ଶ୍ରୀ ରାମ ଚରିତ ମାନସ - ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡ

ଶ୍ରୀଜାନକୀଵଲ୍ଲଭୋ ଵିଜଯତେ
ଶ୍ରୀରାମଚରିତମାନସ
ଦ୍ଵିତୀଯ ସୋପାନ (ଅଯୋଧ୍ଯା-କାଣ୍ଡ)
ଯସ୍ଯାଙ୍କେ ଚ ଵିଭାତି ଭୂଧରସୁତା ଦେଵାପଗା ମସ୍ତକେ
ଭାଲେ ବାଲଵିଧୁର୍ଗଲେ ଚ ଗରଲଂ ଯସ୍ଯୋରସି ଵ୍ଯାଲରାଟ୍।
ସୋଽଯଂ ଭୂତିଵିଭୂଷଣଃ ସୁରଵରଃ ସର୍ଵାଧିପଃ ସର୍ଵଦା
ଶର୍ଵଃ ସର୍ଵଗତଃ ଶିଵଃ ଶଶିନିଭଃ ଶ୍ରୀଶଙ୍କରଃ ପାତୁ ମାମ୍ ॥ 1 ॥

ପ୍ରସନ୍ନତାଂ ଯା ନ ଗତାଭିଷେକତସ୍ତଥା ନ ମମ୍ଲେ ଵନଵାସଦୁଃଖତଃ।
ମୁଖାମ୍ବୁଜଶ୍ରୀ ରଘୁନନ୍ଦନସ୍ଯ ମେ ସଦାସ୍ତୁ ସା ମଞ୍ଜୁଲମଙ୍ଗଲପ୍ରଦା ॥ 2 ॥

ନୀଲାମ୍ବୁଜଶ୍ଯାମଲକୋମଲାଙ୍ଗଂ ସୀତାସମାରୋପିତଵାମଭାଗମ୍।
ପାଣୌ ମହାସାଯକଚାରୁଚାପଂ ନମାମି ରାମଂ ରଘୁଵଂଶନାଥମ୍ ॥ 3 ॥
ଦୋ. ଶ୍ରୀଗୁରୁ ଚରନ ସରୋଜ ରଜ ନିଜ ମନୁ ମୁକୁରୁ ସୁଧାରି।
ବରନୁଁ ରଘୁବର ବିମଲ ଜସୁ ଜୋ ଦାଯକୁ ଫଲ ଚାରି ॥
ଜବ ତେଂ ରାମୁ ବ୍ଯାହି ଘର ଆଏ। ନିତ ନଵ ମଙ୍ଗଲ ମୋଦ ବଧାଏ ॥
ଭୁଵନ ଚାରିଦସ ଭୂଧର ଭାରୀ। ସୁକୃତ ମେଘ ବରଷହି ସୁଖ ବାରୀ ॥
ରିଧି ସିଧି ସମ୍ପତି ନଦୀଂ ସୁହାଈ। ଉମଗି ଅଵଧ ଅମ୍ବୁଧି କହୁଁ ଆଈ ॥
ମନିଗନ ପୁର ନର ନାରି ସୁଜାତୀ। ସୁଚି ଅମୋଲ ସୁନ୍ଦର ସବ ଭାଁତୀ ॥
କହି ନ ଜାଇ କଛୁ ନଗର ବିଭୂତୀ। ଜନୁ ଏତନିଅ ବିରଞ୍ଚି କରତୂତୀ ॥
ସବ ବିଧି ସବ ପୁର ଲୋଗ ସୁଖାରୀ। ରାମଚନ୍ଦ ମୁଖ ଚନ୍ଦୁ ନିହାରୀ ॥
ମୁଦିତ ମାତୁ ସବ ସଖୀଂ ସହେଲୀ। ଫଲିତ ବିଲୋକି ମନୋରଥ ବେଲୀ ॥
ରାମ ରୂପୁ ଗୁନସୀଲୁ ସୁଭ୍AU। ପ୍ରମୁଦିତ ହୋଇ ଦେଖି ସୁନି ର୍AU ॥
ଦୋ. ସବ କେଂ ଉର ଅଭିଲାଷୁ ଅସ କହହିଂ ମନାଇ ମହେସୁ।
ଆପ ଅଛତ ଜୁବରାଜ ପଦ ରାମହି ଦେଉ ନରେସୁ ॥ 1 ॥
ଏକ ସମଯ ସବ ସହିତ ସମାଜା। ରାଜସଭାଁ ରଘୁରାଜୁ ବିରାଜା ॥
ସକଲ ସୁକୃତ ମୂରତି ନରନାହୂ। ରାମ ସୁଜସୁ ସୁନି ଅତିହି ଉଛାହୂ ॥
ନୃପ ସବ ରହହିଂ କୃପା ଅଭିଲାଷେଂ। ଲୋକପ କରହିଂ ପ୍ରୀତି ରୁଖ ରାଖେମ୍ ॥
ତିଭୁଵନ ତୀନି କାଲ ଜଗ ମାହୀଂ। ଭୂରି ଭାଗ ଦସରଥ ସମ ନାହୀମ୍ ॥
ମଙ୍ଗଲମୂଲ ରାମୁ ସୁତ ଜାସୂ। ଜୋ କଛୁ କହିଜ ଥୋର ସବୁ ତାସୂ ॥
ରାଯଁ ସୁଭାଯଁ ମୁକୁରୁ କର ଲୀନ୍ହା। ବଦନୁ ବିଲୋକି ମୁକୁଟ ସମ କୀନ୍ହା ॥
ଶ୍ରଵନ ସମୀପ ଭେ ସିତ କେସା। ମନହୁଁ ଜରଠପନୁ ଅସ ଉପଦେସା ॥
ନୃପ ଜୁବରାଜ ରାମ କହୁଁ ଦେହୂ। ଜୀଵନ ଜନମ ଲାହୁ କିନ ଲେହୂ ॥
ଦୋ. ଯହ ବିଚାରୁ ଉର ଆନି ନୃପ ସୁଦିନୁ ସୁଅଵସରୁ ପାଇ।
ପ୍ରେମ ପୁଲକି ତନ ମୁଦିତ ମନ ଗୁରହି ସୁନାଯୁ ଜାଇ ॥ 2 ॥
କହି ଭୁଆଲୁ ସୁନିଅ ମୁନିନାଯକ। ଭେ ରାମ ସବ ବିଧି ସବ ଲାଯକ ॥
ସେଵକ ସଚିଵ ସକଲ ପୁରବାସୀ। ଜେ ହମାରେ ଅରି ମିତ୍ର ଉଦାସୀ ॥
ସବହି ରାମୁ ପ୍ରିଯ ଜେହି ବିଧି ମୋହୀ। ପ୍ରଭୁ ଅସୀସ ଜନୁ ତନୁ ଧରି ସୋହୀ ॥
ବିପ୍ର ସହିତ ପରିଵାର ଗୋସାଈଂ। କରହିଂ ଛୋହୁ ସବ ରୌରିହି ନାଈ ॥
ଜେ ଗୁର ଚରନ ରେନୁ ସିର ଧରହୀଂ। ତେ ଜନୁ ସକଲ ବିଭଵ ବସ କରହୀମ୍ ॥
ମୋହି ସମ ଯହୁ ଅନୁଭଯୁ ନ ଦୂଜେଂ। ସବୁ ପାଯୁଁ ରଜ ପାଵନି ପୂଜେମ୍ ॥
ଅବ ଅଭିଲାଷୁ ଏକୁ ମନ ମୋରେଂ। ପୂଜହି ନାଥ ଅନୁଗ୍ରହ ତୋରେମ୍ ॥
ମୁନି ପ୍ରସନ୍ନ ଲଖି ସହଜ ସନେହୂ। କହେଉ ନରେସ ରଜାଯସୁ ଦେହୂ ॥
ଦୋ. ରାଜନ ରାଉର ନାମୁ ଜସୁ ସବ ଅଭିମତ ଦାତାର।
ଫଲ ଅନୁଗାମୀ ମହିପ ମନି ମନ ଅଭିଲାଷୁ ତୁମ୍ହାର ॥ 3 ॥
ସବ ବିଧି ଗୁରୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଜିଯଁ ଜାନୀ। ବୋଲେଉ ରାଉ ରହଁସି ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ନାଥ ରାମୁ କରିଅହିଂ ଜୁବରାଜୂ। କହିଅ କୃପା କରି କରିଅ ସମାଜୂ ॥
ମୋହି ଅଛତ ଯହୁ ହୋଇ ଉଛାହୂ। ଲହହିଂ ଲୋଗ ସବ ଲୋଚନ ଲାହୂ ॥
ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସାଦ ସିଵ ସବି ନିବାହୀଂ। ଯହ ଲାଲସା ଏକ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ପୁନି ନ ସୋଚ ତନୁ ରହୁ କି ଜ୍AU। ଜେହିଂ ନ ହୋଇ ପାଛେଂ ପଛିତ୍AU ॥
ସୁନି ମୁନି ଦସରଥ ବଚନ ସୁହାଏ। ମଙ୍ଗଲ ମୋଦ ମୂଲ ମନ ଭାଏ ॥
ସୁନୁ ନୃପ ଜାସୁ ବିମୁଖ ପଛିତାହୀଂ। ଜାସୁ ଭଜନ ବିନୁ ଜରନି ନ ଜାହୀମ୍ ॥
ଭଯୁ ତୁମ୍ହାର ତନଯ ସୋଇ ସ୍ଵାମୀ। ରାମୁ ପୁନୀତ ପ୍ରେମ ଅନୁଗାମୀ ॥
ଦୋ. ବେଗି ବିଲମ୍ବୁ ନ କରିଅ ନୃପ ସାଜିଅ ସବୁଇ ସମାଜୁ।
ସୁଦିନ ସୁମଙ୍ଗଲୁ ତବହିଂ ଜବ ରାମୁ ହୋହିଂ ଜୁବରାଜୁ ॥ 4 ॥
ମୁଦିତ ମହିପତି ମନ୍ଦିର ଆଏ। ସେଵକ ସଚିଵ ସୁମନ୍ତ୍ରୁ ବୋଲାଏ ॥
କହି ଜଯଜୀଵ ସୀସ ତିନ୍ହ ନାଏ। ଭୂପ ସୁମଙ୍ଗଲ ବଚନ ସୁନାଏ ॥
ଜୌଂ ପାଁଚହି ମତ ଲାଗୈ ନୀକା। କରହୁ ହରଷି ହିଯଁ ରାମହି ଟୀକା ॥
ମନ୍ତ୍ରୀ ମୁଦିତ ସୁନତ ପ୍ରିଯ ବାନୀ। ଅଭିମତ ବିରଵଁ ପରେଉ ଜନୁ ପାନୀ ॥
ବିନତୀ ସଚିଵ କରହି କର ଜୋରୀ। ଜିଅହୁ ଜଗତପତି ବରିସ କରୋରୀ ॥
ଜଗ ମଙ୍ଗଲ ଭଲ କାଜୁ ବିଚାରା। ବେଗିଅ ନାଥ ନ ଲାଇଅ ବାରା ॥
ନୃପହି ମୋଦୁ ସୁନି ସଚିଵ ସୁଭାଷା। ବଢ़ତ ବୌଣ୍ଡ़ ଜନୁ ଲହୀ ସୁସାଖା ॥
ଦୋ. କହେଉ ଭୂପ ମୁନିରାଜ କର ଜୋଇ ଜୋଇ ଆଯସୁ ହୋଇ।
ରାମ ରାଜ ଅଭିଷେକ ହିତ ବେଗି କରହୁ ସୋଇ ସୋଇ ॥ 5 ॥
ହରଷି ମୁନୀସ କହେଉ ମୃଦୁ ବାନୀ। ଆନହୁ ସକଲ ସୁତୀରଥ ପାନୀ ॥
ଔଷଧ ମୂଲ ଫୂଲ ଫଲ ପାନା। କହେ ନାମ ଗନି ମଙ୍ଗଲ ନାନା ॥
ଚାମର ଚରମ ବସନ ବହୁ ଭାଁତୀ। ରୋମ ପାଟ ପଟ ଅଗନିତ ଜାତୀ ॥
ମନିଗନ ମଙ୍ଗଲ ବସ୍ତୁ ଅନେକା। ଜୋ ଜଗ ଜୋଗୁ ଭୂପ ଅଭିଷେକା ॥
ବେଦ ବିଦିତ କହି ସକଲ ବିଧାନା। କହେଉ ରଚହୁ ପୁର ବିବିଧ ବିତାନା ॥
ସଫଲ ରସାଲ ପୂଗଫଲ କେରା। ରୋପହୁ ବୀଥିନ୍ହ ପୁର ଚହୁଁ ଫେରା ॥
ରଚହୁ ମଞ୍ଜୁ ମନି ଚୌକେଂ ଚାରୂ। କହହୁ ବନାଵନ ବେଗି ବଜାରୂ ॥
ପୂଜହୁ ଗନପତି ଗୁର କୁଲଦେଵା। ସବ ବିଧି କରହୁ ଭୂମିସୁର ସେଵା ॥
ଦୋ. ଧ୍ଵଜ ପତାକ ତୋରନ କଲସ ସଜହୁ ତୁରଗ ରଥ ନାଗ।
ସିର ଧରି ମୁନିବର ବଚନ ସବୁ ନିଜ ନିଜ କାଜହିଂ ଲାଗ ॥ 6 ॥
ଜୋ ମୁନୀସ ଜେହି ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହା। ସୋ ତେହିଂ କାଜୁ ପ୍ରଥମ ଜନୁ କୀନ୍ହା ॥
ବିପ୍ର ସାଧୁ ସୁର ପୂଜତ ରାଜା। କରତ ରାମ ହିତ ମଙ୍ଗଲ କାଜା ॥
ସୁନତ ରାମ ଅଭିଷେକ ସୁହାଵା। ବାଜ ଗହାଗହ ଅଵଧ ବଧାଵା ॥
ରାମ ସୀଯ ତନ ସଗୁନ ଜନାଏ। ଫରକହିଂ ମଙ୍ଗଲ ଅଙ୍ଗ ସୁହାଏ ॥
ପୁଲକି ସପ୍ରେମ ପରସପର କହହୀଂ। ଭରତ ଆଗମନୁ ସୂଚକ ଅହହୀମ୍ ॥
ଭେ ବହୁତ ଦିନ ଅତି ଅଵସେରୀ। ସଗୁନ ପ୍ରତୀତି ଭେଣ୍ଟ ପ୍ରିଯ କେରୀ ॥
ଭରତ ସରିସ ପ୍ରିଯ କୋ ଜଗ ମାହୀଂ। ଇହି ସଗୁନ ଫଲୁ ଦୂସର ନାହୀମ୍ ॥
ରାମହି ବନ୍ଧୁ ସୋଚ ଦିନ ରାତୀ। ଅଣ୍ଡନ୍ହି କମଠ ହ୍ରଦୁ ଜେହି ଭାଁତୀ ॥
ଦୋ. ଏହି ଅଵସର ମଙ୍ଗଲୁ ପରମ ସୁନି ରହଁସେଉ ରନିଵାସୁ।
ସୋଭତ ଲଖି ବିଧୁ ବଢ़ତ ଜନୁ ବାରିଧି ବୀଚି ବିଲାସୁ ॥ 7 ॥
ପ୍ରଥମ ଜାଇ ଜିନ୍ହ ବଚନ ସୁନାଏ। ଭୂଷନ ବସନ ଭୂରି ତିନ୍ହ ପାଏ ॥
ପ୍ରେମ ପୁଲକି ତନ ମନ ଅନୁରାଗୀଂ। ମଙ୍ଗଲ କଲସ ସଜନ ସବ ଲାଗୀମ୍ ॥
ଚୌକେଂ ଚାରୁ ସୁମିତ୍ରାଁ ପୁରୀ। ମନିମଯ ବିବିଧ ଭାଁତି ଅତି ରୁରୀ ॥
ଆନଁଦ ମଗନ ରାମ ମହତାରୀ। ଦିଏ ଦାନ ବହୁ ବିପ୍ର ହଁକାରୀ ॥
ପୂଜୀଂ ଗ୍ରାମଦେବି ସୁର ନାଗା। କହେଉ ବହୋରି ଦେନ ବଲିଭାଗା ॥
ଜେହି ବିଧି ହୋଇ ରାମ କଲ୍ଯାନୂ। ଦେହୁ ଦଯା କରି ସୋ ବରଦାନୂ ॥
ଗାଵହିଂ ମଙ୍ଗଲ କୋକିଲବଯନୀଂ। ବିଧୁବଦନୀଂ ମୃଗସାଵକନଯନୀମ୍ ॥
ଦୋ. ରାମ ରାଜ ଅଭିଷେକୁ ସୁନି ହିଯଁ ହରଷେ ନର ନାରି।
ଲଗେ ସୁମଙ୍ଗଲ ସଜନ ସବ ବିଧି ଅନୁକୂଲ ବିଚାରି ॥ 8 ॥
ତବ ନରନାହଁ ବସିଷ୍ଠୁ ବୋଲାଏ। ରାମଧାମ ସିଖ ଦେନ ପଠାଏ ॥
ଗୁର ଆଗମନୁ ସୁନତ ରଘୁନାଥା। ଦ୍ଵାର ଆଇ ପଦ ନାଯୁ ମାଥା ॥
ସାଦର ଅରଘ ଦେଇ ଘର ଆନେ। ସୋରହ ଭାଁତି ପୂଜି ସନମାନେ ॥
ଗହେ ଚରନ ସିଯ ସହିତ ବହୋରୀ। ବୋଲେ ରାମୁ କମଲ କର ଜୋରୀ ॥
ସେଵକ ସଦନ ସ୍ଵାମି ଆଗମନୂ। ମଙ୍ଗଲ ମୂଲ ଅମଙ୍ଗଲ ଦମନୂ ॥
ତଦପି ଉଚିତ ଜନୁ ବୋଲି ସପ୍ରୀତୀ। ପଠିଅ କାଜ ନାଥ ଅସି ନୀତୀ ॥
ପ୍ରଭୁତା ତଜି ପ୍ରଭୁ କୀନ୍ହ ସନେହୂ। ଭଯୁ ପୁନୀତ ଆଜୁ ଯହୁ ଗେହୂ ॥
ଆଯସୁ ହୋଇ ସୋ କରୌଂ ଗୋସାଈ। ସେଵକ ଲହି ସ୍ଵାମି ସେଵକାଈ ॥
ଦୋ. ସୁନି ସନେହ ସାନେ ବଚନ ମୁନି ରଘୁବରହି ପ୍ରସଂସ।
ରାମ କସ ନ ତୁମ୍ହ କହହୁ ଅସ ହଂସ ବଂସ ଅଵତଂସ ॥ 9 ॥
ବରନି ରାମ ଗୁନ ସୀଲୁ ସୁଭ୍AU। ବୋଲେ ପ୍ରେମ ପୁଲକି ମୁନିର୍AU ॥
ଭୂପ ସଜେଉ ଅଭିଷେକ ସମାଜୂ। ଚାହତ ଦେନ ତୁମ୍ହହି ଜୁବରାଜୂ ॥
ରାମ କରହୁ ସବ ସଞ୍ଜମ ଆଜୂ। ଜୌଂ ବିଧି କୁସଲ ନିବାହୈ କାଜୂ ॥
ଗୁରୁ ସିଖ ଦେଇ ରାଯ ପହିଂ ଗଯୁ। ରାମ ହୃଦଯଁ ଅସ ବିସମୁ ଭଯୂ ॥
ଜନମେ ଏକ ସଙ୍ଗ ସବ ଭାଈ। ଭୋଜନ ସଯନ କେଲି ଲରିକାଈ ॥
କରନବେଧ ଉପବୀତ ବିଆହା। ସଙ୍ଗ ସଙ୍ଗ ସବ ଭେ ଉଛାହା ॥
ବିମଲ ବଂସ ଯହୁ ଅନୁଚିତ ଏକୂ। ବନ୍ଧୁ ବିହାଇ ବଡ़ଏହି ଅଭିଷେକୂ ॥
ପ୍ରଭୁ ସପ୍ରେମ ପଛିତାନି ସୁହାଈ। ହରୁ ଭଗତ ମନ କୈ କୁଟିଲାଈ ॥
ଦୋ. ତେହି ଅଵସର ଆଏ ଲଖନ ମଗନ ପ୍ରେମ ଆନନ୍ଦ।
ସନମାନେ ପ୍ରିଯ ବଚନ କହି ରଘୁକୁଲ କୈରଵ ଚନ୍ଦ ॥ 10 ॥
ବାଜହିଂ ବାଜନେ ବିବିଧ ବିଧାନା। ପୁର ପ୍ରମୋଦୁ ନହିଂ ଜାଇ ବଖାନା ॥
ଭରତ ଆଗମନୁ ସକଲ ମନାଵହିଂ। ଆଵହୁଁ ବେଗି ନଯନ ଫଲୁ ପାଵହିମ୍ ॥
ହାଟ ବାଟ ଘର ଗଲୀଂ ଅଥାଈ। କହହିଂ ପରସପର ଲୋଗ ଲୋଗାଈ ॥
କାଲି ଲଗନ ଭଲି କେତିକ ବାରା। ପୂଜିହି ବିଧି ଅଭିଲାଷୁ ହମାରା ॥
କନକ ସିଙ୍ଘାସନ ସୀଯ ସମେତା। ବୈଠହିଂ ରାମୁ ହୋଇ ଚିତ ଚେତା ॥
ସକଲ କହହିଂ କବ ହୋଇହି କାଲୀ। ବିଘନ ମନାଵହିଂ ଦେଵ କୁଚାଲୀ ॥
ତିନ୍ହହି ସୋହାଇ ନ ଅଵଧ ବଧାଵା। ଚୋରହି ଚନ୍ଦିନି ରାତି ନ ଭାଵା ॥
ସାରଦ ବୋଲି ବିନଯ ସୁର କରହୀଂ। ବାରହିଂ ବାର ପାଯ ଲୈ ପରହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ବିପତି ହମାରି ବିଲୋକି ବଡ़ଇ ମାତୁ କରିଅ ସୋଇ ଆଜୁ।
ରାମୁ ଜାହିଂ ବନ ରାଜୁ ତଜି ହୋଇ ସକଲ ସୁରକାଜୁ ॥ 11 ॥
ସୁନି ସୁର ବିନଯ ଠାଢ़ଇ ପଛିତାତୀ। ଭିଉଁ ସରୋଜ ବିପିନ ହିମରାତୀ ॥
ଦେଖି ଦେଵ ପୁନି କହହିଂ ନିହୋରୀ। ମାତୁ ତୋହି ନହିଂ ଥୋରିଉ ଖୋରୀ ॥
ବିସମଯ ହରଷ ରହିତ ରଘୁର୍AU। ତୁମ୍ହ ଜାନହୁ ସବ ରାମ ପ୍ରଭ୍AU ॥
ଜୀଵ କରମ ବସ ସୁଖ ଦୁଖ ଭାଗୀ। ଜାଇଅ ଅଵଧ ଦେଵ ହିତ ଲାଗୀ ॥
ବାର ବାର ଗହି ଚରନ ସଁକୋଚୌ। ଚଲୀ ବିଚାରି ବିବୁଧ ମତି ପୋଚୀ ॥
ଊଁଚ ନିଵାସୁ ନୀଚି କରତୂତୀ। ଦେଖି ନ ସକହିଂ ପରାଇ ବିଭୂତୀ ॥
ଆଗିଲ କାଜୁ ବିଚାରି ବହୋରୀ। କରହହିଂ ଚାହ କୁସଲ କବି ମୋରୀ ॥
ହରଷି ହୃଦଯଁ ଦସରଥ ପୁର ଆଈ। ଜନୁ ଗ୍ରହ ଦସା ଦୁସହ ଦୁଖଦାଈ ॥
ଦୋ. ନାମୁ ମନ୍ଥରା ମନ୍ଦମତି ଚେରୀ କୈକେଇ କେରି।
ଅଜସ ପେଟାରୀ ତାହି କରି ଗୀ ଗିରା ମତି ଫେରି ॥ 12 ॥
ଦୀଖ ମନ୍ଥରା ନଗରୁ ବନାଵା। ମଞ୍ଜୁଲ ମଙ୍ଗଲ ବାଜ ବଧାଵା ॥
ପୂଛେସି ଲୋଗନ୍ହ କାହ ଉଛାହୂ। ରାମ ତିଲକୁ ସୁନି ଭା ଉର ଦାହୂ ॥
କରି ବିଚାରୁ କୁବୁଦ୍ଧି କୁଜାତୀ। ହୋଇ ଅକାଜୁ କଵନି ବିଧି ରାତୀ ॥
ଦେଖି ଲାଗି ମଧୁ କୁଟିଲ କିରାତୀ। ଜିମି ଗଵଁ ତକି ଲେଉଁ କେହି ଭାଁତୀ ॥
ଭରତ ମାତୁ ପହିଂ ଗି ବିଲଖାନୀ। କା ଅନମନି ହସି କହ ହଁସି ରାନୀ ॥
ଊତରୁ ଦେଇ ନ ଲେଇ ଉସାସୂ। ନାରି ଚରିତ କରି ଢାରି ଆଁସୂ ॥
ହଁସି କହ ରାନି ଗାଲୁ ବଡ़ ତୋରେଂ। ଦୀନ୍ହ ଲଖନ ସିଖ ଅସ ମନ ମୋରେମ୍ ॥
ତବହୁଁ ନ ବୋଲ ଚେରି ବଡ़ଇ ପାପିନି। ଛାଡ़ଇ ସ୍ଵାସ କାରି ଜନୁ ସାଁପିନି ॥
ଦୋ. ସଭଯ ରାନି କହ କହସି କିନ କୁସଲ ରାମୁ ମହିପାଲୁ।
ଲଖନୁ ଭରତୁ ରିପୁଦମନୁ ସୁନି ଭା କୁବରୀ ଉର ସାଲୁ ॥ 13 ॥
କତ ସିଖ ଦେଇ ହମହି କୌ ମାଈ। ଗାଲୁ କରବ କେହି କର ବଲୁ ପାଈ ॥
ରାମହି ଛାଡ़ଇ କୁସଲ କେହି ଆଜୂ। ଜେହି ଜନେସୁ ଦେଇ ଜୁବରାଜୂ ॥
ଭଯୁ କୌସିଲହି ବିଧି ଅତି ଦାହିନ। ଦେଖତ ଗରବ ରହତ ଉର ନାହିନ ॥
ଦେଖେହୁ କସ ନ ଜାଇ ସବ ସୋଭା। ଜୋ ଅଵଲୋକି ମୋର ମନୁ ଛୋଭା ॥
ପୂତୁ ବିଦେସ ନ ସୋଚୁ ତୁମ୍ହାରେଂ। ଜାନତି ହହୁ ବସ ନାହୁ ହମାରେମ୍ ॥
ନୀଦ ବହୁତ ପ୍ରିଯ ସେଜ ତୁରାଈ। ଲଖହୁ ନ ଭୂପ କପଟ ଚତୁରାଈ ॥
ସୁନି ପ୍ରିଯ ବଚନ ମଲିନ ମନୁ ଜାନୀ। ଝୁକୀ ରାନି ଅବ ରହୁ ଅରଗାନୀ ॥
ପୁନି ଅସ କବହୁଁ କହସି ଘରଫୋରୀ। ତବ ଧରି ଜୀଭ କଢ़ଆଵୁଁ ତୋରୀ ॥
ଦୋ. କାନେ ଖୋରେ କୂବରେ କୁଟିଲ କୁଚାଲୀ ଜାନି।
ତିଯ ବିସେଷି ପୁନି ଚେରି କହି ଭରତମାତୁ ମୁସୁକାନି ॥ 14 ॥
ପ୍ରିଯବାଦିନି ସିଖ ଦୀନ୍ହିଉଁ ତୋହୀ। ସପନେହୁଁ ତୋ ପର କୋପୁ ନ ମୋହୀ ॥
ସୁଦିନୁ ସୁମଙ୍ଗଲ ଦାଯକୁ ସୋଈ। ତୋର କହା ଫୁର ଜେହି ଦିନ ହୋଈ ॥
ଜେଠ ସ୍ଵାମି ସେଵକ ଲଘୁ ଭାଈ। ଯହ ଦିନକର କୁଲ ରୀତି ସୁହାଈ ॥
ରାମ ତିଲକୁ ଜୌଂ ସାଁଚେହୁଁ କାଲୀ। ଦେଉଁ ମାଗୁ ମନ ଭାଵତ ଆଲୀ ॥
କୌସଲ୍ଯା ସମ ସବ ମହତାରୀ। ରାମହି ସହଜ ସୁଭାଯଁ ପିଆରୀ ॥
ମୋ ପର କରହିଂ ସନେହୁ ବିସେଷୀ। ମୈଂ କରି ପ୍ରୀତି ପରୀଛା ଦେଖୀ ॥
ଜୌଂ ବିଧି ଜନମୁ ଦେଇ କରି ଛୋହୂ। ହୋହୁଁ ରାମ ସିଯ ପୂତ ପୁତୋହୂ ॥
ପ୍ରାନ ତେଂ ଅଧିକ ରାମୁ ପ୍ରିଯ ମୋରେଂ। ତିନ୍ହ କେଂ ତିଲକ ଛୋଭୁ କସ ତୋରେମ୍ ॥
ଦୋ. ଭରତ ସପଥ ତୋହି ସତ୍ଯ କହୁ ପରିହରି କପଟ ଦୁରାଉ।
ହରଷ ସମଯ ବିସମୁ କରସି କାରନ ମୋହି ସୁନାଉ ॥ 15 ॥
ଏକହିଂ ବାର ଆସ ସବ ପୂଜୀ। ଅବ କଛୁ କହବ ଜୀଭ କରି ଦୂଜୀ ॥
ଫୋରୈ ଜୋଗୁ କପାରୁ ଅଭାଗା। ଭଲେଉ କହତ ଦୁଖ ରୁରେହି ଲାଗା ॥
କହହିଂ ଝୂଠି ଫୁରି ବାତ ବନାଈ। ତେ ପ୍ରିଯ ତୁମ୍ହହି କରୁଇ ମୈଂ ମାଈ ॥
ହମହୁଁ କହବି ଅବ ଠକୁରସୋହାତୀ। ନାହିଂ ତ ମୌନ ରହବ ଦିନୁ ରାତୀ ॥
କରି କୁରୂପ ବିଧି ପରବସ କୀନ୍ହା। ବଵା ସୋ ଲୁନିଅ ଲହିଅ ଜୋ ଦୀନ୍ହା ॥
କୌ ନୃପ ହୌ ହମହି କା ହାନୀ। ଚେରି ଛାଡ़ଇ ଅବ ହୋବ କି ରାନୀ ॥
ଜାରୈ ଜୋଗୁ ସୁଭାଉ ହମାରା। ଅନଭଲ ଦେଖି ନ ଜାଇ ତୁମ୍ହାରା ॥
ତାତେଂ କଛୁକ ବାତ ଅନୁସାରୀ। ଛମିଅ ଦେବି ବଡ़ଇ ଚୂକ ହମାରୀ ॥
ଦୋ. ଗୂଢ़ କପଟ ପ୍ରିଯ ବଚନ ସୁନି ତୀଯ ଅଧରବୁଧି ରାନି।
ସୁରମାଯା ବସ ବୈରିନିହି ସୁହ୍ଦ ଜାନି ପତିଆନି ॥ 16 ॥
ସାଦର ପୁନି ପୁନି ପୂଁଛତି ଓହୀ। ସବରୀ ଗାନ ମୃଗୀ ଜନୁ ମୋହୀ ॥
ତସି ମତି ଫିରୀ ଅହି ଜସି ଭାବୀ। ରହସୀ ଚେରି ଘାତ ଜନୁ ଫାବୀ ॥
ତୁମ୍ହ ପୂଁଛହୁ ମୈଂ କହତ ଡେର୍AUଁ। ଧରେଉ ମୋର ଘରଫୋରୀ ନ୍AUଁ ॥
ସଜି ପ୍ରତୀତି ବହୁବିଧି ଗଢ़ଇ ଛୋଲୀ। ଅଵଧ ସାଢ़ସାତୀ ତବ ବୋଲୀ ॥
ପ୍ରିଯ ସିଯ ରାମୁ କହା ତୁମ୍ହ ରାନୀ। ରାମହି ତୁମ୍ହ ପ୍ରିଯ ସୋ ଫୁରି ବାନୀ ॥
ରହା ପ୍ରଥମ ଅବ ତେ ଦିନ ବୀତେ। ସମୁ ଫିରେଂ ରିପୁ ହୋହିଂ ପିଂରୀତେ ॥
ଭାନୁ କମଲ କୁଲ ପୋଷନିହାରା। ବିନୁ ଜଲ ଜାରି କରି ସୋଇ ଛାରା ॥
ଜରି ତୁମ୍ହାରି ଚହ ସଵତି ଉଖାରୀ। ରୂଁଧହୁ କରି ଉପାଉ ବର ବାରୀ ॥
