Lord Prajapati

સાનુસ્વાર પ્રશ્ન (સુન્નાલ પન્નમ્)

(Sanusvara Prashna (Sunnal Pannam) in Gujarati)

From Taittiriya Brahmana

The Sanusvara Prashna, extracted from the third kanda of the Taittiriya Brahmana of the Krishna Yajurveda, is a profound liturgical text detailing the Purushamedha sacrifice. It symbolically identifies various strata of society and human conditions as offerings to the Divine. By chanting these verses, a practitioner acknowledges the cosmic interconnection of all life forms and roles within the universal order. It serves as a spiritual contemplation on the nature of duty, social responsibility, and the omnipresence of the Divine across all human experiences, fostering a sense of universal harmony, humility, and spiritual realignment with the cosmic law.

[કૃષ્ણયજુર્વેદ-ન્તૈત્તરીય બ્રાહ્મણ 3-4-1-1]
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ।
બ્રહ્મ॑ણે બ્રાહ્મ॒ણમાલ॑ભતે । ક્ષ॒ત્ત્રાય॑ રાજ॒ન્યમ્᳚ ।
મ॒રુદ્ભ્યો॒ વૈશ્યમ્᳚ । તપ॑સે શૂ॒દ્રમ્ ।
તમ॑સે॒ તસ્ક॑રમ્ । નાર॑કાય વીર॒હણમ્᳚ ।
પા॒પ્મને᳚ ક્લી॒બમ્ । આ॒ક્ર॒યાયા॑યો॒ગૂમ્ ।
કામા॑ય પુગ્ગ્‍શ્ચ॒લૂમ્ । અતિ॑ક્રુષ્ટાય માગ॒ધમ્ ॥ 1 ॥
ગી॒તાય॑ સૂ॒તમ્ । નૃ॒ત્તાય॑ શૈલૂ॒ષમ્ ।
ધર્મા॑ય સભાચ॒રમ્ । ન॒ર્માય॑ રે॒ભમ્ ।
નરિ॑ષ્ઠાયૈ ભીમ॒લમ્ । હસા॑ય॒ કારિમ્᳚ ।
આ॒ન॒ન્દાય॑ સ્ત્રીષ॒ખમ્ । પ્ર॒મુદે॑ કુમારીપુ॒ત્રમ્ ।
મે॒ધાયૈ॑ રથકા॒રમ્ । ધૈર્યા॑ય॒ તક્ષા॑ણમ્ ॥ 2 ॥
શ્રમા॑ય કૌલા॒લમ્ । મા॒યાયૈ॑ કાર્મા॒રમ્ ।
રૂ॒પાય॑ મણિકા॒રમ્ । શુભે॑ વ॒પમ્ ।
