ଅଥ ଶିକ୍ଷାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପାଣିନୀଯଂ ମତଂ ଯଥା ।
ଶାସ୍ତ୍ରାନୁପୂର୍ଵଂ ତଦ୍ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଯଥୋକ୍ତଂ ଲୋକଵେଦଯୋଃ ॥ 1॥
ପ୍ରସିଦ୍ଧମପି ଶବ୍ଦାର୍ଥମଵିଜ୍ଞାତମବୁଦ୍ଧିଭିଃ ।
ପୁନର୍ଵ୍ଯକ୍ତୀକରିଷ୍ଯାମି ଵାଚ ଉଚ୍ଚାରଣେ ଵିଧିମ୍ ॥ 2॥
ପୁନର୍ଵ୍ଯକ୍ତୀକରିଷ୍ଯାମି ଵାଚ ଉଚ୍ଚାରଣେ ଵିଧିମ୍ ॥ 2॥
ତ୍ରିଷଷ୍ଟିଶ୍ଚତୁଃଷଷ୍ଟିର୍ଵା ଵର୍ଣାଃ ଶମ୍ଭୁମତେ ମତାଃ ।
ପ୍ରାକୃତେ ସଂସ୍କୃତେ ଚାପି ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା ॥ 3॥
ପ୍ରାକୃତେ ସଂସ୍କୃତେ ଚାପି ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା ॥ 3॥
ସ୍ଵରାଵିଂଶତିରେକଶ୍ଚ ସ୍ପର୍ଶାନାଂ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିଃ ।
ଯାଦଯଶ୍ଚ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯଷ୍ଟୌ ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚ ଯମାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ 4॥
ଯାଦଯଶ୍ଚ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯଷ୍ଟୌ ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚ ଯମାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ 4॥
ଅନୁସ୍ଵାରୋ ଵିସର୍ଗଶ୍ଚ କ ପୌ ଚାପି ପରାଶ୍ରିତୌ ।
ଦୁସ୍ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚେତି ଵିଜ୍ଞେଯୋ ୡକାରଃ ପ୍ଲୁତ ଏଵ ଚ ॥ 5॥
ଦୁସ୍ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚେତି ଵିଜ୍ଞେଯୋ ୡକାରଃ ପ୍ଲୁତ ଏଵ ଚ ॥ 5॥
ଆତ୍ମା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସମେତ୍ଯାର୍ଥାନ୍ମନୋଯୁଙ୍କ୍ତେ ଵିଵକ୍ଷଯା ।
ମନଃ କାଯାଗ୍ନିମାହନ୍ତି ସ ପ୍ରେରଯତି ମାରୁତମ୍ ॥ 6॥
ମନଃ କାଯାଗ୍ନିମାହନ୍ତି ସ ପ୍ରେରଯତି ମାରୁତମ୍ ॥ 6॥
ମାରୁସ୍ତୂରସିଚରନ୍ମନ୍ଦ୍ରଂ ଜନଯତି ସ୍ଵରମ୍ ।
ପ୍ରାତଃସଵନଯୋଗଂ ତଂ ଛନ୍ଦୋଗାଯତ୍ରମାଶ୍ରିତମ୍ ॥ 7॥
ପ୍ରାତଃସଵନଯୋଗଂ ତଂ ଛନ୍ଦୋଗାଯତ୍ରମାଶ୍ରିତମ୍ ॥ 7॥
