ଶ୍ରୀ ରାମ ଚରିତ ମାନସ - କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡ

ଶ୍ରୀଜାନକୀଵଲ୍ଲଭୋ ଵିଜଯତେ
ଶ୍ରୀରାମଚରିତମାନସ
ଚତୁର୍ଥ ସୋପାନ (କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡ)
କୁନ୍ଦେନ୍ଦୀଵରସୁନ୍ଦରାଵତିବଲୌ ଵିଜ୍ଞାନଧାମାଵୁଭୌ
ଶୋଭାଢ୍ଯୌ ଵରଧନ୍ଵିନୌ ଶ୍ରୁତିନୁତୌ ଗୋଵିପ୍ରଵୃନ୍ଦପ୍ରିଯୌ।
ମାଯାମାନୁଷରୂପିଣୌ ରଘୁଵରୌ ସଦ୍ଧର୍ମଵର୍ମୌଂ ହିତୌ
ସୀତାନ୍ଵେଷଣତତ୍ପରୌ ପଥିଗତୌ ଭକ୍ତିପ୍ରଦୌ ତୌ ହି ନଃ ॥ 1 ॥

ବ୍ରହ୍ମାମ୍ଭୋଧିସମୁଦ୍ଭଵଂ କଲିମଲପ୍ରଧ୍ଵଂସନଂ ଚାଵ୍ଯଯଂ
ଶ୍ରୀମଚ୍ଛମ୍ଭୁମୁଖେନ୍ଦୁସୁନ୍ଦରଵରେ ସଂଶୋଭିତଂ ସର୍ଵଦା।
ସଂସାରାମଯଭେଷଜଂ ସୁଖକରଂ ଶ୍ରୀଜାନକୀଜୀଵନଂ
ଧନ୍ଯାସ୍ତେ କୃତିନଃ ପିବନ୍ତି ସତତଂ ଶ୍ରୀରାମନାମାମୃତମ୍ ॥ 2 ॥
ସୋ. ମୁକ୍ତି ଜନ୍ମ ମହି ଜାନି ଗ୍ଯାନ ଖାନି ଅଘ ହାନି କର
ଜହଁ ବସ ସମ୍ଭୁ ଭଵାନି ସୋ କାସୀ ସେଇଅ କସ ନ ॥
ଜରତ ସକଲ ସୁର ବୃନ୍ଦ ବିଷମ ଗରଲ ଜେହିଂ ପାନ କିଯ।
ତେହି ନ ଭଜସି ମନ ମନ୍ଦ କୋ କୃପାଲ ସଙ୍କର ସରିସ ॥
ଆଗେଂ ଚଲେ ବହୁରି ରଘୁରାଯା। ରିଷ୍ଯମୂକ ପରଵତ ନିଅରାଯା ॥
ତହଁ ରହ ସଚିଵ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀଵା। ଆଵତ ଦେଖି ଅତୁଲ ବଲ ସୀଂଵା ॥
ଅତି ସଭୀତ କହ ସୁନୁ ହନୁମାନା। ପୁରୁଷ ଜୁଗଲ ବଲ ରୂପ ନିଧାନା ॥
ଧରି ବଟୁ ରୂପ ଦେଖୁ ତୈଂ ଜାଈ। କହେସୁ ଜାନି ଜିଯଁ ସଯନ ବୁଝାଈ ॥
ପଠେ ବାଲି ହୋହିଂ ମନ ମୈଲା। ଭାଗୌଂ ତୁରତ ତଜୌଂ ଯହ ସୈଲା ॥
ବିପ୍ର ରୂପ ଧରି କପି ତହଁ ଗଯୂ। ମାଥ ନାଇ ପୂଛତ ଅସ ଭଯୂ ॥
କୋ ତୁମ୍ହ ସ୍ଯାମଲ ଗୌର ସରୀରା। ଛତ୍ରୀ ରୂପ ଫିରହୁ ବନ ବୀରା ॥
କଠିନ ଭୂମି କୋମଲ ପଦ ଗାମୀ। କଵନ ହେତୁ ବିଚରହୁ ବନ ସ୍ଵାମୀ ॥
ମୃଦୁଲ ମନୋହର ସୁନ୍ଦର ଗାତା। ସହତ ଦୁସହ ବନ ଆତପ ବାତା ॥
କୀ ତୁମ୍ହ ତୀନି ଦେଵ ମହଁ କୋଊ। ନର ନାରାଯନ କୀ ତୁମ୍ହ ଦୋଊ ॥
ଦୋ. ଜଗ କାରନ ତାରନ ଭଵ ଭଞ୍ଜନ ଧରନୀ ଭାର।
କୀ ତୁମ୍ହ ଅକିଲ ଭୁଵନ ପତି ଲୀନ୍ହ ମନୁଜ ଅଵତାର ॥ 1 ॥
କୋସଲେସ ଦସରଥ କେ ଜାଏ । ହମ ପିତୁ ବଚନ ମାନି ବନ ଆଏ ॥
ନାମ ରାମ ଲଛିମନ ଦୂ ଭାଈ। ସଙ୍ଗ ନାରି ସୁକୁମାରି ସୁହାଈ ॥
ଇହାଁ ହରି ନିସିଚର ବୈଦେହୀ। ବିପ୍ର ଫିରହିଂ ହମ ଖୋଜତ ତେହୀ ॥
ଆପନ ଚରିତ କହା ହମ ଗାଈ। କହହୁ ବିପ୍ର ନିଜ କଥା ବୁଝାଈ ॥
ପ୍ରଭୁ ପହିଚାନି ପରେଉ ଗହି ଚରନା। ସୋ ସୁଖ ଉମା ନହିଂ ବରନା ॥
ପୁଲକିତ ତନ ମୁଖ ଆଵ ନ ବଚନା। ଦେଖତ ରୁଚିର ବେଷ କୈ ରଚନା ॥
ପୁନି ଧୀରଜୁ ଧରି ଅସ୍ତୁତି କୀନ୍ହୀ। ହରଷ ହୃଦଯଁ ନିଜ ନାଥହି ଚୀନ୍ହୀ ॥
ମୋର ନ୍ଯାଉ ମୈଂ ପୂଛା ସାଈଂ। ତୁମ୍ହ ପୂଛହୁ କସ ନର କୀ ନାଈମ୍ ॥
ତଵ ମାଯା ବସ ଫିରୁଁ ଭୁଲାନା। ତା ତେ ମୈଂ ନହିଂ ପ୍ରଭୁ ପହିଚାନା ॥
ଦୋ. ଏକୁ ମୈଂ ମନ୍ଦ ମୋହବସ କୁଟିଲ ହୃଦଯ ଅଗ୍ଯାନ।
ପୁନି ପ୍ରଭୁ ମୋହି ବିସାରେଉ ଦୀନବନ୍ଧୁ ଭଗଵାନ ॥ 2 ॥
ଜଦପି ନାଥ ବହୁ ଅଵଗୁନ ମୋରେଂ। ସେଵକ ପ୍ରଭୁହି ପରୈ ଜନି ଭୋରେମ୍ ॥
ନାଥ ଜୀଵ ତଵ ମାଯାଁ ମୋହା। ସୋ ନିସ୍ତରି ତୁମ୍ହାରେହିଂ ଛୋହା ॥
ତା ପର ମୈଂ ରଘୁବୀର ଦୋହାଈ। ଜାନୁଁ ନହିଂ କଛୁ ଭଜନ ଉପାଈ ॥
ସେଵକ ସୁତ ପତି ମାତୁ ଭରୋସେଂ। ରହି ଅସୋଚ ବନି ପ୍ରଭୁ ପୋସେମ୍ ॥
ଅସ କହି ପରେଉ ଚରନ ଅକୁଲାଈ। ନିଜ ତନୁ ପ୍ରଗଟି ପ୍ରୀତି ଉର ଛାଈ ॥
ତବ ରଘୁପତି ଉଠାଇ ଉର ଲାଵା। ନିଜ ଲୋଚନ ଜଲ ସୀଞ୍ଚି ଜୁଡ़ଆଵା ॥
ସୁନୁ କପି ଜିଯଁ ମାନସି ଜନି ଊନା। ତୈଂ ମମ ପ୍ରିଯ ଲଛିମନ ତେ ଦୂନା ॥
ସମଦରସୀ ମୋହି କହ ସବ କୋଊ। ସେଵକ ପ୍ରିଯ ଅନନ୍ଯଗତି ସୋଊ ॥
ଦୋ. ସୋ ଅନନ୍ଯ ଜାକେଂ ଅସି ମତି ନ ଟରି ହନୁମନ୍ତ।
ମୈଂ ସେଵକ ସଚରାଚର ରୂପ ସ୍ଵାମି ଭଗଵନ୍ତ ॥ 3 ॥
ଦେଖି ପଵନ ସୁତ ପତି ଅନୁକୂଲା। ହୃଦଯଁ ହରଷ ବୀତୀ ସବ ସୂଲା ॥
ନାଥ ସୈଲ ପର କପିପତି ରହୀ। ସୋ ସୁଗ୍ରୀଵ ଦାସ ତଵ ଅହୀ ॥