શ॒ર॒વ્યા॑યા ઇષુકા॒રમ્ । હે॒ત્યૈ ધ॑ન્વકા॒રમ્ ।
કર્મ॑ણે જ્યાકા॒રમ્ । દિ॒ષ્ટાય॑ રજ્જુસ॒ર્ગમ્ ।
મૃ॒ત્યવે॑ મૃગ॒યુમ્ । અન્ત॑કાય શ્વ॒નિતમ્᳚ ॥ 3 ॥
સ॒ન્ધયે॑ જા॒રમ્ । ગે॒હાયો॑પપ॒તિમ્ ।
નિર્-ઋ॑ત્યૈ પરિવિ॒ત્તમ્ । આર્ત્યૈ॑ પરિવિવિદા॒નમ્ ।
અરા᳚ધ્યૈ દિધિષૂ॒પતિમ્᳚ । પ॒વિત્રા॑ય ભિ॒ષજમ્᳚ ।
પ્ર॒જ્ઞાના॑ય નક્ષત્રદ॒ર્​શમ્ । નિષ્કૃ॑ત્યૈ પેશસ્કા॒રીમ્ ।
બલા॑યોપ॒દામ્ । વર્ણા॑યાનૂ॒રુધમ્᳚ ॥ 4 ॥
ન॒દીભ્યઃ॑ પૌઞ્જિ॒ષ્ટમ્ । ઋ॒ક્ષીકા᳚ભ્યો॒ નૈષા॑દમ્ ।
પુ॒રુ॒ષ॒વ્યા॒ઘ્રાય॑ દુ॒ર્મદમ્᳚ । પ્ર॒યુદ્ભ્ય॒ ઉન્મ॑ત્તમ્ ।
ગ॒ન્ધ॒ર્વા॒પ્સ॒રાભ્યો॒ વ્રાત્યમ્᳚ । સ॒ર્પ॒દે॒વ॒જ॒નેભ્યો-ઽપ્ર॑તિપદમ્ ।
અવે᳚ભ્યઃ કિત॒વમ્ । ઇ॒ર્યતા॑યા॒ અકિ॑તવમ્ ।
પિ॒શા॒ચેભ્યો॑ બિદલકા॒રમ્ । યા॒તુ॒ધાને᳚ભ્યઃ કણ્ટકકા॒રમ્ ॥ 5 ॥
ઉ॒થ્સા॒દેભ્યઃ॑ કુ॒બ્જમ્ । પ્ર॒મુદે॑ વામ॒નમ્ ।
દ્વા॒ર્ભ્ય-સ્સ્રા॒મમ્ । સ્વપ્ના॑યા॒ન્ધમ્ ।
અધ॑ર્માય બધિ॒રમ્ । સ॒ઞ્જ્ઞાના॑ય સ્મરકા॒રીમ્ ।
પ્ર॒કા॒મોદ્યા॑યોપ॒સદમ્᳚ । આ॒શિ॒ક્ષાયૈ᳚ પ્ર॒શ્નિનમ્᳚ ।
ઉ॒પ॒શિ॒ક્ષાયા॑ અભિપ્ર॒શ્નિનમ્᳚ । મ॒ર્યાદા॑યૈ પ્રશ્નવિવા॒કમ્ ॥ 6 ॥
ઋત્યૈ᳚ સ્તે॒નહૃ॑દયમ્ । વૈર॑હત્યાય॒ પિશુ॑નમ્ ।
વિવિ॑ત્ત્યૈ ક્ષ॒ત્તારમ્᳚ । ઔપ॑દ્રષ્ટાય સઙ્ગ્રહી॒તારમ્᳚ ।
બલા॑યાનુચ॒રમ્ । ભૂ॒મ્ને પ॑રિષ્ક॒ન્દમ્ ।
પ્રિ॒યાય॑ પ્રિયવા॒દિનમ્᳚ । અરિ॑ષ્ટ્યા અશ્વસા॒દમ્ ।
મેધા॑ય વાસઃ પલ્પૂ॒લીમ્ । પ્ર॒કા॒માય॑ રજયિ॒ત્રીમ્ ॥ 7 ॥
ભાયૈ॑ દાર્વાહા॒રમ્ । પ્ર॒ભાયા॑ આગ્ને॒ન્ધમ્ ।
નાક॑સ્ય પૃ॒ષ્ઠાયા॑ભિષે॒ક્તારમ્᳚ ।
બ્ર॒ધ્નસ્ય॑ વિ॒ષ્ટપા॑ય પાત્રનિર્ણે॒ગમ્ ।
દે॒વ॒લો॒કાય॑ પેશિ॒તારમ્᳚ । મ॒નુ॒ષ્ય॒લો॒કાય॑ પ્રકરિ॒તારમ્᳚ ।
સર્વે᳚ભ્યો લો॒કેભ્ય॑ ઉપસે॒ક્તારમ્᳚ ।
અવ॑ર્ત્યૈ વ॒ધાયો॑પમન્થિ॒તારમ્᳚ । સુ॒વ॒ર્ગાય॑ લો॒કાય॑ ભાગ॒દુઘમ્᳚ ।