କଣ୍ଠେମାଧ୍ଯନ୍ଦିନଯୁଗଂ ମଧ୍ଯମଂ ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭାନୁଗମ୍ ।
ତାରଂ ତାର୍ତୀଯସଵନଂ ଶୀର୍ଷଣ୍ଯଂ ଜାଗତାନୁଗତମ୍ ॥ 8॥
ତାରଂ ତାର୍ତୀଯସଵନଂ ଶୀର୍ଷଣ୍ଯଂ ଜାଗତାନୁଗତମ୍ ॥ 8॥
ସୋଦୀର୍ଣୋ ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯଭିହତୋଵକ୍ରମାପଦ୍ଯ ମାରୁତଃ ।
ଵର୍ଣାଞ୍ଜନଯତେତେଷାଂ ଵିଭାଗଃ ପଞ୍ଚଧା ସ୍ମୃତଃ ॥ 9॥
ଵର୍ଣାଞ୍ଜନଯତେତେଷାଂ ଵିଭାଗଃ ପଞ୍ଚଧା ସ୍ମୃତଃ ॥ 9॥
ସ୍ଵରତଃ କାଲତଃ ସ୍ଥାନାତ୍ ପ୍ରଯତ୍ନାନୁପ୍ରଦାନତଃ ।
ଇତି ଵର୍ଣଵିଦଃ ପ୍ରାହୁର୍ନିପୁଣଂ ତନ୍ନିବୋଧତ ॥ 10॥
ଇତି ଵର୍ଣଵିଦଃ ପ୍ରାହୁର୍ନିପୁଣଂ ତନ୍ନିବୋଧତ ॥ 10॥
ଉଦାତ୍ତଶ୍ଚାନୁଦାତ୍ତଶ୍ଚ ସ୍ଵରିତଶ୍ଚ ସ୍ଵରାସ୍ତ୍ରଯଃ ।
ହ୍ରସ୍ଵୋ ଦୀର୍ଘଃ ପ୍ଲୁତ ଇତି କାଲତୋ ନିଯମା ଅଚି ॥ 11॥
ହ୍ରସ୍ଵୋ ଦୀର୍ଘଃ ପ୍ଲୁତ ଇତି କାଲତୋ ନିଯମା ଅଚି ॥ 11॥
ଉଦାତ୍ତେ ନିଷାଦଗାନ୍ଧାରାଵନୁଦାତ୍ତ ଋଷଭଧୈଵତୌ ।
ସ୍ଵରିତପ୍ରଭଵା ହ୍ଯେତେ ଷଡ୍ଜମଧ୍ଯମପଞ୍ଚମାଃ ॥ 12॥
ସ୍ଵରିତପ୍ରଭଵା ହ୍ଯେତେ ଷଡ୍ଜମଧ୍ଯମପଞ୍ଚମାଃ ॥ 12॥
ଅଷ୍ଟୌସ୍ଥାନାନି ଵର୍ଣାନାମୁରଃ କଣ୍ଠଃ ଶିରସ୍ତଥା ।
ଜିହ୍ଵାମୂଲଂ ଚ ଦନ୍ତାଶ୍ଚ ନାସିକୋଷ୍ଠୌଚ ତାଲୁ ଚ ॥ 13॥
ଜିହ୍ଵାମୂଲଂ ଚ ଦନ୍ତାଶ୍ଚ ନାସିକୋଷ୍ଠୌଚ ତାଲୁ ଚ ॥ 13॥
ଓଭାଵଶ୍ଚ ଵିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ଶଷସା ରେଫ ଏଵ ଚ ।
ଜିହ୍ଵାମୂଲମୁପଧ୍ମା ଚ ଗତିରଷ୍ଟଵିଧୋଷ୍ମଣଃ ॥ 14॥
ଜିହ୍ଵାମୂଲମୁପଧ୍ମା ଚ ଗତିରଷ୍ଟଵିଧୋଷ୍ମଣଃ ॥ 14॥
ଯଦ୍ଯୋଭାଵପ୍ରସନ୍ଧାନମୁକାରାଦି ପରଂ ପଦମ୍ ।
ସ୍ଵରାନ୍ତଂ ତାଦୃଶଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଯଦନ୍ଯଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତମୂଷ୍ମଣଃ ॥ 15॥
ସ୍ଵରାନ୍ତଂ ତାଦୃଶଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଯଦନ୍ଯଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତମୂଷ୍ମଣଃ ॥ 15॥
ହକାରଂ ପଞ୍ଚମୈର୍ଯୁକ୍ତମନ୍ତଃସ୍ଥାଭିଶ୍ଚ ସଂଯୁତମ୍ ।
ଉରସ୍ଯଂ ତଂ ଵିଜାନୀଯାତ୍କଣ୍ଠ୍ଯମାହୁରସଂଯୁତମ୍ ॥ 16॥