ତେହି ସନ ନାଥ ମଯତ୍ରୀ କୀଜେ। ଦୀନ ଜାନି ତେହି ଅଭଯ କରୀଜେ ॥
ସୋ ସୀତା କର ଖୋଜ କରାଇହି। ଜହଁ ତହଁ ମରକଟ କୋଟି ପଠାଇହି ॥
ଏହି ବିଧି ସକଲ କଥା ସମୁଝାଈ। ଲିଏ ଦୁଔ ଜନ ପୀଠି ଚଢ़ଆଈ ॥
ଜବ ସୁଗ୍ରୀଵଁ ରାମ କହୁଁ ଦେଖା। ଅତିସଯ ଜନ୍ମ ଧନ୍ଯ କରି ଲେଖା ॥
ସାଦର ମିଲେଉ ନାଇ ପଦ ମାଥା। ଭୈଣ୍ଟେଉ ଅନୁଜ ସହିତ ରଘୁନାଥା ॥
କପି କର ମନ ବିଚାର ଏହି ରୀତୀ। କରିହହିଂ ବିଧି ମୋ ସନ ଏ ପ୍ରୀତୀ ॥
ଦୋ. ତବ ହନୁମନ୍ତ ଉଭଯ ଦିସି କୀ ସବ କଥା ସୁନାଇ ॥
ପାଵକ ସାଖୀ ଦେଇ କରି ଜୋରୀ ପ୍ରୀତୀ ଦୃଢ़ଆଇ ॥ 4 ॥
କୀନ୍ହୀ ପ୍ରୀତି କଛୁ ବୀଚ ନ ରାଖା। ଲଛମିନ ରାମ ଚରିତ ସବ ଭାଷା ॥
କହ ସୁଗ୍ରୀଵ ନଯନ ଭରି ବାରୀ। ମିଲିହି ନାଥ ମିଥିଲେସକୁମାରୀ ॥
ମନ୍ତ୍ରିନ୍ହ ସହିତ ଇହାଁ ଏକ ବାରା। ବୈଠ ରହେଉଁ ମୈଂ କରତ ବିଚାରା ॥
ଗଗନ ପନ୍ଥ ଦେଖୀ ମୈଂ ଜାତା। ପରବସ ପରୀ ବହୁତ ବିଲପାତା ॥
ରାମ ରାମ ହା ରାମ ପୁକାରୀ। ହମହି ଦେଖି ଦୀନ୍ହେଉ ପଟ ଡାରୀ ॥
ମାଗା ରାମ ତୁରତ ତେହିଂ ଦୀନ୍ହା। ପଟ ଉର ଲାଇ ସୋଚ ଅତି କୀନ୍ହା ॥
କହ ସୁଗ୍ରୀଵ ସୁନହୁ ରଘୁବୀରା। ତଜହୁ ସୋଚ ମନ ଆନହୁ ଧୀରା ॥
ସବ ପ୍ରକାର କରିହୁଁ ସେଵକାଈ। ଜେହି ବିଧି ମିଲିହି ଜାନକୀ ଆଈ ॥
ଦୋ. ସଖା ବଚନ ସୁନି ହରଷେ କୃପାସିଧୁ ବଲସୀଂଵ।
କାରନ କଵନ ବସହୁ ବନ ମୋହି କହହୁ ସୁଗ୍ରୀଵ ॥ 5 ॥
ନାତ ବାଲି ଅରୁ ମୈଂ ଦ୍ଵୌ ଭାଈ। ପ୍ରୀତି ରହୀ କଛୁ ବରନି ନ ଜାଈ ॥
ମଯ ସୁତ ମାଯାଵୀ ତେହି ନ୍AUଁ। ଆଵା ସୋ ପ୍ରଭୁ ହମରେଂ ଗ୍AUଁ ॥
ଅର୍ଧ ରାତି ପୁର ଦ୍ଵାର ପୁକାରା। ବାଲୀ ରିପୁ ବଲ ସହୈ ନ ପାରା ॥
ଧାଵା ବାଲି ଦେଖି ସୋ ଭାଗା। ମୈଂ ପୁନି ଗଯୁଁ ବନ୍ଧୁ ସଁଗ ଲାଗା ॥
ଗିରିବର ଗୁହାଁ ପୈଠ ସୋ ଜାଈ। ତବ ବାଲୀଂ ମୋହି କହା ବୁଝାଈ ॥
ପରିଖେସୁ ମୋହି ଏକ ପଖଵାରା। ନହିଂ ଆଵୌଂ ତବ ଜାନେସୁ ମାରା ॥
ମାସ ଦିଵସ ତହଁ ରହେଉଁ ଖରାରୀ। ନିସରୀ ରୁଧିର ଧାର ତହଁ ଭାରୀ ॥
ବାଲି ହତେସି ମୋହି ମାରିହି ଆଈ। ସିଲା ଦେଇ ତହଁ ଚଲେଉଁ ପରାଈ ॥
ମନ୍ତ୍ରିନ୍ହ ପୁର ଦେଖା ବିନୁ ସାଈଂ। ଦୀନ୍ହେଉ ମୋହି ରାଜ ବରିଆଈ ॥
ବାଲି ତାହି ମାରି ଗୃହ ଆଵା। ଦେଖି ମୋହି ଜିଯଁ ଭେଦ ବଢ़ଆଵା ॥
ରିପୁ ସମ ମୋହି ମାରେସି ଅତି ଭାରୀ। ହରି ଲୀନ୍ହେସି ସର୍ବସୁ ଅରୁ ନାରୀ ॥
ତାକେଂ ଭଯ ରଘୁବୀର କୃପାଲା। ସକଲ ଭୁଵନ ମୈଂ ଫିରେଉଁ ବିହାଲା ॥
ଇହାଁ ସାପ ବସ ଆଵତ ନାହୀଂ। ତଦପି ସଭୀତ ରହୁଁ ମନ ମାହୀଁ ॥
ସୁନି ସେଵକ ଦୁଖ ଦୀନଦଯାଲା। ଫରକି ଉଠୀଂ ଦ୍ଵୈ ଭୁଜା ବିସାଲା ॥
ଦୋ. ସୁନୁ ସୁଗ୍ରୀଵ ମାରିହୁଁ ବାଲିହି ଏକହିଂ ବାନ।
ବ୍ରହ୍ମ ରୁଦ୍ର ସରନାଗତ ଗେଁ ନ ଉବରିହିଂ ପ୍ରାନ ॥ 6 ॥
ଜେ ନ ମିତ୍ର ଦୁଖ ହୋହିଂ ଦୁଖାରୀ। ତିନ୍ହହି ବିଲୋକତ ପାତକ ଭାରୀ ॥
ନିଜ ଦୁଖ ଗିରି ସମ ରଜ କରି ଜାନା। ମିତ୍ରକ ଦୁଖ ରଜ ମେରୁ ସମାନା ॥
ଜିନ୍ହ କେଂ ଅସି ମତି ସହଜ ନ ଆଈ। ତେ ସଠ କତ ହଠି କରତ ମିତାଈ ॥
କୁପଥ ନିଵାରି ସୁପନ୍ଥ ଚଲାଵା। ଗୁନ ପ୍ରଗଟେ ଅଵଗୁନନ୍ହି ଦୁରାଵା ॥
ଦେତ ଲେତ ମନ ସଙ୍କ ନ ଧରୀ। ବଲ ଅନୁମାନ ସଦା ହିତ କରୀ ॥
ବିପତି କାଲ କର ସତଗୁନ ନେହା। ଶ୍ରୁତି କହ ସନ୍ତ ମିତ୍ର ଗୁନ ଏହା ॥
ଆଗେଂ କହ ମୃଦୁ ବଚନ ବନାଈ। ପାଛେଂ ଅନହିତ ମନ କୁଟିଲାଈ ॥
ଜା କର ଚିତ ଅହି ଗତି ସମ ଭାଈ। ଅସ କୁମିତ୍ର ପରିହରେହି ଭଲାଈ ॥
ସେଵକ ସଠ ନୃପ କୃପନ କୁନାରୀ। କପଟୀ ମିତ୍ର ସୂଲ ସମ ଚାରୀ ॥
ସଖା ସୋଚ ତ୍ଯାଗହୁ ବଲ ମୋରେଂ। ସବ ବିଧି ଘଟବ କାଜ ମୈଂ ତୋରେମ୍ ॥
କହ ସୁଗ୍ରୀଵ ସୁନହୁ ରଘୁବୀରା। ବାଲି ମହାବଲ ଅତି ରନଧୀରା ॥
ଦୁନ୍ଦୁଭୀ ଅସ୍ଥି ତାଲ ଦେଖରାଏ। ବିନୁ ପ୍ରଯାସ ରଘୁନାଥ ଢହାଏ ॥
ଦେଖି ଅମିତ ବଲ ବାଢ़ଈ ପ୍ରୀତୀ। ବାଲି ବଧବ ଇନ୍ହ ଭି ପରତୀତୀ ॥
ବାର ବାର ନାଵି ପଦ ସୀସା। ପ୍ରଭୁହି ଜାନି ମନ ହରଷ କପୀସା ॥
ଉପଜା ଗ୍ଯାନ ବଚନ ତବ ବୋଲା। ନାଥ କୃପାଁ ମନ ଭଯୁ ଅଲୋଲା ॥
ସୁଖ ସମ୍ପତି ପରିଵାର ବଡ़ଆଈ। ସବ ପରିହରି କରିହୁଁ ସେଵକାଈ ॥