ଦୋ. ତୁମ୍ହହି ନ ସୋଚୁ ସୋହାଗ ବଲ ନିଜ ବସ ଜାନହୁ ରାଉ।
ମନ ମଲୀନ ମୁହ ମୀଠ ନୃପ ରାଉର ସରଲ ସୁଭାଉ ॥ 17 ॥
ଚତୁର ଗଁଭୀର ରାମ ମହତାରୀ। ବୀଚୁ ପାଇ ନିଜ ବାତ ସଁଵାରୀ ॥
ପଠେ ଭରତୁ ଭୂପ ନନିଔରେଂ। ରାମ ମାତୁ ମତ ଜାନଵ ରୁରେମ୍ ॥
ସେଵହିଂ ସକଲ ସଵତି ମୋହି ନୀକେଂ। ଗରବିତ ଭରତ ମାତୁ ବଲ ପୀ କେମ୍ ॥
ସାଲୁ ତୁମ୍ହାର କୌସିଲହି ମାଈ। କପଟ ଚତୁର ନହିଂ ହୋଇ ଜନାଈ ॥
ରାଜହି ତୁମ୍ହ ପର ପ୍ରେମୁ ବିସେଷୀ। ସଵତି ସୁଭାଉ ସକି ନହିଂ ଦେଖୀ ॥
ରଚୀ ପ୍ରମ୍ପଚୁ ଭୂପହି ଅପନାଈ। ରାମ ତିଲକ ହିତ ଲଗନ ଧରାଈ ॥
ଯହ କୁଲ ଉଚିତ ରାମ କହୁଁ ଟୀକା। ସବହି ସୋହାଇ ମୋହି ସୁଠି ନୀକା ॥
ଆଗିଲି ବାତ ସମୁଝି ଡରୁ ମୋହୀ। ଦେଉ ଦୈଉ ଫିରି ସୋ ଫଲୁ ଓହୀ ॥
ଦୋ. ରଚି ପଚି କୋଟିକ କୁଟିଲପନ କୀନ୍ହେସି କପଟ ପ୍ରବୋଧୁ ॥
କହିସି କଥା ସତ ସଵତି କୈ ଜେହି ବିଧି ବାଢ़ ବିରୋଧୁ ॥ 18 ॥
ଭାଵୀ ବସ ପ୍ରତୀତି ଉର ଆଈ। ପୂଁଛ ରାନି ପୁନି ସପଥ ଦେଵାଈ ॥
କା ପୂଛହୁଁ ତୁମ୍ହ ଅବହୁଁ ନ ଜାନା। ନିଜ ହିତ ଅନହିତ ପସୁ ପହିଚାନା ॥
ଭଯୁ ପାଖୁ ଦିନ ସଜତ ସମାଜୂ। ତୁମ୍ହ ପାଈ ସୁଧି ମୋହି ସନ ଆଜୂ ॥
ଖାଇଅ ପହିରିଅ ରାଜ ତୁମ୍ହାରେଂ। ସତ୍ଯ କହେଂ ନହିଂ ଦୋଷୁ ହମାରେମ୍ ॥
ଜୌଂ ଅସତ୍ଯ କଛୁ କହବ ବନାଈ। ତୌ ବିଧି ଦେଇହି ହମହି ସଜାଈ ॥
ରାମହି ତିଲକ କାଲି ଜୌଂ ଭଯୂ।þ ତୁମ୍ହ କହୁଁ ବିପତି ବୀଜୁ ବିଧି ବଯୂ ॥
ରେଖ ଖଁଚାଇ କହୁଁ ବଲୁ ଭାଷୀ। ଭାମିନି ଭିହୁ ଦୂଧ କି ମାଖୀ ॥
ଜୌଂ ସୁତ ସହିତ କରହୁ ସେଵକାଈ। ତୌ ଘର ରହହୁ ନ ଆନ ଉପାଈ ॥
ଦୋ. କଦ୍ରୂଁ ବିନତହି ଦୀନ୍ହ ଦୁଖୁ ତୁମ୍ହହି କୌସିଲାଁ ଦେବ।
ଭରତୁ ବନ୍ଦିଗୃହ ସେଇହହିଂ ଲଖନୁ ରାମ କେ ନେବ ॥ 19 ॥
କୈକଯସୁତା ସୁନତ କଟୁ ବାନୀ। କହି ନ ସକି କଛୁ ସହମି ସୁଖାନୀ ॥
ତନ ପସେଉ କଦଲୀ ଜିମି କାଁପୀ। କୁବରୀଂ ଦସନ ଜୀଭ ତବ ଚାଁପୀ ॥
କହି କହି କୋଟିକ କପଟ କହାନୀ। ଧୀରଜୁ ଧରହୁ ପ୍ରବୋଧିସି ରାନୀ ॥
ଫିରା କରମୁ ପ୍ରିଯ ଲାଗି କୁଚାଲୀ। ବକିହି ସରାହି ମାନି ମରାଲୀ ॥
ସୁନୁ ମନ୍ଥରା ବାତ ଫୁରି ତୋରୀ। ଦହିନି ଆଁଖି ନିତ ଫରକି ମୋରୀ ॥
ଦିନ ପ୍ରତି ଦେଖୁଁ ରାତି କୁସପନେ। କହୁଁ ନ ତୋହି ମୋହ ବସ ଅପନେ ॥
କାହ କରୌ ସଖି ସୂଧ ସୁଭ୍AU। ଦାହିନ ବାମ ନ ଜାନୁଁ କ୍AU ॥
ଦୋ. ଅପନେ ଚଲତ ନ ଆଜୁ ଲଗି ଅନଭଲ କାହୁକ କୀନ୍ହ।
କେହିଂ ଅଘ ଏକହି ବାର ମୋହି ଦୈଅଁ ଦୁସହ ଦୁଖୁ ଦୀନ୍ହ ॥ 20 ॥
ନୈହର ଜନମୁ ଭରବ ବରୁ ଜାଇ। ଜିଅତ ନ କରବି ସଵତି ସେଵକାଈ ॥
ଅରି ବସ ଦୈଉ ଜିଆଵତ ଜାହୀ। ମରନୁ ନୀକ ତେହି ଜୀଵନ ଚାହୀ ॥
ଦୀନ ବଚନ କହ ବହୁବିଧି ରାନୀ। ସୁନି କୁବରୀଂ ତିଯମାଯା ଠାନୀ ॥
ଅସ କସ କହହୁ ମାନି ମନ ଊନା। ସୁଖୁ ସୋହାଗୁ ତୁମ୍ହ କହୁଁ ଦିନ ଦୂନା ॥
ଜେହିଂ ରାଉର ଅତି ଅନଭଲ ତାକା। ସୋଇ ପାଇହି ଯହୁ ଫଲୁ ପରିପାକା ॥
ଜବ ତେଂ କୁମତ ସୁନା ମୈଂ ସ୍ଵାମିନି। ଭୂଖ ନ ବାସର ନୀନ୍ଦ ନ ଜାମିନି ॥
ପୂଁଛେଉ ଗୁନିନ୍ହ ରେଖ ତିନ୍ହ ଖାଁଚୀ। ଭରତ ଭୁଆଲ ହୋହିଂ ଯହ ସାଁଚୀ ॥
ଭାମିନି କରହୁ ତ କହୌଂ ଉପ୍AU। ହୈ ତୁମ୍ହରୀଂ ସେଵା ବସ ର୍AU ॥
ଦୋ. ପରୁଁ କୂପ ତୁଅ ବଚନ ପର ସକୁଁ ପୂତ ପତି ତ୍ଯାଗି।
କହସି ମୋର ଦୁଖୁ ଦେଖି ବଡ़ କସ ନ କରବ ହିତ ଲାଗି ॥ 21 ॥
କୁବରୀଂ କରି କବୁଲୀ କୈକେଈ। କପଟ ଛୁରୀ ଉର ପାହନ ଟେଈ ॥
ଲଖି ନ ରାନି ନିକଟ ଦୁଖୁ କୈଂସେ। ଚରି ହରିତ ତିନ ବଲିପସୁ ଜୈସେମ୍ ॥
ସୁନତ ବାତ ମୃଦୁ ଅନ୍ତ କଠୋରୀ। ଦେତି ମନହୁଁ ମଧୁ ମାହୁର ଘୋରୀ ॥
କହି ଚେରି ସୁଧି ଅହି କି ନାହୀ। ସ୍ଵାମିନି କହିହୁ କଥା ମୋହି ପାହୀମ୍ ॥
ଦୁଇ ବରଦାନ ଭୂପ ସନ ଥାତୀ। ମାଗହୁ ଆଜୁ ଜୁଡ़ଆଵହୁ ଛାତୀ ॥
ସୁତହି ରାଜୁ ରାମହି ବନଵାସୂ। ଦେହୁ ଲେହୁ ସବ ସଵତି ହୁଲାସୁ ॥
ଭୂପତି ରାମ ସପଥ ଜବ କରୀ। ତବ ମାଗେହୁ ଜେହିଂ ବଚନୁ ନ ଟରୀ ॥
ହୋଇ ଅକାଜୁ ଆଜୁ ନିସି ବୀତେଂ। ବଚନୁ ମୋର ପ୍ରିଯ ମାନେହୁ ଜୀ ତେମ୍ ॥
ଦୋ. ବଡ़ କୁଘାତୁ କରି ପାତକିନି କହେସି କୋପଗୃହଁ ଜାହୁ।
କାଜୁ ସଁଵାରେହୁ ସଜଗ ସବୁ ସହସା ଜନି ପତିଆହୁ ॥ 22 ॥
କୁବରିହି ରାନି ପ୍ରାନପ୍ରିଯ ଜାନୀ। ବାର ବାର ବଡ़ଇ ବୁଦ୍ଧି ବଖାନୀ ॥
ତୋହି ସମ ହିତ ନ ମୋର ସଂସାରା। ବହେ ଜାତ କି ଭିସି ଅଧାରା ॥
ଜୌଂ ବିଧି ପୁରବ ମନୋରଥୁ କାଲୀ। କରୌଂ ତୋହି ଚଖ ପୂତରି ଆଲୀ ॥
ବହୁବିଧି ଚେରିହି ଆଦରୁ ଦେଈ। କୋପଭଵନ ଗଵନି କୈକେଈ ॥
ବିପତି ବୀଜୁ ବରଷା ରିତୁ ଚେରୀ। ଭୁଇଁ ଭି କୁମତି କୈକେଈ କେରୀ ॥
ପାଇ କପଟ ଜଲୁ ଅଙ୍କୁର ଜାମା। ବର ଦୌ ଦଲ ଦୁଖ ଫଲ ପରିନାମା ॥
କୋପ ସମାଜୁ ସାଜି ସବୁ ସୋଈ। ରାଜୁ କରତ ନିଜ କୁମତି ବିଗୋଈ ॥
ରାଉର ନଗର କୋଲାହଲୁ ହୋଈ। ଯହ କୁଚାଲି କଛୁ ଜାନ ନ କୋଈ ॥
ଦୋ. ପ୍ରମୁଦିତ ପୁର ନର ନାରି। ସବ ସଜହିଂ ସୁମଙ୍ଗଲଚାର।
ଏକ ପ୍ରବିସହିଂ ଏକ ନିର୍ଗମହିଂ ଭୀର ଭୂପ ଦରବାର ॥ 23 ॥
ବାଲ ସଖା ସୁନ ହିଯଁ ହରଷାହୀଂ। ମିଲି ଦସ ପାଁଚ ରାମ ପହିଂ ଜାହୀମ୍ ॥
ପ୍ରଭୁ ଆଦରହିଂ ପ୍ରେମୁ ପହିଚାନୀ। ପୂଁଛହିଂ କୁସଲ ଖେମ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ଫିରହିଂ ଭଵନ ପ୍ରିଯ ଆଯସୁ ପାଈ। କରତ ପରସପର ରାମ ବଡ़ଆଈ ॥
କୋ ରଘୁବୀର ସରିସ ସଂସାରା। ସୀଲୁ ସନେହ ନିବାହନିହାରା।
ଜେଂହି ଜେଂହି ଜୋନି କରମ ବସ ଭ୍ରମହୀଂ। ତହଁ ତହଁ ଈସୁ ଦେଉ ଯହ ହମହୀମ୍ ॥
ସେଵକ ହମ ସ୍ଵାମୀ ସିଯନାହୂ। ହୌ ନାତ ଯହ ଓର ନିବାହୂ ॥
ଅସ ଅଭିଲାଷୁ ନଗର ସବ କାହୂ। କୈକଯସୁତା ହ୍ଦଯଁ ଅତି ଦାହୂ ॥
କୋ ନ କୁସଙ୍ଗତି ପାଇ ନସାଈ। ରହି ନ ନୀଚ ମତେଂ ଚତୁରାଈ ॥
ଦୋ. ସାଁସ ସମଯ ସାନନ୍ଦ ନୃପୁ ଗଯୁ କୈକେଈ ଗେହଁ।
ଗଵନୁ ନିଠୁରତା ନିକଟ କିଯ ଜନୁ ଧରି ଦେହ ସନେହଁ ॥ 24 ॥
କୋପଭଵନ ସୁନି ସକୁଚେଉ ରାଉ। ଭଯ ବସ ଅଗହୁଡ़ ପରି ନ ପ୍AU ॥
ସୁରପତି ବସି ବାହଁବଲ ଜାକେ। ନରପତି ସକଲ ରହହିଂ ରୁଖ ତାକେମ୍ ॥
ସୋ ସୁନି ତିଯ ରିସ ଗଯୁ ସୁଖାଈ। ଦେଖହୁ କାମ ପ୍ରତାପ ବଡ़ଆଈ ॥
ସୂଲ କୁଲିସ ଅସି ଅଁଗଵନିହାରେ। ତେ ରତିନାଥ ସୁମନ ସର ମାରେ ॥
ସଭଯ ନରେସୁ ପ୍ରିଯା ପହିଂ ଗଯୂ। ଦେଖି ଦସା ଦୁଖୁ ଦାରୁନ ଭଯୂ ॥
ଭୂମି ସଯନ ପଟୁ ମୋଟ ପୁରାନା। ଦିଏ ଡାରି ତନ ଭୂଷଣ ନାନା ॥
କୁମତିହି କସି କୁବେଷତା ଫାବୀ। ଅନ ଅହିଵାତୁ ସୂଚ ଜନୁ ଭାବୀ ॥
ଜାଇ ନିକଟ ନୃପୁ କହ ମୃଦୁ ବାନୀ। ପ୍ରାନପ୍ରିଯା କେହି ହେତୁ ରିସାନୀ ॥
ଛଂ. କେହି ହେତୁ ରାନି ରିସାନି ପରସତ ପାନି ପତିହି ନେଵାରୀ।
ମାନହୁଁ ସରୋଷ ଭୁଅଙ୍ଗ ଭାମିନି ବିଷମ ଭାଁତି ନିହାରୀ ॥
ଦୌ ବାସନା ରସନା ଦସନ ବର ମରମ ଠାହରୁ ଦେଖୀ।
ତୁଲସୀ ନୃପତି ଭଵତବ୍ଯତା ବସ କାମ କୌତୁକ ଲେଖୀ ॥
ସୋ. ବାର ବାର କହ ରାଉ ସୁମୁଖି ସୁଲୋଚିନି ପିକବଚନି।
କାରନ ମୋହି ସୁନାଉ ଗଜଗାମିନି ନିଜ କୋପ କର ॥ 25 ॥
ଅନହିତ ତୋର ପ୍ରିଯା କେଇଁ କୀନ୍ହା। କେହି ଦୁଇ ସିର କେହି ଜମୁ ଚହ ଲୀନ୍ହା ॥
କହୁ କେହି ରଙ୍କହି କରୌ ନରେସୂ। କହୁ କେହି ନୃପହି ନିକାସୌଂ ଦେସୂ ॥
ସକୁଁ ତୋର ଅରି ଅମରୁ ମାରୀ। କାହ କୀଟ ବପୁରେ ନର ନାରୀ ॥
ଜାନସି ମୋର ସୁଭାଉ ବରୋରୂ। ମନୁ ତଵ ଆନନ ଚନ୍ଦ ଚକୋରୂ ॥
ପ୍ରିଯା ପ୍ରାନ ସୁତ ସରବସୁ ମୋରେଂ। ପରିଜନ ପ୍ରଜା ସକଲ ବସ ତୋରେମ୍ ॥
ଜୌଂ କଛୁ କହୌ କପଟୁ କରି ତୋହୀ। ଭାମିନି ରାମ ସପଥ ସତ ମୋହୀ ॥
ବିହସି ମାଗୁ ମନଭାଵତି ବାତା। ଭୂଷନ ସଜହି ମନୋହର ଗାତା ॥
ଘରୀ କୁଘରୀ ସମୁଝି ଜିଯଁ ଦେଖୂ। ବେଗି ପ୍ରିଯା ପରିହରହି କୁବେଷୂ ॥
ଦୋ. ଯହ ସୁନି ମନ ଗୁନି ସପଥ ବଡ़ଇ ବିହସି ଉଠୀ ମତିମନ୍ଦ।
ଭୂଷନ ସଜତି ବିଲୋକି ମୃଗୁ ମନହୁଁ କିରାତିନି ଫନ୍ଦ ॥ 26 ॥
ପୁନି କହ ରାଉ ସୁହ୍ରଦ ଜିଯଁ ଜାନୀ। ପ୍ରେମ ପୁଲକି ମୃଦୁ ମଞ୍ଜୁଲ ବାନୀ ॥
ଭାମିନି ଭଯୁ ତୋର ମନଭାଵା। ଘର ଘର ନଗର ଅନନ୍ଦ ବଧାଵା ॥
ରାମହି ଦେଉଁ କାଲି ଜୁବରାଜୂ। ସଜହି ସୁଲୋଚନି ମଙ୍ଗଲ ସାଜୂ ॥
ଦଲକି ଉଠେଉ ସୁନି ହ୍ରଦୁ କଠୋରୂ। ଜନୁ ଛୁଇ ଗଯୁ ପାକ ବରତୋରୂ ॥
ଐସିଉ ପୀର ବିହସି ତେହି ଗୋଈ। ଚୋର ନାରି ଜିମି ପ୍ରଗଟି ନ ରୋଈ ॥
ଲଖହିଂ ନ ଭୂପ କପଟ ଚତୁରାଈ। କୋଟି କୁଟିଲ ମନି ଗୁରୂ ପଢ़ଆଈ ॥
ଜଦ୍ଯପି ନୀତି ନିପୁନ ନରନାହୂ। ନାରିଚରିତ ଜଲନିଧି ଅଵଗାହୂ ॥
କପଟ ସନେହୁ ବଢ़ଆଇ ବହୋରୀ। ବୋଲୀ ବିହସି ନଯନ ମୁହୁ ମୋରୀ ॥
ଦୋ. ମାଗୁ ମାଗୁ ପୈ କହହୁ ପିଯ କବହୁଁ ନ ଦେହୁ ନ ଲେହୁ।
ଦେନ କହେହୁ ବରଦାନ ଦୁଇ ତେଉ ପାଵତ ସନ୍ଦେହୁ ॥ 27 ॥
ଜାନେଉଁ ମରମୁ ରାଉ ହଁସି କହୀ। ତୁମ୍ହହି କୋହାବ ପରମ ପ୍ରିଯ ଅହୀ ॥
ଥାତି ରାଖି ନ ମାଗିହୁ କ୍AU। ବିସରି ଗଯୁ ମୋହି ଭୋର ସୁଭ୍AU ॥
ଝୂଠେହୁଁ ହମହି ଦୋଷୁ ଜନି ଦେହୂ। ଦୁଇ କୈ ଚାରି ମାଗି ମକୁ ଲେହୂ ॥
ରଘୁକୁଲ ରୀତି ସଦା ଚଲି ଆଈ। ପ୍ରାନ ଜାହୁଁ ବରୁ ବଚନୁ ନ ଜାଈ ॥
ନହିଂ ଅସତ୍ଯ ସମ ପାତକ ପୁଞ୍ଜା। ଗିରି ସମ ହୋହିଂ କି କୋଟିକ ଗୁଞ୍ଜା ॥
ସତ୍ଯମୂଲ ସବ ସୁକୃତ ସୁହାଏ। ବେଦ ପୁରାନ ବିଦିତ ମନୁ ଗାଏ ॥
ତେହି ପର ରାମ ସପଥ କରି ଆଈ। ସୁକୃତ ସନେହ ଅଵଧି ରଘୁରାଈ ॥
ବାତ ଦୃଢ़ଆଇ କୁମତି ହଁସି ବୋଲୀ। କୁମତ କୁବିହଗ କୁଲହ ଜନୁ ଖୋଲୀ ॥
ଦୋ. ଭୂପ ମନୋରଥ ସୁଭଗ ବନୁ ସୁଖ ସୁବିହଙ୍ଗ ସମାଜୁ।
ଭିଲ୍ଲନି ଜିମି ଛାଡ़ନ ଚହତି ବଚନୁ ଭଯଙ୍କରୁ ବାଜୁ ॥ 28 ॥
ମାସପାରାଯଣ, ତେରହଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ସୁନହୁ ପ୍ରାନପ୍ରିଯ ଭାଵତ ଜୀ କା। ଦେହୁ ଏକ ବର ଭରତହି ଟୀକା ॥
ମାଗୁଁ ଦୂସର ବର କର ଜୋରୀ। ପୁରଵହୁ ନାଥ ମନୋରଥ ମୋରୀ ॥
ତାପସ ବେଷ ବିସେଷି ଉଦାସୀ। ଚୌଦହ ବରିସ ରାମୁ ବନବାସୀ ॥
ସୁନି ମୃଦୁ ବଚନ ଭୂପ ହିଯଁ ସୋକୂ। ସସି କର ଛୁଅତ ବିକଲ ଜିମି କୋକୂ ॥
ଗଯୁ ସହମି ନହିଂ କଛୁ କହି ଆଵା। ଜନୁ ସଚାନ ବନ ଝପଟେଉ ଲାଵା ॥
ବିବରନ ଭଯୁ ନିପଟ ନରପାଲୂ। ଦାମିନି ହନେଉ ମନହୁଁ ତରୁ ତାଲୂ ॥
ମାଥେ ହାଥ ମୂଦି ଦୌ ଲୋଚନ। ତନୁ ଧରି ସୋଚୁ ଲାଗ ଜନୁ ସୋଚନ ॥
ମୋର ମନୋରଥୁ ସୁରତରୁ ଫୂଲା। ଫରତ କରିନି ଜିମି ହତେଉ ସମୂଲା ॥
ଅଵଧ ଉଜାରି କୀନ୍ହି କୈକେଈଂ। ଦୀନ୍ହସି ଅଚଲ ବିପତି କୈ ନେଈମ୍ ॥
ଦୋ. କଵନେଂ ଅଵସର କା ଭଯୁ ଗଯୁଁ ନାରି ବିସ୍ଵାସ।
ଜୋଗ ସିଦ୍ଧି ଫଲ ସମଯ ଜିମି ଜତିହି ଅବିଦ୍ଯା ନାସ ॥ 29 ॥
ଏହି ବିଧି ରାଉ ମନହିଂ ମନ ଝାଁଖା। ଦେଖି କୁଭାଁତି କୁମତି ମନ ମାଖା ॥
ଭରତୁ କି ରାଉର ପୂତ ନ ହୋହୀଂ। ଆନେହୁ ମୋଲ ବେସାହି କି ମୋହୀ ॥
ଜୋ ସୁନି ସରୁ ଅସ ଲାଗ ତୁମ୍ହାରେଂ। କାହେ ନ ବୋଲହୁ ବଚନୁ ସଁଭାରେ ॥
ଦେହୁ ଉତରୁ ଅନୁ କରହୁ କି ନାହୀଂ। ସତ୍ଯସନ୍ଧ ତୁମ୍ହ ରଘୁକୁଲ ମାହୀମ୍ ॥
ଦେନ କହେହୁ ଅବ ଜନି ବରୁ ଦେହୂ। ତଜହୁଁ ସତ୍ଯ ଜଗ ଅପଜସୁ ଲେହୂ ॥
ସତ୍ଯ ସରାହି କହେହୁ ବରୁ ଦେନା। ଜାନେହୁ ଲେଇହି ମାଗି ଚବେନା ॥
ସିବି ଦଧୀଚି ବଲି ଜୋ କଛୁ ଭାଷା। ତନୁ ଧନୁ ତଜେଉ ବଚନ ପନୁ ରାଖା ॥
ଅତି କଟୁ ବଚନ କହତି କୈକେଈ। ମାନହୁଁ ଲୋନ ଜରେ ପର ଦେଈ ॥
ଦୋ. ଧରମ ଧୁରନ୍ଧର ଧୀର ଧରି ନଯନ ଉଘାରେ ରାଯଁ।
ସିରୁ ଧୁନି ଲୀନ୍ହି ଉସାସ ଅସି ମାରେସି ମୋହି କୁଠାଯଁ ॥ 30 ॥
ଆଗେଂ ଦୀଖି ଜରତ ରିସ ଭାରୀ। ମନହୁଁ ରୋଷ ତରଵାରି ଉଘାରୀ ॥
ମୂଠି କୁବୁଦ୍ଧି ଧାର ନିଠୁରାଈ। ଧରୀ କୂବରୀଂ ସାନ ବନାଈ ॥
ଲଖୀ ମହୀପ କରାଲ କଠୋରା। ସତ୍ଯ କି ଜୀଵନୁ ଲେଇହି ମୋରା ॥
ବୋଲେ ରାଉ କଠିନ କରି ଛାତୀ। ବାନୀ ସବିନଯ ତାସୁ ସୋହାତୀ ॥
ପ୍ରିଯା ବଚନ କସ କହସି କୁଭାଁତୀ। ଭୀର ପ୍ରତୀତି ପ୍ରୀତି କରି ହାଁତୀ ॥
ମୋରେଂ ଭରତୁ ରାମୁ ଦୁଇ ଆଁଖୀ। ସତ୍ଯ କହୁଁ କରି ସଙ୍କରୂ ସାଖୀ ॥
ଅଵସି ଦୂତୁ ମୈଂ ପଠିବ ପ୍ରାତା। ଐହହିଂ ବେଗି ସୁନତ ଦୌ ଭ୍ରାତା ॥
ସୁଦିନ ସୋଧି ସବୁ ସାଜୁ ସଜାଈ। ଦେଉଁ ଭରତ କହୁଁ ରାଜୁ ବଜାଈ ॥
ଦୋ. ଲୋଭୁ ନ ରାମହି ରାଜୁ କର ବହୁତ ଭରତ ପର ପ୍ରୀତି।
ମୈଂ ବଡ़ ଛୋଟ ବିଚାରି ଜିଯଁ କରତ ରହେଉଁ ନୃପନୀତି ॥ 31 ॥
ରାମ ସପଥ ସତ କହୂଁ ସୁଭ୍AU। ରାମମାତୁ କଛୁ କହେଉ ନ କ୍AU ॥
ମୈଂ ସବୁ କୀନ୍ହ ତୋହି ବିନୁ ପୂଁଛେଂ। ତେହି ତେଂ ପରେଉ ମନୋରଥୁ ଛୂଛେମ୍ ॥
ରିସ ପରିହରୂ ଅବ ମଙ୍ଗଲ ସାଜୂ। କଛୁ ଦିନ ଗେଁ ଭରତ ଜୁବରାଜୂ ॥
ଏକହି ବାତ ମୋହି ଦୁଖୁ ଲାଗା। ବର ଦୂସର ଅସମଞ୍ଜସ ମାଗା ॥
ଅଜହୁଁ ହୃଦଯ ଜରତ ତେହି ଆଁଚା। ରିସ ପରିହାସ କି ସାଁଚେହୁଁ ସାଁଚା ॥
କହୁ ତଜି ରୋଷୁ ରାମ ଅପରାଧୂ। ସବୁ କୌ କହି ରାମୁ ସୁଠି ସାଧୂ ॥
ତୁହୂଁ ସରାହସି କରସି ସନେହୂ। ଅବ ସୁନି ମୋହି ଭଯୁ ସନ୍ଦେହୂ ॥
ଜାସୁ ସୁଭାଉ ଅରିହି ଅନୁକୂଲା। ସୋ କିମି କରିହି ମାତୁ ପ୍ରତିକୂଲା ॥
ଦୋ. ପ୍ରିଯା ହାସ ରିସ ପରିହରହି ମାଗୁ ବିଚାରି ବିବେକୁ।
ଜେହିଂ ଦେଖାଁ ଅବ ନଯନ ଭରି ଭରତ ରାଜ ଅଭିଷେକୁ ॥ 32 ॥
ଜିଐ ମୀନ ବରୂ ବାରି ବିହୀନା। ମନି ବିନୁ ଫନିକୁ ଜିଐ ଦୁଖ ଦୀନା ॥
କହୁଁ ସୁଭାଉ ନ ଛଲୁ ମନ ମାହୀଂ। ଜୀଵନୁ ମୋର ରାମ ବିନୁ ନାହୀମ୍ ॥
ସମୁଝି ଦେଖୁ ଜିଯଁ ପ୍ରିଯା ପ୍ରବୀନା। ଜୀଵନୁ ରାମ ଦରସ ଆଧୀନା ॥
ସୁନି ମ୍ରଦୁ ବଚନ କୁମତି ଅତି ଜରୀ। ମନହୁଁ ଅନଲ ଆହୁତି ଘୃତ ପରୀ ॥
କହି କରହୁ କିନ କୋଟି ଉପାଯା। ଇହାଁ ନ ଲାଗିହି ରାଉରି ମାଯା ॥
ଦେହୁ କି ଲେହୁ ଅଜସୁ କରି ନାହୀଂ। ମୋହି ନ ବହୁତ ପ୍ରପଞ୍ଚ ସୋହାହୀଂ।
ରାମୁ ସାଧୁ ତୁମ୍ହ ସାଧୁ ସଯାନେ। ରାମମାତୁ ଭଲି ସବ ପହିଚାନେ ॥
ଜସ କୌସିଲାଁ ମୋର ଭଲ ତାକା। ତସ ଫଲୁ ଉନ୍ହହି ଦେଉଁ କରି ସାକା ॥
ଦୋ. ହୋତ ପ୍ରାତ ମୁନିବେଷ ଧରି ଜୌଂ ନ ରାମୁ ବନ ଜାହିଂ।
ମୋର ମରନୁ ରାଉର ଅଜସ ନୃପ ସମୁଝିଅ ମନ ମାହିମ୍ ॥ 33 ॥
ଅସ କହି କୁଟିଲ ଭୀ ଉଠି ଠାଢ़ଈ। ମାନହୁଁ ରୋଷ ତରଙ୍ଗିନି ବାଢ़ଈ ॥
ପାପ ପହାର ପ୍ରଗଟ ଭି ସୋଈ। ଭରୀ କ୍ରୋଧ ଜଲ ଜାଇ ନ ଜୋଈ ॥
ଦୌ ବର କୂଲ କଠିନ ହଠ ଧାରା। ଭଵଁର କୂବରୀ ବଚନ ପ୍ରଚାରା ॥
ଢାହତ ଭୂପରୂପ ତରୁ ମୂଲା। ଚଲୀ ବିପତି ବାରିଧି ଅନୁକୂଲା ॥
ଲଖୀ ନରେସ ବାତ ଫୁରି ସାଁଚୀ। ତିଯ ମିସ ମୀଚୁ ସୀସ ପର ନାଚୀ ॥
ଗହି ପଦ ବିନଯ କୀନ୍ହ ବୈଠାରୀ। ଜନି ଦିନକର କୁଲ ହୋସି କୁଠାରୀ ॥
ମାଗୁ ମାଥ ଅବହୀଂ ଦେଉଁ ତୋହୀ। ରାମ ବିରହଁ ଜନି ମାରସି ମୋହୀ ॥
ରାଖୁ ରାମ କହୁଁ ଜେହି ତେହି ଭାଁତୀ। ନାହିଂ ତ ଜରିହି ଜନମ ଭରି ଛାତୀ ॥
ଦୋ. ଦେଖୀ ବ୍ଯାଧି ଅସାଧ ନୃପୁ ପରେଉ ଧରନି ଧୁନି ମାଥ।
କହତ ପରମ ଆରତ ବଚନ ରାମ ରାମ ରଘୁନାଥ ॥ 34 ॥
ବ୍ଯାକୁଲ ରାଉ ସିଥିଲ ସବ ଗାତା। କରିନି କଲପତରୁ ମନହୁଁ ନିପାତା ॥
କଣ୍ଠୁ ସୂଖ ମୁଖ ଆଵ ନ ବାନୀ। ଜନୁ ପାଠୀନୁ ଦୀନ ବିନୁ ପାନୀ ॥
ପୁନି କହ କଟୁ କଠୋର କୈକେଈ। ମନହୁଁ ଘାଯ ମହୁଁ ମାହୁର ଦେଈ ॥
ଜୌଂ ଅନ୍ତହୁଁ ଅସ କରତବୁ ରହେଊ। ମାଗୁ ମାଗୁ ତୁମ୍ହ କେହିଂ ବଲ କହେଊ ॥