ଉରସ୍ଯଂ ତଂ ଵିଜାନୀଯାତ୍କଣ୍ଠ୍ଯମାହୁରସଂଯୁତମ୍ ॥ 16॥
କଣ୍ଠ୍ଯାଵହାଵିଚୁଯଶାସ୍ତାଲଵ୍ଯା ଓଷ୍ଠଜାଵୁପୂ ।
ସ୍ଯୁର୍ମୂର୍ଧନ୍ଯା ଋଟୁରଷା ଦନ୍ତ୍ଯା ଌତୁଲସାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ 17॥
ସ୍ଯୁର୍ମୂର୍ଧନ୍ଯା ଋଟୁରଷା ଦନ୍ତ୍ଯା ଌତୁଲସାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ 17॥
ଜିହ୍ଵାମୂଲେ ତୁ କୁଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଦନ୍ତ୍ଯୋଷ୍ଠ୍ଯୋ ଵଃ ସ୍ମୃତୋ ବୁଧୈଃ ।
ଏଐ ତୁ କଣ୍ଠତାଲଵ୍ଯା ଓଔ କଣ୍ଠୋଷ୍ଠଜୌ ସ୍ମୃତୌ ॥ 18॥
ଏଐ ତୁ କଣ୍ଠତାଲଵ୍ଯା ଓଔ କଣ୍ଠୋଷ୍ଠଜୌ ସ୍ମୃତୌ ॥ 18॥
ଅର୍ଧମାତ୍ରା ତୁ କଣ୍ଠ୍ଯସ୍ଯ ଏକାରୈକାରଯୋର୍ଭଵେତ୍ ।
ଓକାରୌକାରଯୋର୍ମାତ୍ରା ତଯୋର୍ଵିଵୃତସଂଵୃତମ୍ ॥ 19॥
ଓକାରୌକାରଯୋର୍ମାତ୍ରା ତଯୋର୍ଵିଵୃତସଂଵୃତମ୍ ॥ 19॥
ସଂଵୃତଂ ମାତ୍ରିକଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଵିଵୃତଂ ତୁ ଦ୍ଵିମାତ୍ରିକମ୍ ।
ଘୋଷା ଵା ସଂଵୃତାଃ ସର୍ଵେ ଅଘୋଷା ଵିଵୃତାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ 20॥
ଘୋଷା ଵା ସଂଵୃତାଃ ସର୍ଵେ ଅଘୋଷା ଵିଵୃତାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ 20॥
ସ୍ଵରାଣାମୂଷ୍ମଣାଂ ଚୈଵ ଵିଵୃତଂ କରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।
ତେଭ୍ଯୋଽପି ଵିଵୃତାଵେଙୌ ତାଭ୍ଯାମୈଚୌ ତଥୈଵ ଚ ॥ 21॥
ତେଭ୍ଯୋଽପି ଵିଵୃତାଵେଙୌ ତାଭ୍ଯାମୈଚୌ ତଥୈଵ ଚ ॥ 21॥
ଅନୁସ୍ଵାରଯମାନାଂ ଚ ନାସିକା ସ୍ଥାନମୁଚ୍ଯତେ ।
ଅଯୋଗଵାହା ଵିଜ୍ଞେଯା ଆଶ୍ରଯସ୍ଥାନଭାଗିନଃ ॥ 22॥
ଅଯୋଗଵାହା ଵିଜ୍ଞେଯା ଆଶ୍ରଯସ୍ଥାନଭାଗିନଃ ॥ 22॥
ଅଲାବୁଵୀଣାନିର୍ଘୋଷୋ ଦନ୍ତ୍ଯମୂଲ୍ଯସ୍ଵରାନୁଗଃ ।
ଅନୁସ୍ଵାରସ୍ତୁ କର୍ତଵ୍ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ହ୍ରୋଃ ଶଷସେଷୁ ଚ ॥ 23॥
ଅନୁସ୍ଵାରସ୍ତୁ କର୍ତଵ୍ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ହ୍ରୋଃ ଶଷସେଷୁ ଚ ॥ 23॥
ଅନୁସ୍ଵାରେ ଵିଵୃତ୍ତ୍ଯାଂ ତୁ ଵିରାମେ ଚାକ୍ଷରଦ୍ଵଯେ ।
