(വിഷ്ണുപുരാണാന്തര്ഗതാ; മുഖ്യ സ്തുതി ശ്ലോകാഃ 51-74)
ധ്രുവ ഉവാച।
ഭൂമിരാപോഽനലോ വായുഃ ഖം മനോ ബുദ്ധിരേവ ച ।
ഭൂതാദിരാദിപ്രകൃതിര്യസ്യ രൂപം നതോഽസ്മി തമ് ॥ 51 ॥
ധ്രുവ ഉവാച।
ഭൂമിരാപോഽനലോ വായുഃ ഖം മനോ ബുദ്ധിരേവ ച ।
ഭൂതാദിരാദിപ്രകൃതിര്യസ്യ രൂപം നതോഽസ്മി തമ് ॥ 51 ॥
ശുദ്ധഃ സൂക്ഷ്മോഽഖിലവ്യാപീ പ്രധാനാത്പരതഃ പുമാന് ।
യസ്യ രൂപം നമസ്തസ്മൈ പുരുഷായ ഗുണാശിനേ ॥ 52 ॥
യസ്യ രൂപം നമസ്തസ്മൈ പുരുഷായ ഗുണാശിനേ ॥ 52 ॥
ഭൂരാദീനാം സമസ്താനാം ഗന്ധാദീനാം ച ശാശ്വതഃ ।
ബുദ്ധ്യാദീനാം പ്രധാനസ്യ പുരുഷസ്യ ച യഃ പരഃ ॥ 53 ॥
ബുദ്ധ്യാദീനാം പ്രധാനസ്യ പുരുഷസ്യ ച യഃ പരഃ ॥ 53 ॥
തം ബ്രഹ്മഭൂതമാത്മാനമശേഷജഗതഃ പതിമ് ।
പ്രപദ്യേ ശരണം ശുദ്ധം ത്വദ്രൂപം പരമേശ്വര ॥ 54 ॥
പ്രപദ്യേ ശരണം ശുദ്ധം ത്വദ്രൂപം പരമേശ്വര ॥ 54 ॥
ബൃഹത്ത്വാദ്ബൃംഹണത്വാച്ച യദ്രൂപം ബ്രഹ്മസഞ്ജ്ഞിതമ് ।
തസ്മൈ നമസ്തേ സര്വാത്മന്യോഗിചിന്ത്യാവികാരിണേ ॥ 55 ॥
തസ്മൈ നമസ്തേ സര്വാത്മന്യോഗിചിന്ത്യാവികാരിണേ ॥ 55 ॥
സഹസ്രശീര്ഷാ പുരുഷഃ സഹസ്രാക്ഷഃ സഹസ്രപാത് ।
സര്വവ്യാപീ ഭുവഃ സ്പര്ശാദത്യതിഷ്ഠദ്ദശാങ്ഗുലമ് ॥ 56 ॥
സര്വവ്യാപീ ഭുവഃ സ്പര്ശാദത്യതിഷ്ഠദ്ദശാങ്ഗുലമ് ॥ 56 ॥
യദ്ഭൂതം യച്ച വൈ ഭവ്യം പുരുഷോത്തമ തദ്ഭവാന് ।
ത്വത്തോ വിരാട് സ്വരാട് സമ്രാട് ത്വത്തശ്ചാപ്യധിപൂരുഷഃ ॥ 57 ॥
ത്വത്തോ വിരാട് സ്വരാട് സമ്രാട് ത്വത്തശ്ചാപ്യധിപൂരുഷഃ ॥ 57 ॥
അത്യരിച്യത സോഽധശ്ച തിര്യഗൂര്ധ്വം ച വൈ ഭുവഃ ।
ത്വത്തോ വിശ്വമിദം ജാതം ത്വത്തോ ഭൂതഭവിഷ്യതീ ॥ 58 ॥
ത്വത്തോ വിശ്വമിദം ജാതം ത്വത്തോ ഭൂതഭവിഷ്യതീ ॥ 58 ॥
ത്വദ്രൂപധാരിണശ്ചാന്തഃ സര്വഭൂതമിദം ജഗത് ।
ത്വത്തോ യജ്ഞഃ സര്വഹുതഃ പൃഷദാജ്യം പശുര്ദ്വിധാ ॥ 59 ॥
ത്വത്തോ യജ്ഞഃ സര്വഹുതഃ പൃഷദാജ്യം പശുര്ദ്വിധാ ॥ 59 ॥
ത്വത്ത ഋചോഽഥ സാമാനി ത്വത്തശ്ഛന്ദാംസി ജജ്ഞിരേ ।
ത്വത്തോ യജൂംഷ്യജായന്ത ത്വത്തോഽശ്വാശ്ചൈകതോ ദതഃ ॥ 60 ॥
ത്വത്തോ യജൂംഷ്യജായന്ത ത്വത്തോഽശ്വാശ്ചൈകതോ ദതഃ ॥ 60 ॥
ഗാവസ്ത്വത്തഃ സമുദ്ഭൂതാസ്ത്വത്തോഽജാ അവയോ മൃഗാഃ ।
ത്വന്മുഖാദ്ബ്രാഹ്മണാസ്ത്വത്തോ ബാഹോഃ ക്ഷത്രമജായത ॥ 61 ॥
ത്വന്മുഖാദ്ബ്രാഹ്മണാസ്ത്വത്തോ ബാഹോഃ ക്ഷത്രമജായത ॥ 61 ॥