ଦୁଇ କି ହୋଇ ଏକ ସମଯ ଭୁଆଲା। ହଁସବ ଠଠାଇ ଫୁଲାଉବ ଗାଲା ॥
ଦାନି କହାଉବ ଅରୁ କୃପନାଈ। ହୋଇ କି ଖେମ କୁସଲ ରୌତାଈ ॥
ଛାଡ़ହୁ ବଚନୁ କି ଧୀରଜୁ ଧରହୂ। ଜନି ଅବଲା ଜିମି କରୁନା କରହୂ ॥
ତନୁ ତିଯ ତନଯ ଧାମୁ ଧନୁ ଧରନୀ। ସତ୍ଯସନ୍ଧ କହୁଁ ତୃନ ସମ ବରନୀ ॥
ଦୋ. ମରମ ବଚନ ସୁନି ରାଉ କହ କହୁ କଛୁ ଦୋଷୁ ନ ତୋର।
ଲାଗେଉ ତୋହି ପିସାଚ ଜିମି କାଲୁ କହାଵତ ମୋର ॥ 35 ॥ û
ଚହତ ନ ଭରତ ଭୂପତହି ଭୋରେଂ। ବିଧି ବସ କୁମତି ବସୀ ଜିଯ ତୋରେମ୍ ॥
ସୋ ସବୁ ମୋର ପାପ ପରିନାମୂ। ଭଯୁ କୁଠାହର ଜେହିଂ ବିଧି ବାମୂ ॥
ସୁବସ ବସିହି ଫିରି ଅଵଧ ସୁହାଈ। ସବ ଗୁନ ଧାମ ରାମ ପ୍ରଭୁତାଈ ॥
କରିହହିଂ ଭାଇ ସକଲ ସେଵକାଈ। ହୋଇହି ତିହୁଁ ପୁର ରାମ ବଡ़ଆଈ ॥
ତୋର କଲଙ୍କୁ ମୋର ପଛିତ୍AU। ମୁଏହୁଁ ନ ମିଟହି ନ ଜାଇହି କ୍AU ॥
ଅବ ତୋହି ନୀକ ଲାଗ କରୁ ସୋଈ। ଲୋଚନ ଓଟ ବୈଠୁ ମୁହୁ ଗୋଈ ॥
ଜବ ଲଗି ଜିଔଂ କହୁଁ କର ଜୋରୀ। ତବ ଲଗି ଜନି କଛୁ କହସି ବହୋରୀ ॥
ଫିରି ପଛିତୈହସି ଅନ୍ତ ଅଭାଗୀ। ମାରସି ଗାଇ ନହାରୁ ଲାଗୀ ॥
ଦୋ. ପରେଉ ରାଉ କହି କୋଟି ବିଧି କାହେ କରସି ନିଦାନୁ।
କପଟ ସଯାନି ନ କହତି କଛୁ ଜାଗତି ମନହୁଁ ମସାନୁ ॥ 36 ॥
ରାମ ରାମ ରଟ ବିକଲ ଭୁଆଲୂ। ଜନୁ ବିନୁ ପଙ୍ଖ ବିହଙ୍ଗ ବେହାଲୂ ॥
ହୃଦଯଁ ମନାଵ ଭୋରୁ ଜନି ହୋଈ। ରାମହି ଜାଇ କହୈ ଜନି କୋଈ ॥
ଉଦୁ କରହୁ ଜନି ରବି ରଘୁକୁଲ ଗୁର। ଅଵଧ ବିଲୋକି ସୂଲ ହୋଇହି ଉର ॥
ଭୂପ ପ୍ରୀତି କୈକି କଠିନାଈ। ଉଭଯ ଅଵଧି ବିଧି ରଚୀ ବନାଈ ॥
ବିଲପତ ନୃପହି ଭଯୁ ଭିନୁସାରା। ବୀନା ବେନୁ ସଙ୍ଖ ଧୁନି ଦ୍ଵାରା ॥
ପଢ़ହିଂ ଭାଟ ଗୁନ ଗାଵହିଂ ଗାଯକ। ସୁନତ ନୃପହି ଜନୁ ଲାଗହିଂ ସାଯକ ॥
ମଙ୍ଗଲ ସକଲ ସୋହାହିଂ ନ କୈସେଂ। ସହଗାମିନିହି ବିଭୂଷନ ଜୈସେମ୍ ॥
ତେହିଂ ନିସି ନୀଦ ପରୀ ନହି କାହୂ। ରାମ ଦରସ ଲାଲସା ଉଛାହୂ ॥
ଦୋ. ଦ୍ଵାର ଭୀର ସେଵକ ସଚିଵ କହହିଂ ଉଦିତ ରବି ଦେଖି।
ଜାଗେଉ ଅଜହୁଁ ନ ଅଵଧପତି କାରନୁ କଵନୁ ବିସେଷି ॥ 37 ॥
ପଛିଲେ ପହର ଭୂପୁ ନିତ ଜାଗା। ଆଜୁ ହମହି ବଡ़ ଅଚରଜୁ ଲାଗା ॥
ଜାହୁ ସୁମନ୍ତ୍ର ଜଗାଵହୁ ଜାଈ। କୀଜିଅ କାଜୁ ରଜାଯସୁ ପାଈ ॥
ଗେ ସୁମନ୍ତ୍ରୁ ତବ ରାଉର ମାହୀ। ଦେଖି ଭଯାଵନ ଜାତ ଡେରାହୀମ୍ ॥
ଧାଇ ଖାଇ ଜନୁ ଜାଇ ନ ହେରା। ମାନହୁଁ ବିପତି ବିଷାଦ ବସେରା ॥
ପୂଛେଂ କୌ ନ ଊତରୁ ଦେଈ। ଗେ ଜେଂହିଂ ଭଵନ ଭୂପ କୈକଈଇ ॥
କହି ଜଯଜୀଵ ବୈଠ ସିରୁ ନାଈ। ଦୈଖି ଭୂପ ଗତି ଗଯୁ ସୁଖାଈ ॥
ସୋଚ ବିକଲ ବିବରନ ମହି ପରେଊ। ମାନହୁଁ କମଲ ମୂଲୁ ପରିହରେଊ ॥
ସଚିଉ ସଭୀତ ସକି ନହିଂ ପୂଁଛୀ। ବୋଲୀ ଅସୁଭ ଭରୀ ସୁଭ ଛୂଛୀ ॥
ଦୋ. ପରୀ ନ ରାଜହି ନୀଦ ନିସି ହେତୁ ଜାନ ଜଗଦୀସୁ।
ରାମୁ ରାମୁ ରଟି ଭୋରୁ କିଯ କହି ନ ମରମୁ ମହୀସୁ ॥ 38 ॥
ଆନହୁ ରାମହି ବେଗି ବୋଲାଈ। ସମାଚାର ତବ ପୂଁଛେହୁ ଆଈ ॥
ଚଲେଉ ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଯ ରୂଖ ଜାନୀ। ଲଖୀ କୁଚାଲି କୀନ୍ହି କଛୁ ରାନୀ ॥
ସୋଚ ବିକଲ ମଗ ପରି ନ ପ୍AU। ରାମହି ବୋଲି କହିହି କା ର୍AU ॥
ଉର ଧରି ଧୀରଜୁ ଗଯୁ ଦୁଆରେଂ। ପୂଛଁହିଂ ସକଲ ଦେଖି ମନୁ ମାରେମ୍ ॥
ସମାଧାନୁ କରି ସୋ ସବହୀ କା। ଗଯୁ ଜହାଁ ଦିନକର କୁଲ ଟୀକା ॥
ରାମୁ ସୁମନ୍ତ୍ରହି ଆଵତ ଦେଖା। ଆଦରୁ କୀନ୍ହ ପିତା ସମ ଲେଖା ॥
ନିରଖି ବଦନୁ କହି ଭୂପ ରଜାଈ। ରଘୁକୁଲଦୀପହି ଚଲେଉ ଲେଵାଈ ॥
ରାମୁ କୁଭାଁତି ସଚିଵ ସଁଗ ଜାହୀଂ। ଦେଖି ଲୋଗ ଜହଁ ତହଁ ବିଲଖାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ଜାଇ ଦୀଖ ରଘୁବଂସମନି ନରପତି ନିପଟ କୁସାଜୁ ॥
ସହମି ପରେଉ ଲଖି ସିଙ୍ଘିନିହି ମନହୁଁ ବୃଦ୍ଧ ଗଜରାଜୁ ॥ 39 ॥
ସୂଖହିଂ ଅଧର ଜରି ସବୁ ଅଙ୍ଗୂ। ମନହୁଁ ଦୀନ ମନିହୀନ ଭୁଅଙ୍ଗୂ ॥
ସରୁଷ ସମୀପ ଦୀଖି କୈକେଈ। ମାନହୁଁ ମୀଚୁ ଘରୀ ଗନି ଲେଈ ॥
କରୁନାମଯ ମୃଦୁ ରାମ ସୁଭ୍AU। ପ୍ରଥମ ଦୀଖ ଦୁଖୁ ସୁନା ନ କ୍AU ॥
ତଦପି ଧୀର ଧରି ସମୁ ବିଚାରୀ। ପୂଁଛୀ ମଧୁର ବଚନ ମହତାରୀ ॥
ମୋହି କହୁ ମାତୁ ତାତ ଦୁଖ କାରନ। କରିଅ ଜତନ ଜେହିଂ ହୋଇ ନିଵାରନ ॥
ସୁନହୁ ରାମ ସବୁ କାରନ ଏହୂ। ରାଜହି ତୁମ ପର ବହୁତ ସନେହୂ ॥
ଦେନ କହେନ୍ହି ମୋହି ଦୁଇ ବରଦାନା। ମାଗେଉଁ ଜୋ କଛୁ ମୋହି ସୋହାନା।
ସୋ ସୁନି ଭଯୁ ଭୂପ ଉର ସୋଚୂ। ଛାଡ़ଇ ନ ସକହିଂ ତୁମ୍ହାର ସଁକୋଚୂ ॥
ଦୋ. ସୁତ ସନେହ ଇତ ବଚନୁ ଉତ ସଙ୍କଟ ପରେଉ ନରେସୁ।
ସକହୁ ନ ଆଯସୁ ଧରହୁ ସିର ମେଟହୁ କଠିନ କଲେସୁ ॥ 40 ॥
ନିଧରକ ବୈଠି କହି କଟୁ ବାନୀ। ସୁନତ କଠିନତା ଅତି ଅକୁଲାନୀ ॥
ଜୀଭ କମାନ ବଚନ ସର ନାନା। ମନହୁଁ ମହିପ ମୃଦୁ ଲଚ୍ଛ ସମାନା ॥
ଜନୁ କଠୋରପନୁ ଧରେଂ ସରୀରୂ। ସିଖି ଧନୁଷବିଦ୍ଯା ବର ବୀରୂ ॥
ସବ ପ୍ରସଙ୍ଗୁ ରଘୁପତିହି ସୁନାଈ। ବୈଠି ମନହୁଁ ତନୁ ଧରି ନିଠୁରାଈ ॥
ମନ ମୁସକାଇ ଭାନୁକୁଲ ଭାନୁ। ରାମୁ ସହଜ ଆନନ୍ଦ ନିଧାନୂ ॥
ବୋଲେ ବଚନ ବିଗତ ସବ ଦୂଷନ। ମୃଦୁ ମଞ୍ଜୁଲ ଜନୁ ବାଗ ବିଭୂଷନ ॥
ସୁନୁ ଜନନୀ ସୋଇ ସୁତୁ ବଡ़ଭାଗୀ। ଜୋ ପିତୁ ମାତୁ ବଚନ ଅନୁରାଗୀ ॥
ତନଯ ମାତୁ ପିତୁ ତୋଷନିହାରା। ଦୁର୍ଲଭ ଜନନି ସକଲ ସଂସାରା ॥
ଦୋ. ମୁନିଗନ ମିଲନୁ ବିସେଷି ବନ ସବହି ଭାଁତି ହିତ ମୋର।
ତେହି ମହଁ ପିତୁ ଆଯସୁ ବହୁରି ସମ୍ମତ ଜନନୀ ତୋର ॥ 41 ॥
ଭରତ ପ୍ରାନପ୍ରିଯ ପାଵହିଂ ରାଜୂ। ବିଧି ସବ ବିଧି ମୋହି ସନମୁଖ ଆଜୁ।
ଜୋଂ ନ ଜାଉଁ ବନ ଐସେହୁ କାଜା। ପ୍ରଥମ ଗନିଅ ମୋହି ମୂଢ़ ସମାଜା ॥
ସେଵହିଂ ଅରଁଡୁ କଲପତରୁ ତ୍ଯାଗୀ। ପରିହରି ଅମୃତ ଲେହିଂ ବିଷୁ ମାଗୀ ॥
ତେଉ ନ ପାଇ ଅସ ସମୁ ଚୁକାହୀଂ। ଦେଖୁ ବିଚାରି ମାତୁ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ଅମ୍ବ ଏକ ଦୁଖୁ ମୋହି ବିସେଷୀ। ନିପଟ ବିକଲ ନରନାଯକୁ ଦେଖୀ ॥
ଥୋରିହିଂ ବାତ ପିତହି ଦୁଖ ଭାରୀ। ହୋତି ପ୍ରତୀତି ନ ମୋହି ମହତାରୀ ॥
ରାଉ ଧୀର ଗୁନ ଉଦଧି ଅଗାଧୂ। ଭା ମୋହି ତେ କଛୁ ବଡ़ ଅପରାଧୂ ॥
ଜାତେଂ ମୋହି ନ କହତ କଛୁ ର୍AU। ମୋରି ସପଥ ତୋହି କହୁ ସତିଭ୍AU ॥
ଦୋ. ସହଜ ସରଲ ରଘୁବର ବଚନ କୁମତି କୁଟିଲ କରି ଜାନ।
ଚଲି ଜୋଙ୍କ ଜଲ ବକ୍ରଗତି ଜଦ୍ଯପି ସଲିଲୁ ସମାନ ॥ 42 ॥
ରହସୀ ରାନି ରାମ ରୁଖ ପାଈ। ବୋଲୀ କପଟ ସନେହୁ ଜନାଈ ॥
ସପଥ ତୁମ୍ହାର ଭରତ କୈ ଆନା। ହେତୁ ନ ଦୂସର ମୈ କଛୁ ଜାନା ॥
ତୁମ୍ହ ଅପରାଧ ଜୋଗୁ ନହିଂ ତାତା। ଜନନୀ ଜନକ ବନ୍ଧୁ ସୁଖଦାତା ॥
ରାମ ସତ୍ଯ ସବୁ ଜୋ କଛୁ କହହୂ। ତୁମ୍ହ ପିତୁ ମାତୁ ବଚନ ରତ ଅହହୂ ॥
ପିତହି ବୁଝାଇ କହହୁ ବଲି ସୋଈ। ଚୌଥେମ୍ପନ ଜେହିଂ ଅଜସୁ ନ ହୋଈ ॥
ତୁମ୍ହ ସମ ସୁଅନ ସୁକୃତ ଜେହିଂ ଦୀନ୍ହେ। ଉଚିତ ନ ତାସୁ ନିରାଦରୁ କୀନ୍ହେ ॥
ଲାଗହିଂ କୁମୁଖ ବଚନ ସୁଭ କୈସେ। ମଗହଁ ଗଯାଦିକ ତୀରଥ ଜୈସେ ॥
ରାମହି ମାତୁ ବଚନ ସବ ଭାଏ। ଜିମି ସୁରସରି ଗତ ସଲିଲ ସୁହାଏ ॥
ଦୋ. ଗି ମୁରୁଛା ରାମହି ସୁମିରି ନୃପ ଫିରି କରଵଟ ଲୀନ୍ହ।
ସଚିଵ ରାମ ଆଗମନ କହି ବିନଯ ସମଯ ସମ କୀନ୍ହ ॥ 43 ॥
ଅଵନିପ ଅକନି ରାମୁ ପଗୁ ଧାରେ। ଧରି ଧୀରଜୁ ତବ ନଯନ ଉଘାରେ ॥
ସଚିଵଁ ସଁଭାରି ରାଉ ବୈଠାରେ। ଚରନ ପରତ ନୃପ ରାମୁ ନିହାରେ ॥
ଲିଏ ସନେହ ବିକଲ ଉର ଲାଈ। ଗୈ ମନି ମନହୁଁ ଫନିକ ଫିରି ପାଈ ॥
ରାମହି ଚିତି ରହେଉ ନରନାହୂ। ଚଲା ବିଲୋଚନ ବାରି ପ୍ରବାହୂ ॥
ସୋକ ବିବସ କଛୁ କହୈ ନ ପାରା। ହୃଦଯଁ ଲଗାଵତ ବାରହିଂ ବାରା ॥
ବିଧିହି ମନାଵ ରାଉ ମନ ମାହୀଂ। ଜେହିଂ ରଘୁନାଥ ନ କାନନ ଜାହୀମ୍ ॥
ସୁମିରି ମହେସହି କହି ନିହୋରୀ। ବିନତୀ ସୁନହୁ ସଦାସିଵ ମୋରୀ ॥
ଆସୁତୋଷ ତୁମ୍ହ ଅଵଢର ଦାନୀ। ଆରତି ହରହୁ ଦୀନ ଜନୁ ଜାନୀ ॥
ଦୋ. ତୁମ୍ହ ପ୍ରେରକ ସବ କେ ହୃଦଯଁ ସୋ ମତି ରାମହି ଦେହୁ।
ବଚନୁ ମୋର ତଜି ରହହି ଘର ପରିହରି ସୀଲୁ ସନେହୁ ॥ 44 ॥
ଅଜସୁ ହୌ ଜଗ ସୁଜସୁ ନସ୍AU। ନରକ ପରୌ ବରୁ ସୁରପୁରୁ ଜ୍AU ॥
ସବ ଦୁଖ ଦୁସହ ସହାଵହୁ ମୋହୀ। ଲୋଚନ ଓଟ ରାମୁ ଜନି ହୋଂହୀ ॥
ଅସ ମନ ଗୁନି ରାଉ ନହିଂ ବୋଲା। ପୀପର ପାତ ସରିସ ମନୁ ଡୋଲା ॥
ରଘୁପତି ପିତହି ପ୍ରେମବସ ଜାନୀ। ପୁନି କଛୁ କହିହି ମାତୁ ଅନୁମାନୀ ॥
ଦେସ କାଲ ଅଵସର ଅନୁସାରୀ। ବୋଲେ ବଚନ ବିନୀତ ବିଚାରୀ ॥
ତାତ କହୁଁ କଛୁ କରୁଁ ଢିଠାଈ। ଅନୁଚିତୁ ଛମବ ଜାନି ଲରିକାଈ ॥
ଅତି ଲଘୁ ବାତ ଲାଗି ଦୁଖୁ ପାଵା। କାହୁଁ ନ ମୋହି କହି ପ୍ରଥମ ଜନାଵା ॥
ଦେଖି ଗୋସାଇଁହି ପୂଁଛିଉଁ ମାତା। ସୁନି ପ୍ରସଙ୍ଗୁ ଭେ ସୀତଲ ଗାତା ॥
ଦୋ. ମଙ୍ଗଲ ସମଯ ସନେହ ବସ ସୋଚ ପରିହରିଅ ତାତ।
ଆଯସୁ ଦେଇଅ ହରଷି ହିଯଁ କହି ପୁଲକେ ପ୍ରଭୁ ଗାତ ॥ 45 ॥
ଧନ୍ଯ ଜନମୁ ଜଗତୀତଲ ତାସୂ। ପିତହି ପ୍ରମୋଦୁ ଚରିତ ସୁନି ଜାସୂ ॥
ଚାରି ପଦାରଥ କରତଲ ତାକେଂ। ପ୍ରିଯ ପିତୁ ମାତୁ ପ୍ରାନ ସମ ଜାକେମ୍ ॥
ଆଯସୁ ପାଲି ଜନମ ଫଲୁ ପାଈ। ଐହୁଁ ବେଗିହିଂ ହୌ ରଜାଈ ॥
ବିଦା ମାତୁ ସନ ଆଵୁଁ ମାଗୀ। ଚଲିହୁଁ ବନହି ବହୁରି ପଗ ଲାଗୀ ॥
ଅସ କହି ରାମ ଗଵନୁ ତବ କୀନ୍ହା। ଭୂପ ସୋକ ବସୁ ଉତରୁ ନ ଦୀନ୍ହା ॥
ନଗର ବ୍ଯାପି ଗି ବାତ ସୁତୀଛୀ। ଛୁଅତ ଚଢ़ଈ ଜନୁ ସବ ତନ ବୀଛୀ ॥
ସୁନି ଭେ ବିକଲ ସକଲ ନର ନାରୀ। ବେଲି ବିଟପ ଜିମି ଦେଖି ଦଵାରୀ ॥
ଜୋ ଜହଁ ସୁନି ଧୁନି ସିରୁ ସୋଈ। ବଡ़ ବିଷାଦୁ ନହିଂ ଧୀରଜୁ ହୋଈ ॥
ଦୋ. ମୁଖ ସୁଖାହିଂ ଲୋଚନ ସ୍ତ୍ରଵହି ସୋକୁ ନ ହୃଦଯଁ ସମାଇ।
ମନହୁଁ କରୁନ ରସ କଟକୀ ଉତରୀ ଅଵଧ ବଜାଇ ॥ 46 ॥
ମିଲେହି ମାଝ ବିଧି ବାତ ବେଗାରୀ। ଜହଁ ତହଁ ଦେହିଂ କୈକେଇହି ଗାରୀ ॥
ଏହି ପାପିନିହି ବୂଝି କା ପରେଊ। ଛାଇ ଭଵନ ପର ପାଵକୁ ଧରେଊ ॥
ନିଜ କର ନଯନ କାଢ़ଇ ଚହ ଦୀଖା। ଡାରି ସୁଧା ବିଷୁ ଚାହତ ଚୀଖା ॥
କୁଟିଲ କଠୋର କୁବୁଦ୍ଧି ଅଭାଗୀ। ଭି ରଘୁବଂସ ବେନୁ ବନ ଆଗୀ ॥
ପାଲଵ ବୈଠି ପେଡ़ଉ ଏହିଂ କାଟା। ସୁଖ ମହୁଁ ସୋକ ଠାଟୁ ଧରି ଠାଟା ॥
ସଦା ରାମୁ ଏହି ପ୍ରାନ ସମାନା। କାରନ କଵନ କୁଟିଲପନୁ ଠାନା ॥
ସତ୍ଯ କହହିଂ କବି ନାରି ସୁଭ୍AU। ସବ ବିଧି ଅଗହୁ ଅଗାଧ ଦୁର୍AU ॥
ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବୁ ବରୁକୁ ଗହି ଜାଈ। ଜାନି ନ ଜାଇ ନାରି ଗତି ଭାଈ ॥
ଦୋ. କାହ ନ ପାଵକୁ ଜାରି ସକ କା ନ ସମୁଦ୍ର ସମାଇ।
କା ନ କରୈ ଅବଲା ପ୍ରବଲ କେହି ଜଗ କାଲୁ ନ ଖାଇ ॥ 47 ॥
କା ସୁନାଇ ବିଧି କାହ ସୁନାଵା। କା ଦେଖାଇ ଚହ କାହ ଦେଖାଵା ॥
ଏକ କହହିଂ ଭଲ ଭୂପ ନ କୀନ୍ହା। ବରୁ ବିଚାରି ନହିଂ କୁମତିହି ଦୀନ୍ହା ॥
ଜୋ ହଠି ଭଯୁ ସକଲ ଦୁଖ ଭାଜନୁ। ଅବଲା ବିବସ ଗ୍ଯାନୁ ଗୁନୁ ଗା ଜନୁ ॥
ଏକ ଧରମ ପରମିତି ପହିଚାନେ। ନୃପହି ଦୋସୁ ନହିଂ ଦେହିଂ ସଯାନେ ॥
ସିବି ଦଧୀଚି ହରିଚନ୍ଦ କହାନୀ। ଏକ ଏକ ସନ କହହିଂ ବଖାନୀ ॥
ଏକ ଭରତ କର ସମ୍ମତ କହହୀଂ। ଏକ ଉଦାସ ଭାଯଁ ସୁନି ରହହୀମ୍ ॥
କାନ ମୂଦି କର ରଦ ଗହି ଜୀହା। ଏକ କହହିଂ ଯହ ବାତ ଅଲୀହା ॥
ସୁକୃତ ଜାହିଂ ଅସ କହତ ତୁମ୍ହାରେ। ରାମୁ ଭରତ କହୁଁ ପ୍ରାନପିଆରେ ॥
ଦୋ. ଚନ୍ଦୁ ଚଵୈ ବରୁ ଅନଲ କନ ସୁଧା ହୋଇ ବିଷତୂଲ।
ସପନେହୁଁ କବହୁଁ ନ କରହିଂ କିଛୁ ଭରତୁ ରାମ ପ୍ରତିକୂଲ ॥ 48 ॥
ଏକ ବିଧାତହିଂ ଦୂଷନୁ ଦେଂହୀଂ। ସୁଧା ଦେଖାଇ ଦୀନ୍ହ ବିଷୁ ଜେହୀମ୍ ॥
ଖରଭରୁ ନଗର ସୋଚୁ ସବ କାହୂ। ଦୁସହ ଦାହୁ ଉର ମିଟା ଉଛାହୂ ॥
ବିପ୍ରବଧୂ କୁଲମାନ୍ଯ ଜଠେରୀ। ଜେ ପ୍ରିଯ ପରମ କୈକେଈ କେରୀ ॥
ଲଗୀଂ ଦେନ ସିଖ ସୀଲୁ ସରାହୀ। ବଚନ ବାନସମ ଲାଗହିଂ ତାହୀ ॥
ଭରତୁ ନ ମୋହି ପ୍ରିଯ ରାମ ସମାନା। ସଦା କହହୁ ଯହୁ ସବୁ ଜଗୁ ଜାନା ॥
କରହୁ ରାମ ପର ସହଜ ସନେହୂ। କେହିଂ ଅପରାଧ ଆଜୁ ବନୁ ଦେହୂ ॥
କବହୁଁ ନ କିଯହୁ ସଵତି ଆରେସୂ। ପ୍ରୀତି ପ୍ରତୀତି ଜାନ ସବୁ ଦେସୂ ॥
କୌସଲ୍ଯାଁ ଅବ କାହ ବିଗାରା। ତୁମ୍ହ ଜେହି ଲାଗି ବଜ୍ର ପୁର ପାରା ॥
ଦୋ. ସୀଯ କି ପିଯ ସଁଗୁ ପରିହରିହି ଲଖନୁ କି ରହିହହିଂ ଧାମ।
ରାଜୁ କି ଭୂଁଜବ ଭରତ ପୁର ନୃପୁ କି ଜୀହି ବିନୁ ରାମ ॥ 49 ॥
ଅସ ବିଚାରି ଉର ଛାଡ़ହୁ କୋହୂ। ସୋକ କଲଙ୍କ କୋଠି ଜନି ହୋହୂ ॥
ଭରତହି ଅଵସି ଦେହୁ ଜୁବରାଜୂ। କାନନ କାହ ରାମ କର କାଜୂ ॥
ନାହିନ ରାମୁ ରାଜ କେ ଭୂଖେ। ଧରମ ଧୁରୀନ ବିଷଯ ରସ ରୂଖେ ॥
ଗୁର ଗୃହ ବସହୁଁ ରାମୁ ତଜି ଗେହୂ। ନୃପ ସନ ଅସ ବରୁ ଦୂସର ଲେହୂ ॥
ଜୌଂ ନହିଂ ଲଗିହହୁ କହେଂ ହମାରେ। ନହିଂ ଲାଗିହି କଛୁ ହାଥ ତୁମ୍ହାରେ ॥
ଜୌଂ ପରିହାସ କୀନ୍ହି କଛୁ ହୋଈ। ତୌ କହି ପ୍ରଗଟ ଜନାଵହୁ ସୋଈ ॥
ରାମ ସରିସ ସୁତ କାନନ ଜୋଗୂ। କାହ କହିହି ସୁନି ତୁମ୍ହ କହୁଁ ଲୋଗୂ ॥
ଉଠହୁ ବେଗି ସୋଇ କରହୁ ଉପାଈ। ଜେହି ବିଧି ସୋକୁ କଲଙ୍କୁ ନସାଈ ॥
ଛଂ. ଜେହି ଭାଁତି ସୋକୁ କଲଙ୍କୁ ଜାଇ ଉପାଯ କରି କୁଲ ପାଲହୀ।
ହଠି ଫେରୁ ରାମହି ଜାତ ବନ ଜନି ବାତ ଦୂସରି ଚାଲହୀ ॥
ଜିମି ଭାନୁ ବିନୁ ଦିନୁ ପ୍ରାନ ବିନୁ ତନୁ ଚନ୍ଦ ବିନୁ ଜିମି ଜାମିନୀ।
ତିମି ଅଵଧ ତୁଲସୀଦାସ ପ୍ରଭୁ ବିନୁ ସମୁଝି ଧୌଂ ଜିଯଁ ଭାମିନୀ ॥
ସୋ. ସଖିନ୍ହ ସିଖାଵନୁ ଦୀନ୍ହ ସୁନତ ମଧୁର ପରିନାମ ହିତ।
ତେଇଁ କଛୁ କାନ ନ କୀନ୍ହ କୁଟିଲ ପ୍ରବୋଧୀ କୂବରୀ ॥ 50 ॥
ଉତରୁ ନ ଦେଇ ଦୁସହ ରିସ ରୂଖୀ। ମୃଗିନ୍ହ ଚିତଵ ଜନୁ ବାଘିନି ଭୂଖୀ ॥
ବ୍ଯାଧି ଅସାଧି ଜାନି ତିନ୍ହ ତ୍ଯାଗୀ। ଚଲୀଂ କହତ ମତିମନ୍ଦ ଅଭାଗୀ ॥
ରାଜୁ କରତ ଯହ ଦୈଅଁ ବିଗୋଈ। କୀନ୍ହେସି ଅସ ଜସ କରି ନ କୋଈ ॥
ଏହି ବିଧି ବିଲପହିଂ ପୁର ନର ନାରୀଂ। ଦେହିଂ କୁଚାଲିହି କୋଟିକ ଗାରୀମ୍ ॥
ଜରହିଂ ବିଷମ ଜର ଲେହିଂ ଉସାସା। କଵନି ରାମ ବିନୁ ଜୀଵନ ଆସା ॥
ବିପୁଲ ବିଯୋଗ ପ୍ରଜା ଅକୁଲାନୀ। ଜନୁ ଜଲଚର ଗନ ସୂଖତ ପାନୀ ॥
ଅତି ବିଷାଦ ବସ ଲୋଗ ଲୋଗାଈ। ଗେ ମାତୁ ପହିଂ ରାମୁ ଗୋସାଈ ॥
ମୁଖ ପ୍ରସନ୍ନ ଚିତ ଚୌଗୁନ ଚ୍AU। ମିଟା ସୋଚୁ ଜନି ରାଖୈ ର୍AU ॥
ଦୋ. ନଵ ଗଯନ୍ଦୁ ରଘୁବୀର ମନୁ ରାଜୁ ଅଲାନ ସମାନ।
ଛୂଟ ଜାନି ବନ ଗଵନୁ ସୁନି ଉର ଅନନ୍ଦୁ ଅଧିକାନ ॥ 51 ॥
ରଘୁକୁଲତିଲକ ଜୋରି ଦୌ ହାଥା। ମୁଦିତ ମାତୁ ପଦ ନାଯୁ ମାଥା ॥
ଦୀନ୍ହି ଅସୀସ ଲାଇ ଉର ଲୀନ୍ହେ। ଭୂଷନ ବସନ ନିଛାଵରି କୀନ୍ହେ ॥
ବାର ବାର ମୁଖ ଚୁମ୍ବତି ମାତା। ନଯନ ନେହ ଜଲୁ ପୁଲକିତ ଗାତା ॥
ଗୋଦ ରାଖି ପୁନି ହୃଦଯଁ ଲଗାଏ। ସ୍ତ୍ରଵତ ପ୍ରେନରସ ପଯଦ ସୁହାଏ ॥
ପ୍ରେମୁ ପ୍ରମୋଦୁ ନ କଛୁ କହି ଜାଈ। ରଙ୍କ ଧନଦ ପଦବୀ ଜନୁ ପାଈ ॥
ସାଦର ସୁନ୍ଦର ବଦନୁ ନିହାରୀ। ବୋଲୀ ମଧୁର ବଚନ ମହତାରୀ ॥
କହହୁ ତାତ ଜନନୀ ବଲିହାରୀ। କବହିଂ ଲଗନ ମୁଦ ମଙ୍ଗଲକାରୀ ॥
ସୁକୃତ ସୀଲ ସୁଖ ସୀଵଁ ସୁହାଈ। ଜନମ ଲାଭ କି ଅଵଧି ଅଘାଈ ॥
ଦୋ. ଜେହି ଚାହତ ନର ନାରି ସବ ଅତି ଆରତ ଏହି ଭାଁତି।