ଦ୍ଵିରୋଷ୍ଠ୍ଯୌ ତୁ ଵିଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଯତ୍ରୋକାରଵକାରଯୋଃ ॥ 24॥
ଦ୍ଵିରୋଷ୍ଠ୍ଯୌ ତୁ ଵିଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଯତ୍ରୋକାରଵକାରଯୋଃ ॥ 24॥
ଵ୍ଯାଘ୍ରୀ ଯଥା ହରେତ୍ପୁତ୍ରାନ୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଭ୍ଯାଂ ନ ଚ ପୀଡଯେତ୍ ।
ଭୀତା ପତନଭେଦାଭ୍ଯାଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଵର୍ଣାନ୍ପ୍ରଯୋଜଯେତ୍ ॥ 25॥
ଭୀତା ପତନଭେଦାଭ୍ଯାଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଵର୍ଣାନ୍ପ୍ରଯୋଜଯେତ୍ ॥ 25॥
ଯଥା ସୌରାଷ୍ଟ୍ରିକା ନାରୀ ତକ୍ରଁ ଇତ୍ଯଭିଭାଷତେ ।
ଏଵଂ ରଙ୍ଗାଃ ପ୍ରଯୋକ୍ତଵ୍ଯାଃ ଖେ ଅରାଁ ଇଵ ଖେଦଯା ॥ 26॥
ଏଵଂ ରଙ୍ଗାଃ ପ୍ରଯୋକ୍ତଵ୍ଯାଃ ଖେ ଅରାଁ ଇଵ ଖେଦଯା ॥ 26॥
ରଙ୍ଗଵର୍ଣଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀରନ୍ନୋ ଗ୍ରସେତ୍ପୂର୍ଵମକ୍ଷରମ୍ ।
ଦୀର୍ଘସ୍ଵରଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀଯାତ୍ପଶ୍ଚାନ୍ନାସିକ୍ଯମାଚରେତ୍ ॥ 27॥
ଦୀର୍ଘସ୍ଵରଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀଯାତ୍ପଶ୍ଚାନ୍ନାସିକ୍ଯମାଚରେତ୍ ॥ 27॥
ହୃଦଯେ ଚୈକମାତ୍ରସ୍ତ୍ଵର୍ଦ୍ଧମାତ୍ରସ୍ତୁ ମୂର୍ଦ୍ଧନି ।
ନାସିକାଯାଂ ତଥାର୍ଦ୍ଧଂ ଚ ରଙ୍ଗସ୍ଯୈଵଂ ଦ୍ଵିମାତ୍ରତା ॥ 28॥
ନାସିକାଯାଂ ତଥାର୍ଦ୍ଧଂ ଚ ରଙ୍ଗସ୍ଯୈଵଂ ଦ୍ଵିମାତ୍ରତା ॥ 28॥
ହୃଦଯାଦୁତ୍କରେ ତିଷ୍ଠନ୍କାଂସ୍ଯେନ ସମନୁସ୍ଵରନ୍ ।
ମାର୍ଦଵଂ ଚ ଦ୍ଵିମାତ୍ରଂ ଚ ଜଘନ୍ଵାଁ ଇତି ନିଦର୍ଶନମ୍ ॥ 29॥
ମାର୍ଦଵଂ ଚ ଦ୍ଵିମାତ୍ରଂ ଚ ଜଘନ୍ଵାଁ ଇତି ନିଦର୍ଶନମ୍ ॥ 29॥
ମଧ୍ଯେ ତୁ କମ୍ପଯେତ୍କମ୍ପମୁଭୌ ପାର୍ଶ୍ଵୌ ସମୌ ଭଵେତ୍ ।
ସରଙ୍ଗଂ କମ୍ପଯେତ୍କମ୍ପଂ ରଥୀଵେତି ନିଦର୍ଶନମ୍ ॥ 30॥
ସରଙ୍ଗଂ କମ୍ପଯେତ୍କମ୍ପଂ ରଥୀଵେତି ନିଦର୍ଶନମ୍ ॥ 30॥
ଏଵଂ ଵର୍ଣାଃ ପ୍ରଯୋକ୍ତଵ୍ଯା ନାଵ୍ଯକ୍ତା ନ ଚ ପୀଡିତାଃ ।
ସମ୍ଯଗ୍ଵର୍ଣପ୍ରଯୋଗେଣ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ ॥ 31॥
ସମ୍ଯଗ୍ଵର୍ଣପ୍ରଯୋଗେଣ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ ॥ 31॥
