Lord Vishnu

puruṣasūktam

(Purusha Suktam in English (IAST))

Veda Vyasa (as part of Rigveda)

The Purusha Suktam is an ancient and profound Vedic hymn, primarily from the Rig Veda, that beautifully articulates the creation of the cosmos from a singular, omnipresent, and primordial being known as Purusha. It describes Purusha as the cosmic man with a thousand heads, eyes, and feet, signifying his all-encompassing nature and boundless form. Through a symbolic, grand sacrifice (Yajna) of this very Purusha, the hymn details the emanation of all existence—the heavens, earth, atmosphere, the Vedas, various social orders, celestial bodies, and all living creatures. This stotra uniquely positions creation as an internal unfolding from the divine self, thereby imbuing the entire universe with inherent sacredness and revealing a deep spiritual interconnectedness between the individual, society, and the cosmos.

sahasraśīrṣā puruṣaḥsahasrākṣaḥsahasrapāt |
sa bhūmi sarvataḥ spṛtvā'tyatiṣṭhaddaśāṅgulam ||1||
puruṣa'evedaṃ sarva yadbhūtaṃ yacca bhāvyam|
utāmṛtatvasyeśāno yadannenātirohati ||2||
etāvānasya mahimāto jyāyā~śca pūruṣaḥ |
pādo'sya viśvā bhūtāni tripādasyāmṛtaṃ divi ||3||
tripādūdhrva udaitpuruṣaḥpādo'syehābhavatpunaḥ |
tato viṣvaṅ vyakrāmatsāśanānaśane'abhi ||4||
tato virāḍajāyata virājo'adhi pūruṣaḥ |
sa jāto'atyaricyata paścādbhūmimatho puraḥ ||5||
tasmādyajñātsarvahutaḥ sambhṛtaṃ pṛṣadājyam |
paśū~stā~ścakre vāyavyānāraṇyā grāmyāśca ye ||6||
tasmādyajñāt sarvahuta'ṛcaḥ sāmāni jajñire |
chandā~si jajñire tasmādyajustasmādajāyata ||7||
tasmādaśvā'ajāyanta ye ke cobhayādataḥ |
gāvo ha jajñire tasmāttasmājjātā'ajāvayaḥ ||8||
taṃ yajñaṃ barhiṣi praukṣan pūruṣaṃ jātamagrataḥ |
tena devā'ayajanta sādhyā'ṛṣayaśca ye ||9||
yatpuruṣaṃ vyadadhuḥ katidhā vyakalpayan |
mukhaṃ kimasyāsīt kiṃ bāhū kimūrū pādā'ucyete ||10||
brāhmaṇo'sya mukhamāsīd bāhū rājanyaḥ kṛtaḥ |
ūrū tadasya yadvaiśyaḥ padbhyāṃ śūdro'ajāyata ||11||
candramā manaso jātaścakṣoḥ sūryo ajāyata |
śrotrādvāyuśca prāṇaśca mukhādagnirajāyata ||12||
nābhyā'āsīdantarikṣa śīṣṇordyauḥ samavartata |
padbhyāṃ bhūmirdiśaḥ śrotrāttathā lokā~r'akalpayan ||13||
yatpuruṣeṇa haviṣā devā yajñamatanvata |
vasanto'syāsīdājyaṃ grīṣma'idhmaḥ śaraddhaviḥ ||14||
saptāsyāsan paridhayastriḥ saptaḥ samidhaḥ kṛtāḥ |
devā yadyajñaṃ tanvānā'abadhnan puruṣaṃ paśum ||15||
yajñena yajñamayajanta devāstāni dharmāṇi prathamānyāsan |
te ha nākaṃ mahimānaḥ sacanta yatra pūrve sādhyāḥ santi devāḥ ||16||
|| iti puruṣa sūktama saṃpūrṇa ||

Explore More