ଜିମି ଚାତକ ଚାତକି ତୃଷିତ ବୃଷ୍ଟି ସରଦ ରିତୁ ସ୍ଵାତି ॥ 52 ॥
ତାତ ଜାଉଁ ବଲି ବେଗି ନହାହୂ। ଜୋ ମନ ଭାଵ ମଧୁର କଛୁ ଖାହୂ ॥
ପିତୁ ସମୀପ ତବ ଜାଏହୁ ଭୈଆ। ଭି ବଡ़ଇ ବାର ଜାଇ ବଲି ମୈଆ ॥
ମାତୁ ବଚନ ସୁନି ଅତି ଅନୁକୂଲା। ଜନୁ ସନେହ ସୁରତରୁ କେ ଫୂଲା ॥
ସୁଖ ମକରନ୍ଦ ଭରେ ଶ୍ରିଯମୂଲା। ନିରଖି ରାମ ମନୁ ଭଵରୁଁ ନ ଭୂଲା ॥
ଧରମ ଧୁରୀନ ଧରମ ଗତି ଜାନୀ। କହେଉ ମାତୁ ସନ ଅତି ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ପିତାଁ ଦୀନ୍ହ ମୋହି କାନନ ରାଜୂ। ଜହଁ ସବ ଭାଁତି ମୋର ବଡ़ କାଜୂ ॥
ଆଯସୁ ଦେହି ମୁଦିତ ମନ ମାତା। ଜେହିଂ ମୁଦ ମଙ୍ଗଲ କାନନ ଜାତା ॥
ଜନି ସନେହ ବସ ଡରପସି ଭୋରେଂ। ଆନଁଦୁ ଅମ୍ବ ଅନୁଗ୍ରହ ତୋରେମ୍ ॥
ଦୋ. ବରଷ ଚାରିଦସ ବିପିନ ବସି କରି ପିତୁ ବଚନ ପ୍ରମାନ।
ଆଇ ପାଯ ପୁନି ଦେଖିହୁଁ ମନୁ ଜନି କରସି ମଲାନ ॥ 53 ॥
ବଚନ ବିନୀତ ମଧୁର ରଘୁବର କେ। ସର ସମ ଲଗେ ମାତୁ ଉର କରକେ ॥
ସହମି ସୂଖି ସୁନି ସୀତଲି ବାନୀ। ଜିମି ଜଵାସ ପରେଂ ପାଵସ ପାନୀ ॥
କହି ନ ଜାଇ କଛୁ ହୃଦଯ ବିଷାଦୂ। ମନହୁଁ ମୃଗୀ ସୁନି କେହରି ନାଦୂ ॥
ନଯନ ସଜଲ ତନ ଥର ଥର କାଁପୀ। ମାଜହି ଖାଇ ମୀନ ଜନୁ ମାପୀ ॥
ଧରି ଧୀରଜୁ ସୁତ ବଦନୁ ନିହାରୀ। ଗଦଗଦ ବଚନ କହତି ମହତାରୀ ॥
ତାତ ପିତହି ତୁମ୍ହ ପ୍ରାନପିଆରେ। ଦେଖି ମୁଦିତ ନିତ ଚରିତ ତୁମ୍ହାରେ ॥
ରାଜୁ ଦେନ କହୁଁ ସୁଭ ଦିନ ସାଧା। କହେଉ ଜାନ ବନ କେହିଂ ଅପରାଧା ॥
ତାତ ସୁନାଵହୁ ମୋହି ନିଦାନୂ। କୋ ଦିନକର କୁଲ ଭଯୁ କୃସାନୂ ॥
ଦୋ. ନିରଖି ରାମ ରୁଖ ସଚିଵସୁତ କାରନୁ କହେଉ ବୁଝାଇ।
ସୁନି ପ୍ରସଙ୍ଗୁ ରହି ମୂକ ଜିମି ଦସା ବରନି ନହିଂ ଜାଇ ॥ 54 ॥
ରାଖି ନ ସକି ନ କହି ସକ ଜାହୂ। ଦୁହୂଁ ଭାଁତି ଉର ଦାରୁନ ଦାହୂ ॥
ଲିଖତ ସୁଧାକର ଗା ଲିଖି ରାହୂ। ବିଧି ଗତି ବାମ ସଦା ସବ କାହୂ ॥
ଧରମ ସନେହ ଉଭଯଁ ମତି ଘେରୀ। ଭି ଗତି ସାଁପ ଛୁଛୁନ୍ଦରି କେରୀ ॥
ରାଖୁଁ ସୁତହି କରୁଁ ଅନୁରୋଧୂ। ଧରମୁ ଜାଇ ଅରୁ ବନ୍ଧୁ ବିରୋଧୂ ॥
କହୁଁ ଜାନ ବନ ତୌ ବଡ़ଇ ହାନୀ। ସଙ୍କଟ ସୋଚ ବିବସ ଭି ରାନୀ ॥
ବହୁରି ସମୁଝି ତିଯ ଧରମୁ ସଯାନୀ। ରାମୁ ଭରତୁ ଦୌ ସୁତ ସମ ଜାନୀ ॥
ସରଲ ସୁଭାଉ ରାମ ମହତାରୀ। ବୋଲୀ ବଚନ ଧୀର ଧରି ଭାରୀ ॥
ତାତ ଜାଉଁ ବଲି କୀନ୍ହେହୁ ନୀକା। ପିତୁ ଆଯସୁ ସବ ଧରମକ ଟୀକା ॥
ଦୋ. ରାଜୁ ଦେନ କହି ଦୀନ୍ହ ବନୁ ମୋହି ନ ସୋ ଦୁଖ ଲେସୁ।
ତୁମ୍ହ ବିନୁ ଭରତହି ଭୂପତିହି ପ୍ରଜହି ପ୍ରଚଣ୍ଡ କଲେସୁ ॥ 55 ॥
ଜୌଂ କେଵଲ ପିତୁ ଆଯସୁ ତାତା। ତୌ ଜନି ଜାହୁ ଜାନି ବଡ़ଇ ମାତା ॥
ଜୌଂ ପିତୁ ମାତୁ କହେଉ ବନ ଜାନା। ତୌଂ କାନନ ସତ ଅଵଧ ସମାନା ॥
ପିତୁ ବନଦେଵ ମାତୁ ବନଦେଵୀ। ଖଗ ମୃଗ ଚରନ ସରୋରୁହ ସେଵୀ ॥
ଅନ୍ତହୁଁ ଉଚିତ ନୃପହି ବନବାସୂ। ବଯ ବିଲୋକି ହିଯଁ ହୋଇ ହରାଁସୂ ॥
ବଡ़ଭାଗୀ ବନୁ ଅଵଧ ଅଭାଗୀ। ଜୋ ରଘୁବଂସତିଲକ ତୁମ୍ହ ତ୍ଯାଗୀ ॥
ଜୌଂ ସୁତ କହୌ ସଙ୍ଗ ମୋହି ଲେହୂ। ତୁମ୍ହରେ ହୃଦଯଁ ହୋଇ ସନ୍ଦେହୂ ॥
ପୂତ ପରମ ପ୍ରିଯ ତୁମ୍ହ ସବହୀ କେ। ପ୍ରାନ ପ୍ରାନ କେ ଜୀଵନ ଜୀ କେ ॥
ତେ ତୁମ୍ହ କହହୁ ମାତୁ ବନ ଜ୍AUଁ। ମୈଂ ସୁନି ବଚନ ବୈଠି ପଛିତ୍AUଁ ॥
ଦୋ. ଯହ ବିଚାରି ନହିଂ କରୁଁ ହଠ ଝୂଠ ସନେହୁ ବଢ़ଆଇ।
ମାନି ମାତୁ କର ନାତ ବଲି ସୁରତି ବିସରି ଜନି ଜାଇ ॥ 56 ॥
ଦେଵ ପିତର ସବ ତୁନ୍ହହି ଗୋସାଈ। ରାଖହୁଁ ପଲକ ନଯନ କୀ ନାଈ ॥
ଅଵଧି ଅମ୍ବୁ ପ୍ରିଯ ପରିଜନ ମୀନା। ତୁମ୍ହ କରୁନାକର ଧରମ ଧୁରୀନା ॥
ଅସ ବିଚାରି ସୋଇ କରହୁ ଉପାଈ। ସବହି ଜିଅତ ଜେହିଂ ଭେଣ୍ଟେହୁ ଆଈ ॥
ଜାହୁ ସୁଖେନ ବନହି ବଲି ଜ୍AUଁ। କରି ଅନାଥ ଜନ ପରିଜନ ଗ୍AUଁ ॥
ସବ କର ଆଜୁ ସୁକୃତ ଫଲ ବୀତା। ଭଯୁ କରାଲ କାଲୁ ବିପରୀତା ॥
ବହୁବିଧି ବିଲପି ଚରନ ଲପଟାନୀ। ପରମ ଅଭାଗିନି ଆପୁହି ଜାନୀ ॥
ଦାରୁନ ଦୁସହ ଦାହୁ ଉର ବ୍ଯାପା। ବରନି ନ ଜାହିଂ ବିଲାପ କଲାପା ॥
ରାମ ଉଠାଇ ମାତୁ ଉର ଲାଈ। କହି ମୃଦୁ ବଚନ ବହୁରି ସମୁଝାଈ ॥
ଦୋ. ସମାଚାର ତେହି ସମଯ ସୁନି ସୀଯ ଉଠୀ ଅକୁଲାଇ।
ଜାଇ ସାସୁ ପଦ କମଲ ଜୁଗ ବନ୍ଦି ବୈଠି ସିରୁ ନାଇ ॥ 57 ॥
ଦୀନ୍ହି ଅସୀସ ସାସୁ ମୃଦୁ ବାନୀ। ଅତି ସୁକୁମାରି ଦେଖି ଅକୁଲାନୀ ॥
ବୈଠି ନମିତମୁଖ ସୋଚତି ସୀତା। ରୂପ ରାସି ପତି ପ୍ରେମ ପୁନୀତା ॥
ଚଲନ ଚହତ ବନ ଜୀଵନନାଥୂ। କେହି ସୁକୃତୀ ସନ ହୋଇହି ସାଥୂ ॥
କୀ ତନୁ ପ୍ରାନ କି କେଵଲ ପ୍ରାନା। ବିଧି କରତବୁ କଛୁ ଜାଇ ନ ଜାନା ॥
ଚାରୁ ଚରନ ନଖ ଲେଖତି ଧରନୀ। ନୂପୁର ମୁଖର ମଧୁର କବି ବରନୀ ॥
ମନହୁଁ ପ୍ରେମ ବସ ବିନତୀ କରହୀଂ। ହମହି ସୀଯ ପଦ ଜନି ପରିହରହୀମ୍ ॥
ମଞ୍ଜୁ ବିଲୋଚନ ମୋଚତି ବାରୀ। ବୋଲୀ ଦେଖି ରାମ ମହତାରୀ ॥
ତାତ ସୁନହୁ ସିଯ ଅତି ସୁକୁମାରୀ। ସାସୁ ସସୁର ପରିଜନହି ପିଆରୀ ॥
ଦୋ. ପିତା ଜନକ ଭୂପାଲ ମନି ସସୁର ଭାନୁକୁଲ ଭାନୁ।
ପତି ରବିକୁଲ କୈରଵ ବିପିନ ବିଧୁ ଗୁନ ରୂପ ନିଧାନୁ ॥ 58 ॥
ମୈଂ ପୁନି ପୁତ୍ରବଧୂ ପ୍ରିଯ ପାଈ। ରୂପ ରାସି ଗୁନ ସୀଲ ସୁହାଈ ॥
ନଯନ ପୁତରି କରି ପ୍ରୀତି ବଢ़ଆଈ। ରାଖେଉଁ ପ୍ରାନ ଜାନିକିହିଂ ଲାଈ ॥
କଲପବେଲି ଜିମି ବହୁବିଧି ଲାଲୀ। ସୀଞ୍ଚି ସନେହ ସଲିଲ ପ୍ରତିପାଲୀ ॥
ଫୂଲତ ଫଲତ ଭଯୁ ବିଧି ବାମା। ଜାନି ନ ଜାଇ କାହ ପରିନାମା ॥
ପଲଁଗ ପୀଠ ତଜି ଗୋଦ ହିଣ୍ଡ़ଓରା। ସିଯଁ ନ ଦୀନ୍ହ ପଗୁ ଅଵନି କଠୋରା ॥
ଜିଅନମୂରି ଜିମି ଜୋଗଵତ ରହୂଁ। ଦୀପ ବାତି ନହିଂ ଟାରନ କହୂଁ ॥
ସୋଇ ସିଯ ଚଲନ ଚହତି ବନ ସାଥା। ଆଯସୁ କାହ ହୋଇ ରଘୁନାଥା।
ଚନ୍ଦ କିରନ ରସ ରସିକ ଚକୋରୀ। ରବି ରୁଖ ନଯନ ସକି କିମି ଜୋରୀ ॥
ଦୋ. କରି କେହରି ନିସିଚର ଚରହିଂ ଦୁଷ୍ଟ ଜନ୍ତୁ ବନ ଭୂରି।
ବିଷ ବାଟିକାଁ କି ସୋହ ସୁତ ସୁଭଗ ସଜୀଵନି ମୂରି ॥ 59 ॥
ବନ ହିତ କୋଲ କିରାତ କିସୋରୀ। ରଚୀଂ ବିରଞ୍ଚି ବିଷଯ ସୁଖ ଭୋରୀ ॥
ପାଇନ କୃମି ଜିମି କଠିନ ସୁଭ୍AU। ତିନ୍ହହି କଲେସୁ ନ କାନନ କ୍AU ॥
କୈ ତାପସ ତିଯ କାନନ ଜୋଗୂ। ଜିନ୍ହ ତପ ହେତୁ ତଜା ସବ ଭୋଗୂ ॥
ସିଯ ବନ ବସିହି ତାତ କେହି ଭାଁତୀ। ଚିତ୍ରଲିଖିତ କପି ଦେଖି ଡେରାତୀ ॥
ସୁରସର ସୁଭଗ ବନଜ ବନ ଚାରୀ। ଡାବର ଜୋଗୁ କି ହଂସକୁମାରୀ ॥
ଅସ ବିଚାରି ଜସ ଆଯସୁ ହୋଈ। ମୈଂ ସିଖ ଦେଉଁ ଜାନକିହି ସୋଈ ॥
ଜୌଂ ସିଯ ଭଵନ ରହୈ କହ ଅମ୍ବା। ମୋହି କହଁ ହୋଇ ବହୁତ ଅଵଲମ୍ବା ॥
ସୁନି ରଘୁବୀର ମାତୁ ପ୍ରିଯ ବାନୀ। ସୀଲ ସନେହ ସୁଧାଁ ଜନୁ ସାନୀ ॥
ଦୋ. କହି ପ୍ରିଯ ବଚନ ବିବେକମଯ କୀନ୍ହି ମାତୁ ପରିତୋଷ।
ଲଗେ ପ୍ରବୋଧନ ଜାନକିହି ପ୍ରଗଟି ବିପିନ ଗୁନ ଦୋଷ ॥ 60 ॥
ମାସପାରାଯଣ, ଚୌଦହଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ମାତୁ ସମୀପ କହତ ସକୁଚାହୀଂ। ବୋଲେ ସମୁ ସମୁଝି ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ରାଜକୁମାରି ସିଖାଵନ ସୁନହୂ। ଆନ ଭାଁତି ଜିଯଁ ଜନି କଛୁ ଗୁନହୂ ॥
ଆପନ ମୋର ନୀକ ଜୌଂ ଚହହୂ। ବଚନୁ ହମାର ମାନି ଗୃହ ରହହୂ ॥
ଆଯସୁ ମୋର ସାସୁ ସେଵକାଈ। ସବ ବିଧି ଭାମିନି ଭଵନ ଭଲାଈ ॥
ଏହି ତେ ଅଧିକ ଧରମୁ ନହିଂ ଦୂଜା। ସାଦର ସାସୁ ସସୁର ପଦ ପୂଜା ॥
ଜବ ଜବ ମାତୁ କରିହି ସୁଧି ମୋରୀ। ହୋଇହି ପ୍ରେମ ବିକଲ ମତି ଭୋରୀ ॥
ତବ ତବ ତୁମ୍ହ କହି କଥା ପୁରାନୀ। ସୁନ୍ଦରି ସମୁଝାଏହୁ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
କହୁଁ ସୁଭାଯଁ ସପଥ ସତ ମୋହୀ। ସୁମୁଖି ମାତୁ ହିତ ରାଖୁଁ ତୋହୀ ॥
ଦୋ. ଗୁର ଶ୍ରୁତି ସମ୍ମତ ଧରମ ଫଲୁ ପାଇଅ ବିନହିଂ କଲେସ।
ହଠ ବସ ସବ ସଙ୍କଟ ସହେ ଗାଲଵ ନହୁଷ ନରେସ ॥ 61 ॥
ମୈଂ ପୁନି କରି ପ୍ରଵାନ ପିତୁ ବାନୀ। ବେଗି ଫିରବ ସୁନୁ ସୁମୁଖି ସଯାନୀ ॥
ଦିଵସ ଜାତ ନହିଂ ଲାଗିହି ବାରା। ସୁନ୍ଦରି ସିଖଵନୁ ସୁନହୁ ହମାରା ॥
ଜୌ ହଠ କରହୁ ପ୍ରେମ ବସ ବାମା। ତୌ ତୁମ୍ହ ଦୁଖୁ ପାଉବ ପରିନାମା ॥
କାନନୁ କଠିନ ଭଯଙ୍କରୁ ଭାରୀ। ଘୋର ଘାମୁ ହିମ ବାରି ବଯାରୀ ॥
କୁସ କଣ୍ଟକ ମଗ କାଁକର ନାନା। ଚଲବ ପଯାଦେହିଂ ବିନୁ ପଦତ୍ରାନା ॥
ଚରନ କମଲ ମୁଦୁ ମଞ୍ଜୁ ତୁମ୍ହାରେ। ମାରଗ ଅଗମ ଭୂମିଧର ଭାରେ ॥
କନ୍ଦର ଖୋହ ନଦୀଂ ନଦ ନାରେ। ଅଗମ ଅଗାଧ ନ ଜାହିଂ ନିହାରେ ॥
ଭାଲୁ ବାଘ ବୃକ କେହରି ନାଗା। କରହିଂ ନାଦ ସୁନି ଧୀରଜୁ ଭାଗା ॥
ଦୋ. ଭୂମି ସଯନ ବଲକଲ ବସନ ଅସନୁ କନ୍ଦ ଫଲ ମୂଲ।
ତେ କି ସଦା ସବ ଦିନ ମିଲିହିଂ ସବୁଇ ସମଯ ଅନୁକୂଲ ॥ 62 ॥
ନର ଅହାର ରଜନୀଚର ଚରହୀଂ। କପଟ ବେଷ ବିଧି କୋଟିକ କରହୀମ୍ ॥
ଲାଗି ଅତି ପହାର କର ପାନୀ। ବିପିନ ବିପତି ନହିଂ ଜାଇ ବଖାନୀ ॥
ବ୍ଯାଲ କରାଲ ବିହଗ ବନ ଘୋରା। ନିସିଚର ନିକର ନାରି ନର ଚୋରା ॥
ଡରପହିଂ ଧୀର ଗହନ ସୁଧି ଆଏଁ। ମୃଗଲୋଚନି ତୁମ୍ହ ଭୀରୁ ସୁଭାଏଁ ॥
ହଂସଗଵନି ତୁମ୍ହ ନହିଂ ବନ ଜୋଗୂ। ସୁନି ଅପଜସୁ ମୋହି ଦେଇହି ଲୋଗୂ ॥
ମାନସ ସଲିଲ ସୁଧାଁ ପ୍ରତିପାଲୀ। ଜିଐ କି ଲଵନ ପଯୋଧି ମରାଲୀ ॥
ନଵ ରସାଲ ବନ ବିହରନସୀଲା। ସୋହ କି କୋକିଲ ବିପିନ କରୀଲା ॥
ରହହୁ ଭଵନ ଅସ ହୃଦଯଁ ବିଚାରୀ। ଚନ୍ଦବଦନି ଦୁଖୁ କାନନ ଭାରୀ ॥
ଦୋ. ସହଜ ସୁହ୍ଦ ଗୁର ସ୍ଵାମି ସିଖ ଜୋ ନ କରି ସିର ମାନି ॥
ସୋ ପଛିତାଇ ଅଘାଇ ଉର ଅଵସି ହୋଇ ହିତ ହାନି ॥ 63 ॥
ସୁନି ମୃଦୁ ବଚନ ମନୋହର ପିଯ କେ। ଲୋଚନ ଲଲିତ ଭରେ ଜଲ ସିଯ କେ ॥
ସୀତଲ ସିଖ ଦାହକ ଭି କୈଂସେଂ। ଚକିହି ସରଦ ଚନ୍ଦ ନିସି ଜୈଂସେମ୍ ॥
ଉତରୁ ନ ଆଵ ବିକଲ ବୈଦେହୀ। ତଜନ ଚହତ ସୁଚି ସ୍ଵାମି ସନେହୀ ॥
ବରବସ ରୋକି ବିଲୋଚନ ବାରୀ। ଧରି ଧୀରଜୁ ଉର ଅଵନିକୁମାରୀ ॥
ଲାଗି ସାସୁ ପଗ କହ କର ଜୋରୀ। ଛମବି ଦେବି ବଡ़ଇ ଅବିନଯ ମୋରୀ ॥
ଦୀନ୍ହି ପ୍ରାନପତି ମୋହି ସିଖ ସୋଈ। ଜେହି ବିଧି ମୋର ପରମ ହିତ ହୋଈ ॥
ମୈଂ ପୁନି ସମୁଝି ଦୀଖି ମନ ମାହୀଂ। ପିଯ ବିଯୋଗ ସମ ଦୁଖୁ ଜଗ ନାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ପ୍ରାନନାଥ କରୁନାଯତନ ସୁନ୍ଦର ସୁଖଦ ସୁଜାନ।
ତୁମ୍ହ ବିନୁ ରଘୁକୁଲ କୁମୁଦ ବିଧୁ ସୁରପୁର ନରକ ସମାନ ॥ 64 ॥
ମାତୁ ପିତା ଭଗିନୀ ପ୍ରିଯ ଭାଈ। ପ୍ରିଯ ପରିଵାରୁ ସୁହ୍ରଦ ସମୁଦାଈ ॥
ସାସୁ ସସୁର ଗୁର ସଜନ ସହାଈ। ସୁତ ସୁନ୍ଦର ସୁସୀଲ ସୁଖଦାଈ ॥
ଜହଁ ଲଗି ନାଥ ନେହ ଅରୁ ନାତେ। ପିଯ ବିନୁ ତିଯହି ତରନିହୁ ତେ ତାତେ ॥
ତନୁ ଧନୁ ଧାମୁ ଧରନି ପୁର ରାଜୂ। ପତି ବିହୀନ ସବୁ ସୋକ ସମାଜୂ ॥
ଭୋଗ ରୋଗସମ ଭୂଷନ ଭାରୂ। ଜମ ଜାତନା ସରିସ ସଂସାରୂ ॥
ପ୍ରାନନାଥ ତୁମ୍ହ ବିନୁ ଜଗ ମାହୀଂ। ମୋ କହୁଁ ସୁଖଦ କତହୁଁ କଛୁ ନାହୀମ୍ ॥
ଜିଯ ବିନୁ ଦେହ ନଦୀ ବିନୁ ବାରୀ। ତୈସିଅ ନାଥ ପୁରୁଷ ବିନୁ ନାରୀ ॥
ନାଥ ସକଲ ସୁଖ ସାଥ ତୁମ୍ହାରେଂ। ସରଦ ବିମଲ ବିଧୁ ବଦନୁ ନିହାରେମ୍ ॥
ଦୋ. ଖଗ ମୃଗ ପରିଜନ ନଗରୁ ବନୁ ବଲକଲ ବିମଲ ଦୁକୂଲ।
ନାଥ ସାଥ ସୁରସଦନ ସମ ପରନସାଲ ସୁଖ ମୂଲ ॥ 65 ॥
ବନଦେଵୀଂ ବନଦେଵ ଉଦାରା। କରିହହିଂ ସାସୁ ସସୁର ସମ ସାରା ॥
କୁସ କିସଲଯ ସାଥରୀ ସୁହାଈ। ପ୍ରଭୁ ସଁଗ ମଞ୍ଜୁ ମନୋଜ ତୁରାଈ ॥
କନ୍ଦ ମୂଲ ଫଲ ଅମିଅ ଅହାରୂ। ଅଵଧ ସୌଧ ସତ ସରିସ ପହାରୂ ॥
ଛିନୁ ଛିନୁ ପ୍ରଭୁ ପଦ କମଲ ବିଲୋକି। ରହିହୁଁ ମୁଦିତ ଦିଵସ ଜିମି କୋକୀ ॥
ବନ ଦୁଖ ନାଥ କହେ ବହୁତେରେ। ଭଯ ବିଷାଦ ପରିତାପ ଘନେରେ ॥
ପ୍ରଭୁ ବିଯୋଗ ଲଵଲେସ ସମାନା। ସବ ମିଲି ହୋହିଂ ନ କୃପାନିଧାନା ॥
ଅସ ଜିଯଁ ଜାନି ସୁଜାନ ସିରୋମନି। ଲେଇଅ ସଙ୍ଗ ମୋହି ଛାଡ़ଇଅ ଜନି ॥
ବିନତୀ ବହୁତ କରୌଂ କା ସ୍ଵାମୀ। କରୁନାମଯ ଉର ଅନ୍ତରଜାମୀ ॥
ଦୋ. ରାଖିଅ ଅଵଧ ଜୋ ଅଵଧି ଲଗି ରହତ ନ ଜନିଅହିଂ ପ୍ରାନ।
ଦୀନବନ୍ଧୁ ସନ୍ଦର ସୁଖଦ ସୀଲ ସନେହ ନିଧାନ ॥ 66 ॥
ମୋହି ମଗ ଚଲତ ନ ହୋଇହି ହାରୀ। ଛିନୁ ଛିନୁ ଚରନ ସରୋଜ ନିହାରୀ ॥
ସବହି ଭାଁତି ପିଯ ସେଵା କରିହୌଂ। ମାରଗ ଜନିତ ସକଲ ଶ୍ରମ ହରିହୌମ୍ ॥
ପାଯ ପଖାରୀ ବୈଠି ତରୁ ଛାହୀଂ। କରିହୁଁ ବାଉ ମୁଦିତ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ଶ୍ରମ କନ ସହିତ ସ୍ଯାମ ତନୁ ଦେଖେଂ। କହଁ ଦୁଖ ସମୁ ପ୍ରାନପତି ପେଖେମ୍ ॥
ସମ ମହି ତୃନ ତରୁପଲ୍ଲଵ ଡାସୀ। ପାଗ ପଲୋଟିହି ସବ ନିସି ଦାସୀ ॥
ବାରବାର ମୃଦୁ ମୂରତି ଜୋହୀ। ଲାଗହି ତାତ ବଯାରି ନ ମୋହୀ।
କୋ ପ୍ରଭୁ ସଁଗ ମୋହି ଚିତଵନିହାରା। ସିଙ୍ଘବଧୁହି ଜିମି ସସକ ସିଆରା ॥
ମୈଂ ସୁକୁମାରି ନାଥ ବନ ଜୋଗୂ। ତୁମ୍ହହି ଉଚିତ ତପ ମୋ କହୁଁ ଭୋଗୂ ॥
ଦୋ. ଐସେଉ ବଚନ କଠୋର ସୁନି ଜୌଂ ନ ହ୍ରଦୁ ବିଲଗାନ।
ତୌ ପ୍ରଭୁ ବିଷମ ବିଯୋଗ ଦୁଖ ସହିହହିଂ ପାଵଁର ପ୍ରାନ ॥ 67 ॥
ଅସ କହି ସୀଯ ବିକଲ ଭି ଭାରୀ। ବଚନ ବିଯୋଗୁ ନ ସକୀ ସଁଭାରୀ ॥
ଦେଖି ଦସା ରଘୁପତି ଜିଯଁ ଜାନା। ହଠି ରାଖେଂ ନହିଂ ରାଖିହି ପ୍ରାନା ॥
କହେଉ କୃପାଲ ଭାନୁକୁଲନାଥା। ପରିହରି ସୋଚୁ ଚଲହୁ ବନ ସାଥା ॥
ନହିଂ ବିଷାଦ କର ଅଵସରୁ ଆଜୂ। ବେଗି କରହୁ ବନ ଗଵନ ସମାଜୂ ॥
କହି ପ୍ରିଯ ବଚନ ପ୍ରିଯା ସମୁଝାଈ। ଲଗେ ମାତୁ ପଦ ଆସିଷ ପାଈ ॥
ବେଗି ପ୍ରଜା ଦୁଖ ମେଟବ ଆଈ। ଜନନୀ ନିଠୁର ବିସରି ଜନି ଜାଈ ॥
ଫିରହି ଦସା ବିଧି ବହୁରି କି ମୋରୀ। ଦେଖିହୁଁ ନଯନ ମନୋହର ଜୋରୀ ॥
ସୁଦିନ ସୁଘରୀ ତାତ କବ ହୋଇହି। ଜନନୀ ଜିଅତ ବଦନ ବିଧୁ ଜୋଇହି ॥
ଦୋ. ବହୁରି ବଚ୍ଛ କହି ଲାଲୁ କହି ରଘୁପତି ରଘୁବର ତାତ।
କବହିଂ ବୋଲାଇ ଲଗାଇ ହିଯଁ ହରଷି ନିରଖିହୁଁ ଗାତ ॥ 68 ॥
ଲଖି ସନେହ କାତରି ମହତାରୀ। ବଚନୁ ନ ଆଵ ବିକଲ ଭି ଭାରୀ ॥
ରାମ ପ୍ରବୋଧୁ କୀନ୍ହ ବିଧି ନାନା। ସମୁ ସନେହୁ ନ ଜାଇ ବଖାନା ॥
ତବ ଜାନକୀ ସାସୁ ପଗ ଲାଗୀ। ସୁନିଅ ମାଯ ମୈଂ ପରମ ଅଭାଗୀ ॥
ସେଵା ସମଯ ଦୈଅଁ ବନୁ ଦୀନ୍ହା। ମୋର ମନୋରଥୁ ସଫଲ ନ କୀନ୍ହା ॥
ତଜବ ଛୋଭୁ ଜନି ଛାଡ़ଇଅ ଛୋହୂ। କରମୁ କଠିନ କଛୁ ଦୋସୁ ନ ମୋହୂ ॥
ସୁନି ସିଯ ବଚନ ସାସୁ ଅକୁଲାନୀ। ଦସା କଵନି ବିଧି କହୌଂ ବଖାନୀ ॥
ବାରହି ବାର ଲାଇ ଉର ଲୀନ୍ହୀ। ଧରି ଧୀରଜୁ ସିଖ ଆସିଷ ଦୀନ୍ହୀ ॥
ଅଚଲ ହୌ ଅହିଵାତୁ ତୁମ୍ହାରା। ଜବ ଲଗି ଗଙ୍ଗ ଜମୁନ ଜଲ ଧାରା ॥
ଦୋ. ସୀତହି ସାସୁ ଅସୀସ ସିଖ ଦୀନ୍ହି ଅନେକ ପ୍ରକାର।
ଚଲୀ ନାଇ ପଦ ପଦୁମ ସିରୁ ଅତି ହିତ ବାରହିଂ ବାର ॥ 69 ॥
ସମାଚାର ଜବ ଲଛିମନ ପାଏ। ବ୍ଯାକୁଲ ବିଲଖ ବଦନ ଉଠି ଧାଏ ॥
କମ୍ପ ପୁଲକ ତନ ନଯନ ସନୀରା। ଗହେ ଚରନ ଅତି ପ୍ରେମ ଅଧୀରା ॥
କହି ନ ସକତ କଛୁ ଚିତଵତ ଠାଢ़ଏ। ମୀନୁ ଦୀନ ଜନୁ ଜଲ ତେଂ କାଢ़ଏ ॥
ସୋଚୁ ହୃଦଯଁ ବିଧି କା ହୋନିହାରା। ସବୁ ସୁଖୁ ସୁକୃତ ସିରାନ ହମାରା ॥
ମୋ କହୁଁ କାହ କହବ ରଘୁନାଥା। ରଖିହହିଂ ଭଵନ କି ଲେହହିଂ ସାଥା ॥
ରାମ ବିଲୋକି ବନ୍ଧୁ କର ଜୋରେଂ। ଦେହ ଗେହ ସବ ସନ ତୃନୁ ତୋରେମ୍ ॥