ଗୀତୀ ଶୀଘ୍ରୀ ଶିରଃକମ୍ପୀ ତଥା ଲିଖିତପାଠକଃ ।
ଅନର୍ଥଜ୍ଞୋଽଲ୍ପକଣ୍ଠଶ୍ଚ ଷଡେତେ ପାଠକାଧମାଃ ॥ 32॥
ଅନର୍ଥଜ୍ଞୋଽଲ୍ପକଣ୍ଠଶ୍ଚ ଷଡେତେ ପାଠକାଧମାଃ ॥ 32॥
ମାଧୁର୍ଯମକ୍ଷରଵ୍ଯକ୍ତିଃ ପଦଚ୍ଛେଦସ୍ତୁ ସୁସ୍ଵରଃ ।
ଧୈର୍ଯଂ ଲଯସମର୍ଥଂ ଚ ଷଡେତେ ପାଠକା ଗୁଣାଃ ॥ 33॥
ଧୈର୍ଯଂ ଲଯସମର୍ଥଂ ଚ ଷଡେତେ ପାଠକା ଗୁଣାଃ ॥ 33॥
ଶଙ୍କିତଂ ଭୀତିମୁଦ୍ଘୃଷ୍ଟମଵ୍ଯକ୍ତମନୁନାସିକମ୍ ।
କାକସ୍ଵରଂ ଶିରସିଗଂ ତଥା ସ୍ଥାନଵିଵଜିର୍ତମ୍ ॥ 34॥
କାକସ୍ଵରଂ ଶିରସିଗଂ ତଥା ସ୍ଥାନଵିଵଜିର୍ତମ୍ ॥ 34॥
ଉପାଂଶୁଦଷ୍ଟଂ ତ୍ଵରିତଂ ନିରସ୍ତଂ ଵିଲମ୍ବିତଂ ଗଦ୍ଗଦିତଂ ପ୍ରଗୀତମ୍ ।
ନିଷ୍ପୀଡିତଂ ଗ୍ରସ୍ତପଦାକ୍ଷରଂ ଚ ଵଦେନ୍ନ ଦୀନଂ ନ ତୁ ସାନୁନାସ୍ଯମ୍ ॥ 35॥
ନିଷ୍ପୀଡିତଂ ଗ୍ରସ୍ତପଦାକ୍ଷରଂ ଚ ଵଦେନ୍ନ ଦୀନଂ ନ ତୁ ସାନୁନାସ୍ଯମ୍ ॥ 35॥
ପ୍ରାତଃ ପଠେନ୍ନିତ୍ଯମୁରଃସ୍ଥିତେନ ସ୍ଵରେଣ ଶାର୍ଦୂଲରୁତୋପମେନ ।
ମଧ୍ଯନ୍ଦିନେ କଣ୍ଠଗତେନ ଚୈଵ ଚକ୍ରାହ୍ଵସଙ୍କୂଜିତସନ୍ନିଭେନ ॥ 36॥
ମଧ୍ଯନ୍ଦିନେ କଣ୍ଠଗତେନ ଚୈଵ ଚକ୍ରାହ୍ଵସଙ୍କୂଜିତସନ୍ନିଭେନ ॥ 36॥
ତାରଂ ତୁ ଵିଦ୍ଯାତ୍ସଵନଂ ତୃତୀଯଂ ଶିରୋଗତଂ ତଚ୍ଚ ସଦା ପ୍ରଯୋଜ୍ଯମ୍ ।
ମଯୂରହଂସାନ୍ଯଭୃତସ୍ଵରାଣାଂ ତୁଲ୍ଯେନ ନାଦେନ ଶିରଃସ୍ଥିତେନ ॥ 37॥
ମଯୂରହଂସାନ୍ଯଭୃତସ୍ଵରାଣାଂ ତୁଲ୍ଯେନ ନାଦେନ ଶିରଃସ୍ଥିତେନ ॥ 37॥
ଅଚୋଽସ୍ପୃଷ୍ଟା ଯଣସ୍ତ୍ଵୀଷନ୍ନେମସ୍ପୃଷ୍ଟାଃ ଶଲଃ ସ୍ମୃତାଃ ।
ଶେଷାଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟା ହଲଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ନିବୋଧାନୁପ୍ରଦାନତଃ ॥ 38॥
ଶେଷାଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟା ହଲଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ନିବୋଧାନୁପ୍ରଦାନତଃ ॥ 38॥
ଞମୋନୁନାସିକା ନ ହ୍ରୌ ନାଦିନୋ ହଝଷଃ ସ୍ମୃତାଃ ।
ଈଷନ୍ନାଦା ଯଣୋ ଜଶଃ ଶ୍ଵାସିନସ୍ତୁ ଖଫାଦଯଃ ॥ 39॥
ଈଷନ୍ନାଦା ଯଣୋ ଜଶଃ ଶ୍ଵାସିନସ୍ତୁ ଖଫାଦଯଃ ॥ 39॥
ଈଷଚ୍ଛ୍ଵାସାଂଶ୍ଚରୋ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଗୋର୍ଧାମୈତତ୍ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ।
