തൈത്തിരീയ ഉപനിഷദ് - ആനന്ദവല്ലീ

ഇതി പ്രഥമോ-ഽനുവാകഃ ॥ അന്നാ॒ദ്വൈ പ്ര॒ജാഃ പ്ര॒ജായ॑ന്തേ । യാഃ കാശ്ച॑ പൃഥി॒വീഗ് ശ്രി॒താഃ । അഥോ॒ അന്നേ॑നൈ॒വ ജീ॑വന്തി । അഥൈ॑ന॒ദപി॑ യന്ത്യന്ത॒തഃ । അന്ന॒ഗ്ം॒ ഹി ഭൂ॒താനാ॒-ഞ്ജ്യേഷ്ഠമ്᳚ । തസ്മാ᳚ഥ്സര്വൌഷ॒ധമു॑ച്യതേ । സര്വം॒-വൈഁ തേ-ഽന്ന॑മാപ്നുവന്തി । യേ-ഽന്ന॒-മ്ബ്രഹ്മോ॒പാസ॑തേ । അന്ന॒ഗ്ം॒ ഹി ഭൂ॒താനാ॒-ഞ്ജ്യേഷ്ഠമ്᳚ । തസ്മാ᳚ഥ്സര്വൌഷ॒ധമു॑ച്യതേ । അന്നാ᳚ദ്ഭൂ॒താനി॒ ജായ॑ന്തേ । ജാതാ॒ന്യന്നേ॑ന വര്ധന്തേ । അദ്യതേ-ഽത്തി ച॑ ഭൂതാ॒നി । തസ്മാദന്ന-ന്തദുച്യ॑ത ഇ॒തി । തസ്മാദ്വാ ഏതസ്മാദന്ന॑രസ॒മയാത് । അന്യോ-ഽന്തര ആത്മാ᳚ പ്രാണ॒മയഃ । തേനൈ॑ഷ പൂ॒ര്ണഃ । സ വാ ഏഷ പുരുഷവി॑ധ ഏ॒വ । തസ്യ പുരു॑ഷവി॒ധതാമ് । അന്വയ॑-മ്പുരുഷ॒വിധഃ । തസ്യ പ്രാണ॑ ഏവ॒ ശിരഃ । വ്യാനോ ദക്ഷി॑ണഃ പ॒ക്ഷഃ । അപാന ഉത്ത॑രഃ പ॒ക്ഷഃ । ആകാ॑ശ ആ॒ത്മാ । പൃഥിവീ പുച്ഛ॑-മ്പ്രതി॒ഷ്ഠാ । തദപ്യേഷ ശ്ലോ॑കോ ഭ॒വതി ॥ 1 ॥ ഇതി ദ്വിതീയോ-ഽനുവാകഃ ॥ പ്രാ॒ണ-ന്ദേ॒വാ അനു॒പ്രാണ॑ന്തി । മ॒നു॒ഷ്യാഃ᳚ പ॒ശവ॑ശ്ച॒ യേ । പ്രാ॒ണോ ഹി ഭൂ॒താനാ॒മായുഃ॑ । തസ്മാ᳚ഥ്സര്വായു॒ഷമു॑ച്യതേ । സര്വ॑മേ॒വ ത॒ ആയു॑ര്യന്തി । യേ പ്രാ॒ണ-മ്ബ്രഹ്മോ॒പാസ॑തേ । പ്രാണോ ഹി ഭൂതാ॑നാമാ॒യുഃ । തസ്മാഥ്സര്വായുഷമുച്യ॑ത ഇ॒തി । തസ്യൈഷ ഏവ ശാരീ॑ര ആ॒ത്മാ । യഃ॑ പൂര്വ॒സ്യ । തസ്മാദ്വാ ഏതസ്മാ᳚ത്പ്രാണ॒മയാത് । അന്യോ-ഽന്തര ആത്മാ॑ മനോ॒മയഃ । തേനൈ॑ഷ പൂ॒ര്ണഃ । സ വാ ഏഷ പുരുഷവി॑ധ ഏ॒വ । തസ്യ പുരു॑ഷവി॒ധതാമ് । അന്വയ॑-മ്പുരുഷ॒വിധഃ । തസ്യ യജു॑രേവ॒ ശിരഃ । ഋഗ്ദക്ഷി॑ണഃ പ॒ക്ഷഃ । സാമോത്ത॑രഃ പ॒ക്ഷഃ । ആദേ॑ശ ആ॒ത്മാ । അഥര്വാങ്ഗിരസഃ പുച്ഛ॑-മ്പ്രതി॒ഷ്ഠാ । തദപ്യേഷ ശ്ലോ॑കോ ഭ॒വതി ॥ 1 ॥ ഇതി തൃതീയോ-ഽനുവാകഃ ॥ യതോ॒ വാചോ॒ നിവ॑ര്തന്തേ । അപ്രാ᳚പ്യ॒ മന॑സാ സ॒ഹ । ആനന്ദ-മ്ബ്രഹ്മ॑ണോ വി॒ദ്വാന് । ന ബിഭേതി കദാ॑ചനേ॒തി । തസ്യൈഷ ഏവ ശാരീ॑ര ആ॒ത്മാ । യഃ॑ പൂര്വ॒സ്യ । തസ്മാദ്വാ ഏതസ്മാ᳚ന്മനോ॒മയാത് । അന്യോ-ഽന്തര ആത്മാ വി॑ജ്ഞാന॒മയഃ । തേനൈ॑ഷ പൂ॒ര്ണഃ । സ വാ ഏഷ പുരുഷവി॑ധ ഏ॒വ । തസ്യ പുരു॑ഷവി॒ധതാമ് । അന്വയ॑-മ്പുരുഷ॒വിധഃ । തസ്യ ശ്ര॑ദ്ധൈവ॒ ശിരഃ । ഋത-ന്ദക്ഷി॑ണഃ പ॒ക്ഷഃ । സത്യമുത്ത॑രഃ പ॒ക്ഷഃ । യോ॑ഗ ആ॒ത്മാ । മഹഃ പുച്ഛ॑-മ്പ്രതി॒ഷ്ഠാ । തദപ്യേഷ ശ്ലോ॑കോ ഭ॒വതി ॥ 1 ॥ ഇതി ചതുര്ഥോ-ഽനുവാകഃ ॥ വി॒ജ്ഞാനം॑-യഁ॒ജ്ഞ-ന്ത॑നുതേ । കര്മാ॑ണി തനു॒തേ-ഽപി॑ ച । വി॒ജ്ഞാന॑-ന്ദേ॒വാസ്സര്വേ᳚ । ബ്രഹ്മ॒ ജ്യേഷ്ഠ॒മുപാ॑സതേ । വി॒ജ്ഞാന॒-മ്ബ്രഹ്മ॒ ചേദ്വേദ॑ । തസ്മാ॒ച്ചേന്ന പ്ര॒മാദ്യ॑തി । ശ॒രീരേ॑ പാപ്മ॑നോ ഹി॒ത്വാ । സര്വാന്കാമാന്​ഥ്സമശ്നു॑ത ഇ॒തി । തസ്യൈഷ ഏവ ശാരീ॑ര ആ॒ത്മാ । യഃ॑ പൂര്വ॒സ്യ । തസ്മാദ്വാ ഏതസ്മാദ്വി॑ജ്ഞാന॒മയാത് । അന്യോ-ഽന്തര ആത്മാ॑-ഽഽനന്ദ॒മയഃ । തേനൈ॑ഷ പൂ॒ര്ണഃ । സ വാ ഏഷ പുരുഷവി॑ധ ഏ॒വ । തസ്യ പുരു॑ഷവി॒ധതാമ് । അന്വയ॑-മ്പുരുഷ॒വിധഃ । തസ്യ പ്രിയ॑മേവ॒ ശിരഃ । മോദോ ദക്ഷി॑ണഃ പ॒ക്ഷഃ । പ്രമോദ ഉത്ത॑രഃ പ॒ക്ഷഃ । ആന॑ന്ദ ആ॒ത്മാ । ബ്രഹ്മ പുച്ഛ॑-മ്പ്രതി॒ഷ്ഠാ । തദപ്യേഷ ശ്ലോ॑കോ ഭ॒വതി ॥ 1 ॥ ഇതി പഞ്ചമോ-ഽനുവാകഃ ॥ അസ॑ന്നേ॒വ സ॑ ഭവതി । അസ॒ദ്ബ്രഹ്മേതി॒ വേദ॒ ചേത് । അസ്തി ബ്രഹ്മേതി॑ ചേദ്വേ॒ദ । സന്തമേന-ന്തതോ വി॑ദുരി॒തി । തസ്യൈഷ ഏവ ശാരീ॑ര ആ॒ത്മാ । യഃ॑ പൂര്വ॒സ്യ । അഥാതോ॑-ഽനുപ്ര॒ശ്നാഃ । ഉ॒താവി॒ദ്വാന॒മും-ലോഁ॒ക-മ്പ്രേത്യ॑ । കശ്ച॒ന ഗ॑ച്ഛ॒തീ(3) । ആഹോ॑ വി॒ദ്വാന॒മും-ലോഁ॒ക-മ്പ്രേത്യ॑ । കശ്ചി॒ഥ്സമ॑ശ്നു॒താ(3) ഉ॒ । സോ॑-ഽകാമയത । ബ॒ഹുസ്യാ॒-മ്പ്രജാ॑യേ॒യേതി॑ । സ തപോ॑-ഽതപ്യത । സ തപ॑സ്ത॒പ്ത്വാ । ഇ॒ദഗ്ം സര്വ॑മസൃജത । യദി॒ദ-ങ്കിഞ്ച॑ । തഥ്സൃ॒ഷ്ട്വാ । തദേ॒വാനു॒പ്രാവി॑ശത് । തദ॑നു പ്ര॒വിശ്യ॑ । സച്ച॒ ത്യച്ചാ॑ഭവത് । നി॒രുക്ത॒-ഞ്ചാനി॑രുക്ത-ഞ്ച । നി॒ലയ॑ന॒-ഞ്ചാനി॑ലയന-ഞ്ച । വി॒ജ്ഞാന॒-ഞ്ചാവി॑ജ്ഞാന-ഞ്ച । സത്യ-ഞ്ചാനൃത-ഞ്ച സ॑ത്യമ॒ഭവത് । യദി॑ദ-ങ്കി॒ഞ്ച । തത്സത്യമി॑ത്യാച॒ക്ഷതേ । തദപ്യേഷ ശ്ലോ॑കോ ഭ॒വതി ॥ 