ଏ ସବ ରାମଭଗତି କେ ବାଧକ। କହହିଂ ସନ୍ତ ତବ ପଦ ଅଵରାଧକ ॥
ସତ୍ରୁ ମିତ୍ର ସୁଖ ଦୁଖ ଜଗ ମାହୀଂ। ମାଯା କୃତ ପରମାରଥ ନାହୀମ୍ ॥
ବାଲି ପରମ ହିତ ଜାସୁ ପ୍ରସାଦା। ମିଲେହୁ ରାମ ତୁମ୍ହ ସମନ ବିଷାଦା ॥
ସପନେଂ ଜେହି ସନ ହୋଇ ଲରାଈ। ଜାଗେଂ ସମୁଝତ ମନ ସକୁଚାଈ ॥
ଅବ ପ୍ରଭୁ କୃପା କରହୁ ଏହି ଭାଁତୀ। ସବ ତଜି ଭଜନୁ କରୌଂ ଦିନ ରାତୀ ॥
ସୁନି ବିରାଗ ସଞ୍ଜୁତ କପି ବାନୀ। ବୋଲେ ବିହଁସି ରାମୁ ଧନୁପାନୀ ॥
ଜୋ କଛୁ କହେହୁ ସତ୍ଯ ସବ ସୋଈ। ସଖା ବଚନ ମମ ମୃଷା ନ ହୋଈ ॥
ନଟ ମରକଟ ଇଵ ସବହି ନଚାଵତ। ରାମୁ ଖଗେସ ବେଦ ଅସ ଗାଵତ ॥
ଲୈ ସୁଗ୍ରୀଵ ସଙ୍ଗ ରଘୁନାଥା। ଚଲେ ଚାପ ସାଯକ ଗହି ହାଥା ॥
ତବ ରଘୁପତି ସୁଗ୍ରୀଵ ପଠାଵା। ଗର୍ଜେସି ଜାଇ ନିକଟ ବଲ ପାଵା ॥
ସୁନତ ବାଲି କ୍ରୋଧାତୁର ଧାଵା। ଗହି କର ଚରନ ନାରି ସମୁଝାଵା ॥
ସୁନୁ ପତି ଜିନ୍ହହି ମିଲେଉ ସୁଗ୍ରୀଵା। ତେ ଦ୍ଵୌ ବନ୍ଧୁ ତେଜ ବଲ ସୀଂଵା ॥
କୋସଲେସ ସୁତ ଲଛିମନ ରାମା। କାଲହୁ ଜୀତି ସକହିଂ ସଙ୍ଗ୍ରାମା ॥
ଦୋ. କହ ବାଲି ସୁନୁ ଭୀରୁ ପ୍ରିଯ ସମଦରସୀ ରଘୁନାଥ।
ଜୌଂ କଦାଚି ମୋହି ମାରହିଂ ତୌ ପୁନି ହୌଁ ସନାଥ ॥ 7 ॥
ଅସ କହି ଚଲା ମହା ଅଭିମାନୀ। ତୃନ ସମାନ ସୁଗ୍ରୀଵହି ଜାନୀ ॥
ଭିରେ ଉଭୌ ବାଲୀ ଅତି ତର୍ଜା । ମୁଠିକା ମାରି ମହାଧୁନି ଗର୍ଜା ॥
ତବ ସୁଗ୍ରୀଵ ବିକଲ ହୋଇ ଭାଗା। ମୁଷ୍ଟି ପ୍ରହାର ବଜ୍ର ସମ ଲାଗା ॥
ମୈଂ ଜୋ କହା ରଘୁବୀର କୃପାଲା। ବନ୍ଧୁ ନ ହୋଇ ମୋର ଯହ କାଲା ॥
ଏକରୂପ ତୁମ୍ହ ଭ୍ରାତା ଦୋଊ। ତେହି ଭ୍ରମ ତେଂ ନହିଂ ମାରେଉଁ ସୋଊ ॥
କର ପରସା ସୁଗ୍ରୀଵ ସରୀରା। ତନୁ ଭା କୁଲିସ ଗୀ ସବ ପୀରା ॥
ମେଲୀ କଣ୍ଠ ସୁମନ କୈ ମାଲା। ପଠଵା ପୁନି ବଲ ଦେଇ ବିସାଲା ॥
ପୁନି ନାନା ବିଧି ଭୀ ଲରାଈ। ବିଟପ ଓଟ ଦେଖହିଂ ରଘୁରାଈ ॥
ଦୋ. ବହୁ ଛଲ ବଲ ସୁଗ୍ରୀଵ କର ହିଯଁ ହାରା ଭଯ ମାନି।
ମାରା ବାଲି ରାମ ତବ ହୃଦଯ ମାଝ ସର ତାନି ॥ 8 ॥
ପରା ବିକଲ ମହି ସର କେ ଲାଗେଂ। ପୁନି ଉଠି ବୈଠ ଦେଖି ପ୍ରଭୁ ଆଗେମ୍ ॥
ସ୍ଯାମ ଗାତ ସିର ଜଟା ବନାଏଁ। ଅରୁନ ନଯନ ସର ଚାପ ଚଢ़ଆଏଁ ॥
ପୁନି ପୁନି ଚିତି ଚରନ ଚିତ ଦୀନ୍ହା। ସୁଫଲ ଜନ୍ମ ମାନା ପ୍ରଭୁ ଚୀନ୍ହା ॥
ହୃଦଯଁ ପ୍ରୀତି ମୁଖ ବଚନ କଠୋରା। ବୋଲା ଚିତି ରାମ କୀ ଓରା ॥
ଧର୍ମ ହେତୁ ଅଵତରେହୁ ଗୋସାଈ। ମାରେହୁ ମୋହି ବ୍ଯାଧ କୀ ନାଈ ॥
ମୈଂ ବୈରୀ ସୁଗ୍ରୀଵ ପିଆରା। ଅଵଗୁନ କବନ ନାଥ ମୋହି ମାରା ॥
ଅନୁଜ ବଧୂ ଭଗିନୀ ସୁତ ନାରୀ। ସୁନୁ ସଠ କନ୍ଯା ସମ ଏ ଚାରୀ ॥
ଇନ୍ହହି କୁଦ୍ଦଷ୍ଟି ବିଲୋକି ଜୋଈ। ତାହି ବଧେଂ କଛୁ ପାପ ନ ହୋଈ ॥
ମୁଢ़ ତୋହି ଅତିସଯ ଅଭିମାନା। ନାରି ସିଖାଵନ କରସି ନ କାନା ॥
ମମ ଭୁଜ ବଲ ଆଶ୍ରିତ ତେହି ଜାନୀ। ମାରା ଚହସି ଅଧମ ଅଭିମାନୀ ॥
ଦୋ. ସୁନହୁ ରାମ ସ୍ଵାମୀ ସନ ଚଲ ନ ଚାତୁରୀ ମୋରି।
ପ୍ରଭୁ ଅଜହୂଁ ମୈଂ ପାପୀ ଅନ୍ତକାଲ ଗତି ତୋରି ॥ 9 ॥
ସୁନତ ରାମ ଅତି କୋମଲ ବାନୀ। ବାଲି ସୀସ ପରସେଉ ନିଜ ପାନୀ ॥
ଅଚଲ କରୌଂ ତନୁ ରାଖହୁ ପ୍ରାନା। ବାଲି କହା ସୁନୁ କୃପାନିଧାନା ॥
ଜନ୍ମ ଜନ୍ମ ମୁନି ଜତନୁ କରାହୀଂ। ଅନ୍ତ ରାମ କହି ଆଵତ ନାହୀମ୍ ॥
ଜାସୁ ନାମ ବଲ ସଙ୍କର କାସୀ। ଦେତ ସବହି ସମ ଗତି ଅଵିନାସୀ ॥
ମମ ଲୋଚନ ଗୋଚର ସୋଇ ଆଵା। ବହୁରି କି ପ୍ରଭୁ ଅସ ବନିହି ବନାଵା ॥
ଛଂ. ସୋ ନଯନ ଗୋଚର ଜାସୁ ଗୁନ ନିତ ନେତି କହି ଶ୍ରୁତି ଗାଵହୀଂ।
ଜିତି ପଵନ ମନ ଗୋ ନିରସ କରି ମୁନି ଧ୍ଯାନ କବହୁଁକ ପାଵହୀମ୍ ॥
ମୋହି ଜାନି ଅତି ଅଭିମାନ ବସ ପ୍ରଭୁ କହେଉ ରାଖୁ ସରୀରହୀ।
ଅସ କଵନ ସଠ ହଠି କାଟି ସୁରତରୁ ବାରି କରିହି ବବୂରହୀ ॥ 1 ॥
ଅବ ନାଥ କରି କରୁନା ବିଲୋକହୁ ଦେହୁ ଜୋ ବର ମାଗୂଁ।
ଜେହିଂ ଜୋନି ଜନ୍ମୌଂ କର୍ମ ବସ ତହଁ ରାମ ପଦ ଅନୁରାଗୂଁ ॥
ଯହ ତନଯ ମମ ସମ ବିନଯ ବଲ କଲ୍ଯାନପ୍ରଦ ପ୍ରଭୁ ଲୀଜିଐ।
ଗହି ବାହଁ ସୁର ନର ନାହ ଆପନ ଦାସ ଅଙ୍ଗଦ କୀଜିଐ ॥ 2 ॥