ଦାକ୍ଷୀପୁତ୍ରପାଣିନିନା ଯେନେଦଂ ଵ୍ଯାପିତଂ ଭୁଵି ॥ 40॥
ଦାକ୍ଷୀପୁତ୍ରପାଣିନିନା ଯେନେଦଂ ଵ୍ଯାପିତଂ ଭୁଵି ॥ 40॥
ଛନ୍ଦଃ ପାଦୌ ତୁ ଵେଦସ୍ଯ ହସ୍ତୌ କଲ୍ପୋଽଥ ପଠ୍ଯତେ ।
ଜ୍ଯୋତିଷାମଯନଂ ଚକ୍ଷୁର୍ନିରୁକ୍ତଂ ଶ୍ରୋତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ॥ 41॥
ଜ୍ଯୋତିଷାମଯନଂ ଚକ୍ଷୁର୍ନିରୁକ୍ତଂ ଶ୍ରୋତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ॥ 41॥
ଶିକ୍ଷା ଘ୍ରାଣଂ ତୁ ଵେଦସ୍ଯ ମୁଖଂ ଵ୍ଯାକରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।
ତସ୍ମାତ୍ସାଙ୍ଗମଧୀତ୍ଯୈଵ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ ॥ 42॥
ତସ୍ମାତ୍ସାଙ୍ଗମଧୀତ୍ଯୈଵ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ ॥ 42॥
ଉଦାତ୍ତମାଖ୍ଯାତି ଵୃଷୋଽଙ୍ଗୁଲୀନାଂ ପ୍ରଦେଶିନୀମୂଲନିଵିଷ୍ଟମୂର୍ଧା ।
ଉପାନ୍ତମଧ୍ଯେ ସ୍ଵରିତଂ ଦ୍ରୁତଂ ଚ କନିଷ୍ଠକାଯାମନୁଦାତ୍ତମେଵ ॥ 43॥
ଉପାନ୍ତମଧ୍ଯେ ସ୍ଵରିତଂ ଦ୍ରୁତଂ ଚ କନିଷ୍ଠକାଯାମନୁଦାତ୍ତମେଵ ॥ 43॥
ଉଦାତ୍ତଂ ପ୍ରଦେଶିନୀଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରଚଯଂ ମଧ୍ଯତୋଽଙ୍ଗୁଲିମ୍ ।
ନିହତଂ ତୁ କନିଷ୍ଠିକ୍ଯାଂ ସ୍ଵରିତୋପକନିଷ୍ଠିକାମ୍ ॥ 44॥
ନିହତଂ ତୁ କନିଷ୍ଠିକ୍ଯାଂ ସ୍ଵରିତୋପକନିଷ୍ଠିକାମ୍ ॥ 44॥
ଅନ୍ତୋଦାତ୍ତମାଦ୍ଯୁଦାତ୍ତମୁଦାତ୍ତମନୁଦାତ୍ତଂ ନୀଚସ୍ଵରିତମ୍ ।
ମଧ୍ଯୋଦାତ୍ତଂ ସ୍ଵରିତଂ ଦ୍ଵ୍ଯୁଦାତ୍ତଂ ତ୍ର୍ଯୁଦାତ୍ତମିତି ନଵପଦଶଯ୍ଯା ॥ 45॥
ମଧ୍ଯୋଦାତ୍ତଂ ସ୍ଵରିତଂ ଦ୍ଵ୍ଯୁଦାତ୍ତଂ ତ୍ର୍ଯୁଦାତ୍ତମିତି ନଵପଦଶଯ୍ଯା ॥ 45॥
ଅଗ୍ନିଃ ସୋମଃ ପ୍ର ଵୋ ଵୀର୍ଯଂ ହଵିଷାଂ ସ୍ଵର୍ବୃହସ୍ପତିରିନ୍ଦ୍ରାବୃହସ୍ପତୀ ।
ଅଗ୍ନିରିତ୍ଯନ୍ତୋଦାତ୍ତଂ ସୋମ ଇତ୍ଯାଦ୍ଯୁଦାତ୍ତମ୍ ।
ପ୍ରେତ୍ଯୁଦାତ୍ତଂ ଵ ଇତ୍ଯନୁଦାତ୍ତଂ ଵୀର୍ଯଂ ନୀଚସ୍ଵରିତମ୍ ॥ 46॥
ଅଗ୍ନିରିତ୍ଯନ୍ତୋଦାତ୍ତଂ ସୋମ ଇତ୍ଯାଦ୍ଯୁଦାତ୍ତମ୍ ।
ପ୍ରେତ୍ଯୁଦାତ୍ତଂ ଵ ଇତ୍ଯନୁଦାତ୍ତଂ ଵୀର୍ଯଂ ନୀଚସ୍ଵରିତମ୍ ॥ 46॥
ହଵିଷାଂ ମଧ୍ଯୋଦାତ୍ତଂ ସ୍ଵରିତି ସ୍ଵରିତମ୍ ।
ବୃହସ୍ପତିରିତି ଦ୍ଵ୍ଯୁଦାତ୍ତମିନ୍ଦ୍ରାବୃହସ୍ପତୀ ଇତି ତ୍ର୍ଯୁଦାତ୍ତମ୍ ॥ 47॥