ବୋଲେ ବଚନୁ ରାମ ନଯ ନାଗର। ସୀଲ ସନେହ ସରଲ ସୁଖ ସାଗର ॥
ତାତ ପ୍ରେମ ବସ ଜନି କଦରାହୂ। ସମୁଝି ହୃଦଯଁ ପରିନାମ ଉଛାହୂ ॥
ଦୋ. ମାତୁ ପିତା ଗୁରୁ ସ୍ଵାମି ସିଖ ସିର ଧରି କରହି ସୁଭାଯଁ।
ଲହେଉ ଲାଭୁ ତିନ୍ହ ଜନମ କର ନତରୁ ଜନମୁ ଜଗ ଜାଯଁ ॥ 70 ॥
ଅସ ଜିଯଁ ଜାନି ସୁନହୁ ସିଖ ଭାଈ। କରହୁ ମାତୁ ପିତୁ ପଦ ସେଵକାଈ ॥
ଭଵନ ଭରତୁ ରିପୁସୂଦନ ନାହୀଂ। ରାଉ ବୃଦ୍ଧ ମମ ଦୁଖୁ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ମୈଂ ବନ ଜାଉଁ ତୁମ୍ହହି ଲେଇ ସାଥା। ହୋଇ ସବହି ବିଧି ଅଵଧ ଅନାଥା ॥
ଗୁରୁ ପିତୁ ମାତୁ ପ୍ରଜା ପରିଵାରୂ। ସବ କହୁଁ ପରି ଦୁସହ ଦୁଖ ଭାରୂ ॥
ରହହୁ କରହୁ ସବ କର ପରିତୋଷୂ। ନତରୁ ତାତ ହୋଇହି ବଡ़ ଦୋଷୂ ॥
ଜାସୁ ରାଜ ପ୍ରିଯ ପ୍ରଜା ଦୁଖାରୀ। ସୋ ନୃପୁ ଅଵସି ନରକ ଅଧିକାରୀ ॥
ରହହୁ ତାତ ଅସି ନୀତି ବିଚାରୀ। ସୁନତ ଲଖନୁ ଭେ ବ୍ଯାକୁଲ ଭାରୀ ॥
ସିଅରେଂ ବଚନ ସୂଖି ଗେ କୈଂସେଂ। ପରସତ ତୁହିନ ତାମରସୁ ଜୈସେମ୍ ॥
ଦୋ. ଉତରୁ ନ ଆଵତ ପ୍ରେମ ବସ ଗହେ ଚରନ ଅକୁଲାଇ।
ନାଥ ଦାସୁ ମୈଂ ସ୍ଵାମି ତୁମ୍ହ ତଜହୁ ତ କାହ ବସାଇ ॥ 71 ॥
ଦୀନ୍ହି ମୋହି ସିଖ ନୀକି ଗୋସାଈଂ। ଲାଗି ଅଗମ ଅପନୀ କଦରାଈମ୍ ॥
ନରବର ଧୀର ଧରମ ଧୁର ଧାରୀ। ନିଗମ ନୀତି କହୁଁ ତେ ଅଧିକାରୀ ॥
ମୈଂ ସିସୁ ପ୍ରଭୁ ସନେହଁ ପ୍ରତିପାଲା। ମନ୍ଦରୁ ମେରୁ କି ଲେହିଂ ମରାଲା ॥
ଗୁର ପିତୁ ମାତୁ ନ ଜାନୁଁ କାହୂ। କହୁଁ ସୁଭାଉ ନାଥ ପତିଆହୂ ॥
ଜହଁ ଲଗି ଜଗତ ସନେହ ସଗାଈ। ପ୍ରୀତି ପ୍ରତୀତି ନିଗମ ନିଜୁ ଗାଈ ॥
ମୋରେଂ ସବି ଏକ ତୁମ୍ହ ସ୍ଵାମୀ। ଦୀନବନ୍ଧୁ ଉର ଅନ୍ତରଜାମୀ ॥
ଧରମ ନୀତି ଉପଦେସିଅ ତାହୀ। କୀରତି ଭୂତି ସୁଗତି ପ୍ରିଯ ଜାହୀ ॥
ମନ କ୍ରମ ବଚନ ଚରନ ରତ ହୋଈ। କୃପାସିନ୍ଧୁ ପରିହରିଅ କି ସୋଈ ॥
ଦୋ. କରୁନାସିନ୍ଧୁ ସୁବନ୍ଧ କେ ସୁନି ମୃଦୁ ବଚନ ବିନୀତ।
ସମୁଝାଏ ଉର ଲାଇ ପ୍ରଭୁ ଜାନି ସନେହଁ ସଭୀତ ॥ 72 ॥
ମାଗହୁ ବିଦା ମାତୁ ସନ ଜାଈ। ଆଵହୁ ବେଗି ଚଲହୁ ବନ ଭାଈ ॥
ମୁଦିତ ଭେ ସୁନି ରଘୁବର ବାନୀ। ଭଯୁ ଲାଭ ବଡ़ ଗି ବଡ़ଇ ହାନୀ ॥
ହରଷିତ ହ୍ଦଯଁ ମାତୁ ପହିଂ ଆଏ। ମନହୁଁ ଅନ୍ଧ ଫିରି ଲୋଚନ ପାଏ।
ଜାଇ ଜନନି ପଗ ନାଯୁ ମାଥା। ମନୁ ରଘୁନନ୍ଦନ ଜାନକି ସାଥା ॥
ପୂଁଛେ ମାତୁ ମଲିନ ମନ ଦେଖୀ। ଲଖନ କହୀ ସବ କଥା ବିସେଷୀ ॥
ଗୀ ସହମି ସୁନି ବଚନ କଠୋରା। ମୃଗୀ ଦେଖି ଦଵ ଜନୁ ଚହୁ ଓରା ॥
ଲଖନ ଲଖେଉ ଭା ଅନରଥ ଆଜୂ। ଏହିଂ ସନେହ ବସ କରବ ଅକାଜୂ ॥
ମାଗତ ବିଦା ସଭଯ ସକୁଚାହୀଂ। ଜାଇ ସଙ୍ଗ ବିଧି କହିହି କି ନାହୀ ॥
ଦୋ. ସମୁଝି ସୁମିତ୍ରାଁ ରାମ ସିଯ ରୂପ ସୁସୀଲୁ ସୁଭାଉ।
ନୃପ ସନେହୁ ଲଖି ଧୁନେଉ ସିରୁ ପାପିନି ଦୀନ୍ହ କୁଦାଉ ॥ 73 ॥
ଧୀରଜୁ ଧରେଉ କୁଅଵସର ଜାନୀ। ସହଜ ସୁହ୍ଦ ବୋଲୀ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ତାତ ତୁମ୍ହାରି ମାତୁ ବୈଦେହୀ। ପିତା ରାମୁ ସବ ଭାଁତି ସନେହୀ ॥
ଅଵଧ ତହାଁ ଜହଁ ରାମ ନିଵାସୂ। ତହଁଇଁ ଦିଵସୁ ଜହଁ ଭାନୁ ପ୍ରକାସୂ ॥
ଜୌ ପୈ ସୀଯ ରାମୁ ବନ ଜାହୀଂ। ଅଵଧ ତୁମ୍ହାର କାଜୁ କଛୁ ନାହିମ୍ ॥
ଗୁର ପିତୁ ମାତୁ ବନ୍ଧୁ ସୁର ସାଈ। ସେଇଅହିଂ ସକଲ ପ୍ରାନ କୀ ନାଈମ୍ ॥
ରାମୁ ପ୍ରାନପ୍ରିଯ ଜୀଵନ ଜୀ କେ। ସ୍ଵାରଥ ରହିତ ସଖା ସବହୀ କୈ ॥
ପୂଜନୀଯ ପ୍ରିଯ ପରମ ଜହାଁ ତେଂ। ସବ ମାନିଅହିଂ ରାମ କେ ନାତେମ୍ ॥
ଅସ ଜିଯଁ ଜାନି ସଙ୍ଗ ବନ ଜାହୂ। ଲେହୁ ତାତ ଜଗ ଜୀଵନ ଲାହୂ ॥
ଦୋ. ଭୂରି ଭାଗ ଭାଜନୁ ଭଯହୁ ମୋହି ସମେତ ବଲି ଜାଉଁ।
ଜୌମ ତୁମ୍ହରେଂ ମନ ଛାଡ़ଇ ଛଲୁ କୀନ୍ହ ରାମ ପଦ ଠାଉଁ ॥ 74 ॥
ପୁତ୍ରଵତୀ ଜୁବତୀ ଜଗ ସୋଈ। ରଘୁପତି ଭଗତୁ ଜାସୁ ସୁତୁ ହୋଈ ॥
ନତରୁ ବାଁଝ ଭଲି ବାଦି ବିଆନୀ। ରାମ ବିମୁଖ ସୁତ ତେଂ ହିତ ଜାନୀ ॥
ତୁମ୍ହରେହିଂ ଭାଗ ରାମୁ ବନ ଜାହୀଂ। ଦୂସର ହେତୁ ତାତ କଛୁ ନାହୀମ୍ ॥
ସକଲ ସୁକୃତ କର ବଡ़ ଫଲୁ ଏହୂ। ରାମ ସୀଯ ପଦ ସହଜ ସନେହୂ ॥
ରାଗ ରୋଷୁ ଇରିଷା ମଦୁ ମୋହୂ। ଜନି ସପନେହୁଁ ଇନ୍ହ କେ ବସ ହୋହୂ ॥
ସକଲ ପ୍ରକାର ବିକାର ବିହାଈ। ମନ କ୍ରମ ବଚନ କରେହୁ ସେଵକାଈ ॥
ତୁମ୍ହ କହୁଁ ବନ ସବ ଭାଁତି ସୁପାସୂ। ସଁଗ ପିତୁ ମାତୁ ରାମୁ ସିଯ ଜାସୂ ॥
ଜେହିଂ ନ ରାମୁ ବନ ଲହହିଂ କଲେସୂ। ସୁତ ସୋଇ କରେହୁ ଇହି ଉପଦେସୂ ॥
ଛଂ. ଉପଦେସୁ ଯହୁ ଜେହିଂ ତାତ ତୁମ୍ହରେ ରାମ ସିଯ ସୁଖ ପାଵହୀଂ।
ପିତୁ ମାତୁ ପ୍ରିଯ ପରିଵାର ପୁର ସୁଖ ସୁରତି ବନ ବିସରାଵହୀଂ।
ତୁଲସୀ ପ୍ରଭୁହି ସିଖ ଦେଇ ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହ ପୁନି ଆସିଷ ଦୀ।
ରତି ହୌ ଅବିରଲ ଅମଲ ସିଯ ରଘୁବୀର ପଦ ନିତ ନିତ ନୀ ॥
ସୋ. ମାତୁ ଚରନ ସିରୁ ନାଇ ଚଲେ ତୁରତ ସଙ୍କିତ ହୃଦଯଁ।
ବାଗୁର ବିଷମ ତୋରାଇ ମନହୁଁ ଭାଗ ମୃଗୁ ଭାଗ ବସ ॥ 75 ॥
ଗେ ଲଖନୁ ଜହଁ ଜାନକିନାଥୂ। ଭେ ମନ ମୁଦିତ ପାଇ ପ୍ରିଯ ସାଥୂ ॥
ବନ୍ଦି ରାମ ସିଯ ଚରନ ସୁହାଏ। ଚଲେ ସଙ୍ଗ ନୃପମନ୍ଦିର ଆଏ ॥
କହହିଂ ପରସପର ପୁର ନର ନାରୀ। ଭଲି ବନାଇ ବିଧି ବାତ ବିଗାରୀ ॥
ତନ କୃସ ଦୁଖୁ ବଦନ ମଲୀନେ। ବିକଲ ମନହୁଁ ମାଖୀ ମଧୁ ଛୀନେ ॥
କର ମୀଜହିଂ ସିରୁ ଧୁନି ପଛିତାହୀଂ। ଜନୁ ବିନ ପଙ୍ଖ ବିହଗ ଅକୁଲାହୀମ୍ ॥
ଭି ବଡ़ଇ ଭୀର ଭୂପ ଦରବାରା। ବରନି ନ ଜାଇ ବିଷାଦୁ ଅପାରା ॥
ସଚିଵଁ ଉଠାଇ ରାଉ ବୈଠାରେ। କହି ପ୍ରିଯ ବଚନ ରାମୁ ପଗୁ ଧାରେ ॥
ସିଯ ସମେତ ଦୌ ତନଯ ନିହାରୀ। ବ୍ଯାକୁଲ ଭଯୁ ଭୂମିପତି ଭାରୀ ॥
ଦୋ. ସୀଯ ସହିତ ସୁତ ସୁଭଗ ଦୌ ଦେଖି ଦେଖି ଅକୁଲାଇ।
ବାରହିଂ ବାର ସନେହ ବସ ରାଉ ଲେଇ ଉର ଲାଇ ॥ 76 ॥
ସକି ନ ବୋଲି ବିକଲ ନରନାହୂ। ସୋକ ଜନିତ ଉର ଦାରୁନ ଦାହୂ ॥
ନାଇ ସୀସୁ ପଦ ଅତି ଅନୁରାଗା। ଉଠି ରଘୁବୀର ବିଦା ତବ ମାଗା ॥
ପିତୁ ଅସୀସ ଆଯସୁ ମୋହି ଦୀଜୈ। ହରଷ ସମଯ ବିସମୁ କତ କୀଜୈ ॥
ତାତ କିଏଁ ପ୍ରିଯ ପ୍ରେମ ପ୍ରମାଦୂ। ଜସୁ ଜଗ ଜାଇ ହୋଇ ଅପବାଦୂ ॥
ସୁନି ସନେହ ବସ ଉଠି ନରନାହାଁ। ବୈଠାରେ ରଘୁପତି ଗହି ବାହାଁ ॥
ସୁନହୁ ତାତ ତୁମ୍ହ କହୁଁ ମୁନି କହହୀଂ। ରାମୁ ଚରାଚର ନାଯକ ଅହହୀମ୍ ॥
ସୁଭ ଅରୁ ଅସୁଭ କରମ ଅନୁହାରୀ। ଈସ ଦେଇ ଫଲୁ ହ୍ଦଯଁ ବିଚାରୀ ॥
କରି ଜୋ କରମ ପାଵ ଫଲ ସୋଈ। ନିଗମ ନୀତି ଅସି କହ ସବୁ କୋଈ ॥
ଦୋ. -ଔରୁ କରୈ ଅପରାଧୁ କୌ ଔର ପାଵ ଫଲ ଭୋଗୁ।
ଅତି ବିଚିତ୍ର ଭଗଵନ୍ତ ଗତି କୋ ଜଗ ଜାନୈ ଜୋଗୁ ॥ 77 ॥
ରାଯଁ ରାମ ରାଖନ ହିତ ଲାଗୀ। ବହୁତ ଉପାଯ କିଏ ଛଲୁ ତ୍ଯାଗୀ ॥
ଲଖୀ ରାମ ରୁଖ ରହତ ନ ଜାନେ। ଧରମ ଧୁରନ୍ଧର ଧୀର ସଯାନେ ॥
ତବ ନୃପ ସୀଯ ଲାଇ ଉର ଲୀନ୍ହୀ। ଅତି ହିତ ବହୁତ ଭାଁତି ସିଖ ଦୀନ୍ହୀ ॥
କହି ବନ କେ ଦୁଖ ଦୁସହ ସୁନାଏ। ସାସୁ ସସୁର ପିତୁ ସୁଖ ସମୁଝାଏ ॥
ସିଯ ମନୁ ରାମ ଚରନ ଅନୁରାଗା। ଘରୁ ନ ସୁଗମୁ ବନୁ ବିଷମୁ ନ ଲାଗା ॥
ଔରୁ ସବହିଂ ସୀଯ ସମୁଝାଈ। କହି କହି ବିପିନ ବିପତି ଅଧିକାଈ ॥
ସଚିଵ ନାରି ଗୁର ନାରି ସଯାନୀ। ସହିତ ସନେହ କହହିଂ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ତୁମ୍ହ କହୁଁ ତୌ ନ ଦୀନ୍ହ ବନବାସୂ। କରହୁ ଜୋ କହହିଂ ସସୁର ଗୁର ସାସୂ ॥
ଦୋ. -ସିଖ ସୀତଲି ହିତ ମଧୁର ମୃଦୁ ସୁନି ସୀତହି ନ ସୋହାନି।
ସରଦ ଚନ୍ଦ ଚନ୍ଦନି ଲଗତ ଜନୁ ଚକୀ ଅକୁଲାନି ॥ 78 ॥
ସୀଯ ସକୁଚ ବସ ଉତରୁ ନ ଦେଈ। ସୋ ସୁନି ତମକି ଉଠୀ କୈକେଈ ॥
ମୁନି ପଟ ଭୂଷନ ଭାଜନ ଆନୀ। ଆଗେଂ ଧରି ବୋଲୀ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ନୃପହି ପ୍ରାନ ପ୍ରିଯ ତୁମ୍ହ ରଘୁବୀରା। ସୀଲ ସନେହ ନ ଛାଡ़ଇହି ଭୀରା ॥
ସୁକୃତ ସୁଜସୁ ପରଲୋକୁ ନସ୍AU। ତୁମ୍ହହି ଜାନ ବନ କହିହି ନ କ୍AU ॥
ଅସ ବିଚାରି ସୋଇ କରହୁ ଜୋ ଭାଵା। ରାମ ଜନନି ସିଖ ସୁନି ସୁଖୁ ପାଵା ॥
ଭୂପହି ବଚନ ବାନସମ ଲାଗେ। କରହିଂ ନ ପ୍ରାନ ପଯାନ ଅଭାଗେ ॥
ଲୋଗ ବିକଲ ମୁରୁଛିତ ନରନାହୂ। କାହ କରିଅ କଛୁ ସୂଝ ନ କାହୂ ॥
ରାମୁ ତୁରତ ମୁନି ବେଷୁ ବନାଈ। ଚଲେ ଜନକ ଜନନିହି ସିରୁ ନାଈ ॥
ଦୋ. ସଜି ବନ ସାଜୁ ସମାଜୁ ସବୁ ବନିତା ବନ୍ଧୁ ସମେତ।
ବନ୍ଦି ବିପ୍ର ଗୁର ଚରନ ପ୍ରଭୁ ଚଲେ କରି ସବହି ଅଚେତ ॥ 79 ॥
ନିକସି ବସିଷ୍ଠ ଦ୍ଵାର ଭେ ଠାଢ़ଏ। ଦେଖେ ଲୋଗ ବିରହ ଦଵ ଦାଢ़ଏ ॥
କହି ପ୍ରିଯ ବଚନ ସକଲ ସମୁଝାଏ। ବିପ୍ର ବୃନ୍ଦ ରଘୁବୀର ବୋଲାଏ ॥
ଗୁର ସନ କହି ବରଷାସନ ଦୀନ୍ହେ। ଆଦର ଦାନ ବିନଯ ବସ କୀନ୍ହେ ॥
ଜାଚକ ଦାନ ମାନ ସନ୍ତୋଷେ। ମୀତ ପୁନୀତ ପ୍ରେମ ପରିତୋଷେ ॥
ଦାସୀଂ ଦାସ ବୋଲାଇ ବହୋରୀ। ଗୁରହି ସୌମ୍ପି ବୋଲେ କର ଜୋରୀ ॥
ସବ କୈ ସାର ସଁଭାର ଗୋସାଈଂ। କରବି ଜନକ ଜନନୀ କୀ ନାଈ ॥
ବାରହିଂ ବାର ଜୋରି ଜୁଗ ପାନୀ। କହତ ରାମୁ ସବ ସନ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ସୋଇ ସବ ଭାଁତି ମୋର ହିତକାରୀ। ଜେହି ତେଂ ରହୈ ଭୁଆଲ ସୁଖାରୀ ॥
ଦୋ. ମାତୁ ସକଲ ମୋରେ ବିରହଁ ଜେହିଂ ନ ହୋହିଂ ଦୁଖ ଦୀନ।
ସୋଇ ଉପାଉ ତୁମ୍ହ କରେହୁ ସବ ପୁର ଜନ ପରମ ପ୍ରବୀନ ॥ 80 ॥
ଏହି ବିଧି ରାମ ସବହି ସମୁଝାଵା। ଗୁର ପଦ ପଦୁମ ହରଷି ସିରୁ ନାଵା।
ଗନପତୀ ଗୌରି ଗିରୀସୁ ମନାଈ। ଚଲେ ଅସୀସ ପାଇ ରଘୁରାଈ ॥
ରାମ ଚଲତ ଅତି ଭଯୁ ବିଷାଦୂ। ସୁନି ନ ଜାଇ ପୁର ଆରତ ନାଦୂ ॥
କୁସଗୁନ ଲଙ୍କ ଅଵଧ ଅତି ସୋକୂ। ହହରଷ ବିଷାଦ ବିବସ ସୁରଲୋକୂ ॥
ଗି ମୁରୁଛା ତବ ଭୂପତି ଜାଗେ। ବୋଲି ସୁମନ୍ତ୍ରୁ କହନ ଅସ ଲାଗେ ॥
ରାମୁ ଚଲେ ବନ ପ୍ରାନ ନ ଜାହୀଂ। କେହି ସୁଖ ଲାଗି ରହତ ତନ ମାହୀଂ।
ଏହି ତେଂ କଵନ ବ୍ଯଥା ବଲଵାନା। ଜୋ ଦୁଖୁ ପାଇ ତଜହିଂ ତନୁ ପ୍ରାନା ॥
ପୁନି ଧରି ଧୀର କହି ନରନାହୂ। ଲୈ ରଥୁ ସଙ୍ଗ ସଖା ତୁମ୍ହ ଜାହୂ ॥
ଦୋ. -ସୁଠି ସୁକୁମାର କୁମାର ଦୌ ଜନକସୁତା ସୁକୁମାରି।
ରଥ ଚଢ़ଆଇ ଦେଖରାଇ ବନୁ ଫିରେହୁ ଗେଁ ଦିନ ଚାରି ॥ 81 ॥
ଜୌ ନହିଂ ଫିରହିଂ ଧୀର ଦୌ ଭାଈ। ସତ୍ଯସନ୍ଧ ଦୃଢ़ବ୍ରତ ରଘୁରାଈ ॥
ତୌ ତୁମ୍ହ ବିନଯ କରେହୁ କର ଜୋରୀ। ଫେରିଅ ପ୍ରଭୁ ମିଥିଲେସକିସୋରୀ ॥
ଜବ ସିଯ କାନନ ଦେଖି ଡେରାଈ। କହେହୁ ମୋରି ସିଖ ଅଵସରୁ ପାଈ ॥
ସାସୁ ସସୁର ଅସ କହେଉ ସଁଦେସୂ। ପୁତ୍ରି ଫିରିଅ ବନ ବହୁତ କଲେସୂ ॥
ପିତୃଗୃହ କବହୁଁ କବହୁଁ ସସୁରାରୀ। ରହେହୁ ଜହାଁ ରୁଚି ହୋଇ ତୁମ୍ହାରୀ ॥
ଏହି ବିଧି କରେହୁ ଉପାଯ କଦମ୍ବା। ଫିରି ତ ହୋଇ ପ୍ରାନ ଅଵଲମ୍ବା ॥
ନାହିଂ ତ ମୋର ମରନୁ ପରିନାମା। କଛୁ ନ ବସାଇ ଭେଁ ବିଧି ବାମା ॥
ଅସ କହି ମୁରୁଛି ପରା ମହି ର୍AU। ରାମୁ ଲଖନୁ ସିଯ ଆନି ଦେଖ୍AU ॥
ଦୋ. -ପାଇ ରଜାଯସୁ ନାଇ ସିରୁ ରଥୁ ଅତି ବେଗ ବନାଇ।
ଗଯୁ ଜହାଁ ବାହେର ନଗର ସୀଯ ସହିତ ଦୌ ଭାଇ ॥ 82 ॥
ତବ ସୁମନ୍ତ୍ର ନୃପ ବଚନ ସୁନାଏ। କରି ବିନତୀ ରଥ ରାମୁ ଚଢ़ଆଏ ॥
ଚଢ़ଇ ରଥ ସୀଯ ସହିତ ଦୌ ଭାଈ। ଚଲେ ହୃଦଯଁ ଅଵଧହି ସିରୁ ନାଈ ॥
ଚଲତ ରାମୁ ଲଖି ଅଵଧ ଅନାଥା। ବିକଲ ଲୋଗ ସବ ଲାଗେ ସାଥା ॥
କୃପାସିନ୍ଧୁ ବହୁବିଧି ସମୁଝାଵହିଂ। ଫିରହିଂ ପ୍ରେମ ବସ ପୁନି ଫିରି ଆଵହିମ୍ ॥
ଲାଗତି ଅଵଧ ଭଯାଵନି ଭାରୀ। ମାନହୁଁ କାଲରାତି ଅଁଧିଆରୀ ॥
ଘୋର ଜନ୍ତୁ ସମ ପୁର ନର ନାରୀ। ଡରପହିଂ ଏକହି ଏକ ନିହାରୀ ॥
ଘର ମସାନ ପରିଜନ ଜନୁ ଭୂତା। ସୁତ ହିତ ମୀତ ମନହୁଁ ଜମଦୂତା ॥
ବାଗନ୍ହ ବିଟପ ବେଲି କୁମ୍ହିଲାହୀଂ। ସରିତ ସରୋଵର ଦେଖି ନ ଜାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ହଯ ଗଯ କୋଟିନ୍ହ କେଲିମୃଗ ପୁରପସୁ ଚାତକ ମୋର।
ପିକ ରଥାଙ୍ଗ ସୁକ ସାରିକା ସାରସ ହଂସ ଚକୋର ॥ 83 ॥
ରାମ ବିଯୋଗ ବିକଲ ସବ ଠାଢ़ଏ। ଜହଁ ତହଁ ମନହୁଁ ଚିତ୍ର ଲିଖି କାଢ़ଏ ॥
ନଗରୁ ସଫଲ ବନୁ ଗହବର ଭାରୀ। ଖଗ ମୃଗ ବିପୁଲ ସକଲ ନର ନାରୀ ॥
ବିଧି କୈକେଈ କିରାତିନି କୀନ୍ହୀ। ଜେଂହି ଦଵ ଦୁସହ ଦସହୁଁ ଦିସି ଦୀନ୍ହୀ ॥
ସହି ନ ସକେ ରଘୁବର ବିରହାଗୀ। ଚଲେ ଲୋଗ ସବ ବ୍ଯାକୁଲ ଭାଗୀ ॥
ସବହିଂ ବିଚାର କୀନ୍ହ ମନ ମାହୀଂ। ରାମ ଲଖନ ସିଯ ବିନୁ ସୁଖୁ ନାହୀମ୍ ॥
ଜହାଁ ରାମୁ ତହଁ ସବୁଇ ସମାଜୂ। ବିନୁ ରଘୁବୀର ଅଵଧ ନହିଂ କାଜୂ ॥
ଚଲେ ସାଥ ଅସ ମନ୍ତ୍ରୁ ଦୃଢ़ଆଈ। ସୁର ଦୁର୍ଲଭ ସୁଖ ସଦନ ବିହାଈ ॥
ରାମ ଚରନ ପଙ୍କଜ ପ୍ରିଯ ଜିନ୍ହହୀ। ବିଷଯ ଭୋଗ ବସ କରହିଂ କି ତିନ୍ହହୀ ॥
ଦୋ. ବାଲକ ବୃଦ୍ଧ ବିହାଇ ଗୃଁହ ଲଗେ ଲୋଗ ସବ ସାଥ।
ତମସା ତୀର ନିଵାସୁ କିଯ ପ୍ରଥମ ଦିଵସ ରଘୁନାଥ ॥ 84 ॥
ରଘୁପତି ପ୍ରଜା ପ୍ରେମବସ ଦେଖୀ। ସଦଯ ହୃଦଯଁ ଦୁଖୁ ଭଯୁ ବିସେଷୀ ॥
କରୁନାମଯ ରଘୁନାଥ ଗୋସାଁଈ। ବେଗି ପାଇଅହିଂ ପୀର ପରାଈ ॥
କହି ସପ୍ରେମ ମୃଦୁ ବଚନ ସୁହାଏ। ବହୁବିଧି ରାମ ଲୋଗ ସମୁଝାଏ ॥
କିଏ ଧରମ ଉପଦେସ ଘନେରେ। ଲୋଗ ପ୍ରେମ ବସ ଫିରହିଂ ନ ଫେରେ ॥
ସୀଲୁ ସନେହୁ ଛାଡ़ଇ ନହିଂ ଜାଈ। ଅସମଞ୍ଜସ ବସ ଭେ ରଘୁରାଈ ॥
ଲୋଗ ସୋଗ ଶ୍ରମ ବସ ଗେ ସୋଈ। କଛୁକ ଦେଵମାଯାଁ ମତି ମୋଈ ॥
ଜବହିଂ ଜାମ ଜୁଗ ଜାମିନି ବୀତୀ। ରାମ ସଚିଵ ସନ କହେଉ ସପ୍ରୀତୀ ॥
ଖୋଜ ମାରି ରଥୁ ହାଁକହୁ ତାତା। ଆନ ଉପାଯଁ ବନିହି ନହିଂ ବାତା ॥
ଦୋ. ରାମ ଲଖନ ସୁଯ ଜାନ ଚଢ़ଇ ସମ୍ଭୁ ଚରନ ସିରୁ ନାଇ ॥
ସଚିଵଁ ଚଲାଯୁ ତୁରତ ରଥୁ ଇତ ଉତ ଖୋଜ ଦୁରାଇ ॥ 85 ॥
ଜାଗେ ସକଲ ଲୋଗ ଭେଁ ଭୋରୂ। ଗେ ରଘୁନାଥ ଭଯୁ ଅତି ସୋରୂ ॥
ରଥ କର ଖୋଜ କତହହୁଁ ନହିଂ ପାଵହିଂ। ରାମ ରାମ କହି ଚହୁ ଦିସି ଧାଵହିମ୍ ॥
ମନହୁଁ ବାରିନିଧି ବୂଡ़ ଜହାଜୂ। ଭଯୁ ବିକଲ ବଡ़ ବନିକ ସମାଜୂ ॥
ଏକହି ଏକ ଦେଂହିଂ ଉପଦେସୂ। ତଜେ ରାମ ହମ ଜାନି କଲେସୂ ॥
ନିନ୍ଦହିଂ ଆପୁ ସରାହହିଂ ମୀନା। ଧିଗ ଜୀଵନୁ ରଘୁବୀର ବିହୀନା ॥
ଜୌଂ ପୈ ପ୍ରିଯ ବିଯୋଗୁ ବିଧି କୀନ୍ହା। ତୌ କସ ମରନୁ ନ ମାଗେଂ ଦୀନ୍ହା ॥
ଏହି ବିଧି କରତ ପ୍ରଲାପ କଲାପା। ଆଏ ଅଵଧ ଭରେ ପରିତାପା ॥
ବିଷମ ବିଯୋଗୁ ନ ଜାଇ ବଖାନା। ଅଵଧି ଆସ ସବ ରାଖହିଂ ପ୍ରାନା ॥
ଦୋ. ରାମ ଦରସ ହିତ ନେମ ବ୍ରତ ଲଗେ କରନ ନର ନାରି।
ମନହୁଁ କୋକ କୋକୀ କମଲ ଦୀନ ବିହୀନ ତମାରି ॥ 86 ॥
ସୀତା ସଚିଵ ସହିତ ଦୌ ଭାଈ। ସୃଙ୍ଗବେରପୁର ପହୁଁଚେ ଜାଈ ॥
ଉତରେ ରାମ ଦେଵସରି ଦେଖୀ। କୀନ୍ହ ଦଣ୍ଡଵତ ହରଷୁ ବିସେଷୀ ॥
ଲଖନ ସଚିଵଁ ସିଯଁ କିଏ ପ୍ରନାମା। ସବହି ସହିତ ସୁଖୁ ପାଯୁ ରାମା ॥
ଗଙ୍ଗ ସକଲ ମୁଦ ମଙ୍ଗଲ ମୂଲା। ସବ ସୁଖ କରନି ହରନି ସବ ସୂଲା ॥
କହି କହି କୋଟିକ କଥା ପ୍ରସଙ୍ଗା। ରାମୁ ବିଲୋକହିଂ ଗଙ୍ଗ ତରଙ୍ଗା ॥
ସଚିଵହି ଅନୁଜହି ପ୍ରିଯହି ସୁନାଈ। ବିବୁଧ ନଦୀ ମହିମା ଅଧିକାଈ ॥
ମଜ୍ଜନୁ କୀନ୍ହ ପନ୍ଥ ଶ୍ରମ ଗଯୂ। ସୁଚି ଜଲୁ ପିଅତ ମୁଦିତ ମନ ଭଯୂ ॥
ସୁମିରତ ଜାହି ମିଟି ଶ୍ରମ ଭାରୂ। ତେହି ଶ୍ରମ ଯହ ଲୌକିକ ବ୍ଯଵହାରୂ ॥