ଦୋ. ରାମ ଚରନ ଦୃଢ़ ପ୍ରୀତି କରି ବାଲି କୀନ୍ହ ତନୁ ତ୍ଯାଗ।
ସୁମନ ମାଲ ଜିମି କଣ୍ଠ ତେ ଗିରତ ନ ଜାନି ନାଗ ॥ 10 ॥
ରାମ ବାଲି ନିଜ ଧାମ ପଠାଵା। ନଗର ଲୋଗ ସବ ବ୍ଯାକୁଲ ଧାଵା ॥
ନାନା ବିଧି ବିଲାପ କର ତାରା। ଛୂଟେ କେସ ନ ଦେହ ସଁଭାରା ॥
ତାରା ବିକଲ ଦେଖି ରଘୁରାଯା । ଦୀନ୍ହ ଗ୍ଯାନ ହରି ଲୀନ୍ହୀ ମାଯା ॥
ଛିତି ଜଲ ପାଵକ ଗଗନ ସମୀରା। ପଞ୍ଚ ରଚିତ ଅତି ଅଧମ ସରୀରା ॥
ପ୍ରଗଟ ସୋ ତନୁ ତଵ ଆଗେଂ ସୋଵା। ଜୀଵ ନିତ୍ଯ କେହି ଲଗି ତୁମ୍ହ ରୋଵା ॥
ଉପଜା ଗ୍ଯାନ ଚରନ ତବ ଲାଗୀ। ଲୀନ୍ହେସି ପରମ ଭଗତି ବର ମାଗୀ ॥
ଉମା ଦାରୁ ଜୋଷିତ କୀ ନାଈ। ସବହି ନଚାଵତ ରାମୁ ଗୋସାଈ ॥
ତବ ସୁଗ୍ରୀଵହି ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହା। ମୃତକ କର୍ମ ବିଧିବତ ସବ କୀନ୍ହା ॥
ରାମ କହା ଅନୁଜହି ସମୁଝାଈ। ରାଜ ଦେହୁ ସୁଗ୍ରୀଵହି ଜାଈ ॥
ରଘୁପତି ଚରନ ନାଇ କରି ମାଥା। ଚଲେ ସକଲ ପ୍ରେରିତ ରଘୁନାଥା ॥
ଦୋ. ଲଛିମନ ତୁରତ ବୋଲାଏ ପୁରଜନ ବିପ୍ର ସମାଜ।
ରାଜୁ ଦୀନ୍ହ ସୁଗ୍ରୀଵ କହଁ ଅଙ୍ଗଦ କହଁ ଜୁବରାଜ ॥ 11 ॥
ଉମା ରାମ ସମ ହିତ ଜଗ ମାହୀଂ। ଗୁରୁ ପିତୁ ମାତୁ ବନ୍ଧୁ ପ୍ରଭୁ ନାହୀମ୍ ॥
ସୁର ନର ମୁନି ସବ କୈ ଯହ ରୀତୀ। ସ୍ଵାରଥ ଲାଗି କରହିଂ ସବ ପ୍ରୀତୀ ॥
ବାଲି ତ୍ରାସ ବ୍ଯାକୁଲ ଦିନ ରାତୀ। ତନ ବହୁ ବ୍ରନ ଚିନ୍ତାଁ ଜର ଛାତୀ ॥
ସୋଇ ସୁଗ୍ରୀଵ କୀନ୍ହ କପିର୍AU। ଅତି କୃପାଲ ରଘୁବୀର ସୁଭ୍AU ॥
ଜାନତହୁଁ ଅସ ପ୍ରଭୁ ପରିହରହୀଂ। କାହେ ନ ବିପତି ଜାଲ ନର ପରହୀମ୍ ॥
ପୁନି ସୁଗ୍ରୀଵହି ଲୀନ୍ହ ବୋଲାଈ। ବହୁ ପ୍ରକାର ନୃପନୀତି ସିଖାଈ ॥
କହ ପ୍ରଭୁ ସୁନୁ ସୁଗ୍ରୀଵ ହରୀସା। ପୁର ନ ଜାଉଁ ଦସ ଚାରି ବରୀସା ॥
ଗତ ଗ୍ରୀଷମ ବରଷା ରିତୁ ଆଈ। ରହିହୁଁ ନିକଟ ସୈଲ ପର ଛାଈ ॥
ଅଙ୍ଗଦ ସହିତ କରହୁ ତୁମ୍ହ ରାଜୂ। ସନ୍ତତ ହୃଦଯ ଧରେହୁ ମମ କାଜୂ ॥
ଜବ ସୁଗ୍ରୀଵ ଭଵନ ଫିରି ଆଏ। ରାମୁ ପ୍ରବରଷନ ଗିରି ପର ଛାଏ ॥
ଦୋ. ପ୍ରଥମହିଂ ଦେଵନ୍ହ ଗିରି ଗୁହା ରାଖେଉ ରୁଚିର ବନାଇ।
ରାମ କୃପାନିଧି କଛୁ ଦିନ ବାସ କରହିଙ୍ଗେ ଆଇ ॥ 12 ॥
ସୁନ୍ଦର ବନ କୁସୁମିତ ଅତି ସୋଭା। ଗୁଞ୍ଜତ ମଧୁପ ନିକର ମଧୁ ଲୋଭା ॥
କନ୍ଦ ମୂଲ ଫଲ ପତ୍ର ସୁହାଏ। ଭେ ବହୁତ ଜବ ତେ ପ୍ରଭୁ ଆଏ ॥
ଦେଖି ମନୋହର ସୈଲ ଅନୂପା। ରହେ ତହଁ ଅନୁଜ ସହିତ ସୁରଭୂପା ॥
ମଧୁକର ଖଗ ମୃଗ ତନୁ ଧରି ଦେଵା। କରହିଂ ସିଦ୍ଧ ମୁନି ପ୍ରଭୁ କୈ ସେଵା ॥
ମଙ୍ଗଲରୁପ ଭଯୁ ବନ ତବ ତେ । କୀନ୍ହ ନିଵାସ ରମାପତି ଜବ ତେ ॥
ଫଟିକ ସିଲା ଅତି ସୁଭ୍ର ସୁହାଈ। ସୁଖ ଆସୀନ ତହାଁ ଦ୍ଵୌ ଭାଈ ॥
କହତ ଅନୁଜ ସନ କଥା ଅନେକା। ଭଗତି ବିରତି ନୃପନୀତି ବିବେକା ॥
ବରଷା କାଲ ମେଘ ନଭ ଛାଏ। ଗରଜତ ଲାଗତ ପରମ ସୁହାଏ ॥
ଦୋ. ଲଛିମନ ଦେଖୁ ମୋର ଗନ ନାଚତ ବାରିଦ ପୈଖି।
ଗୃହୀ ବିରତି ରତ ହରଷ ଜସ ବିଷ୍ନୁ ଭଗତ କହୁଁ ଦେଖି ॥ 13 ॥
ଘନ ଘମଣ୍ଡ ନଭ ଗରଜତ ଘୋରା। ପ୍ରିଯା ହୀନ ଡରପତ ମନ ମୋରା ॥
ଦାମିନି ଦମକ ରହ ନ ଘନ ମାହୀଂ। ଖଲ କୈ ପ୍ରୀତି ଜଥା ଥିର ନାହୀମ୍ ॥
ବରଷହିଂ ଜଲଦ ଭୂମି ନିଅରାଏଁ। ଜଥା ନଵହିଂ ବୁଧ ବିଦ୍ଯା ପାଏଁ ॥
ବୂଁଦ ଅଘାତ ସହହିଂ ଗିରି କୈଂସେମ୍ । ଖଲ କେ ବଚନ ସନ୍ତ ସହ ଜୈସେମ୍ ॥
ଛୁଦ୍ର ନଦୀଂ ଭରି ଚଲୀଂ ତୋରାଈ। ଜସ ଥୋରେହୁଁ ଧନ ଖଲ ଇତରାଈ ॥
ଭୂମି ପରତ ଭା ଢାବର ପାନୀ। ଜନୁ ଜୀଵହି ମାଯା ଲପଟାନୀ ॥
ସମିଟି ସମିଟି ଜଲ ଭରହିଂ ତଲାଵା। ଜିମି ସଦଗୁନ ସଜ୍ଜନ ପହିଂ ଆଵା ॥
ସରିତା ଜଲ ଜଲନିଧି ମହୁଁ ଜାଈ। ହୋଈ ଅଚଲ ଜିମି ଜିଵ ହରି ପାଈ ॥
ଦୋ. ହରିତ ଭୂମି ତୃନ ସଙ୍କୁଲ ସମୁଝି ପରହିଂ ନହିଂ ପନ୍ଥ।
ଜିମି ପାଖଣ୍ଡ ବାଦ ତେଂ ଗୁପ୍ତ ହୋହିଂ ସଦଗ୍ରନ୍ଥ ॥ 14 ॥
ଦାଦୁର ଧୁନି ଚହୁ ଦିସା ସୁହାଈ। ବେଦ ପଢ़ହିଂ ଜନୁ ବଟୁ ସମୁଦାଈ ॥
ନଵ ପଲ୍ଲଵ ଭେ ବିଟପ ଅନେକା। ସାଧକ ମନ ଜସ ମିଲେଂ ବିବେକା ॥