ବୃହସ୍ପତିରିତି ଦ୍ଵ୍ଯୁଦାତ୍ତମିନ୍ଦ୍ରାବୃହସ୍ପତୀ ଇତି ତ୍ର୍ଯୁଦାତ୍ତମ୍ ॥ 47॥
ଅନୁଦାତ୍ତୋ ହୃଦି ଜ୍ଞେଯୋ ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯୁଦାତ୍ତ ଉଦାହୃତଃ ।
ସ୍ଵରିତଃ କର୍ଣମୂଲୀଯଃ ସର୍ଵାସ୍ଯେ ପ୍ରଚଯଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ 48॥
ସ୍ଵରିତଃ କର୍ଣମୂଲୀଯଃ ସର୍ଵାସ୍ଯେ ପ୍ରଚଯଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ 48॥
ଚାଷସ୍ତୁ ଵଦତେ ମାତ୍ରାଂ ଦ୍ଵିମାତ୍ରଂ ଚୈଵ ଵାଯସଃ ।
ଶିଖୀ ରୌତି ତ୍ରିମାତ୍ରଂ ତୁ ନକୁଲସ୍ତ୍ଵର୍ଧମାତ୍ରକମ୍ ॥ 49॥
ଶିଖୀ ରୌତି ତ୍ରିମାତ୍ରଂ ତୁ ନକୁଲସ୍ତ୍ଵର୍ଧମାତ୍ରକମ୍ ॥ 49॥
କୁତୀର୍ଥାଦାଗତଂ ଦଗ୍ଧମପଵର୍ଣଂ ଚ ଭକ୍ଷିତମ୍ ।
ନ ତସ୍ଯ ପାଠେ ମୋକ୍ଷୋଽସ୍ତି ପାପାହେରିଵ କିଲ୍ବିଷାତ୍ ॥ 50॥
ନ ତସ୍ଯ ପାଠେ ମୋକ୍ଷୋଽସ୍ତି ପାପାହେରିଵ କିଲ୍ବିଷାତ୍ ॥ 50॥
ସୁତୀର୍ଥାଦଗତଂ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ସ୍ଵାମ୍ନାଯ୍ଯଂ ସୁଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ ।
ସୁସ୍ଵରେଣ ସୁଵକ୍ତ୍ରେଣ ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମ ରାଜତେ ॥ 51॥
ସୁସ୍ଵରେଣ ସୁଵକ୍ତ୍ରେଣ ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମ ରାଜତେ ॥ 51॥
ମନ୍ତ୍ରୋ ହୀନଃ ସ୍ଵରତୋ ଵର୍ଣତୋ ଵା ମିଥ୍ଯାପ୍ରଯୁକ୍ତୋ ନ ତମର୍ଥମାହ ।
ସ ଵାଗ୍ଵଜ୍ରୋ ଯଜମାନଂ ହିନସ୍ତି ଯଥେନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁଃ ସ୍ଵରତୋଽପରାଧାତ୍ ॥
ଅନକ୍ଷରଂ ହତାଯୁଷ୍ଯଂ ଵିସ୍ଵରଂ ଵ୍ଯାଧିପୀଡିତମ୍ ।
ଅକ୍ଷତା ଶସ୍ତ୍ରରୂପେଣ ଵଜ୍ରଂ ପତତି ମସ୍ତକେ ॥ 53॥
ସ ଵାଗ୍ଵଜ୍ରୋ ଯଜମାନଂ ହିନସ୍ତି ଯଥେନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁଃ ସ୍ଵରତୋଽପରାଧାତ୍ ॥
ଅନକ୍ଷରଂ ହତାଯୁଷ୍ଯଂ ଵିସ୍ଵରଂ ଵ୍ଯାଧିପୀଡିତମ୍ ।
ଅକ୍ଷତା ଶସ୍ତ୍ରରୂପେଣ ଵଜ୍ରଂ ପତତି ମସ୍ତକେ ॥ 53॥
ହସ୍ତହୀନଂ ତୁ ଯୋଽଧୀତେ ସ୍ଵରଵର୍ଣଵିଵର୍ଜିତମ୍ ।
ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମଭିର୍ଦଗ୍ଧୋ ଵିଯୋନିମଧିଗଚ୍ଛତି ॥ 54॥
ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମଭିର୍ଦଗ୍ଧୋ ଵିଯୋନିମଧିଗଚ୍ଛତି ॥ 54॥
ହସ୍ତେନ ଵେଦଂ ଯୋଽଧୀତେ ସ୍ଵରଵର୍ଣର୍ଥସଂଯୁତମ୍ ।
ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମଭିଃ ପୂତୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ ॥ 55॥
ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମଭିଃ ପୂତୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ ॥ 55॥
ଶଙ୍କରଃ ଶାଙ୍କରୀଂ ପ୍ରାଦାଦ୍ଦାକ୍ଷୀପୁତ୍ରାଯ ଧୀମତେ ।
ଵାଙ୍ମଯେଭ୍ଯଃ ସମାହୃତ୍ଯ ଦେଵୀଂ ଵାଚମିତି ସ୍ଥିତିଃ ॥ 56॥
ଵାଙ୍ମଯେଭ୍ଯଃ ସମାହୃତ୍ଯ ଦେଵୀଂ ଵାଚମିତି ସ୍ଥିତିଃ ॥ 56॥
ଯେନାକ୍ଷରସମାମ୍ନାଯମଧିଗମ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରାତ୍ ।
କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵ୍ଯାକରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତସ୍ମୈ ପାଣିନଯେ ନମଃ ॥ 57॥
କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵ୍ଯାକରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତସ୍ମୈ ପାଣିନଯେ ନମଃ ॥ 57॥
ଯେନ ଧୌତା ଗିରଃ ପୁଂସାଂ ଵିମଲୈଃ ଶବ୍ଦଵାରିଭିଃ ।
ତମଶ୍ଚାଜ୍ଞାନଜଂ ଭିନ୍ନଂ ତସ୍ମୈ ପାଣିନଯେ ନମଃ ॥ 58॥
ତମଶ୍ଚାଜ୍ଞାନଜଂ ଭିନ୍ନଂ ତସ୍ମୈ ପାଣିନଯେ ନମଃ ॥ 58॥
ଅଜ୍ଞାନାନ୍ଧସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଜ୍ଞାନାଞ୍ଜନଶଲାକଯା ।
ଚକ୍ଷୁରୁନ୍ମୀଲିତଂ ଯେନ ତସ୍ମୈ ପାଣିନଯେ ନମଃ ॥ 59॥
ଚକ୍ଷୁରୁନ୍ମୀଲିତଂ ଯେନ ତସ୍ମୈ ପାଣିନଯେ ନମଃ ॥ 59॥
ତ୍ରିନଯନମଭିମୁଖନିଃସୃତାମିମାଂ ଯ ଇହ ପଠେତ୍ପ୍ରଯତଶ୍ଚ ସଦା ଦ୍ଵିଜଃ ।
ସ ଭଵତି ଧନଧାନ୍ଯପଶୁପୁତ୍ରକୀର୍ତିମାନ୍ ଅତୁଲଂ ଚ ସୁଖଂ ସମଶ୍ନୁତେ ଦିଵୀତି ଦିଵୀତି ॥ 60॥
ସ ଭଵତି ଧନଧାନ୍ଯପଶୁପୁତ୍ରକୀର୍ତିମାନ୍ ଅତୁଲଂ ଚ ସୁଖଂ ସମଶ୍ନୁତେ ଦିଵୀତି ଦିଵୀତି ॥ 60॥
॥ ଇତି ଵେଦାଙ୍ଗନାସିକା ଅଥଵା ପାଣିନୀଯଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତା ॥

