દન્તિ યે દિવા રત્યા સંયુઁજ્યન્તે બ્રહ્મચર્યમેવ તદ્યદ્રાત્રૌ રત્યા સંયુઁજ્યન્તે ॥13॥
અન્નં-વૈઁ પ્રજાપતિસ્તતો હ વૈ તદ્રેતસ્તસ્માદિમાઃ પ્રજાઃ પ્રજાયન્ત ઇતિ ॥14॥
તદ્યે હ વૈ તત્પ્રજાપતિવ્રત-ઞ્ચરન્તિ તે મિથુનમુત્પાદયન્તે।
તેષામેવૈષ બ્રહ્મલોકો યેષા-ન્તપો બ્રહ્મચર્યં-યેઁષુ સત્ય-મ્પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥15॥
તેષામેવૈષ બ્રહ્મલોકો યેષા-ન્તપો બ્રહ્મચર્યં-યેઁષુ સત્ય-મ્પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥15॥
તેષામસૌ વિરજો બ્રહ્મલોકો ન યેષુ જિહ્મમનૃત-ન્ન માયા ચેતિ ॥16॥