ଅର୍କ ଜବାସ ପାତ ବିନୁ ଭଯୂ। ଜସ ସୁରାଜ ଖଲ ଉଦ୍ଯମ ଗଯୂ ॥
ଖୋଜତ କତହୁଁ ମିଲି ନହିଂ ଧୂରୀ। କରି କ୍ରୋଧ ଜିମି ଧରମହି ଦୂରୀ ॥
ସସି ସମ୍ପନ୍ନ ସୋହ ମହି କୈସୀ। ଉପକାରୀ କୈ ସମ୍ପତି ଜୈସୀ ॥
ନିସି ତମ ଘନ ଖଦ୍ଯୋତ ବିରାଜା। ଜନୁ ଦମ୍ଭିନ୍ହ କର ମିଲା ସମାଜା ॥
ମହାବୃଷ୍ଟି ଚଲି ଫୂଟି କିଆରୀମ୍ । ଜିମି ସୁତନ୍ତ୍ର ଭେଁ ବିଗରହିଂ ନାରୀମ୍ ॥
କୃଷୀ ନିରାଵହିଂ ଚତୁର କିସାନା। ଜିମି ବୁଧ ତଜହିଂ ମୋହ ମଦ ମାନା ॥
ଦେଖିଅତ ଚକ୍ରବାକ ଖଗ ନାହୀଂ। କଲିହି ପାଇ ଜିମି ଧର୍ମ ପରାହୀମ୍ ॥
ଊଷର ବରଷି ତୃନ ନହିଂ ଜାମା। ଜିମି ହରିଜନ ହିଯଁ ଉପଜ ନ କାମା ॥
ବିବିଧ ଜନ୍ତୁ ସଙ୍କୁଲ ମହି ଭ୍ରାଜା। ପ୍ରଜା ବାଢ़ ଜିମି ପାଇ ସୁରାଜା ॥
ଜହଁ ତହଁ ରହେ ପଥିକ ଥକି ନାନା। ଜିମି ଇନ୍ଦ୍ରିଯ ଗନ ଉପଜେଂ ଗ୍ଯାନା ॥
ଦୋ. କବହୁଁ ପ୍ରବଲ ବହ ମାରୁତ ଜହଁ ତହଁ ମେଘ ବିଲାହିଂ।
ଜିମି କପୂତ କେ ଉପଜେଂ କୁଲ ସଦ୍ଧର୍ମ ନସାହିମ୍ ॥ 15(କ) ॥
କବହୁଁ ଦିଵସ ମହଁ ନିବିଡ़ ତମ କବହୁଁକ ପ୍ରଗଟ ପତଙ୍ଗ।
ବିନସି ଉପଜି ଗ୍ଯାନ ଜିମି ପାଇ କୁସଙ୍ଗ ସୁସଙ୍ଗ ॥ 15(ଖ) ॥
ବରଷା ବିଗତ ସରଦ ରିତୁ ଆଈ। ଲଛିମନ ଦେଖହୁ ପରମ ସୁହାଈ ॥
ଫୂଲେଂ କାସ ସକଲ ମହି ଛାଈ। ଜନୁ ବରଷାଁ କୃତ ପ୍ରଗଟ ବୁଢ़ଆଈ ॥
ଉଦିତ ଅଗସ୍ତି ପନ୍ଥ ଜଲ ସୋଷା। ଜିମି ଲୋଭହି ସୋଷି ସନ୍ତୋଷା ॥
ସରିତା ସର ନିର୍ମଲ ଜଲ ସୋହା। ସନ୍ତ ହୃଦଯ ଜସ ଗତ ମଦ ମୋହା ॥
ରସ ରସ ସୂଖ ସରିତ ସର ପାନୀ। ମମତା ତ୍ଯାଗ କରହିଂ ଜିମି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ଜାନି ସରଦ ରିତୁ ଖଞ୍ଜନ ଆଏ। ପାଇ ସମଯ ଜିମି ସୁକୃତ ସୁହାଏ ॥
ପଙ୍କ ନ ରେନୁ ସୋହ ଅସି ଧରନୀ। ନୀତି ନିପୁନ ନୃପ କୈ ଜସି କରନୀ ॥
ଜଲ ସଙ୍କୋଚ ବିକଲ ଭିଁ ମୀନା। ଅବୁଧ କୁଟୁମ୍ବୀ ଜିମି ଧନହୀନା ॥
ବିନୁ ଧନ ନିର୍ମଲ ସୋହ ଅକାସା। ହରିଜନ ଇଵ ପରିହରି ସବ ଆସା ॥
କହୁଁ କହୁଁ ବୃଷ୍ଟି ସାରଦୀ ଥୋରୀ। କୌ ଏକ ପାଵ ଭଗତି ଜିମି ମୋରୀ ॥
ଦୋ. ଚଲେ ହରଷି ତଜି ନଗର ନୃପ ତାପସ ବନିକ ଭିଖାରି।
ଜିମି ହରିଭଗତ ପାଇ ଶ୍ରମ ତଜହି ଆଶ୍ରମୀ ଚାରି ॥ 16 ॥
ସୁଖୀ ମୀନ ଜେ ନୀର ଅଗାଧା। ଜିମି ହରି ସରନ ନ ଏକୁ ବାଧା ॥
ଫୂଲେଂ କମଲ ସୋହ ସର କୈସା। ନିର୍ଗୁନ ବ୍ରହ୍ମ ସଗୁନ ଭେଁ ଜୈସା ॥
ଗୁଞ୍ଜତ ମଧୁକର ମୁଖର ଅନୂପା। ସୁନ୍ଦର ଖଗ ରଵ ନାନା ରୂପା ॥
ଚକ୍ରବାକ ମନ ଦୁଖ ନିସି ପୈଖୀ। ଜିମି ଦୁର୍ଜନ ପର ସମ୍ପତି ଦେଖୀ ॥
ଚାତକ ରଟତ ତୃଷା ଅତି ଓହୀ। ଜିମି ସୁଖ ଲହି ନ ସଙ୍କରଦ୍ରୋହୀ ॥
ସରଦାତପ ନିସି ସସି ଅପହରୀ। ସନ୍ତ ଦରସ ଜିମି ପାତକ ଟରୀ ॥
ଦେଖି ଇନ୍ଦୁ ଚକୋର ସମୁଦାଈ। ଚିତଵତହିଂ ଜିମି ହରିଜନ ହରି ପାଈ ॥
ମସକ ଦଂସ ବୀତେ ହିମ ତ୍ରାସା। ଜିମି ଦ୍ଵିଜ ଦ୍ରୋହ କିଏଁ କୁଲ ନାସା ॥
ଦୋ. ଭୂମି ଜୀଵ ସଙ୍କୁଲ ରହେ ଗେ ସରଦ ରିତୁ ପାଇ।
ସଦଗୁର ମିଲେ ଜାହିଂ ଜିମି ସଂସଯ ଭ୍ରମ ସମୁଦାଇ ॥ 17 ॥
ବରଷା ଗତ ନିର୍ମଲ ରିତୁ ଆଈ। ସୁଧି ନ ତାତ ସୀତା କୈ ପାଈ ॥
ଏକ ବାର କୈସେହୁଁ ସୁଧି ଜାନୌଂ। କାଲହୁ ଜୀତ ନିମିଷ ମହୁଁ ଆନୌମ୍ ॥
କତହୁଁ ରହୁ ଜୌଂ ଜୀଵତି ହୋଈ। ତାତ ଜତନ କରି ଆନେଉଁ ସୋଈ ॥
ସୁଗ୍ରୀଵହୁଁ ସୁଧି ମୋରି ବିସାରୀ। ପାଵା ରାଜ କୋସ ପୁର ନାରୀ ॥
ଜେହିଂ ସାଯକ ମାରା ମୈଂ ବାଲୀ। ତେହିଂ ସର ହତୌଂ ମୂଢ़ କହଁ କାଲୀ ॥
ଜାସୁ କୃପାଁ ଛୂଟହୀଂ ମଦ ମୋହା। ତା କହୁଁ ଉମା କି ସପନେହୁଁ କୋହା ॥
ଜାନହିଂ ଯହ ଚରିତ୍ର ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ। ଜିନ୍ହ ରଘୁବୀର ଚରନ ରତି ମାନୀ ॥
ଲଛିମନ କ୍ରୋଧଵନ୍ତ ପ୍ରଭୁ ଜାନା। ଧନୁଷ ଚଢ़ଆଇ ଗହେ କର ବାନା ॥
ଦୋ. ତବ ଅନୁଜହି ସମୁଝାଵା ରଘୁପତି କରୁନା ସୀଂଵ ॥
ଭଯ ଦେଖାଇ ଲୈ ଆଵହୁ ତାତ ସଖା ସୁଗ୍ରୀଵ ॥ 18 ॥
ଇହାଁ ପଵନସୁତ ହୃଦଯଁ ବିଚାରା। ରାମ କାଜୁ ସୁଗ୍ରୀଵଁ ବିସାରା ॥
ନିକଟ ଜାଇ ଚରନନ୍ହି ସିରୁ ନାଵା। ଚାରିହୁ ବିଧି ତେହି କହି ସମୁଝାଵା ॥