વર્​ષિ॑ષ્ઠાય॒ નાકા॑ય પરિવે॒ષ્ટારમ્᳚ ॥ 8 ॥
અર્મે᳚ભ્યો હસ્તિ॒પમ્ । જ॒વાયા᳚શ્વ॒પમ્ ।
પુષ્ટ્યૈ॑ ગોપા॒લમ્ । તેજ॑સે-ઽજપા॒લમ્ ।
વી॒ર્યા॑યાવિપા॒લમ્ । ઇરા॑યૈ કી॒નાશમ્᳚ ।
કી॒લાલા॑ય સુરાકા॒રમ્ । ભ॒દ્રાય॑ ગૃહ॒પમ્ ।
શ્રેય॑સે વિત્ત॒ધમ્ । અધ્ય॑ક્ષાયાનુક્ષ॒ત્તારમ્᳚ ॥ 9 ॥
મ॒ન્યવે॑-ઽયસ્તા॒પમ્ । ક્રોધા॑ય નિસ॒રમ્ ।
શોકા॑યાભિસ॒રમ્ । ઉ॒ત્કૂ॒લ॒વિ॒કૂ॒લાભ્યા᳚-ન્ત્રિ॒સ્થિનમ્᳚ ।
યોગા॑ય યો॒ક્તારમ્᳚ । ક્ષેમા॑ય વિમો॒ક્તારમ્᳚ ।
વપુ॑ષે માનસ્કૃ॒તમ્ । શીલા॑યાઞ્જનીકા॒રમ્ ।
નિર્-ઋ॑ત્યૈ કોશકા॒રીમ્ । ય॒માયા॒સૂમ્ ॥ 10 ॥
ય॒મ્યૈ॑ યમ॒સૂમ્ । અથ॑ર્વ॒ભ્યો-ઽવ॑તોકામ્ ।
સં॒​વઁ॒થ્સ॒રાય॑ પર્યા॒રિણી᳚મ્ । પ॒રિ॒વ॒થ્સ॒રાયાવિ॑જાતામ્ ।
ઇ॒દા॒વ॒થ્સ॒રાયા॑પ॒સ્કદ્વ॑રીમ્ । ઇ॒દ્વ॒ત્સ॒રાયા॒તીત્વ॑રીમ્ ।
વ॒થ્સ॒રાય॒ વિજ॑ર્જરામ્ । સં॒​વઁ॒થ્સ॒રાય॒ પલિ॑ક્નીમ્ ।
વના॑ય વન॒પમ્ । અ॒ન્યતો॑-ઽરણ્યાય દાવ॒પમ્ ॥ 11 ॥
સરો᳚ભ્યો ધૈવ॒રમ્ । વેશ॑ન્તાભ્યો॒ દાશમ્᳚ ।
ઉ॒પ॒સ્થાવ॑રીભ્યો॒ બૈન્દમ્᳚ । ન॒ડ્વ॒લાભ્યઃ॑ શૌષ્ક॒લમ્ ।
પા॒ર્યા॑ય કૈવ॒ર્તમ્ । અ॒વા॒ર્યા॑ય માર્ગા॒રમ્ ।
તી॒ર્થેભ્ય॑ આ॒ન્દમ્ । વિષ॑મેભ્યો મૈના॒લમ્ ।
સ્વને᳚ભ્યઃ॒ પર્ણ॑કમ્ । ગુહા᳚ભ્યઃ॒ કિરા॑તમ્ ।
સાનુ॑ભ્યો॒ જમ્ભ॑કમ્ । પર્વ॑તેભ્યઃ॒ કિમ્પૂ॑રુષમ્ ॥ 12 ॥
પ્ર॒તિ॒શ્રુત્કા॑યા..ઋતુ॒લમ્ । ઘોષા॑ય ભ॒ષમ્ ।
અન્તા॑ય બહુવા॒દિનમ્᳚ । અ॒ન॒ન્તાય॒ મૂકમ્᳚ ।
મહ॑સે વીણાવા॒દમ્ । ક્રોશા॑ય તૂણવ॒ધ્મમ્ ।
આ॒ક્ર॒ન્દાય॑ દુન્દુભ્યાઘા॒તમ્ । અ॒વ॒ર॒સ્પ॒રાય॑ શઙ્ખ॒ધ્મમ્ ।
ઋ॒ભુભ્યો॑-ઽજિનસન્ધા॒યમ્ । સા॒ધ્યેભ્ય॑શ્ચર્મ॒મ્ણમ્ ॥ 13 ॥
બી॒ભ॒થ્સાયૈ॑ પૌલ્ક॒સમ્ । ભૂત્યૈ॑ જાગર॒ણમ્ ।
અભૂ᳚ત્યૈ સ્વપ॒નમ્ । તુ॒લાયૈ॑ વાણિ॒જમ્ ।
વર્ણા॑ય હિરણ્યકા॒રમ્ । વિશ્વે᳚ભ્યો દે॒વેભ્યઃ॑ સિધ્મ॒લમ્ ।