ଦୋ. ସୁଧ୍ଦ ସଚିଦାନନ୍ଦମଯ କନ୍ଦ ଭାନୁକୁଲ କେତୁ।
ଚରିତ କରତ ନର ଅନୁହରତ ସଂସୃତି ସାଗର ସେତୁ ॥ 87 ॥
ଯହ ସୁଧି ଗୁହଁ ନିଷାଦ ଜବ ପାଈ। ମୁଦିତ ଲିଏ ପ୍ରିଯ ବନ୍ଧୁ ବୋଲାଈ ॥
ଲିଏ ଫଲ ମୂଲ ଭେଣ୍ଟ ଭରି ଭାରା। ମିଲନ ଚଲେଉ ହିଁଯଁ ହରଷୁ ଅପାରା ॥
କରି ଦଣ୍ଡଵତ ଭେଣ୍ଟ ଧରି ଆଗେଂ। ପ୍ରଭୁହି ବିଲୋକତ ଅତି ଅନୁରାଗେମ୍ ॥
ସହଜ ସନେହ ବିବସ ରଘୁରାଈ। ପୂଁଛୀ କୁସଲ ନିକଟ ବୈଠାଈ ॥
ନାଥ କୁସଲ ପଦ ପଙ୍କଜ ଦେଖେଂ। ଭଯୁଁ ଭାଗଭାଜନ ଜନ ଲେଖେମ୍ ॥
ଦେଵ ଧରନି ଧନୁ ଧାମୁ ତୁମ୍ହାରା। ମୈଂ ଜନୁ ନୀଚୁ ସହିତ ପରିଵାରା ॥
କୃପା କରିଅ ପୁର ଧାରିଅ ପ୍AU। ଥାପିଯ ଜନୁ ସବୁ ଲୋଗୁ ସିହ୍AU ॥
କହେହୁ ସତ୍ଯ ସବୁ ସଖା ସୁଜାନା। ମୋହି ଦୀନ୍ହ ପିତୁ ଆଯସୁ ଆନା ॥
ଦୋ. ବରଷ ଚାରିଦସ ବାସୁ ବନ ମୁନି ବ୍ରତ ବେଷୁ ଅହାରୁ।
ଗ୍ରାମ ବାସୁ ନହିଂ ଉଚିତ ସୁନି ଗୁହହି ଭଯୁ ଦୁଖୁ ଭାରୁ ॥ 88 ॥
ରାମ ଲଖନ ସିଯ ରୂପ ନିହାରୀ। କହହିଂ ସପ୍ରେମ ଗ୍ରାମ ନର ନାରୀ ॥
ତେ ପିତୁ ମାତୁ କହହୁ ସଖି କୈସେ। ଜିନ୍ହ ପଠେ ବନ ବାଲକ ଐସେ ॥
ଏକ କହହିଂ ଭଲ ଭୂପତି କୀନ୍ହା। ଲୋଯନ ଲାହୁ ହମହି ବିଧି ଦୀନ୍ହା ॥
ତବ ନିଷାଦପତି ଉର ଅନୁମାନା। ତରୁ ସିଂସୁପା ମନୋହର ଜାନା ॥
ଲୈ ରଘୁନାଥହି ଠାଉଁ ଦେଖାଵା। କହେଉ ରାମ ସବ ଭାଁତି ସୁହାଵା ॥
ପୁରଜନ କରି ଜୋହାରୁ ଘର ଆଏ। ରଘୁବର ସନ୍ଧ୍ଯା କରନ ସିଧାଏ ॥
ଗୁହଁ ସଁଵାରି ସାଁଥରୀ ଡସାଈ। କୁସ କିସଲଯମଯ ମୃଦୁଲ ସୁହାଈ ॥
ସୁଚି ଫଲ ମୂଲ ମଧୁର ମୃଦୁ ଜାନୀ। ଦୋନା ଭରି ଭରି ରାଖେସି ପାନୀ ॥
ଦୋ. ସିଯ ସୁମନ୍ତ୍ର ଭ୍ରାତା ସହିତ କନ୍ଦ ମୂଲ ଫଲ ଖାଇ।
ସଯନ କୀନ୍ହ ରଘୁବଂସମନି ପାଯ ପଲୋଟତ ଭାଇ ॥ 89 ॥
ଉଠେ ଲଖନୁ ପ୍ରଭୁ ସୋଵତ ଜାନୀ। କହି ସଚିଵହି ସୋଵନ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
କଛୁକ ଦୂର ସଜି ବାନ ସରାସନ। ଜାଗନ ଲଗେ ବୈଠି ବୀରାସନ ॥
ଗୁଁହ ବୋଲାଇ ପାହରୂ ପ୍ରତୀତୀ। ଠାଵଁ ଠାଁଵ ରାଖେ ଅତି ପ୍ରୀତୀ ॥
ଆପୁ ଲଖନ ପହିଂ ବୈଠେଉ ଜାଈ। କଟି ଭାଥୀ ସର ଚାପ ଚଢ़ଆଈ ॥
ସୋଵତ ପ୍ରଭୁହି ନିହାରି ନିଷାଦୂ। ଭଯୁ ପ୍ରେମ ବସ ହ୍ଦଯଁ ବିଷାଦୂ ॥
ତନୁ ପୁଲକିତ ଜଲୁ ଲୋଚନ ବହୀ। ବଚନ ସପ୍ରେମ ଲଖନ ସନ କହୀ ॥
ଭୂପତି ଭଵନ ସୁଭାଯଁ ସୁହାଵା। ସୁରପତି ସଦନୁ ନ ପଟତର ପାଵା ॥
ମନିମଯ ରଚିତ ଚାରୁ ଚୌବାରେ। ଜନୁ ରତିପତି ନିଜ ହାଥ ସଁଵାରେ ॥
ଦୋ. ସୁଚି ସୁବିଚିତ୍ର ସୁଭୋଗମଯ ସୁମନ ସୁଗନ୍ଧ ସୁବାସ।
ପଲଁଗ ମଞ୍ଜୁ ମନିଦୀପ ଜହଁ ସବ ବିଧି ସକଲ ସୁପାସ ॥ 90 ॥
ବିବିଧ ବସନ ଉପଧାନ ତୁରାଈ। ଛୀର ଫେନ ମୃଦୁ ବିସଦ ସୁହାଈ ॥
ତହଁ ସିଯ ରାମୁ ସଯନ ନିସି କରହୀଂ। ନିଜ ଛବି ରତି ମନୋଜ ମଦୁ ହରହୀମ୍ ॥
ତେ ସିଯ ରାମୁ ସାଥରୀଂ ସୋଏ। ଶ୍ରମିତ ବସନ ବିନୁ ଜାହିଂ ନ ଜୋଏ ॥
ମାତୁ ପିତା ପରିଜନ ପୁରବାସୀ। ସଖା ସୁସୀଲ ଦାସ ଅରୁ ଦାସୀ ॥
ଜୋଗଵହିଂ ଜିନ୍ହହି ପ୍ରାନ କୀ ନାଈ। ମହି ସୋଵତ ତେଇ ରାମ ଗୋସାଈମ୍ ॥
ପିତା ଜନକ ଜଗ ବିଦିତ ପ୍ରଭ୍AU। ସସୁର ସୁରେସ ସଖା ରଘୁର୍AU ॥
ରାମଚନ୍ଦୁ ପତି ସୋ ବୈଦେହୀ। ସୋଵତ ମହି ବିଧି ବାମ ନ କେହୀ ॥
ସିଯ ରଘୁବୀର କି କାନନ ଜୋଗୂ। କରମ ପ୍ରଧାନ ସତ୍ଯ କହ ଲୋଗୂ ॥
ଦୋ. କୈକଯନନ୍ଦିନି ମନ୍ଦମତି କଠିନ କୁଟିଲପନୁ କୀନ୍ହ।
ଜେହୀଂ ରଘୁନନ୍ଦନ ଜାନକିହି ସୁଖ ଅଵସର ଦୁଖୁ ଦୀନ୍ହ ॥ 91 ॥
ଭି ଦିନକର କୁଲ ବିଟପ କୁଠାରୀ। କୁମତି କୀନ୍ହ ସବ ବିସ୍ଵ ଦୁଖାରୀ ॥
ଭଯୁ ବିଷାଦୁ ନିଷାଦହି ଭାରୀ। ରାମ ସୀଯ ମହି ସଯନ ନିହାରୀ ॥
ବୋଲେ ଲଖନ ମଧୁର ମୃଦୁ ବାନୀ। ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ଭଗତି ରସ ସାନୀ ॥
କାହୁ ନ କୌ ସୁଖ ଦୁଖ କର ଦାତା। ନିଜ କୃତ କରମ ଭୋଗ ସବୁ ଭ୍ରାତା ॥
ଜୋଗ ବିଯୋଗ ଭୋଗ ଭଲ ମନ୍ଦା। ହିତ ଅନହିତ ମଧ୍ଯମ ଭ୍ରମ ଫନ୍ଦା ॥
ଜନମୁ ମରନୁ ଜହଁ ଲଗି ଜଗ ଜାଲୂ। ସମ୍ପତୀ ବିପତି କରମୁ ଅରୁ କାଲୂ ॥
ଧରନି ଧାମୁ ଧନୁ ପୁର ପରିଵାରୂ। ସରଗୁ ନରକୁ ଜହଁ ଲଗି ବ୍ଯଵହାରୂ ॥
ଦେଖିଅ ସୁନିଅ ଗୁନିଅ ମନ ମାହୀଂ। ମୋହ ମୂଲ ପରମାରଥୁ ନାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ସପନେଂ ହୋଇ ଭିଖାରି ନୃପ ରଙ୍କୁ ନାକପତି ହୋଇ।
ଜାଗେଂ ଲାଭୁ ନ ହାନି କଛୁ ତିମି ପ୍ରପଞ୍ଚ ଜିଯଁ ଜୋଇ ॥ 92 ॥
ଅସ ବିଚାରି ନହିଂ କୀଜା ରୋସୂ। କାହୁହି ବାଦି ନ ଦେଇଅ ଦୋସୂ ॥
ମୋହ ନିସାଁ ସବୁ ସୋଵନିହାରା। ଦେଖିଅ ସପନ ଅନେକ ପ୍ରକାରା ॥
ଏହିଂ ଜଗ ଜାମିନି ଜାଗହିଂ ଜୋଗୀ। ପରମାରଥୀ ପ୍ରପଞ୍ଚ ବିଯୋଗୀ ॥
ଜାନିଅ ତବହିଂ ଜୀଵ ଜଗ ଜାଗା। ଜବ ଜବ ବିଷଯ ବିଲାସ ବିରାଗା ॥
ହୋଇ ବିବେକୁ ମୋହ ଭ୍ରମ ଭାଗା। ତବ ରଘୁନାଥ ଚରନ ଅନୁରାଗା ॥
ସଖା ପରମ ପରମାରଥୁ ଏହୂ। ମନ କ୍ରମ ବଚନ ରାମ ପଦ ନେହୂ ॥
ରାମ ବ୍ରହ୍ମ ପରମାରଥ ରୂପା। ଅବିଗତ ଅଲଖ ଅନାଦି ଅନୂପା ॥
ସକଲ ବିକାର ରହିତ ଗତଭେଦା। କହି ନିତ ନେତି ନିରୂପହିଂ ବେଦା।
ଦୋ. ଭଗତ ଭୂମି ଭୂସୁର ସୁରଭି ସୁର ହିତ ଲାଗି କୃପାଲ।
କରତ ଚରିତ ଧରି ମନୁଜ ତନୁ ସୁନତ ମିଟହି ଜଗ ଜାଲ ॥ 93 ॥
ମାସପାରାଯଣ, ପନ୍ଦ୍ରହଵା ଵିଶ୍ରାମ
ସଖା ସମୁଝି ଅସ ପରିହରି ମୋହୁ। ସିଯ ରଘୁବୀର ଚରନ ରତ ହୋହୂ ॥
କହତ ରାମ ଗୁନ ଭା ଭିନୁସାରା। ଜାଗେ ଜଗ ମଙ୍ଗଲ ସୁଖଦାରା ॥
ସକଲ ସୋଚ କରି ରାମ ନହାଵା। ସୁଚି ସୁଜାନ ବଟ ଛୀର ମଗାଵା ॥
ଅନୁଜ ସହିତ ସିର ଜଟା ବନାଏ। ଦେଖି ସୁମନ୍ତ୍ର ନଯନ ଜଲ ଛାଏ ॥
ହୃଦଯଁ ଦାହୁ ଅତି ବଦନ ମଲୀନା। କହ କର ଜୋରି ବଚନ ଅତି ଦୀନା ॥
ନାଥ କହେଉ ଅସ କୋସଲନାଥା। ଲୈ ରଥୁ ଜାହୁ ରାମ କେଂ ସାଥା ॥
ବନୁ ଦେଖାଇ ସୁରସରି ଅନ୍ହଵାଈ। ଆନେହୁ ଫେରି ବେଗି ଦୌ ଭାଈ ॥
ଲଖନୁ ରାମୁ ସିଯ ଆନେହୁ ଫେରୀ। ସଂସଯ ସକଲ ସଁକୋଚ ନିବେରୀ ॥
ଦୋ. ନୃପ ଅସ କହେଉ ଗୋସାଈଁ ଜସ କହି କରୌଂ ବଲି ସୋଇ।
କରି ବିନତୀ ପାଯନ୍ହ ପରେଉ ଦୀନ୍ହ ବାଲ ଜିମି ରୋଇ ॥ 94 ॥
ତାତ କୃପା କରି କୀଜିଅ ସୋଈ। ଜାତେଂ ଅଵଧ ଅନାଥ ନ ହୋଈ ॥
ମନ୍ତ୍ରହି ରାମ ଉଠାଇ ପ୍ରବୋଧା। ତାତ ଧରମ ମତୁ ତୁମ୍ହ ସବୁ ସୋଧା ॥
ସିବି ଦଧୀଚି ହରିଚନ୍ଦ ନରେସା। ସହେ ଧରମ ହିତ କୋଟି କଲେସା ॥
ରନ୍ତିଦେଵ ବଲି ଭୂପ ସୁଜାନା। ଧରମୁ ଧରେଉ ସହି ସଙ୍କଟ ନାନା ॥
ଧରମୁ ନ ଦୂସର ସତ୍ଯ ସମାନା। ଆଗମ ନିଗମ ପୁରାନ ବଖାନା ॥
ମୈଂ ସୋଇ ଧରମୁ ସୁଲଭ କରି ପାଵା। ତଜେଂ ତିହୂଁ ପୁର ଅପଜସୁ ଛାଵା ॥
ସମ୍ଭାଵିତ କହୁଁ ଅପଜସ ଲାହୂ। ମରନ କୋଟି ସମ ଦାରୁନ ଦାହୂ ॥
ତୁମ୍ହ ସନ ତାତ ବହୁତ କା କହୂଁ। ଦିଏଁ ଉତରୁ ଫିରି ପାତକୁ ଲହୂଁ ॥
ଦୋ. ପିତୁ ପଦ ଗହି କହି କୋଟି ନତି ବିନଯ କରବ କର ଜୋରି।
ଚିନ୍ତା କଵନିହୁ ବାତ କୈ ତାତ କରିଅ ଜନି ମୋରି ॥ 95 ॥
ତୁମ୍ହ ପୁନି ପିତୁ ସମ ଅତି ହିତ ମୋରେଂ। ବିନତୀ କରୁଁ ତାତ କର ଜୋରେମ୍ ॥
ସବ ବିଧି ସୋଇ କରତବ୍ଯ ତୁମ୍ହାରେଂ। ଦୁଖ ନ ପାଵ ପିତୁ ସୋଚ ହମାରେମ୍ ॥
ସୁନି ରଘୁନାଥ ସଚିଵ ସମ୍ବାଦୂ। ଭଯୁ ସପରିଜନ ବିକଲ ନିଷାଦୂ ॥
ପୁନି କଛୁ ଲଖନ କହୀ କଟୁ ବାନୀ। ପ୍ରଭୁ ବରଜେ ବଡ़ ଅନୁଚିତ ଜାନୀ ॥
ସକୁଚି ରାମ ନିଜ ସପଥ ଦେଵାଈ। ଲଖନ ସଁଦେସୁ କହିଅ ଜନି ଜାଈ ॥
କହ ସୁମନ୍ତ୍ରୁ ପୁନି ଭୂପ ସଁଦେସୂ। ସହି ନ ସକିହି ସିଯ ବିପିନ କଲେସୂ ॥
ଜେହି ବିଧି ଅଵଧ ଆଵ ଫିରି ସୀଯା। ସୋଇ ରଘୁବରହି ତୁମ୍ହହି କରନୀଯା ॥
ନତରୁ ନିପଟ ଅଵଲମ୍ବ ବିହୀନା। ମୈଂ ନ ଜିଅବ ଜିମି ଜଲ ବିନୁ ମୀନା ॥
ଦୋ. ମିକେଂ ସସରେଂ ସକଲ ସୁଖ ଜବହିଂ ଜହାଁ ମନୁ ମାନ ॥
ତଁହ ତବ ରହିହି ସୁଖେନ ସିଯ ଜବ ଲଗି ବିପତି ବିହାନ ॥ 96 ॥
ବିନତୀ ଭୂପ କୀନ୍ହ ଜେହି ଭାଁତୀ। ଆରତି ପ୍ରୀତି ନ ସୋ କହି ଜାତୀ ॥
ପିତୁ ସଁଦେସୁ ସୁନି କୃପାନିଧାନା। ସିଯହି ଦୀନ୍ହ ସିଖ କୋଟି ବିଧାନା ॥
ସାସୁ ସସୁର ଗୁର ପ୍ରିଯ ପରିଵାରୂ। ଫିରତୁ ତ ସବ କର ମିଟୈ ଖଭାରୂ ॥
ସୁନି ପତି ବଚନ କହତି ବୈଦେହୀ। ସୁନହୁ ପ୍ରାନପତି ପରମ ସନେହୀ ॥
ପ୍ରଭୁ କରୁନାମଯ ପରମ ବିବେକୀ। ତନୁ ତଜି ରହତି ଛାଁହ କିମି ଛେଙ୍କୀ ॥
ପ୍ରଭା ଜାଇ କହଁ ଭାନୁ ବିହାଈ। କହଁ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ଚନ୍ଦୁ ତଜି ଜାଈ ॥
ପତିହି ପ୍ରେମମଯ ବିନଯ ସୁନାଈ। କହତି ସଚିଵ ସନ ଗିରା ସୁହାଈ ॥
ତୁମ୍ହ ପିତୁ ସସୁର ସରିସ ହିତକାରୀ। ଉତରୁ ଦେଉଁ ଫିରି ଅନୁଚିତ ଭାରୀ ॥
ଦୋ. ଆରତି ବସ ସନମୁଖ ଭିଉଁ ବିଲଗୁ ନ ମାନବ ତାତ।
ଆରଜସୁତ ପଦ କମଲ ବିନୁ ବାଦି ଜହାଁ ଲଗି ନାତ ॥ 97 ॥
ପିତୁ ବୈଭଵ ବିଲାସ ମୈଂ ଡୀଠା। ନୃପ ମନି ମୁକୁଟ ମିଲିତ ପଦ ପୀଠା ॥
ସୁଖନିଧାନ ଅସ ପିତୁ ଗୃହ ମୋରେଂ। ପିଯ ବିହୀନ ମନ ଭାଵ ନ ଭୋରେମ୍ ॥
ସସୁର ଚକ୍କଵି କୋସଲର୍AU। ଭୁଵନ ଚାରିଦସ ପ୍ରଗଟ ପ୍ରଭ୍AU ॥
ଆଗେଂ ହୋଇ ଜେହି ସୁରପତି ଲେଈ। ଅରଧ ସିଙ୍ଘାସନ ଆସନୁ ଦେଈ ॥
ସସୁରୁ ଏତାଦୃସ ଅଵଧ ନିଵାସୂ। ପ୍ରିଯ ପରିଵାରୁ ମାତୁ ସମ ସାସୂ ॥
ବିନୁ ରଘୁପତି ପଦ ପଦୁମ ପରାଗା। ମୋହି କେଉ ସପନେହୁଁ ସୁଖଦ ନ ଲାଗା ॥
ଅଗମ ପନ୍ଥ ବନଭୂମି ପହାରା। କରି କେହରି ସର ସରିତ ଅପାରା ॥
କୋଲ କିରାତ କୁରଙ୍ଗ ବିହଙ୍ଗା। ମୋହି ସବ ସୁଖଦ ପ୍ରାନପତି ସଙ୍ଗା ॥
ଦୋ. ସାସୁ ସସୁର ସନ ମୋରି ହୁଁତି ବିନଯ କରବି ପରି ପାଯଁ ॥
ମୋର ସୋଚୁ ଜନି କରିଅ କଛୁ ମୈଂ ବନ ସୁଖୀ ସୁଭାଯଁ ॥ 98 ॥
ପ୍ରାନନାଥ ପ୍ରିଯ ଦେଵର ସାଥା। ବୀର ଧୁରୀନ ଧରେଂ ଧନୁ ଭାଥା ॥
ନହିଂ ମଗ ଶ୍ରମୁ ଭ୍ରମୁ ଦୁଖ ମନ ମୋରେଂ। ମୋହି ଲଗି ସୋଚୁ କରିଅ ଜନି ଭୋରେମ୍ ॥
ସୁନି ସୁମନ୍ତ୍ରୁ ସିଯ ସୀତଲି ବାନୀ। ଭଯୁ ବିକଲ ଜନୁ ଫନି ମନି ହାନୀ ॥
ନଯନ ସୂଝ ନହିଂ ସୁନି ନ କାନା। କହି ନ ସକି କଛୁ ଅତି ଅକୁଲାନା ॥
ରାମ ପ୍ରବୋଧୁ କୀନ୍ହ ବହୁ ଭାଁତି। ତଦପି ହୋତି ନହିଂ ସୀତଲି ଛାତୀ ॥
ଜତନ ଅନେକ ସାଥ ହିତ କୀନ୍ହେ। ଉଚିତ ଉତର ରଘୁନନ୍ଦନ ଦୀନ୍ହେ ॥
ମେଟି ଜାଇ ନହିଂ ରାମ ରଜାଈ। କଠିନ କରମ ଗତି କଛୁ ନ ବସାଈ ॥
ରାମ ଲଖନ ସିଯ ପଦ ସିରୁ ନାଈ। ଫିରେଉ ବନିକ ଜିମି ମୂର ଗଵାଁଈ ॥
ଦୋ. -ରଥ ହାଁକେଉ ହଯ ରାମ ତନ ହେରି ହେରି ହିହିନାହିଂ।
ଦେଖି ନିଷାଦ ବିଷାଦବସ ଧୁନହିଂ ସୀସ ପଛିତାହିମ୍ ॥ 99 ॥
ଜାସୁ ବିଯୋଗ ବିକଲ ପସୁ ଐସେ। ପ୍ରଜା ମାତୁ ପିତୁ ଜୀହହିଂ କୈସେମ୍ ॥
ବରବସ ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରୁ ପଠାଏ। ସୁରସରି ତୀର ଆପୁ ତବ ଆଏ ॥
ମାଗୀ ନାଵ ନ କେଵଟୁ ଆନା। କହି ତୁମ୍ହାର ମରମୁ ମୈଂ ଜାନା ॥
ଚରନ କମଲ ରଜ କହୁଁ ସବୁ କହୀ। ମାନୁଷ କରନି ମୂରି କଛୁ ଅହୀ ॥
ଛୁଅତ ସିଲା ଭି ନାରି ସୁହାଈ। ପାହନ ତେଂ ନ କାଠ କଠିନାଈ ॥
ତରନିଉ ମୁନି ଘରିନି ହୋଇ ଜାଈ। ବାଟ ପରି ମୋରି ନାଵ ଉଡ़ଆଈ ॥
ଏହିଂ ପ୍ରତିପାଲୁଁ ସବୁ ପରିଵାରୂ। ନହିଂ ଜାନୁଁ କଛୁ ଔର କବାରୂ ॥
ଜୌ ପ୍ରଭୁ ପାର ଅଵସି ଗା ଚହହୂ। ମୋହି ପଦ ପଦୁମ ପଖାରନ କହହୂ ॥
ଛଂ. ପଦ କମଲ ଧୋଇ ଚଢ़ଆଇ ନାଵ ନ ନାଥ ଉତରାଈ ଚହୌଂ।
ମୋହି ରାମ ରାଉରି ଆନ ଦସରଥ ସପଥ ସବ ସାଚୀ କହୌମ୍ ॥
ବରୁ ତୀର ମାରହୁଁ ଲଖନୁ ପୈ ଜବ ଲଗି ନ ପାଯ ପଖାରିହୌଂ।
ତବ ଲଗି ନ ତୁଲସୀଦାସ ନାଥ କୃପାଲ ପାରୁ ଉତାରିହୌମ୍ ॥
ସୋ. ସୁନି କେବଟ କେ ବୈନ ପ୍ରେମ ଲପେଟେ ଅଟପଟେ।
ବିହସେ କରୁନାଐନ ଚିତି ଜାନକୀ ଲଖନ ତନ ॥ 100 ॥
କୃପାସିନ୍ଧୁ ବୋଲେ ମୁସୁକାଈ। ସୋଇ କରୁ ଜେଂହି ତଵ ନାଵ ନ ଜାଈ ॥
ଵେଗି ଆନୁ ଜଲ ପାଯ ପଖାରୂ। ହୋତ ବିଲମ୍ବୁ ଉତାରହି ପାରୂ ॥
ଜାସୁ ନାମ ସୁମରତ ଏକ ବାରା। ଉତରହିଂ ନର ଭଵସିନ୍ଧୁ ଅପାରା ॥
ସୋଇ କୃପାଲୁ କେଵଟହି ନିହୋରା। ଜେହିଂ ଜଗୁ କିଯ ତିହୁ ପଗହୁ ତେ ଥୋରା ॥
ପଦ ନଖ ନିରଖି ଦେଵସରି ହରଷୀ। ସୁନି ପ୍ରଭୁ ବଚନ ମୋହଁ ମତି କରଷୀ ॥
କେଵଟ ରାମ ରଜାଯସୁ ପାଵା। ପାନି କଠଵତା ଭରି ଲେଇ ଆଵା ॥
ଅତି ଆନନ୍ଦ ଉମଗି ଅନୁରାଗା। ଚରନ ସରୋଜ ପଖାରନ ଲାଗା ॥
ବରଷି ସୁମନ ସୁର ସକଲ ସିହାହୀଂ। ଏହି ସମ ପୁନ୍ଯପୁଞ୍ଜ କୌ ନାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ପଦ ପଖାରି ଜଲୁ ପାନ କରି ଆପୁ ସହିତ ପରିଵାର।
ପିତର ପାରୁ କରି ପ୍ରଭୁହି ପୁନି ମୁଦିତ ଗଯୁ ଲେଇ ପାର ॥ 101 ॥
ଉତରି ଠାଡ़ ଭେ ସୁରସରି ରେତା। ସୀଯରାମ ଗୁହ ଲଖନ ସମେତା ॥
କେଵଟ ଉତରି ଦଣ୍ଡଵତ କୀନ୍ହା। ପ୍ରଭୁହି ସକୁଚ ଏହି ନହିଂ କଛୁ ଦୀନ୍ହା ॥
ପିଯ ହିଯ କୀ ସିଯ ଜାନନିହାରୀ। ମନି ମୁଦରୀ ମନ ମୁଦିତ ଉତାରୀ ॥
କହେଉ କୃପାଲ ଲେହି ଉତରାଈ। କେଵଟ ଚରନ ଗହେ ଅକୁଲାଈ ॥
ନାଥ ଆଜୁ ମୈଂ କାହ ନ ପାଵା। ମିଟେ ଦୋଷ ଦୁଖ ଦାରିଦ ଦାଵା ॥
ବହୁତ କାଲ ମୈଂ କୀନ୍ହି ମଜୂରୀ। ଆଜୁ ଦୀନ୍ହ ବିଧି ବନି ଭଲି ଭୂରୀ ॥
ଅବ କଛୁ ନାଥ ନ ଚାହିଅ ମୋରେଂ। ଦୀନଦଯାଲ ଅନୁଗ୍ରହ ତୋରେମ୍ ॥
ଫିରତୀ ବାର ମୋହି ଜେ ଦେବା। ସୋ ପ୍ରସାଦୁ ମୈଂ ସିର ଧରି ଲେବା ॥
ଦୋ. ବହୁତ କୀନ୍ହ ପ୍ରଭୁ ଲଖନ ସିଯଁ ନହିଂ କଛୁ କେଵଟୁ ଲେଇ।
ବିଦା କୀନ୍ହ କରୁନାଯତନ ଭଗତି ବିମଲ ବରୁ ଦେଇ ॥ 102 ॥
ତବ ମଜ୍ଜନୁ କରି ରଘୁକୁଲନାଥା। ପୂଜି ପାରଥିଵ ନାଯୁ ମାଥା ॥
ସିଯଁ ସୁରସରିହି କହେଉ କର ଜୋରୀ। ମାତୁ ମନୋରଥ ପୁରୁବି ମୋରୀ ॥
ପତି ଦେଵର ସଙ୍ଗ କୁସଲ ବହୋରୀ। ଆଇ କରୌଂ ଜେହିଂ ପୂଜା ତୋରୀ ॥
ସୁନି ସିଯ ବିନଯ ପ୍ରେମ ରସ ସାନୀ। ଭି ତବ ବିମଲ ବାରି ବର ବାନୀ ॥
ସୁନୁ ରଘୁବୀର ପ୍ରିଯା ବୈଦେହୀ। ତଵ ପ୍ରଭାଉ ଜଗ ବିଦିତ ନ କେହୀ ॥
ଲୋକପ ହୋହିଂ ବିଲୋକତ ତୋରେଂ। ତୋହି ସେଵହିଂ ସବ ସିଧି କର ଜୋରେମ୍ ॥
ତୁମ୍ହ ଜୋ ହମହି ବଡ़ଇ ବିନଯ ସୁନାଈ। କୃପା କୀନ୍ହି ମୋହି ଦୀନ୍ହି ବଡ़ଆଈ ॥
ତଦପି ଦେବି ମୈଂ ଦେବି ଅସୀସା। ସଫଲ ହୋପନ ହିତ ନିଜ ବାଗୀସା ॥
ଦୋ. ପ୍ରାନନାଥ ଦେଵର ସହିତ କୁସଲ କୋସଲା ଆଇ।
ପୂଜହି ସବ ମନକାମନା ସୁଜସୁ ରହିହି ଜଗ ଛାଇ ॥ 103 ॥
ଗଙ୍ଗ ବଚନ ସୁନି ମଙ୍ଗଲ ମୂଲା। ମୁଦିତ ସୀଯ ସୁରସରି ଅନୁକୁଲା ॥
ତବ ପ୍ରଭୁ ଗୁହହି କହେଉ ଘର ଜାହୂ। ସୁନତ ସୂଖ ମୁଖୁ ଭା ଉର ଦାହୂ ॥
ଦୀନ ବଚନ ଗୁହ କହ କର ଜୋରୀ। ବିନଯ ସୁନହୁ ରଘୁକୁଲମନି ମୋରୀ ॥
ନାଥ ସାଥ ରହି ପନ୍ଥୁ ଦେଖାଈ। କରି ଦିନ ଚାରି ଚରନ ସେଵକାଈ ॥
ଜେହିଂ ବନ ଜାଇ ରହବ ରଘୁରାଈ। ପରନକୁଟୀ ମୈଂ କରବି ସୁହାଈ ॥
ତବ ମୋହି କହଁ ଜସି ଦେବ ରଜାଈ। ସୋଇ କରିହୁଁ ରଘୁବୀର ଦୋହାଈ ॥
ସହଜ ସନେହ ରାମ ଲଖି ତାସୁ। ସଙ୍ଗ ଲୀନ୍ହ ଗୁହ ହୃଦଯ ହୁଲାସୂ ॥
ପୁନି ଗୁହଁ ଗ୍ଯାତି ବୋଲି ସବ ଲୀନ୍ହେ। କରି ପରିତୋଷୁ ବିଦା ତବ କୀନ୍ହେ ॥
ଦୋ. ତବ ଗନପତି ସିଵ ସୁମିରି ପ୍ରଭୁ ନାଇ ସୁରସରିହି ମାଥ। ì
ସଖା ଅନୁଜ ସିଯା ସହିତ ବନ ଗଵନୁ କୀନ୍ହ ରଧୁନାଥ ॥ 104 ॥
ତେହି ଦିନ ଭଯୁ ବିଟପ ତର ବାସୂ। ଲଖନ ସଖାଁ ସବ କୀନ୍ହ ସୁପାସୂ ॥