1 ॥ ഇതി ഷഷ്ഠോ-ഽനുവാകഃ ॥ അസ॒ദ്വാ ഇ॒ദമഗ്ര॑ ആസീത് । തതോ॒ വൈ സദ॑ജായത । തദാത്മാനഗ്ഗ് സ്വയ॑മകു॒രുത । തസ്മാത്തഥ്സുകൃതമുച്യ॑ത ഇ॒തി । യദ്വൈ॑ തഥ്സു॒കൃതമ് । ര॑സോ വൈ॒ സഃ । രസഗ്ഗ് ഹ്യേവായം-ലഁബ്ധ്വാ-ഽഽന॑ന്ദീ ഭ॒വതി । കോ ഹ്യേവാന്യാ᳚ത്കഃ പ്രാ॒ണ്യാത് । യദേഷ ആകാശ ആന॑ന്ദോ ന॒ സ്യാത് । ഏഷ ഹ്യേവാ-ഽഽന॑ന്ദയാ॒തി । യ॒ദാ ഹ്യേ॑വൈഷ॒ ഏതസ്മിന്നദൃശ്യേ-ഽനാത്മ്യേ-ഽനിരുക്തേ-ഽനിലയനേ-ഽഭയം പ്രതി॑ഷ്ഠാം-വിഁ॒ന്ദതേ । അഥ സോ-ഽഭയ-ങ്ഗ॑തോ ഭ॒വതി । യ॒ദാ ഹ്യേ॑വൈഷ॒ ഏതസ്മിന്നുദരമന്ത॑ര-ങ്കു॒രുതേ । അഥ തസ്യ ഭ॑യ-മ്ഭ॒വതി । തത്ത്വേവ ഭയം-വിഁദുഷോ-ഽമ॑ന്വാന॒സ്യ । തദപ്യേഷ ശ്ലോ॑കോ ഭ॒വതി ॥ 1 ॥ ഇതി സപ്തമോ-ഽനുവാകഃ ॥ ഭീ॒ഷാ-ഽസ്മാ॒ദ്വാതഃ॑ പവതേ । ഭീ॒ഷോദേ॑തി॒ സൂര്യഃ॑ । ഭീഷാ-ഽസ്മാദഗ്നി॑ശ്ചേന്ദ്ര॒ശ്ച । മൃത്യുര്ധാവതി പഞ്ച॑മ ഇ॒തി । സൈഷാ-ഽഽനന്ദസ്യ മീമാഗ്ം॑സാ ഭ॒വതി । യുവാ സ്യാഥ്സാധുയു॑വാ-ഽധ്യാ॒യകഃ । ആശിഷ്ഠോ ദൃഢിഷ്ഠോ॑ ബലി॒ഷ്ഠഃ । തസ്യേയ-മ്പൃഥിവീ സര്വാ വിത്തസ്യ॑ പൂര്ണാ॒ സ്യാത് । സ ഏകോ മാനുഷ॑ ആന॒ന്ദഃ । തേ യേ ശത-മ്മാനുഷാ॑ ആന॒ന്ദാഃ ॥ 1 ॥ സ ഏകോ മനുഷ്യഗന്ധര്വാണാ॑മാന॒ന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ । തേ യേ ശത-മ്മനുഷ്യഗന്ധര്വാണാ॑മാന॒ന്ദാഃ । സ ഏകോ ദേവഗന്ധര്വാണാ॑മാന॒ന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ । തേ യേ ശത-ന്ദേവഗന്ധര്വാണാ॑മാന॒ന്ദാഃ । സ ഏകഃ പിതൃണാ-ഞ്ചിരലോകലോകാനാ॑മാന॒ന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ । തേ യേ ശത-മ്പിതൃണാ-ഞ്ചിരലോകലോകാനാ॑മാന॒ന്ദാഃ । സ ഏക ആജാനജാനാ-ന്ദേവാനാ॑മാന॒ന്ദഃ ॥ 2 ॥ ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ । തേ യേ ശതമാജാനജാനാ-ന്ദേവാനാ॑മാന॒ന്ദാഃ । സ ഏകഃ കര്മദേവാനാ-ന്ദേവാനാ॑മാന॒ന്ദഃ । യേ കര്മണാ ദേവാന॑പിയ॒ന്തി । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ । തേ യേ ശത-ങ്കര്മദേവാനാ-ന്ദേവാനാ॑മാന॒ന്ദാഃ । സ ഏകോ ദേവാനാ॑മാന॒ന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ । തേ യേ ശത-ന്ദേവാനാ॑മാന॒ന്ദാഃ । സ ഏക ഇന്ദ്ര॑സ്യാ-ഽഽന॒ന്ദഃ ॥ 3 ॥ ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ । തേ യേ ശതമിന്ദ്ര॑സ്യാ-ഽഽന॒ന്ദാഃ । സ ഏകോ ബൃഹസ്പതേ॑രാന॒ന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ । തേ യേ ശത-മ്ബൃഹസ്പതേ॑രാന॒ന്ദാഃ । സ ഏകഃ പ്രജാപതേ॑രാന॒ന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ । തേ യേ ശത-മ്പ്രജാപതേ॑രാന॒ന്ദാഃ । സ ഏകോ ബ്രഹ്മണ॑ ആന॒ന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ ॥ 4 ॥ സ യശ്ചാ॑യ-മ്പു॒രുഷേ । യശ്ചാസാ॑വാദി॒ത്യേ । സ ഏകഃ॑ । സ യ॑ ഏവം॒​വിഁത് । അസ്മാല്ലോ॑കാത്പ്രേ॒ത്യ । ഏതമന്നമയമാത്മാനമുപ॑സങ്ക്രാ॒മതി । ഏത-മ്പ്രാണമയമാത്മാനമുപ॑സങ്ക്രാ॒മതി । ഏത-മ്മനോമയമാത്മാനമുപ॑സങ്ക്രാ॒മതി । ഏതം-വിഁജ്ഞാനമയമാത്മാനമുപ॑സങ്ക്രാ॒മതി । ഏതമാനന്ദമയമാത്മാനമുപ॑സങ്ക്രാ॒മതി । തദപ്യേഷ ശ്ലോ॑കോ ഭ॒വതി ॥ 5 ॥ ഇത്യഷ്ടമോ-ഽനുവാകഃ ॥ യതോ॒ വാചോ॒ നിവ॑ര്തന്തേ । അപ്രാ᳚പ്യ॒ മന॑സാ സ॒ഹ । ആനന്ദ-മ്ബ്രഹ്മ॑ണോ വി॒ദ്വാന് । ന ബിഭേതി കുത॑ശ്ചനേ॒തി । ഏതഗ്ം ഹ വാവ॑ ന ത॒പതി । കിമഹഗ്ം സാധു॑ നാക॒രവമ് । കിമഹ-മ്പാപമകര॑വമി॒തി । സ യ ഏവം-വിഁദ്വാനേതേ ആത്മാ॑നഗ്ഗ് സ്പൃ॒ണുതേ । ഉ॒ഭേ ഹ്യേ॑വൈഷ॒ ഏതേ ആത്മാ॑നഗ്ഗ് സ്പൃ॒ണുതേ । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । ഇത്യു॑പ॒നിഷ॑ത് ॥ 1 ॥ ഇതി നവമോ-ഽനുവാകഃ ॥ ഓം സ॒ഹ നാ॑വവതു । സ॒ഹ നൌ॑ ഭുനക്തു । സ॒ഹ വീ॒ര്യ॑-ങ്കരവാവഹൈ । തേ॒ജ॒സ്വിനാ॒വധീ॑തമസ്തു॒ മാ വി॑ദ്വിഷാ॒വഹൈ᳚ । ഓം ശാന്തി॒-ശ്ശാന്തി॒-ശ്ശാന്തിഃ॑ ॥ ॥ ഹരിഃ॑ ഓമ് ॥ ॥ ശ്രീ കൃഷ്ണാര്പണമസ്തു ॥