ସୁନି ସୁଗ୍ରୀଵଁ ପରମ ଭଯ ମାନା। ବିଷଯଁ ମୋର ହରି ଲୀନ୍ହେଉ ଗ୍ଯାନା ॥
ଅବ ମାରୁତସୁତ ଦୂତ ସମୂହା। ପଠଵହୁ ଜହଁ ତହଁ ବାନର ଜୂହା ॥
କହହୁ ପାଖ ମହୁଁ ଆଵ ନ ଜୋଈ। ମୋରେଂ କର ତା କର ବଧ ହୋଈ ॥
ତବ ହନୁମନ୍ତ ବୋଲାଏ ଦୂତା। ସବ କର କରି ସନମାନ ବହୂତା ॥
ଭଯ ଅରୁ ପ୍ରୀତି ନୀତି ଦେଖାଈ। ଚଲେ ସକଲ ଚରନନ୍ହି ସିର ନାଈ ॥
ଏହି ଅଵସର ଲଛିମନ ପୁର ଆଏ। କ୍ରୋଧ ଦେଖି ଜହଁ ତହଁ କପି ଧାଏ ॥
ଦୋ. ଧନୁଷ ଚଢ़ଆଇ କହା ତବ ଜାରି କରୁଁ ପୁର ଛାର।
ବ୍ଯାକୁଲ ନଗର ଦେଖି ତବ ଆଯୁ ବାଲିକୁମାର ॥ 19 ॥
ଚରନ ନାଇ ସିରୁ ବିନତୀ କୀନ୍ହୀ। ଲଛିମନ ଅଭଯ ବାଁହ ତେହି ଦୀନ୍ହୀ ॥
କ୍ରୋଧଵନ୍ତ ଲଛିମନ ସୁନି କାନା। କହ କପୀସ ଅତି ଭଯଁ ଅକୁଲାନା ॥
ସୁନୁ ହନୁମନ୍ତ ସଙ୍ଗ ଲୈ ତାରା। କରି ବିନତୀ ସମୁଝାଉ କୁମାରା ॥
ତାରା ସହିତ ଜାଇ ହନୁମାନା। ଚରନ ବନ୍ଦି ପ୍ରଭୁ ସୁଜସ ବଖାନା ॥
କରି ବିନତୀ ମନ୍ଦିର ଲୈ ଆଏ। ଚରନ ପଖାରି ପଲଁଗ ବୈଠାଏ ॥
ତବ କପୀସ ଚରନନ୍ହି ସିରୁ ନାଵା। ଗହି ଭୁଜ ଲଛିମନ କଣ୍ଠ ଲଗାଵା ॥
ନାଥ ବିଷଯ ସମ ମଦ କଛୁ ନାହୀଂ। ମୁନି ମନ ମୋହ କରି ଛନ ମାହୀମ୍ ॥
ସୁନତ ବିନୀତ ବଚନ ସୁଖ ପାଵା। ଲଛିମନ ତେହି ବହୁ ବିଧି ସମୁଝାଵା ॥
ପଵନ ତନଯ ସବ କଥା ସୁନାଈ। ଜେହି ବିଧି ଗେ ଦୂତ ସମୁଦାଈ ॥
ଦୋ. ହରଷି ଚଲେ ସୁଗ୍ରୀଵ ତବ ଅଙ୍ଗଦାଦି କପି ସାଥ।
ରାମାନୁଜ ଆଗେଂ କରି ଆଏ ଜହଁ ରଘୁନାଥ ॥ 20 ॥
ନାଇ ଚରନ ସିରୁ କହ କର ଜୋରୀ। ନାଥ ମୋହି କଛୁ ନାହିନ ଖୋରୀ ॥
ଅତିସଯ ପ୍ରବଲ ଦେଵ ତବ ମାଯା। ଛୂଟି ରାମ କରହୁ ଜୌଂ ଦାଯା ॥
ବିଷଯ ବସ୍ଯ ସୁର ନର ମୁନି ସ୍ଵାମୀ। ମୈଂ ପାଵଁର ପସୁ କପି ଅତି କାମୀ ॥
ନାରି ନଯନ ସର ଜାହି ନ ଲାଗା। ଘୋର କ୍ରୋଧ ତମ ନିସି ଜୋ ଜାଗା ॥
ଲୋଭ ପାଁସ ଜେହିଂ ଗର ନ ବଁଧାଯା। ସୋ ନର ତୁମ୍ହ ସମାନ ରଘୁରାଯା ॥
ଯହ ଗୁନ ସାଧନ ତେଂ ନହିଂ ହୋଈ। ତୁମ୍ହରୀ କୃପାଁ ପାଵ କୋଇ କୋଈ ॥
ତବ ରଘୁପତି ବୋଲେ ମୁସକାଈ। ତୁମ୍ହ ପ୍ରିଯ ମୋହି ଭରତ ଜିମି ଭାଈ ॥
ଅବ ସୋଇ ଜତନୁ କରହୁ ମନ ଲାଈ। ଜେହି ବିଧି ସୀତା କୈ ସୁଧି ପାଈ ॥
ଦୋ. ଏହି ବିଧି ହୋତ ବତକହୀ ଆଏ ବାନର ଜୂଥ।
ନାନା ବରନ ସକଲ ଦିସି ଦେଖିଅ କୀସ ବରୁଥ ॥ 21 ॥
ବାନର କଟକ ଉମା ମେଂ ଦେଖା। ସୋ ମୂରୁଖ ଜୋ କରନ ଚହ ଲେଖା ॥
ଆଇ ରାମ ପଦ ନାଵହିଂ ମାଥା। ନିରଖି ବଦନୁ ସବ ହୋହିଂ ସନାଥା ॥
ଅସ କପି ଏକ ନ ସେନା ମାହୀଂ। ରାମ କୁସଲ ଜେହି ପୂଛୀ ନାହୀମ୍ ॥
ଯହ କଛୁ ନହିଂ ପ୍ରଭୁ କି ଅଧିକାଈ। ବିସ୍ଵରୂପ ବ୍ଯାପକ ରଘୁରାଈ ॥
ଠାଢ़ଏ ଜହଁ ତହଁ ଆଯସୁ ପାଈ। କହ ସୁଗ୍ରୀଵ ସବହି ସମୁଝାଈ ॥
ରାମ କାଜୁ ଅରୁ ମୋର ନିହୋରା। ବାନର ଜୂଥ ଜାହୁ ଚହୁଁ ଓରା ॥
ଜନକସୁତା କହୁଁ ଖୋଜହୁ ଜାଈ। ମାସ ଦିଵସ ମହଁ ଆଏହୁ ଭାଈ ॥
ଅଵଧି ମେଟି ଜୋ ବିନୁ ସୁଧି ପାଏଁ। ଆଵି ବନିହି ସୋ ମୋହି ମରାଏଁ ॥
ଦୋ. ବଚନ ସୁନତ ସବ ବାନର ଜହଁ ତହଁ ଚଲେ ତୁରନ୍ତ ।
ତବ ସୁଗ୍ରୀଵଁ ବୋଲାଏ ଅଙ୍ଗଦ ନଲ ହନୁମନ୍ତ ॥ 22 ॥
ସୁନହୁ ନୀଲ ଅଙ୍ଗଦ ହନୁମାନା। ଜାମଵନ୍ତ ମତିଧୀର ସୁଜାନା ॥
ସକଲ ସୁଭଟ ମିଲି ଦଚ୍ଛିନ ଜାହୂ। ସୀତା ସୁଧି ପୂଁଛେଉ ସବ କାହୂ ॥
ମନ କ୍ରମ ବଚନ ସୋ ଜତନ ବିଚାରେହୁ। ରାମଚନ୍ଦ୍ର କର କାଜୁ ସଁଵାରେହୁ ॥
ଭାନୁ ପୀଠି ସେଇଅ ଉର ଆଗୀ। ସ୍ଵାମିହି ସର୍ବ ଭାଵ ଛଲ ତ୍ଯାଗୀ ॥
ତଜି ମାଯା ସେଇଅ ପରଲୋକା। ମିଟହିଂ ସକଲ ଭଵ ସମ୍ଭଵ ସୋକା ॥
ଦେହ ଧରେ କର ଯହ ଫଲୁ ଭାଈ। ଭଜିଅ ରାମ ସବ କାମ ବିହାଈ ॥
ସୋଇ ଗୁନଗ୍ଯ ସୋଈ ବଡ़ଭାଗୀ । ଜୋ ରଘୁବୀର ଚରନ ଅନୁରାଗୀ ॥
ଆଯସୁ ମାଗି ଚରନ ସିରୁ ନାଈ। ଚଲେ ହରଷି ସୁମିରତ ରଘୁରାଈ ॥
ପାଛେଂ ପଵନ ତନଯ ସିରୁ ନାଵା। ଜାନି କାଜ ପ୍ରଭୁ ନିକଟ ବୋଲାଵା ॥
ପରସା ସୀସ ସରୋରୁହ ପାନୀ। କରମୁଦ୍ରିକା ଦୀନ୍ହି ଜନ ଜାନୀ ॥
ବହୁ ପ୍ରକାର ସୀତହି ସମୁଝାଏହୁ। କହି ବଲ ବିରହ ବେଗି ତୁମ୍ହ ଆଏହୁ ॥