ପ୍ରାତ ପ୍ରାତକୃତ କରି ରଧୁସାଈ। ତୀରଥରାଜୁ ଦୀଖ ପ୍ରଭୁ ଜାଈ ॥
ସଚିଵ ସତ୍ଯ ଶ୍ରଧ୍ଦା ପ୍ରିଯ ନାରୀ। ମାଧଵ ସରିସ ମୀତୁ ହିତକାରୀ ॥
ଚାରି ପଦାରଥ ଭରା ଭଁଡାରୁ। ପୁନ୍ଯ ପ୍ରଦେସ ଦେସ ଅତି ଚାରୁ ॥
ଛେତ୍ର ଅଗମ ଗଢ़ଉ ଗାଢ़ ସୁହାଵା। ସପନେହୁଁ ନହିଂ ପ୍ରତିପଚ୍ଛିନ୍ହ ପାଵା ॥
ସେନ ସକଲ ତୀରଥ ବର ବୀରା। କଲୁଷ ଅନୀକ ଦଲନ ରନଧୀରା ॥
ସଙ୍ଗମୁ ସିଂହାସନୁ ସୁଠି ସୋହା। ଛତ୍ରୁ ଅଖଯବଟୁ ମୁନି ମନୁ ମୋହା ॥
ଚଵଁର ଜମୁନ ଅରୁ ଗଙ୍ଗ ତରଙ୍ଗା। ଦେଖି ହୋହିଂ ଦୁଖ ଦାରିଦ ଭଙ୍ଗା ॥
ଦୋ. ସେଵହିଂ ସୁକୃତି ସାଧୁ ସୁଚି ପାଵହିଂ ସବ ମନକାମ।
ବନ୍ଦୀ ବେଦ ପୁରାନ ଗନ କହହିଂ ବିମଲ ଗୁନ ଗ୍ରାମ ॥ 105 ॥
କୋ କହି ସକି ପ୍ରଯାଗ ପ୍ରଭ୍AU। କଲୁଷ ପୁଞ୍ଜ କୁଞ୍ଜର ମୃଗର୍AU ॥
ଅସ ତୀରଥପତି ଦେଖି ସୁହାଵା। ସୁଖ ସାଗର ରଘୁବର ସୁଖୁ ପାଵା ॥
କହି ସିଯ ଲଖନହି ସଖହି ସୁନାଈ। ଶ୍ରୀମୁଖ ତୀରଥରାଜ ବଡ़ଆଈ ॥
କରି ପ୍ରନାମୁ ଦେଖତ ବନ ବାଗା। କହତ ମହାତମ ଅତି ଅନୁରାଗା ॥
ଏହି ବିଧି ଆଇ ବିଲୋକୀ ବେନୀ। ସୁମିରତ ସକଲ ସୁମଙ୍ଗଲ ଦେନୀ ॥
ମୁଦିତ ନହାଇ କୀନ୍ହି ସିଵ ସେଵା। ପୁଜି ଜଥାବିଧି ତୀରଥ ଦେଵା ॥
ତବ ପ୍ରଭୁ ଭରଦ୍ଵାଜ ପହିଂ ଆଏ। କରତ ଦଣ୍ଡଵତ ମୁନି ଉର ଲାଏ ॥
ମୁନି ମନ ମୋଦ ନ କଛୁ କହି ଜାଇ। ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦ ରାସି ଜନୁ ପାଈ ॥
ଦୋ. ଦୀନ୍ହି ଅସୀସ ମୁନୀସ ଉର ଅତି ଅନନ୍ଦୁ ଅସ ଜାନି।
ଲୋଚନ ଗୋଚର ସୁକୃତ ଫଲ ମନହୁଁ କିଏ ବିଧି ଆନି ॥ 106 ॥
କୁସଲ ପ୍ରସ୍ନ କରି ଆସନ ଦୀନ୍ହେ। ପୂଜି ପ୍ରେମ ପରିପୂରନ କୀନ୍ହେ ॥
କନ୍ଦ ମୂଲ ଫଲ ଅଙ୍କୁର ନୀକେ। ଦିଏ ଆନି ମୁନି ମନହୁଁ ଅମୀ କେ ॥
ସୀଯ ଲଖନ ଜନ ସହିତ ସୁହାଏ। ଅତି ରୁଚି ରାମ ମୂଲ ଫଲ ଖାଏ ॥
ଭେ ବିଗତଶ୍ରମ ରାମୁ ସୁଖାରେ। ଭରଵ୍ଦାଜ ମୃଦୁ ବଚନ ଉଚାରେ ॥
ଆଜୁ ସୁଫଲ ତପୁ ତୀରଥ ତ୍ଯାଗୂ। ଆଜୁ ସୁଫଲ ଜପ ଜୋଗ ବିରାଗୂ ॥
ସଫଲ ସକଲ ସୁଭ ସାଧନ ସାଜୂ। ରାମ ତୁମ୍ହହି ଅଵଲୋକତ ଆଜୂ ॥
ଲାଭ ଅଵଧି ସୁଖ ଅଵଧି ନ ଦୂଜୀ। ତୁମ୍ହାରେଂ ଦରସ ଆସ ସବ ପୂଜୀ ॥
ଅବ କରି କୃପା ଦେହୁ ବର ଏହୂ। ନିଜ ପଦ ସରସିଜ ସହଜ ସନେହୂ ॥
ଦୋ. କରମ ବଚନ ମନ ଛାଡ़ଇ ଛଲୁ ଜବ ଲଗି ଜନୁ ନ ତୁମ୍ହାର।
ତବ ଲଗି ସୁଖୁ ସପନେହୁଁ ନହୀଂ କିଏଁ କୋଟି ଉପଚାର ॥
ସୁନି ମୁନି ବଚନ ରାମୁ ସକୁଚାନେ। ଭାଵ ଭଗତି ଆନନ୍ଦ ଅଘାନେ ॥
ତବ ରଘୁବର ମୁନି ସୁଜସୁ ସୁହାଵା। କୋଟି ଭାଁତି କହି ସବହି ସୁନାଵା ॥
ସୋ ବଡ ସୋ ସବ ଗୁନ ଗନ ଗେହୂ। ଜେହି ମୁନୀସ ତୁମ୍ହ ଆଦର ଦେହୂ ॥
ମୁନି ରଘୁବୀର ପରସପର ନଵହୀଂ। ବଚନ ଅଗୋଚର ସୁଖୁ ଅନୁଭଵହୀମ୍ ॥
ଯହ ସୁଧି ପାଇ ପ୍ରଯାଗ ନିଵାସୀ। ବଟୁ ତାପସ ମୁନି ସିଦ୍ଧ ଉଦାସୀ ॥
ଭରଦ୍ଵାଜ ଆଶ୍ରମ ସବ ଆଏ। ଦେଖନ ଦସରଥ ସୁଅନ ସୁହାଏ ॥
ରାମ ପ୍ରନାମ କୀନ୍ହ ସବ କାହୂ। ମୁଦିତ ଭେ ଲହି ଲୋଯନ ଲାହୂ ॥
ଦେହିଂ ଅସୀସ ପରମ ସୁଖୁ ପାଈ। ଫିରେ ସରାହତ ସୁନ୍ଦରତାଈ ॥
ଦୋ. ରାମ କୀନ୍ହ ବିଶ୍ରାମ ନିସି ପ୍ରାତ ପ୍ରଯାଗ ନହାଇ।
ଚଲେ ସହିତ ସିଯ ଲଖନ ଜନ ମୁଦଦିତ ମୁନିହି ସିରୁ ନାଇ ॥ 108 ॥
ରାମ ସପ୍ରେମ କହେଉ ମୁନି ପାହୀଂ। ନାଥ କହିଅ ହମ କେହି ମଗ ଜାହୀମ୍ ॥
ମୁନି ମନ ବିହସି ରାମ ସନ କହହୀଂ। ସୁଗମ ସକଲ ମଗ ତୁମ୍ହ କହୁଁ ଅହହୀମ୍ ॥
ସାଥ ଲାଗି ମୁନି ସିଷ୍ଯ ବୋଲାଏ। ସୁନି ମନ ମୁଦିତ ପଚାସକ ଆଏ ॥
ସବନ୍ହି ରାମ ପର ପ୍ରେମ ଅପାରା। ସକଲ କହହି ମଗୁ ଦୀଖ ହମାରା ॥
ମୁନି ବଟୁ ଚାରି ସଙ୍ଗ ତବ ଦୀନ୍ହେ। ଜିନ୍ହ ବହୁ ଜନମ ସୁକୃତ ସବ କୀନ୍ହେ ॥
କରି ପ୍ରନାମୁ ରିଷି ଆଯସୁ ପାଈ। ପ୍ରମୁଦିତ ହୃଦଯଁ ଚଲେ ରଘୁରାଈ ॥
ଗ୍ରାମ ନିକଟ ଜବ ନିକସହି ଜାଈ। ଦେଖହି ଦରସୁ ନାରି ନର ଧାଈ ॥
ହୋହି ସନାଥ ଜନମ ଫଲୁ ପାଈ। ଫିରହି ଦୁଖିତ ମନୁ ସଙ୍ଗ ପଠାଈ ॥
ଦୋ. ବିଦା କିଏ ବଟୁ ବିନଯ କରି ଫିରେ ପାଇ ମନ କାମ।
ଉତରି ନହାଏ ଜମୁନ ଜଲ ଜୋ ସରୀର ସମ ସ୍ଯାମ ॥ 109 ॥
ସୁନତ ତୀରଵାସୀ ନର ନାରୀ। ଧାଏ ନିଜ ନିଜ କାଜ ବିସାରୀ ॥
ଲଖନ ରାମ ସିଯ ସୁନ୍ଦରତାଈ। ଦେଖି କରହିଂ ନିଜ ଭାଗ୍ଯ ବଡ़ଆଈ ॥
ଅତି ଲାଲସା ବସହିଂ ମନ ମାହୀଂ। ନାଉଁ ଗାଉଁ ବୂଝତ ସକୁଚାହୀମ୍ ॥
ଜେ ତିନ୍ହ ମହୁଁ ବଯବିରିଧ ସଯାନେ। ତିନ୍ହ କରି ଜୁଗୁତି ରାମୁ ପହିଚାନେ ॥
ସକଲ କଥା ତିନ୍ହ ସବହି ସୁନାଈ। ବନହି ଚଲେ ପିତୁ ଆଯସୁ ପାଈ ॥
ସୁନି ସବିଷାଦ ସକଲ ପଛିତାହୀଂ। ରାନୀ ରାଯଁ କୀନ୍ହ ଭଲ ନାହୀମ୍ ॥
ତେହି ଅଵସର ଏକ ତାପସୁ ଆଵା। ତେଜପୁଞ୍ଜ ଲଘୁବଯସ ସୁହାଵା ॥
କଵି ଅଲଖିତ ଗତି ବେଷୁ ବିରାଗୀ। ମନ କ୍ରମ ବଚନ ରାମ ଅନୁରାଗୀ ॥
ଦୋ. ସଜଲ ନଯନ ତନ ପୁଲକି ନିଜ ଇଷ୍ଟଦେଉ ପହିଚାନି।
ପରେଉ ଦଣ୍ଡ ଜିମି ଧରନିତଲ ଦସା ନ ଜାଇ ବଖାନି ॥ 110 ॥
ରାମ ସପ୍ରେମ ପୁଲକି ଉର ଲାଵା। ପରମ ରଙ୍କ ଜନୁ ପାରସୁ ପାଵା ॥
ମନହୁଁ ପ୍ରେମୁ ପରମାରଥୁ ଦୋଊ। ମିଲତ ଧରେ ତନ କହ ସବୁ କୋଊ ॥
ବହୁରି ଲଖନ ପାଯନ୍ହ ସୋଇ ଲାଗା। ଲୀନ୍ହ ଉଠାଇ ଉମଗି ଅନୁରାଗା ॥
ପୁନି ସିଯ ଚରନ ଧୂରି ଧରି ସୀସା। ଜନନି ଜାନି ସିସୁ ଦୀନ୍ହି ଅସୀସା ॥
କୀନ୍ହ ନିଷାଦ ଦଣ୍ଡଵତ ତେହୀ। ମିଲେଉ ମୁଦିତ ଲଖି ରାମ ସନେହୀ ॥
ପିଅତ ନଯନ ପୁଟ ରୂପୁ ପିଯୂଷା। ମୁଦିତ ସୁଅସନୁ ପାଇ ଜିମି ଭୂଖା ॥
ତେ ପିତୁ ମାତୁ କହହୁ ସଖି କୈସେ। ଜିନ୍ହ ପଠେ ବନ ବାଲକ ଐସେ ॥
ରାମ ଲଖନ ସିଯ ରୂପୁ ନିହାରୀ। ହୋହିଂ ସନେହ ବିକଲ ନର ନାରୀ ॥
ଦୋ. ତବ ରଘୁବୀର ଅନେକ ବିଧି ସଖହି ସିଖାଵନୁ ଦୀନ୍ହ।
ରାମ ରଜାଯସୁ ସୀସ ଧରି ଭଵନ ଗଵନୁ ତେଁଇଁ କୀନ୍ହ ॥ 111 ॥
ପୁନି ସିଯଁ ରାମ ଲଖନ କର ଜୋରୀ। ଜମୁନହି କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମୁ ବହୋରୀ ॥
ଚଲେ ସସୀଯ ମୁଦିତ ଦୌ ଭାଈ। ରବିତନୁଜା କି କରତ ବଡ़ଆଈ ॥
ପଥିକ ଅନେକ ମିଲହିଂ ମଗ ଜାତା। କହହିଂ ସପ୍ରେମ ଦେଖି ଦୌ ଭ୍ରାତା ॥
ରାଜ ଲଖନ ସବ ଅଙ୍ଗ ତୁମ୍ହାରେଂ। ଦେଖି ସୋଚୁ ଅତି ହୃଦଯ ହମାରେମ୍ ॥
ମାରଗ ଚଲହୁ ପଯାଦେହି ପାଏଁ। ଜ୍ଯୋତିଷୁ ଝୂଠ ହମାରେଂ ଭାଏଁ ॥
ଅଗମୁ ପନ୍ଥ ଗିରି କାନନ ଭାରୀ। ତେହି ମହଁ ସାଥ ନାରି ସୁକୁମାରୀ ॥
କରି କେହରି ବନ ଜାଇ ନ ଜୋଈ। ହମ ସଁଗ ଚଲହି ଜୋ ଆଯସୁ ହୋଈ ॥
ଜାବ ଜହାଁ ଲଗି ତହଁ ପହୁଁଚାଈ। ଫିରବ ବହୋରି ତୁମ୍ହହି ସିରୁ ନାଈ ॥
ଦୋ. ଏହି ବିଧି ପୂଁଛହିଂ ପ୍ରେମ ବସ ପୁଲକ ଗାତ ଜଲୁ ନୈନ।
କୃପାସିନ୍ଧୁ ଫେରହି ତିନ୍ହହି କହି ବିନୀତ ମୃଦୁ ବୈନ ॥ 112 ॥
ଜେ ପୁର ଗାଁଵ ବସହିଂ ମଗ ମାହୀଂ। ତିନ୍ହହି ନାଗ ସୁର ନଗର ସିହାହୀମ୍ ॥
କେହି ସୁକୃତୀଂ କେହି ଘରୀଂ ବସାଏ। ଧନ୍ଯ ପୁନ୍ଯମଯ ପରମ ସୁହାଏ ॥
ଜହଁ ଜହଁ ରାମ ଚରନ ଚଲି ଜାହୀଂ। ତିନ୍ହ ସମାନ ଅମରାଵତି ନାହୀମ୍ ॥
ପୁନ୍ଯପୁଞ୍ଜ ମଗ ନିକଟ ନିଵାସୀ। ତିନ୍ହହି ସରାହହିଂ ସୁରପୁରବାସୀ ॥
ଜେ ଭରି ନଯନ ବିଲୋକହିଂ ରାମହି। ସୀତା ଲଖନ ସହିତ ଘନସ୍ଯାମହି ॥
ଜେ ସର ସରିତ ରାମ ଅଵଗାହହିଂ। ତିନ୍ହହି ଦେଵ ସର ସରିତ ସରାହହିମ୍ ॥
ଜେହି ତରୁ ତର ପ୍ରଭୁ ବୈଠହିଂ ଜାଈ। କରହିଂ କଲପତରୁ ତାସୁ ବଡ़ଆଈ ॥
ପରସି ରାମ ପଦ ପଦୁମ ପରାଗା। ମାନତି ଭୂମି ଭୂରି ନିଜ ଭାଗା ॥
ଦୋ. ଛାଁହ କରହି ଘନ ବିବୁଧଗନ ବରଷହି ସୁମନ ସିହାହିଂ।
ଦେଖତ ଗିରି ବନ ବିହଗ ମୃଗ ରାମୁ ଚଲେ ମଗ ଜାହିମ୍ ॥ 113 ॥
ସୀତା ଲଖନ ସହିତ ରଘୁରାଈ। ଗାଁଵ ନିକଟ ଜବ ନିକସହିଂ ଜାଈ ॥
ସୁନି ସବ ବାଲ ବୃଦ୍ଧ ନର ନାରୀ। ଚଲହିଂ ତୁରତ ଗୃହକାଜୁ ବିସାରୀ ॥
ରାମ ଲଖନ ସିଯ ରୂପ ନିହାରୀ। ପାଇ ନଯନଫଲୁ ହୋହିଂ ସୁଖାରୀ ॥
ସଜଲ ବିଲୋଚନ ପୁଲକ ସରୀରା। ସବ ଭେ ମଗନ ଦେଖି ଦୌ ବୀରା ॥
ବରନି ନ ଜାଇ ଦସା ତିନ୍ହ କେରୀ। ଲହି ଜନୁ ରଙ୍କନ୍ହ ସୁରମନି ଢେରୀ ॥
ଏକନ୍ହ ଏକ ବୋଲି ସିଖ ଦେହୀଂ। ଲୋଚନ ଲାହୁ ଲେହୁ ଛନ ଏହୀମ୍ ॥
ରାମହି ଦେଖି ଏକ ଅନୁରାଗେ। ଚିତଵତ ଚଲେ ଜାହିଂ ସଁଗ ଲାଗେ ॥
ଏକ ନଯନ ମଗ ଛବି ଉର ଆନୀ। ହୋହିଂ ସିଥିଲ ତନ ମନ ବର ବାନୀ ॥
ଦୋ. ଏକ ଦେଖିଂ ବଟ ଛାଁହ ଭଲି ଡାସି ମୃଦୁଲ ତୃନ ପାତ।
କହହିଂ ଗଵାଁଇଅ ଛିନୁକୁ ଶ୍ରମୁ ଗଵନବ ଅବହିଂ କି ପ୍ରାତ ॥ 114 ॥
ଏକ କଲସ ଭରି ଆନହିଂ ପାନୀ। ଅଁଚିଅ ନାଥ କହହିଂ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ସୁନି ପ୍ରିଯ ବଚନ ପ୍ରୀତି ଅତି ଦେଖୀ। ରାମ କୃପାଲ ସୁସୀଲ ବିସେଷୀ ॥
ଜାନୀ ଶ୍ରମିତ ସୀଯ ମନ ମାହୀଂ। ଘରିକ ବିଲମ୍ବୁ କୀନ୍ହ ବଟ ଛାହୀମ୍ ॥
ମୁଦିତ ନାରି ନର ଦେଖହିଂ ସୋଭା। ରୂପ ଅନୂପ ନଯନ ମନୁ ଲୋଭା ॥
ଏକଟକ ସବ ସୋହହିଂ ଚହୁଁ ଓରା। ରାମଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖ ଚନ୍ଦ ଚକୋରା ॥
ତରୁନ ତମାଲ ବରନ ତନୁ ସୋହା। ଦେଖତ କୋଟି ମଦନ ମନୁ ମୋହା ॥
ଦାମିନି ବରନ ଲଖନ ସୁଠି ନୀକେ। ନଖ ସିଖ ସୁଭଗ ଭାଵତେ ଜୀ କେ ॥
ମୁନିପଟ କଟିନ୍ହ କସେଂ ତୂନୀରା। ସୋହହିଂ କର କମଲିନି ଧନୁ ତୀରା ॥
ଦୋ. ଜଟା ମୁକୁଟ ସୀସନି ସୁଭଗ ଉର ଭୁଜ ନଯନ ବିସାଲ।
ସରଦ ପରବ ବିଧୁ ବଦନ ବର ଲସତ ସ୍ଵେଦ କନ ଜାଲ ॥ 115 ॥
ବରନି ନ ଜାଇ ମନୋହର ଜୋରୀ। ସୋଭା ବହୁତ ଥୋରି ମତି ମୋରୀ ॥
ରାମ ଲଖନ ସିଯ ସୁନ୍ଦରତାଈ। ସବ ଚିତଵହିଂ ଚିତ ମନ ମତି ଲାଈ ॥
ଥକେ ନାରି ନର ପ୍ରେମ ପିଆସେ। ମନହୁଁ ମୃଗୀ ମୃଗ ଦେଖି ଦିଆ ସେ ॥
ସୀଯ ସମୀପ ଗ୍ରାମତିଯ ଜାହୀଂ। ପୂଁଛତ ଅତି ସନେହଁ ସକୁଚାହୀମ୍ ॥
ବାର ବାର ସବ ଲାଗହିଂ ପାଏଁ। କହହିଂ ବଚନ ମୃଦୁ ସରଲ ସୁଭାଏଁ ॥
ରାଜକୁମାରି ବିନଯ ହମ କରହୀଂ। ତିଯ ସୁଭାଯଁ କଛୁ ପୂଁଛତ ଡରହୀଂ।
ସ୍ଵାମିନି ଅବିନଯ ଛମବି ହମାରୀ। ବିଲଗୁ ନ ମାନବ ଜାନି ଗଵାଁରୀ ॥
ରାଜକୁଅଁର ଦୌ ସହଜ ସଲୋନେ। ଇନ୍ହ ତେଂ ଲହୀ ଦୁତି ମରକତ ସୋନେ ॥
ଦୋ. ସ୍ଯାମଲ ଗୌର କିସୋର ବର ସୁନ୍ଦର ସୁଷମା ଐନ।
ସରଦ ସର୍ବରୀନାଥ ମୁଖୁ ସରଦ ସରୋରୁହ ନୈନ ॥ 116 ॥
ମାସପାରାଯଣ, ସୋଲହଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ନଵାନ୍ହପାରାଯଣ, ଚୌଥା ଵିଶ୍ରାମ
କୋଟି ମନୋଜ ଲଜାଵନିହାରେ। ସୁମୁଖି କହହୁ କୋ ଆହିଂ ତୁମ୍ହାରେ ॥
ସୁନି ସନେହମଯ ମଞ୍ଜୁଲ ବାନୀ। ସକୁଚୀ ସିଯ ମନ ମହୁଁ ମୁସୁକାନୀ ॥
ତିନ୍ହହି ବିଲୋକି ବିଲୋକତି ଧରନୀ। ଦୁହୁଁ ସକୋଚ ସକୁଚିତ ବରବରନୀ ॥
ସକୁଚି ସପ୍ରେମ ବାଲ ମୃଗ ନଯନୀ। ବୋଲୀ ମଧୁର ବଚନ ପିକବଯନୀ ॥
ସହଜ ସୁଭାଯ ସୁଭଗ ତନ ଗୋରେ। ନାମୁ ଲଖନୁ ଲଘୁ ଦେଵର ମୋରେ ॥
ବହୁରି ବଦନୁ ବିଧୁ ଅଞ୍ଚଲ ଢାଁକୀ। ପିଯ ତନ ଚିତି ଭୌଂହ କରି ବାଁକୀ ॥
ଖଞ୍ଜନ ମଞ୍ଜୁ ତିରୀଛେ ନଯନନି। ନିଜ ପତି କହେଉ ତିନ୍ହହି ସିଯଁ ସଯନନି ॥
ଭି ମୁଦିତ ସବ ଗ୍ରାମବଧୂଟୀଂ। ରଙ୍କନ୍ହ ରାଯ ରାସି ଜନୁ ଲୂଟୀମ୍ ॥
ଦୋ. ଅତି ସପ୍ରେମ ସିଯ ପାଯଁ ପରି ବହୁବିଧି ଦେହିଂ ଅସୀସ।
ସଦା ସୋହାଗିନି ହୋହୁ ତୁମ୍ହ ଜବ ଲଗି ମହି ଅହି ସୀସ ॥ 117 ॥
ପାରବତୀ ସମ ପତିପ୍ରିଯ ହୋହୂ। ଦେବି ନ ହମ ପର ଛାଡ़ବ ଛୋହୂ ॥
ପୁନି ପୁନି ବିନଯ କରିଅ କର ଜୋରୀ। ଜୌଂ ଏହି ମାରଗ ଫିରିଅ ବହୋରୀ ॥
ଦରସନୁ ଦେବ ଜାନି ନିଜ ଦାସୀ। ଲଖୀଂ ସୀଯଁ ସବ ପ୍ରେମ ପିଆସୀ ॥
ମଧୁର ବଚନ କହି କହି ପରିତୋଷୀଂ। ଜନୁ କୁମୁଦିନୀଂ କୌମୁଦୀଂ ପୋଷୀମ୍ ॥
ତବହିଂ ଲଖନ ରଘୁବର ରୁଖ ଜାନୀ। ପୂଁଛେଉ ମଗୁ ଲୋଗନ୍ହି ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ସୁନତ ନାରି ନର ଭେ ଦୁଖାରୀ। ପୁଲକିତ ଗାତ ବିଲୋଚନ ବାରୀ ॥
ମିଟା ମୋଦୁ ମନ ଭେ ମଲୀନେ। ବିଧି ନିଧି ଦୀନ୍ହ ଲେତ ଜନୁ ଛୀନେ ॥
ସମୁଝି କରମ ଗତି ଧୀରଜୁ କୀନ୍ହା। ସୋଧି ସୁଗମ ମଗୁ ତିନ୍ହ କହି ଦୀନ୍ହା ॥
ଦୋ. ଲଖନ ଜାନକୀ ସହିତ ତବ ଗଵନୁ କୀନ୍ହ ରଘୁନାଥ।
ଫେରେ ସବ ପ୍ରିଯ ବଚନ କହି ଲିଏ ଲାଇ ମନ ସାଥ ॥ 118 ॥ ý
ଫିରତ ନାରି ନର ଅତି ପଛିତାହୀଂ। ଦେଅହି ଦୋଷୁ ଦେହିଂ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ସହିତ ବିଷାଦ ପରସପର କହହୀଂ। ବିଧି କରତବ ଉଲଟେ ସବ ଅହହୀମ୍ ॥
ନିପଟ ନିରଙ୍କୁସ ନିଠୁର ନିସଙ୍କୂ। ଜେହିଂ ସସି କୀନ୍ହ ସରୁଜ ସକଲଙ୍କୂ ॥
ରୂଖ କଲପତରୁ ସାଗରୁ ଖାରା। ତେହିଂ ପଠେ ବନ ରାଜକୁମାରା ॥
ଜୌଂ ପେ ଇନ୍ହହି ଦୀନ୍ହ ବନବାସୂ। କୀନ୍ହ ବାଦି ବିଧି ଭୋଗ ବିଲାସୂ ॥
ଏ ବିଚରହିଂ ମଗ ବିନୁ ପଦତ୍ରାନା। ରଚେ ବାଦି ବିଧି ବାହନ ନାନା ॥
ଏ ମହି ପରହିଂ ଡାସି କୁସ ପାତା। ସୁଭଗ ସେଜ କତ ସୃଜତ ବିଧାତା ॥
ତରୁବର ବାସ ଇନ୍ହହି ବିଧି ଦୀନ୍ହା। ଧଵଲ ଧାମ ରଚି ରଚି ଶ୍ରମୁ କୀନ୍ହା ॥
ଦୋ. ଜୌଂ ଏ ମୁନି ପଟ ଧର ଜଟିଲ ସୁନ୍ଦର ସୁଠି ସୁକୁମାର।
ବିବିଧ ଭାଁତି ଭୂଷନ ବସନ ବାଦି କିଏ କରତାର ॥ 119 ॥
ଜୌଂ ଏ କନ୍ଦ ମୂଲ ଫଲ ଖାହୀଂ। ବାଦି ସୁଧାଦି ଅସନ ଜଗ ମାହୀମ୍ ॥
ଏକ କହହିଂ ଏ ସହଜ ସୁହାଏ। ଆପୁ ପ୍ରଗଟ ଭେ ବିଧି ନ ବନାଏ ॥
ଜହଁ ଲଗି ବେଦ କହୀ ବିଧି କରନୀ। ଶ୍ରଵନ ନଯନ ମନ ଗୋଚର ବରନୀ ॥
ଦେଖହୁ ଖୋଜି ଭୁଅନ ଦସ ଚାରୀ। କହଁ ଅସ ପୁରୁଷ କହାଁ ଅସି ନାରୀ ॥
ଇନ୍ହହି ଦେଖି ବିଧି ମନୁ ଅନୁରାଗା। ପଟତର ଜୋଗ ବନାଵୈ ଲାଗା ॥
କୀନ୍ହ ବହୁତ ଶ୍ରମ ଐକ ନ ଆଏ। ତେହିଂ ଇରିଷା ବନ ଆନି ଦୁରାଏ ॥
ଏକ କହହିଂ ହମ ବହୁତ ନ ଜାନହିଂ। ଆପୁହି ପରମ ଧନ୍ଯ କରି ମାନହିମ୍ ॥
ତେ ପୁନି ପୁନ୍ଯପୁଞ୍ଜ ହମ ଲେଖେ। ଜେ ଦେଖହିଂ ଦେଖିହହିଂ ଜିନ୍ହ ଦେଖେ ॥
ଦୋ. ଏହି ବିଧି କହି କହି ବଚନ ପ୍ରିଯ ଲେହିଂ ନଯନ ଭରି ନୀର।
କିମି ଚଲିହହି ମାରଗ ଅଗମ ସୁଠି ସୁକୁମାର ସରୀର ॥ 120 ॥
ନାରି ସନେହ ବିକଲ ବସ ହୋହୀଂ। ଚକୀ ସାଁଝ ସମଯ ଜନୁ ସୋହୀମ୍ ॥
ମୃଦୁ ପଦ କମଲ କଠିନ ମଗୁ ଜାନୀ। ଗହବରି ହୃଦଯଁ କହହିଂ ବର ବାନୀ ॥
ପରସତ ମୃଦୁଲ ଚରନ ଅରୁନାରେ। ସକୁଚତି ମହି ଜିମି ହୃଦଯ ହମାରେ ॥
ଜୌଂ ଜଗଦୀସ ଇନ୍ହହି ବନୁ ଦୀନ୍ହା। କସ ନ ସୁମନମଯ ମାରଗୁ କୀନ୍ହା ॥
ଜୌଂ ମାଗା ପାଇଅ ବିଧି ପାହୀଂ। ଏ ରଖିଅହିଂ ସଖି ଆଁଖିନ୍ହ ମାହୀମ୍ ॥
ଜେ ନର ନାରି ନ ଅଵସର ଆଏ। ତିନ୍ହ ସିଯ ରାମୁ ନ ଦେଖନ ପାଏ ॥
ସୁନି ସୁରୁପ ବୂଝହିଂ ଅକୁଲାଈ। ଅବ ଲଗି ଗେ କହାଁ ଲଗି ଭାଈ ॥
ସମରଥ ଧାଇ ବିଲୋକହିଂ ଜାଈ। ପ୍ରମୁଦିତ ଫିରହିଂ ଜନମଫଲୁ ପାଈ ॥
ଦୋ. ଅବଲା ବାଲକ ବୃଦ୍ଧ ଜନ କର ମୀଜହିଂ ପଛିତାହିମ୍ ॥
ହୋହିଂ ପ୍ରେମବସ ଲୋଗ ଇମି ରାମୁ ଜହାଁ ଜହଁ ଜାହିମ୍ ॥ 121 ॥
ଗାଁଵ ଗାଁଵ ଅସ ହୋଇ ଅନନ୍ଦୂ। ଦେଖି ଭାନୁକୁଲ କୈରଵ ଚନ୍ଦୂ ॥
ଜେ କଛୁ ସମାଚାର ସୁନି ପାଵହିଂ। ତେ ନୃପ ରାନିହି ଦୋସୁ ଲଗାଵହିମ୍ ॥
କହହିଂ ଏକ ଅତି ଭଲ ନରନାହୂ। ଦୀନ୍ହ ହମହି ଜୋଇ ଲୋଚନ ଲାହୂ ॥
କହହିଂ ପରସ୍ପର ଲୋଗ ଲୋଗାଈଂ। ବାତେଂ ସରଲ ସନେହ ସୁହାଈମ୍ ॥
ତେ ପିତୁ ମାତୁ ଧନ୍ଯ ଜିନ୍ହ ଜାଏ। ଧନ୍ଯ ସୋ ନଗରୁ ଜହାଁ ତେଂ ଆଏ ॥