വൈശ്യാസ്തവോരുജാഃ ശൂദ്രാസ്തവ പദ്ഭ്യാം സമുദ്ഗതാഃ ।
അക്ഷ്ണോഃ സൂര്യോഽനിലഃ പ്രാണാച്ചന്ദ്രമാ മനസസ്തവ ॥ 62 ॥
അക്ഷ്ണോഃ സൂര്യോഽനിലഃ പ്രാണാച്ചന്ദ്രമാ മനസസ്തവ ॥ 62 ॥
പ്രാണോഽന്തഃസുഷിരാജ്ജാതോ മുഖാദഗ്നിരജായത ।
നാഭിതോ ഗഗനം ദ്യൌശ്ച ശിരസഃ സമവര്തത ॥ 63 ॥
നാഭിതോ ഗഗനം ദ്യൌശ്ച ശിരസഃ സമവര്തത ॥ 63 ॥
ദിശഃ ശ്രോത്രാത്ക്ഷിതിഃ പദ്ഭ്യാം ത്വത്തഃ സര്വമഭൂദിദമ് ॥ 64 ॥
ന്യഗ്രോധഃ സുമഹാനല്പേ യഥാ ബീജേ വ്യവസ്ഥിതഃ ।
സംയമേ വിശ്വമഖിലം ബീജഭൂതേ തഥാ ത്വയി ॥ 65 ॥
സംയമേ വിശ്വമഖിലം ബീജഭൂതേ തഥാ ത്വയി ॥ 65 ॥
ബീജാദങ്കുരസമ്ഭൂതോ ന്യഗ്രോധഃ സ സമുച്ഛ്രിതഃ ।
വിസ്താരം ച യഥാ യാതി ത്വത്തഃ സൃഷ്ടൌ തഥാ ജഗത് ॥ 66 ॥
വിസ്താരം ച യഥാ യാതി ത്വത്തഃ സൃഷ്ടൌ തഥാ ജഗത് ॥ 66 ॥
യഥാ ഹി കദലീ നാന്യാ ത്വക്പത്രാദപി ദൃശ്യതേ ।
ഏവം വിശ്വസ്യ നാന്യസ്ത്വം ത്വത്സ്ഥായീശ്വര ദൃശ്യതേ ॥ 67 ॥
ഏവം വിശ്വസ്യ നാന്യസ്ത്വം ത്വത്സ്ഥായീശ്വര ദൃശ്യതേ ॥ 67 ॥
ഹ്ലാദിനീ സന്ധിനീ സംവിത്ത്വയ്യേകാ സര്വസംസ്ഥിതൌ ।
ഹ്ലാദതാപകരീ മിശ്രാ ത്വയി നോ ഗുണവര്ജിതേ ॥ 68 ॥
ഹ്ലാദതാപകരീ മിശ്രാ ത്വയി നോ ഗുണവര്ജിതേ ॥ 68 ॥
പൃഥഗ്ഭൂതൈകഭൂതായ ഭൂതഭൂതായ തേ നമഃ ।
പ്രഭൂതഭൂതഭൂതായ തുഭ്യം ഭൂതാത്മനേ നമഃ ॥ 69 ॥
പ്രഭൂതഭൂതഭൂതായ തുഭ്യം ഭൂതാത്മനേ നമഃ ॥ 69 ॥
വ്യക്തം പ്രധാനപുരുഷൌ വിരാട് സമ്രാട് സ്വരാട് തഥാ ।
വിഭാവ്യതേഽന്തഃകരണേ പുരുഷേഷ്വക്ഷയോ ഭവാന് ॥ 70 ॥
വിഭാവ്യതേഽന്തഃകരണേ പുരുഷേഷ്വക്ഷയോ ഭവാന് ॥ 70 ॥
സര്വസ്മിന് സര്വഭൂതസ്ത്വം സര്വഃ സര്വസ്വരൂപധൃക് ।
സര്വം ത്വത്തസ്തതശ്ച ത്വം നമഃ സര്വാത്മനേഽസ്തു തേ ॥ 71 ॥
സര്വം ത്വത്തസ്തതശ്ച ത്വം നമഃ സര്വാത്മനേഽസ്തു തേ ॥ 71 ॥
സര്വാത്മകോഽസി സര്വേശ സര്വഭൂതസ്ഥിതോ യതഃ ।
കഥയാമി തതഃ കിം തേ സര്വം വേത്സി ഹൃദി സ്ഥിതമ് ॥ 72 ॥
കഥയാമി തതഃ കിം തേ സര്വം വേത്സി ഹൃദി സ്ഥിതമ് ॥ 72 ॥
സര്വാത്മന്സര്വഭൂതേശ സര്വസത്ത്വസമുദ്ഭവ ।
സര്വഭൂതോ ഭവാന്വേത്തി സര്വസത്ത്വമനോരഥമ് ॥ 73 ॥
സര്വഭൂതോ ഭവാന്വേത്തി സര്വസത്ത്വമനോരഥമ് ॥ 73 ॥
യോ മേ മനോരഥോ നാഥ സഫലഃ സ ത്വയാ കൃതഃ ।
തപശ്ച തപ്തം സഫലം യദ്ദൃഷ്ടോഽസി ജഗത്പതേ ॥ 74 ॥
തപശ്ച തപ്തം സഫലം യദ്ദൃഷ്ടോഽസി ജഗത്പതേ ॥ 74 ॥