પ॒શ્ચા॒દ્દો॒ષાય॑ ગ્લા॒વમ્ । ઋત્યૈ॑ જનવા॒દિનમ્᳚ ।
વ્યૃ॑દ્ધ્યા અપગ॒લ્ભમ્ । સ॒ગ્ં॒‍શ॒રાય॑ પ્ર॒ચ્છિદમ્᳚ ॥ 14 ॥
હસા॑ય પુગ્ગ્‍શ્ચ॒લૂમાલ॑ભતે । વી॒ણા॒વા॒દ-ઙ્ગણ॑ક-ઙ્ગી॒તાય॑ ।
યાદ॑સે શાબુ॒લ્યામ્ । ન॒ર્માય॑ ભદ્રવ॒તીમ્ ।
તૂ॒ષ્ણ॒વ॒ધ્મ-ઙ્ગ્રા॑મ॒ણ્ય॑-મ્પાણિસઙ્ઘા॒ત-ન્નૃ॒ત્તાય॑ ।
મોદા॑યાનુ॒ક્રોશ॑કમ્ । આ॒ન॒ન્દાય॑ તલ॒વમ્ ॥ 15 ॥
અ॒ક્ષ॒રા॒જાય॑ કિત॒વમ્ । કૃ॒તાય॑ સભા॒વિનમ્᳚ ।
ત્રેતા॑યા આદિનવદ॒ર્​શમ્ । દ્વા॒પ॒રાય॑ બહિ॒-સ્સદમ્᳚ ।
કલ॑યે સભાસ્થા॒ણુમ્ । દુ॒ષ્કૃ॒તાય॑ ચ॒રકા॑ચાર્યમ્ ।
અધ્વ॑ને બ્રહ્મચા॒રિણમ્᳚ । પિ॒શા॒ચેભ્યઃ॑ સૈલ॒ગમ્ ।
પિ॒પા॒સાયૈ॑ ગોવ્ય॒ચ્છમ્ । નિર્-ઋ॑ત્યૈ ગોઘા॒તમ્ ।
ક્ષુ॒ધે ગો॑વિક॒ર્તમ્ । ક્ષુ॒ત્તૃ॒ષ્ણાભ્યા॒-ન્તમ્ ।
યો ગાં-વિઁ॒કૃન્ત॑ન્ત-મ્મા॒ગ્ં॒સ-મ્ભિક્ષ॑માણ ઉપ॒તિષ્ઠ॑તે ॥ 16 ॥
ભૂમ્યૈ॑ પીઠસ॒ર્પિણ॒માલ॑ભતે । અ॒ગ્નયે-ઽગ્ં॑સ॒લમ્ ।
વા॒યવે॑ ચાણ્ડા॒લમ્ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષાય વગ્ંશન॒ર્તિનમ્᳚ ।
દિ॒વે ખ॑લ॒તિમ્ । સૂર્યા॑ય હર્ય॒ક્ષમ્ ।
ચ॒ન્દ્રમ॑સે મિર્મિ॒રમ્ । નક્ષ॑ત્રેભ્યઃ કિ॒લાસમ્᳚ ।
અહ્ને॑ શુ॒ક્લ-મ્પિ॑ઙ્ગ॒લમ્ । રાત્રિ॑યૈ કૃ॒ષ્ણ-મ્પિ॑ઙ્ગા॒ક્ષમ્ ॥ 17 ॥
વા॒ચે પુરુ॑ષ॒માલ॑ભતે । પ્રા॒ણમ॑પા॒નં-વ્યાઁ॒નમુ॑દા॒નગ્ં સ॑મા॒ન-ન્તાન્વા॒યવે᳚ ।
સૂર્યા॑ય॒ ચક્ષુ॒રાલ॑ભતે । મન॑શ્ચ॒ન્દ્રમ॑સે ।
દિ॒ગ્ભ્ય-શ્શ્રોત્રમ્᳚ । પ્ર॒જાપ॑તયે॒ પુરુ॑ષમ્ ॥ 18 ॥
અથૈ॒તાનરૂ॑પેભ્ય॒ આલ॑ભતે । અતિ॑હ્રસ્વ॒મતિ॑દીર્ઘમ્ ।
અતિ॑કૃશ॒મત્યગ્ં॑સલમ્ । અતિ॑શુક્લ॒મતિ॑કૃષ્ણમ્ ।
અતિ॑શ્લક્ષ્ણ॒મતિ॑લોમશમ્ । અતિ॑કિરિટ॒મતિ॑દન્તુરમ્ ।
અતિ॑મિર્મિર॒મતિ॑મેમિષમ્ । આ॒શાયૈ॑ જા॒મિમ્ । પ્ર॒તી॒ક્ષાયૈ॑ કુમા॒રીમ્ ॥ 19 ॥

Explore More