ହନୁମତ ଜନ୍ମ ସୁଫଲ କରି ମାନା। ଚଲେଉ ହୃଦଯଁ ଧରି କୃପାନିଧାନା ॥
ଜଦ୍ଯପି ପ୍ରଭୁ ଜାନତ ସବ ବାତା। ରାଜନୀତି ରାଖତ ସୁରତ୍ରାତା ॥
ଦୋ. ଚଲେ ସକଲ ବନ ଖୋଜତ ସରିତା ସର ଗିରି ଖୋହ।
ରାମ କାଜ ଲଯଲୀନ ମନ ବିସରା ତନ କର ଛୋହ ॥ 23 ॥
କତହୁଁ ହୋଇ ନିସିଚର ସୈଂ ଭେଟା। ପ୍ରାନ ଲେହିଂ ଏକ ଏକ ଚପେଟା ॥
ବହୁ ପ୍ରକାର ଗିରି କାନନ ହେରହିଂ। କୌ ମୁନି ମିଲତ ତାହି ସବ ଘେରହିମ୍ ॥
ଲାଗି ତୃଷା ଅତିସଯ ଅକୁଲାନେ। ମିଲି ନ ଜଲ ଘନ ଗହନ ଭୁଲାନେ ॥
ମନ ହନୁମାନ କୀନ୍ହ ଅନୁମାନା। ମରନ ଚହତ ସବ ବିନୁ ଜଲ ପାନା ॥
ଚଢ़ଇ ଗିରି ସିଖର ଚହୂଁ ଦିସି ଦେଖା। ଭୂମି ବିବିର ଏକ କୌତୁକ ପେଖା ॥
ଚକ୍ରବାକ ବକ ହଂସ ଉଡ़ଆହୀଂ। ବହୁତକ ଖଗ ପ୍ରବିସହିଂ ତେହି ମାହୀମ୍ ॥
ଗିରି ତେ ଉତରି ପଵନସୁତ ଆଵା। ସବ କହୁଁ ଲୈ ସୋଇ ବିବର ଦେଖାଵା ॥
ଆଗେଂ କୈ ହନୁମନ୍ତହି ଲୀନ୍ହା। ପୈଠେ ବିବର ବିଲମ୍ବୁ ନ କୀନ୍ହା ॥
ଦୋ. ଦୀଖ ଜାଇ ଉପଵନ ବର ସର ବିଗସିତ ବହୁ କଞ୍ଜ।
ମନ୍ଦିର ଏକ ରୁଚିର ତହଁ ବୈଠି ନାରି ତପ ପୁଞ୍ଜ ॥ 24 ॥
ଦୂରି ତେ ତାହି ସବନ୍ହି ସିର ନାଵା। ପୂଛେଂ ନିଜ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ସୁନାଵା ॥
ତେହିଂ ତବ କହା କରହୁ ଜଲ ପାନା। ଖାହୁ ସୁରସ ସୁନ୍ଦର ଫଲ ନାନା ॥
ମଜ୍ଜନୁ କୀନ୍ହ ମଧୁର ଫଲ ଖାଏ। ତାସୁ ନିକଟ ପୁନି ସବ ଚଲି ଆଏ ॥
ତେହିଂ ସବ ଆପନି କଥା ସୁନାଈ। ମୈଂ ଅବ ଜାବ ଜହାଁ ରଘୁରାଈ ॥
ମୂଦହୁ ନଯନ ବିବର ତଜି ଜାହୂ। ପୈହହୁ ସୀତହି ଜନି ପଛିତାହୂ ॥
ନଯନ ମୂଦି ପୁନି ଦେଖହିଂ ବୀରା। ଠାଢ़ଏ ସକଲ ସିନ୍ଧୁ କେଂ ତୀରା ॥
ସୋ ପୁନି ଗୀ ଜହାଁ ରଘୁନାଥା। ଜାଇ କମଲ ପଦ ନାଏସି ମାଥା ॥
ନାନା ଭାଁତି ବିନଯ ତେହିଂ କୀନ୍ହୀ। ଅନପାଯନୀ ଭଗତି ପ୍ରଭୁ ଦୀନ୍ହୀ ॥
ଦୋ. ବଦରୀବନ କହୁଁ ସୋ ଗୀ ପ୍ରଭୁ ଅଗ୍ଯା ଧରି ସୀସ ।
ଉର ଧରି ରାମ ଚରନ ଜୁଗ ଜେ ବନ୍ଦତ ଅଜ ଈସ ॥ 25 ॥
ଇହାଁ ବିଚାରହିଂ କପି ମନ ମାହୀଂ। ବୀତୀ ଅଵଧି କାଜ କଛୁ ନାହୀମ୍ ॥
ସବ ମିଲି କହହିଂ ପରସ୍ପର ବାତା। ବିନୁ ସୁଧି ଲେଁ କରବ କା ଭ୍ରାତା ॥
କହ ଅଙ୍ଗଦ ଲୋଚନ ଭରି ବାରୀ। ଦୁହୁଁ ପ୍ରକାର ଭି ମୃତ୍ଯୁ ହମାରୀ ॥
ଇହାଁ ନ ସୁଧି ସୀତା କୈ ପାଈ। ଉହାଁ ଗେଁ ମାରିହି କପିରାଈ ॥
ପିତା ବଧେ ପର ମାରତ ମୋହୀ। ରାଖା ରାମ ନିହୋର ନ ଓହୀ ॥
ପୁନି ପୁନି ଅଙ୍ଗଦ କହ ସବ ପାହୀଂ। ମରନ ଭଯୁ କଛୁ ସଂସଯ ନାହୀମ୍ ॥
ଅଙ୍ଗଦ ବଚନ ସୁନତ କପି ବୀରା। ବୋଲି ନ ସକହିଂ ନଯନ ବହ ନୀରା ॥
ଛନ ଏକ ସୋଚ ମଗନ ହୋଇ ରହେ। ପୁନି ଅସ ଵଚନ କହତ ସବ ଭେ ॥
ହମ ସୀତା କୈ ସୁଧି ଲିନ୍ହେଂ ବିନା। ନହିଂ ଜୈଂହୈଂ ଜୁବରାଜ ପ୍ରବୀନା ॥
ଅସ କହି ଲଵନ ସିନ୍ଧୁ ତଟ ଜାଈ। ବୈଠେ କପି ସବ ଦର୍ଭ ଡସାଈ ॥
ଜାମଵନ୍ତ ଅଙ୍ଗଦ ଦୁଖ ଦେଖୀ। କହିଂ କଥା ଉପଦେସ ବିସେଷୀ ॥
ତାତ ରାମ କହୁଁ ନର ଜନି ମାନହୁ। ନିର୍ଗୁନ ବ୍ରହ୍ମ ଅଜିତ ଅଜ ଜାନହୁ ॥
ଦୋ. ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରଭୁ ଅଵତରି ସୁର ମହି ଗୋ ଦ୍ଵିଜ ଲାଗି।
ସଗୁନ ଉପାସକ ସଙ୍ଗ ତହଁ ରହହିଂ ମୋଚ୍ଛ ସବ ତ୍ଯାଗି ॥ 26 ॥
ଏହି ବିଧି କଥା କହହି ବହୁ ଭାଁତୀ ଗିରି କନ୍ଦରାଁ ସୁନୀ ସମ୍ପାତୀ ॥
ବାହେର ହୋଇ ଦେଖି ବହୁ କୀସା। ମୋହି ଅହାର ଦୀନ୍ହ ଜଗଦୀସା ॥
ଆଜୁ ସବହି କହଁ ଭଚ୍ଛନ କରୂଁ। ଦିନ ବହୁ ଚଲେ ଅହାର ବିନୁ ମରୂଁ ॥
କବହୁଁ ନ ମିଲ ଭରି ଉଦର ଅହାରା। ଆଜୁ ଦୀନ୍ହ ବିଧି ଏକହିଂ ବାରା ॥
ଡରପେ ଗୀଧ ବଚନ ସୁନି କାନା। ଅବ ଭା ମରନ ସତ୍ଯ ହମ ଜାନା ॥
କପି ସବ ଉଠେ ଗୀଧ କହଁ ଦେଖୀ। ଜାମଵନ୍ତ ମନ ସୋଚ ବିସେଷୀ ॥
କହ ଅଙ୍ଗଦ ବିଚାରି ମନ ମାହୀଂ। ଧନ୍ଯ ଜଟାଯୂ ସମ କୌ ନାହୀମ୍ ॥
ରାମ କାଜ କାରନ ତନୁ ତ୍ଯାଗୀ । ହରି ପୁର ଗଯୁ ପରମ ବଡ़ ଭାଗୀ ॥
ସୁନି ଖଗ ହରଷ ସୋକ ଜୁତ ବାନୀ । ଆଵା ନିକଟ କପିନ୍ହ ଭଯ ମାନୀ ॥
ତିନ୍ହହି ଅଭଯ କରି ପୂଛେସି ଜାଈ। କଥା ସକଲ ତିନ୍ହ ତାହି ସୁନାଈ ॥
ସୁନି ସମ୍ପାତି ବନ୍ଧୁ କୈ କରନୀ। ରଘୁପତି ମହିମା ବଧୁବିଧି ବରନୀ ॥
ଦୋ. ମୋହି ଲୈ ଜାହୁ ସିନ୍ଧୁତଟ ଦେଉଁ ତିଲାଞ୍ଜଲି ତାହି ।
ବଚନ ସହାଇ କରଵି ମୈଂ ପୈହହୁ ଖୋଜହୁ ଜାହି ॥ 27 ॥
ଅନୁଜ କ୍ରିଯା କରି ସାଗର ତୀରା। କହି ନିଜ କଥା ସୁନହୁ କପି ବୀରା ॥
ହମ ଦ୍ଵୌ ବନ୍ଧୁ ପ୍ରଥମ ତରୁନାଈ । ଗଗନ ଗେ ରବି ନିକଟ ଉଡାଈ ॥
ତେଜ ନ ସହି ସକ ସୋ ଫିରି ଆଵା । ମୈ ଅଭିମାନୀ ରବି ନିଅରାଵା ॥
ଜରେ ପଙ୍ଖ ଅତି ତେଜ ଅପାରା । ପରେଉଁ ଭୂମି କରି ଘୋର ଚିକାରା ॥
ମୁନି ଏକ ନାମ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓହୀ। ଲାଗୀ ଦଯା ଦେଖୀ କରି ମୋହୀ ॥
ବହୁ ପ୍ରକାର ତେଂହି ଗ୍ଯାନ ସୁନାଵା । ଦେହି ଜନିତ ଅଭିମାନୀ ଛଡ़ଆଵା ॥
ତ୍ରେତାଁ ବ୍ରହ୍ମ ମନୁଜ ତନୁ ଧରିହୀ। ତାସୁ ନାରି ନିସିଚର ପତି ହରିହୀ ॥
ତାସୁ ଖୋଜ ପଠିହି ପ୍ରଭୂ ଦୂତା। ତିନ୍ହହି ମିଲେଂ ତୈଂ ହୋବ ପୁନୀତା ॥
ଜମିହହିଂ ପଙ୍ଖ କରସି ଜନି ଚିନ୍ତା । ତିନ୍ହହି ଦେଖାଇ ଦେହେସୁ ତୈଂ ସୀତା ॥
ମୁନି କି ଗିରା ସତ୍ଯ ଭି ଆଜୂ । ସୁନି ମମ ବଚନ କରହୁ ପ୍ରଭୁ କାଜୂ ॥
ଗିରି ତ୍ରିକୂଟ ଊପର ବସ ଲଙ୍କା । ତହଁ ରହ ରାଵନ ସହଜ ଅସଙ୍କା ॥
ତହଁ ଅସୋକ ଉପବନ ଜହଁ ରହୀ ॥ ସୀତା ବୈଠି ସୋଚ ରତ ଅହୀ ॥
ଦୋ. ମୈଂ ଦେଖୁଁ ତୁମ୍ହ ନାହି ଗୀଘହି ଦଷ୍ଟି ଅପାର ॥
ବୂଢ ଭଯୁଁ ନ ତ କରତେଉଁ କଛୁକ ସହାଯ ତୁମ୍ହାର ॥ 28 ॥
ଜୋ ନାଘି ସତ ଜୋଜନ ସାଗର । କରି ସୋ ରାମ କାଜ ମତି ଆଗର ॥
ମୋହି ବିଲୋକି ଧରହୁ ମନ ଧୀରା । ରାମ କୃପାଁ କସ ଭଯୁ ସରୀରା ॥
ପାପିଉ ଜା କର ନାମ ସୁମିରହୀଂ। ଅତି ଅପାର ଭଵସାଗର ତରହୀମ୍ ॥
ତାସୁ ଦୂତ ତୁମ୍ହ ତଜି କଦରାଈ। ରାମ ହୃଦଯଁ ଧରି କରହୁ ଉପାଈ ॥
ଅସ କହି ଗରୁଡ़ ଗୀଧ ଜବ ଗଯୂ। ତିନ୍ହ କେଂ ମନ ଅତି ବିସମଯ ଭଯୂ ॥
ନିଜ ନିଜ ବଲ ସବ କାହୂଁ ଭାଷା। ପାର ଜାଇ କର ସଂସଯ ରାଖା ॥
ଜରଠ ଭଯୁଁ ଅବ କହି ରିଛେସା। ନହିଂ ତନ ରହା ପ୍ରଥମ ବଲ ଲେସା ॥
ଜବହିଂ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଭେ ଖରାରୀ। ତବ ମୈଂ ତରୁନ ରହେଉଁ ବଲ ଭାରୀ ॥
ଦୋ. ବଲି ବାଁଧତ ପ୍ରଭୁ ବାଢେଉ ସୋ ତନୁ ବରନି ନ ଜାଈ।
ଉଭଯ ଧରୀ ମହଁ ଦୀନ୍ହୀ ସାତ ପ୍ରଦଚ୍ଛିନ ଧାଇ ॥ 29 ॥
ଅଙ୍ଗଦ କହି ଜାଉଁ ମୈଂ ପାରା। ଜିଯଁ ସଂସଯ କଛୁ ଫିରତୀ ବାରା ॥
ଜାମଵନ୍ତ କହ ତୁମ୍ହ ସବ ଲାଯକ। ପଠିଅ କିମି ସବ ହୀ କର ନାଯକ ॥
କହି ରୀଛପତି ସୁନୁ ହନୁମାନା। କା ଚୁପ ସାଧି ରହେହୁ ବଲଵାନା ॥
ପଵନ ତନଯ ବଲ ପଵନ ସମାନା। ବୁଧି ବିବେକ ବିଗ୍ଯାନ ନିଧାନା ॥
କଵନ ସୋ କାଜ କଠିନ ଜଗ ମାହୀଂ। ଜୋ ନହିଂ ହୋଇ ତାତ ତୁମ୍ହ ପାହୀମ୍ ॥
ରାମ କାଜ ଲଗି ତବ ଅଵତାରା। ସୁନତହିଂ ଭଯୁ ପର୍ଵତାକାରା ॥
କନକ ବରନ ତନ ତେଜ ବିରାଜା। ମାନହୁ ଅପର ଗିରିନ୍ହ କର ରାଜା ॥
ସିଂହନାଦ କରି ବାରହିଂ ବାରା। ଲୀଲହୀଂ ନାଷୁଁ ଜଲନିଧି ଖାରା ॥
ସହିତ ସହାଯ ରାଵନହି ମାରୀ। ଆନୁଁ ଇହାଁ ତ୍ରିକୂଟ ଉପାରୀ ॥
ଜାମଵନ୍ତ ମୈଂ ପୂଁଛୁଁ ତୋହୀ। ଉଚିତ ସିଖାଵନୁ ଦୀଜହୁ ମୋହୀ ॥
ଏତନା କରହୁ ତାତ ତୁମ୍ହ ଜାଈ। ସୀତହି ଦେଖି କହହୁ ସୁଧି ଆଈ ॥
ତବ ନିଜ ଭୁଜ ବଲ ରାଜିଵ ନୈନା। କୌତୁକ ଲାଗି ସଙ୍ଗ କପି ସେନା ॥
ଛଂ. -କପି ସେନ ସଙ୍ଗ ସଁଘାରି ନିସିଚର ରାମୁ ସୀତହି ଆନିହୈଂ।
ତ୍ରୈଲୋକ ପାଵନ ସୁଜସୁ ସୁର ମୁନି ନାରଦାଦି ବଖାନିହୈମ୍ ॥
ଜୋ ସୁନତ ଗାଵତ କହତ ସମୁଝତ ପରମ ପଦ ନର ପାଵୀ।
ରଘୁବୀର ପଦ ପାଥୋଜ ମଧୁକର ଦାସ ତୁଲସୀ ଗାଵୀ ॥
ଦୋ. ଭଵ ଭେଷଜ ରଘୁନାଥ ଜସୁ ସୁନହି ଜେ ନର ଅରୁ ନାରି।
ତିନ୍ହ କର ସକଲ ମନୋରଥ ସିଦ୍ଧ କରିହି ତ୍ରିସିରାରି ॥ 30(କ) ॥
ସୋ. ନୀଲୋତ୍ପଲ ତନ ସ୍ଯାମ କାମ କୋଟି ସୋଭା ଅଧିକ।
ସୁନିଅ ତାସୁ ଗୁନ ଗ୍ରାମ ଜାସୁ ନାମ ଅଘ ଖଗ ବଧିକ ॥ 30(ଖ) ॥
ମାସପାରାଯଣ, ତେଈସଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