ଧନ୍ଯ ସୋ ଦେସୁ ସୈଲୁ ବନ ଗ୍AUଁ। ଜହଁ ଜହଁ ଜାହିଂ ଧନ୍ଯ ସୋଇ ଠ୍AUଁ ॥
ସୁଖ ପାଯୁ ବିରଞ୍ଚି ରଚି ତେହୀ। ଏ ଜେହି କେ ସବ ଭାଁତି ସନେହୀ ॥
ରାମ ଲଖନ ପଥି କଥା ସୁହାଈ। ରହୀ ସକଲ ମଗ କାନନ ଛାଈ ॥
ଦୋ. ଏହି ବିଧି ରଘୁକୁଲ କମଲ ରବି ମଗ ଲୋଗନ୍ହ ସୁଖ ଦେତ।
ଜାହିଂ ଚଲେ ଦେଖତ ବିପିନ ସିଯ ସୌମିତ୍ରି ସମେତ ॥ 122 ॥
ଆଗେ ରାମୁ ଲଖନୁ ବନେ ପାଛେଂ। ତାପସ ବେଷ ବିରାଜତ କାଛେମ୍ ॥
ଉଭଯ ବୀଚ ସିଯ ସୋହତି କୈସେ। ବ୍ରହ୍ମ ଜୀଵ ବିଚ ମାଯା ଜୈସେ ॥
ବହୁରି କହୁଁ ଛବି ଜସି ମନ ବସୀ। ଜନୁ ମଧୁ ମଦନ ମଧ୍ଯ ରତି ଲସୀ ॥
ଉପମା ବହୁରି କହୁଁ ଜିଯଁ ଜୋହୀ। ଜନୁ ବୁଧ ବିଧୁ ବିଚ ରୋହିନି ସୋହୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ପଦ ରେଖ ବୀଚ ବିଚ ସୀତା। ଧରତି ଚରନ ମଗ ଚଲତି ସଭୀତା ॥
ସୀଯ ରାମ ପଦ ଅଙ୍କ ବରାଏଁ। ଲଖନ ଚଲହିଂ ମଗୁ ଦାହିନ ଲାଏଁ ॥
ରାମ ଲଖନ ସିଯ ପ୍ରୀତି ସୁହାଈ। ବଚନ ଅଗୋଚର କିମି କହି ଜାଈ ॥
ଖଗ ମୃଗ ମଗନ ଦେଖି ଛବି ହୋହୀଂ। ଲିଏ ଚୋରି ଚିତ ରାମ ବଟୋହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ଜିନ୍ହ ଜିନ୍ହ ଦେଖେ ପଥିକ ପ୍ରିଯ ସିଯ ସମେତ ଦୌ ଭାଇ।
ଭଵ ମଗୁ ଅଗମୁ ଅନନ୍ଦୁ ତେଇ ବିନୁ ଶ୍ରମ ରହେ ସିରାଇ ॥ 123 ॥
ଅଜହୁଁ ଜାସୁ ଉର ସପନେହୁଁ କ୍AU। ବସହୁଁ ଲଖନୁ ସିଯ ରାମୁ ବଟ୍AU ॥
ରାମ ଧାମ ପଥ ପାଇହି ସୋଈ। ଜୋ ପଥ ପାଵ କବହୁଁ ମୁନି କୋଈ ॥
ତବ ରଘୁବୀର ଶ୍ରମିତ ସିଯ ଜାନୀ। ଦେଖି ନିକଟ ବଟୁ ସୀତଲ ପାନୀ ॥
ତହଁ ବସି କନ୍ଦ ମୂଲ ଫଲ ଖାଈ। ପ୍ରାତ ନହାଇ ଚଲେ ରଘୁରାଈ ॥
ଦେଖତ ବନ ସର ସୈଲ ସୁହାଏ। ବାଲମୀକି ଆଶ୍ରମ ପ୍ରଭୁ ଆଏ ॥
ରାମ ଦୀଖ ମୁନି ବାସୁ ସୁହାଵନ। ସୁନ୍ଦର ଗିରି କାନନୁ ଜଲୁ ପାଵନ ॥
ସରନି ସରୋଜ ବିଟପ ବନ ଫୂଲେ। ଗୁଞ୍ଜତ ମଞ୍ଜୁ ମଧୁପ ରସ ଭୂଲେ ॥
ଖଗ ମୃଗ ବିପୁଲ କୋଲାହଲ କରହୀଂ। ବିରହିତ ବୈର ମୁଦିତ ମନ ଚରହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ସୁଚି ସୁନ୍ଦର ଆଶ୍ରମୁ ନିରଖି ହରଷେ ରାଜିଵନେନ।
ସୁନି ରଘୁବର ଆଗମନୁ ମୁନି ଆଗେଂ ଆଯୁ ଲେନ ॥ 124 ॥
ମୁନି କହୁଁ ରାମ ଦଣ୍ଡଵତ କୀନ୍ହା। ଆସିରବାଦୁ ବିପ୍ରବର ଦୀନ୍ହା ॥
ଦେଖି ରାମ ଛବି ନଯନ ଜୁଡ़ଆନେ। କରି ସନମାନୁ ଆଶ୍ରମହିଂ ଆନେ ॥
ମୁନିବର ଅତିଥି ପ୍ରାନପ୍ରିଯ ପାଏ। କନ୍ଦ ମୂଲ ଫଲ ମଧୁର ମଗାଏ ॥
ସିଯ ସୌମିତ୍ରି ରାମ ଫଲ ଖାଏ। ତବ ମୁନି ଆଶ୍ରମ ଦିଏ ସୁହାଏ ॥
ବାଲମୀକି ମନ ଆନଁଦୁ ଭାରୀ। ମଙ୍ଗଲ ମୂରତି ନଯନ ନିହାରୀ ॥
ତବ କର କମଲ ଜୋରି ରଘୁରାଈ। ବୋଲେ ବଚନ ଶ୍ରଵନ ସୁଖଦାଈ ॥
ତୁମ୍ହ ତ୍ରିକାଲ ଦରସୀ ମୁନିନାଥା। ବିସ୍ଵ ବଦର ଜିମି ତୁମ୍ହରେଂ ହାଥା ॥
ଅସ କହି ପ୍ରଭୁ ସବ କଥା ବଖାନୀ। ଜେହି ଜେହି ଭାଁତି ଦୀନ୍ହ ବନୁ ରାନୀ ॥
ଦୋ. ତାତ ବଚନ ପୁନି ମାତୁ ହିତ ଭାଇ ଭରତ ଅସ ରାଉ।
ମୋ କହୁଁ ଦରସ ତୁମ୍ହାର ପ୍ରଭୁ ସବୁ ମମ ପୁନ୍ଯ ପ୍ରଭାଉ ॥ 125 ॥
ଦେଖି ପାଯ ମୁନିରାଯ ତୁମ୍ହାରେ। ଭେ ସୁକୃତ ସବ ସୁଫଲ ହମାରେ ॥
ଅବ ଜହଁ ରାଉର ଆଯସୁ ହୋଈ। ମୁନି ଉଦବେଗୁ ନ ପାଵୈ କୋଈ ॥
ମୁନି ତାପସ ଜିନ୍ହ ତେଂ ଦୁଖୁ ଲହହୀଂ। ତେ ନରେସ ବିନୁ ପାଵକ ଦହହୀମ୍ ॥
ମଙ୍ଗଲ ମୂଲ ବିପ୍ର ପରିତୋଷୂ। ଦହି କୋଟି କୁଲ ଭୂସୁର ରୋଷୂ ॥
ଅସ ଜିଯଁ ଜାନି କହିଅ ସୋଇ ଠ୍AUଁ। ସିଯ ସୌମିତ୍ରି ସହିତ ଜହଁ ଜ୍AUଁ ॥
ତହଁ ରଚି ରୁଚିର ପରନ ତୃନ ସାଲା। ବାସୁ କରୌ କଛୁ କାଲ କୃପାଲା ॥
ସହଜ ସରଲ ସୁନି ରଘୁବର ବାନୀ। ସାଧୁ ସାଧୁ ବୋଲେ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
କସ ନ କହହୁ ଅସ ରଘୁକୁଲକେତୂ। ତୁମ୍ହ ପାଲକ ସନ୍ତତ ଶ୍ରୁତି ସେତୂ ॥
ଛଂ. ଶ୍ରୁତି ସେତୁ ପାଲକ ରାମ ତୁମ୍ହ ଜଗଦୀସ ମାଯା ଜାନକୀ।
ଜୋ ସୃଜତି ଜଗୁ ପାଲତି ହରତି ରୂଖ ପାଇ କୃପାନିଧାନ କୀ ॥
ଜୋ ସହସସୀସୁ ଅହୀସୁ ମହିଧରୁ ଲଖନୁ ସଚରାଚର ଧନୀ।
ସୁର କାଜ ଧରି ନରରାଜ ତନୁ ଚଲେ ଦଲନ ଖଲ ନିସିଚର ଅନୀ ॥
ସୋ. ରାମ ସରୁପ ତୁମ୍ହାର ବଚନ ଅଗୋଚର ବୁଦ୍ଧିପର।
ଅବିଗତ ଅକଥ ଅପାର ନେତି ନିତ ନିଗମ କହ ॥ 126 ॥
ଜଗୁ ପେଖନ ତୁମ୍ହ ଦେଖନିହାରେ। ବିଧି ହରି ସମ୍ଭୁ ନଚାଵନିହାରେ ॥
ତେଉ ନ ଜାନହିଂ ମରମୁ ତୁମ୍ହାରା। ଔରୁ ତୁମ୍ହହି କୋ ଜାନନିହାରା ॥
ସୋଇ ଜାନି ଜେହି ଦେହୁ ଜନାଈ। ଜାନତ ତୁମ୍ହହି ତୁମ୍ହି ହୋଇ ଜାଈ ॥
ତୁମ୍ହରିହି କୃପାଁ ତୁମ୍ହହି ରଘୁନନ୍ଦନ। ଜାନହିଂ ଭଗତ ଭଗତ ଉର ଚନ୍ଦନ ॥
ଚିଦାନନ୍ଦମଯ ଦେହ ତୁମ୍ହାରୀ। ବିଗତ ବିକାର ଜାନ ଅଧିକାରୀ ॥
ନର ତନୁ ଧରେହୁ ସନ୍ତ ସୁର କାଜା। କହହୁ କରହୁ ଜସ ପ୍ରାକୃତ ରାଜା ॥
ରାମ ଦେଖି ସୁନି ଚରିତ ତୁମ୍ହାରେ। ଜଡ़ ମୋହହିଂ ବୁଧ ହୋହିଂ ସୁଖାରେ ॥
ତୁମ୍ହ ଜୋ କହହୁ କରହୁ ସବୁ ସାଁଚା। ଜସ କାଛିଅ ତସ ଚାହିଅ ନାଚା ॥
ଦୋ. ପୂଁଛେହୁ ମୋହି କି ରହୌଂ କହଁ ମୈଂ ପୂଁଛତ ସକୁଚାଉଁ।
ଜହଁ ନ ହୋହୁ ତହଁ ଦେହୁ କହି ତୁମ୍ହହି ଦେଖାଵୌଂ ଠାଉଁ ॥ 127 ॥
ସୁନି ମୁନି ବଚନ ପ୍ରେମ ରସ ସାନେ। ସକୁଚି ରାମ ମନ ମହୁଁ ମୁସୁକାନେ ॥
ବାଲମୀକି ହଁସି କହହିଂ ବହୋରୀ। ବାନୀ ମଧୁର ଅମିଅ ରସ ବୋରୀ ॥
ସୁନହୁ ରାମ ଅବ କହୁଁ ନିକେତା। ଜହାଁ ବସହୁ ସିଯ ଲଖନ ସମେତା ॥
ଜିନ୍ହ କେ ଶ୍ରଵନ ସମୁଦ୍ର ସମାନା। କଥା ତୁମ୍ହାରି ସୁଭଗ ସରି ନାନା ॥
ଭରହିଂ ନିରନ୍ତର ହୋହିଂ ନ ପୂରେ। ତିନ୍ହ କେ ହିଯ ତୁମ୍ହ କହୁଁ ଗୃହ ରୂରେ ॥
ଲୋଚନ ଚାତକ ଜିନ୍ହ କରି ରାଖେ। ରହହିଂ ଦରସ ଜଲଧର ଅଭିଲାଷେ ॥
ନିଦରହିଂ ସରିତ ସିନ୍ଧୁ ସର ଭାରୀ। ରୂପ ବିନ୍ଦୁ ଜଲ ହୋହିଂ ସୁଖାରୀ ॥
ତିନ୍ହ କେ ହୃଦଯ ସଦନ ସୁଖଦାଯକ। ବସହୁ ବନ୍ଧୁ ସିଯ ସହ ରଘୁନାଯକ ॥
ଦୋ. ଜସୁ ତୁମ୍ହାର ମାନସ ବିମଲ ହଂସିନି ଜୀହା ଜାସୁ।
ମୁକୁତାହଲ ଗୁନ ଗନ ଚୁନି ରାମ ବସହୁ ହିଯଁ ତାସୁ ॥ 128 ॥
ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସାଦ ସୁଚି ସୁଭଗ ସୁବାସା। ସାଦର ଜାସୁ ଲହି ନିତ ନାସା ॥
ତୁମ୍ହହି ନିବେଦିତ ଭୋଜନ କରହୀଂ। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସାଦ ପଟ ଭୂଷନ ଧରହୀମ୍ ॥
ସୀସ ନଵହିଂ ସୁର ଗୁରୁ ଦ୍ଵିଜ ଦେଖୀ। ପ୍ରୀତି ସହିତ କରି ବିନଯ ବିସେଷୀ ॥
କର ନିତ କରହିଂ ରାମ ପଦ ପୂଜା। ରାମ ଭରୋସ ହୃଦଯଁ ନହି ଦୂଜା ॥
ଚରନ ରାମ ତୀରଥ ଚଲି ଜାହୀଂ। ରାମ ବସହୁ ତିନ୍ହ କେ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ମନ୍ତ୍ରରାଜୁ ନିତ ଜପହିଂ ତୁମ୍ହାରା। ପୂଜହିଂ ତୁମ୍ହହି ସହିତ ପରିଵାରା ॥
ତରପନ ହୋମ କରହିଂ ବିଧି ନାନା। ବିପ୍ର ଜେଵାଁଇ ଦେହିଂ ବହୁ ଦାନା ॥
ତୁମ୍ହ ତେଂ ଅଧିକ ଗୁରହି ଜିଯଁ ଜାନୀ। ସକଲ ଭାଯଁ ସେଵହିଂ ସନମାନୀ ॥
ଦୋ. ସବୁ କରି ମାଗହିଂ ଏକ ଫଲୁ ରାମ ଚରନ ରତି ହୌ।
ତିନ୍ହ କେଂ ମନ ମନ୍ଦିର ବସହୁ ସିଯ ରଘୁନନ୍ଦନ ଦୌ ॥ 129 ॥
କାମ କୋହ ମଦ ମାନ ନ ମୋହା। ଲୋଭ ନ ଛୋଭ ନ ରାଗ ନ ଦ୍ରୋହା ॥
ଜିନ୍ହ କେଂ କପଟ ଦମ୍ଭ ନହିଂ ମାଯା। ତିନ୍ହ କେଂ ହୃଦଯ ବସହୁ ରଘୁରାଯା ॥
ସବ କେ ପ୍ରିଯ ସବ କେ ହିତକାରୀ। ଦୁଖ ସୁଖ ସରିସ ପ୍ରସଂସା ଗାରୀ ॥
କହହିଂ ସତ୍ଯ ପ୍ରିଯ ବଚନ ବିଚାରୀ। ଜାଗତ ସୋଵତ ସରନ ତୁମ୍ହାରୀ ॥
ତୁମ୍ହହି ଛାଡ़ଇ ଗତି ଦୂସରି ନାହୀଂ। ରାମ ବସହୁ ତିନ୍ହ କେ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ଜନନୀ ସମ ଜାନହିଂ ପରନାରୀ। ଧନୁ ପରାଵ ବିଷ ତେଂ ବିଷ ଭାରୀ ॥
ଜେ ହରଷହିଂ ପର ସମ୍ପତି ଦେଖୀ। ଦୁଖିତ ହୋହିଂ ପର ବିପତି ବିସେଷୀ ॥
ଜିନ୍ହହି ରାମ ତୁମ୍ହ ପ୍ରାନପିଆରେ। ତିନ୍ହ କେ ମନ ସୁଭ ସଦନ ତୁମ୍ହାରେ ॥
ଦୋ. ସ୍ଵାମି ସଖା ପିତୁ ମାତୁ ଗୁର ଜିନ୍ହ କେ ସବ ତୁମ୍ହ ତାତ।
ମନ ମନ୍ଦିର ତିନ୍ହ କେଂ ବସହୁ ସୀଯ ସହିତ ଦୌ ଭ୍ରାତ ॥ 130 ॥
ଅଵଗୁନ ତଜି ସବ କେ ଗୁନ ଗହହୀଂ। ବିପ୍ର ଧେନୁ ହିତ ସଙ୍କଟ ସହହୀମ୍ ॥
ନୀତି ନିପୁନ ଜିନ୍ହ କି ଜଗ ଲୀକା। ଘର ତୁମ୍ହାର ତିନ୍ହ କର ମନୁ ନୀକା ॥
ଗୁନ ତୁମ୍ହାର ସମୁଝି ନିଜ ଦୋସା। ଜେହି ସବ ଭାଁତି ତୁମ୍ହାର ଭରୋସା ॥
ରାମ ଭଗତ ପ୍ରିଯ ଲାଗହିଂ ଜେହୀ। ତେହି ଉର ବସହୁ ସହିତ ବୈଦେହୀ ॥
ଜାତି ପାଁତି ଧନୁ ଧରମ ବଡ़ଆଈ। ପ୍ରିଯ ପରିଵାର ସଦନ ସୁଖଦାଈ ॥
ସବ ତଜି ତୁମ୍ହହି ରହି ଉର ଲାଈ। ତେହି କେ ହୃଦଯଁ ରହହୁ ରଘୁରାଈ ॥
ସରଗୁ ନରକୁ ଅପବରଗୁ ସମାନା। ଜହଁ ତହଁ ଦେଖ ଧରେଂ ଧନୁ ବାନା ॥
କରମ ବଚନ ମନ ରାଉର ଚେରା। ରାମ କରହୁ ତେହି କେଂ ଉର ଡେରା ॥
ଦୋ. ଜାହି ନ ଚାହିଅ କବହୁଁ କଛୁ ତୁମ୍ହ ସନ ସହଜ ସନେହୁ।
ବସହୁ ନିରନ୍ତର ତାସୁ ମନ ସୋ ରାଉର ନିଜ ଗେହୁ ॥ 131 ॥
ଏହି ବିଧି ମୁନିବର ଭଵନ ଦେଖାଏ। ବଚନ ସପ୍ରେମ ରାମ ମନ ଭାଏ ॥
କହ ମୁନି ସୁନହୁ ଭାନୁକୁଲନାଯକ। ଆଶ୍ରମ କହୁଁ ସମଯ ସୁଖଦାଯକ ॥
ଚିତ୍ରକୂଟ ଗିରି କରହୁ ନିଵାସୂ। ତହଁ ତୁମ୍ହାର ସବ ଭାଁତି ସୁପାସୂ ॥
ସୈଲୁ ସୁହାଵନ କାନନ ଚାରୂ। କରି କେହରି ମୃଗ ବିହଗ ବିହାରୂ ॥
ନଦୀ ପୁନୀତ ପୁରାନ ବଖାନୀ। ଅତ୍ରିପ୍ରିଯା ନିଜ ତପବଲ ଆନୀ ॥
ସୁରସରି ଧାର ନାଉଁ ମନ୍ଦାକିନି। ଜୋ ସବ ପାତକ ପୋତକ ଡାକିନି ॥
ଅତ୍ରି ଆଦି ମୁନିବର ବହୁ ବସହୀଂ। କରହିଂ ଜୋଗ ଜପ ତପ ତନ କସହୀମ୍ ॥
ଚଲହୁ ସଫଲ ଶ୍ରମ ସବ କର କରହୂ। ରାମ ଦେହୁ ଗୌରଵ ଗିରିବରହୂ ॥
ଦୋ. ଚିତ୍ରକୂଟ ମହିମା ଅମିତ କହୀଂ ମହାମୁନି ଗାଇ।
ଆଏ ନହାଏ ସରିତ ବର ସିଯ ସମେତ ଦୌ ଭାଇ ॥ 132 ॥
ରଘୁବର କହେଉ ଲଖନ ଭଲ ଘାଟୂ। କରହୁ କତହୁଁ ଅବ ଠାହର ଠାଟୂ ॥
ଲଖନ ଦୀଖ ପଯ ଉତର କରାରା। ଚହୁଁ ଦିସି ଫିରେଉ ଧନୁଷ ଜିମି ନାରା ॥
ନଦୀ ପନଚ ସର ସମ ଦମ ଦାନା। ସକଲ କଲୁଷ କଲି ସାଉଜ ନାନା ॥
ଚିତ୍ରକୂଟ ଜନୁ ଅଚଲ ଅହେରୀ। ଚୁକି ନ ଘାତ ମାର ମୁଠଭେରୀ ॥
ଅସ କହି ଲଖନ ଠାଉଁ ଦେଖରାଵା। ଥଲୁ ବିଲୋକି ରଘୁବର ସୁଖୁ ପାଵା ॥
ରମେଉ ରାମ ମନୁ ଦେଵନ୍ହ ଜାନା। ଚଲେ ସହିତ ସୁର ଥପତି ପ୍ରଧାନା ॥
କୋଲ କିରାତ ବେଷ ସବ ଆଏ। ରଚେ ପରନ ତୃନ ସଦନ ସୁହାଏ ॥
ବରନି ନ ଜାହି ମଞ୍ଜୁ ଦୁଇ ସାଲା। ଏକ ଲଲିତ ଲଘୁ ଏକ ବିସାଲା ॥
ଦୋ. ଲଖନ ଜାନକୀ ସହିତ ପ୍ରଭୁ ରାଜତ ରୁଚିର ନିକେତ।
ସୋହ ମଦନୁ ମୁନି ବେଷ ଜନୁ ରତି ରିତୁରାଜ ସମେତ ॥ 133 ॥
ମାସପାରାଯଣ, ସତ୍ରହଁଵା ଵିଶ୍ରାମ
ଅମର ନାଗ କିନ୍ନର ଦିସିପାଲା। ଚିତ୍ରକୂଟ ଆଏ ତେହି କାଲା ॥
ରାମ ପ୍ରନାମୁ କୀନ୍ହ ସବ କାହୂ। ମୁଦିତ ଦେଵ ଲହି ଲୋଚନ ଲାହୂ ॥
ବରଷି ସୁମନ କହ ଦେଵ ସମାଜୂ। ନାଥ ସନାଥ ଭେ ହମ ଆଜୂ ॥
କରି ବିନତୀ ଦୁଖ ଦୁସହ ସୁନାଏ। ହରଷିତ ନିଜ ନିଜ ସଦନ ସିଧାଏ ॥
ଚିତ୍ରକୂଟ ରଘୁନନ୍ଦନୁ ଛାଏ। ସମାଚାର ସୁନି ସୁନି ମୁନି ଆଏ ॥
ଆଵତ ଦେଖି ମୁଦିତ ମୁନିବୃନ୍ଦା। କୀନ୍ହ ଦଣ୍ଡଵତ ରଘୁକୁଲ ଚନ୍ଦା ॥
ମୁନି ରଘୁବରହି ଲାଇ ଉର ଲେହୀଂ। ସୁଫଲ ହୋନ ହିତ ଆସିଷ ଦେହୀମ୍ ॥
ସିଯ ସୌମିତ୍ର ରାମ ଛବି ଦେଖହିଂ। ସାଧନ ସକଲ ସଫଲ କରି ଲେଖହିମ୍ ॥
ଦୋ. ଜଥାଜୋଗ ସନମାନି ପ୍ରଭୁ ବିଦା କିଏ ମୁନିବୃନ୍ଦ।
କରହି ଜୋଗ ଜପ ଜାଗ ତପ ନିଜ ଆଶ୍ରମନ୍ହି ସୁଛନ୍ଦ ॥ 134 ॥
ଯହ ସୁଧି କୋଲ କିରାତନ୍ହ ପାଈ। ହରଷେ ଜନୁ ନଵ ନିଧି ଘର ଆଈ ॥
କନ୍ଦ ମୂଲ ଫଲ ଭରି ଭରି ଦୋନା। ଚଲେ ରଙ୍କ ଜନୁ ଲୂଟନ ସୋନା ॥
ତିନ୍ହ ମହଁ ଜିନ୍ହ ଦେଖେ ଦୌ ଭ୍ରାତା। ଅପର ତିନ୍ହହି ପୂଁଛହି ମଗୁ ଜାତା ॥
କହତ ସୁନତ ରଘୁବୀର ନିକାଈ। ଆଇ ସବନ୍ହି ଦେଖେ ରଘୁରାଈ ॥
କରହିଂ ଜୋହାରୁ ଭେଣ୍ଟ ଧରି ଆଗେ। ପ୍ରଭୁହି ବିଲୋକହିଂ ଅତି ଅନୁରାଗେ ॥
ଚିତ୍ର ଲିଖେ ଜନୁ ଜହଁ ତହଁ ଠାଢ़ଏ। ପୁଲକ ସରୀର ନଯନ ଜଲ ବାଢ़ଏ ॥
ରାମ ସନେହ ମଗନ ସବ ଜାନେ। କହି ପ୍ରିଯ ବଚନ ସକଲ ସନମାନେ ॥
ପ୍ରଭୁହି ଜୋହାରି ବହୋରି ବହୋରୀ। ବଚନ ବିନୀତ କହହିଂ କର ଜୋରୀ ॥
ଦୋ. ଅବ ହମ ନାଥ ସନାଥ ସବ ଭେ ଦେଖି ପ୍ରଭୁ ପାଯ।
ଭାଗ ହମାରେ ଆଗମନୁ ରାଉର କୋସଲରାଯ ॥ 135 ॥
ଧନ୍ଯ ଭୂମି ବନ ପନ୍ଥ ପହାରା। ଜହଁ ଜହଁ ନାଥ ପାଉ ତୁମ୍ହ ଧାରା ॥
ଧନ୍ଯ ବିହଗ ମୃଗ କାନନଚାରୀ। ସଫଲ ଜନମ ଭେ ତୁମ୍ହହି ନିହାରୀ ॥
ହମ ସବ ଧନ୍ଯ ସହିତ ପରିଵାରା। ଦୀଖ ଦରସୁ ଭରି ନଯନ ତୁମ୍ହାରା ॥
କୀନ୍ହ ବାସୁ ଭଲ ଠାଉଁ ବିଚାରୀ। ଇହାଁ ସକଲ ରିତୁ ରହବ ସୁଖାରୀ ॥
ହମ ସବ ଭାଁତି କରବ ସେଵକାଈ। କରି କେହରି ଅହି ବାଘ ବରାଈ ॥
ବନ ବେହଡ़ ଗିରି କନ୍ଦର ଖୋହା। ସବ ହମାର ପ୍ରଭୁ ପଗ ପଗ ଜୋହା ॥
ତହଁ ତହଁ ତୁମ୍ହହି ଅହେର ଖେଲାଉବ। ସର ନିରଝର ଜଲଠାଉଁ ଦେଖାଉବ ॥
ହମ ସେଵକ ପରିଵାର ସମେତା। ନାଥ ନ ସକୁଚବ ଆଯସୁ ଦେତା ॥
ଦୋ. ବେଦ ବଚନ ମୁନି ମନ ଅଗମ ତେ ପ୍ରଭୁ କରୁନା ଐନ।
ବଚନ କିରାତନ୍ହ କେ ସୁନତ ଜିମି ପିତୁ ବାଲକ ବୈନ ॥ 136 ॥
ରାମହି କେଵଲ ପ୍ରେମୁ ପିଆରା। ଜାନି ଲେଉ ଜୋ ଜାନନିହାରା ॥
ରାମ ସକଲ ବନଚର ତବ ତୋଷେ। କହି ମୃଦୁ ବଚନ ପ୍ରେମ ପରିପୋଷେ ॥
ବିଦା କିଏ ସିର ନାଇ ସିଧାଏ। ପ୍ରଭୁ ଗୁନ କହତ ସୁନତ ଘର ଆଏ ॥
ଏହି ବିଧି ସିଯ ସମେତ ଦୌ ଭାଈ। ବସହିଂ ବିପିନ ସୁର ମୁନି ସୁଖଦାଈ ॥
ଜବ ତେ ଆଇ ରହେ ରଘୁନାଯକୁ। ତବ ତେଂ ଭଯୁ ବନୁ ମଙ୍ଗଲଦାଯକୁ ॥
ଫୂଲହିଂ ଫଲହିଂ ବିଟପ ବିଧି ନାନା ॥ ମଞ୍ଜୁ ବଲିତ ବର ବେଲି ବିତାନା ॥
ସୁରତରୁ ସରିସ ସୁଭାଯଁ ସୁହାଏ। ମନହୁଁ ବିବୁଧ ବନ ପରିହରି ଆଏ ॥
ଗଞ୍ଜ ମଞ୍ଜୁତର ମଧୁକର ଶ୍ରେନୀ। ତ୍ରିବିଧ ବଯାରି ବହି ସୁଖ ଦେନୀ ॥
ଦୋ. ନୀଲକଣ୍ଠ କଲକଣ୍ଠ ସୁକ ଚାତକ ଚକ୍କ ଚକୋର।
ଭାଁତି ଭାଁତି ବୋଲହିଂ ବିହଗ ଶ୍ରଵନ ସୁଖଦ ଚିତ ଚୋର ॥ 137 ॥
କେରି କେହରି କପି କୋଲ କୁରଙ୍ଗା। ବିଗତବୈର ବିଚରହିଂ ସବ ସଙ୍ଗା ॥
ଫିରତ ଅହେର ରାମ ଛବି ଦେଖୀ। ହୋହିଂ ମୁଦିତ ମୃଗବନ୍ଦ ବିସେଷୀ ॥
ବିବୁଧ ବିପିନ ଜହଁ ଲଗି ଜଗ ମାହୀଂ। ଦେଖି ରାମ ବନୁ ସକଲ ସିହାହୀମ୍ ॥
ସୁରସରି ସରସି ଦିନକର କନ୍ଯା। ମେକଲସୁତା ଗୋଦାଵରି ଧନ୍ଯା ॥
ସବ ସର ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ନଦ ନାନା। ମନ୍ଦାକିନି କର କରହିଂ ବଖାନା ॥
ଉଦଯ ଅସ୍ତ ଗିରି ଅରୁ କୈଲାସୂ। ମନ୍ଦର ମେରୁ ସକଲ ସୁରବାସୂ ॥
ସୈଲ ହିମାଚଲ ଆଦିକ ଜେତେ। ଚିତ୍ରକୂଟ ଜସୁ ଗାଵହିଂ ତେତେ ॥
ବିନ୍ଧି ମୁଦିତ ମନ ସୁଖୁ ନ ସମାଈ। ଶ୍ରମ ବିନୁ ବିପୁଲ ବଡ़ଆଈ ପାଈ ॥
ଦୋ. ଚିତ୍ରକୂଟ କେ ବିହଗ ମୃଗ ବେଲି ବିଟପ ତୃନ ଜାତି।
ପୁନ୍ଯ ପୁଞ୍ଜ ସବ ଧନ୍ଯ ଅସ କହହିଂ ଦେଵ ଦିନ ରାତି ॥ 138 ॥
ନଯନଵନ୍ତ ରଘୁବରହି ବିଲୋକୀ। ପାଇ ଜନମ ଫଲ ହୋହିଂ ବିସୋକୀ ॥
ପରସି ଚରନ ରଜ ଅଚର ସୁଖାରୀ। ଭେ ପରମ ପଦ କେ ଅଧିକାରୀ ॥
ସୋ ବନୁ ସୈଲୁ ସୁଭାଯଁ ସୁହାଵନ। ମଙ୍ଗଲମଯ ଅତି ପାଵନ ପାଵନ ॥
ମହିମା କହିଅ କଵନି ବିଧି ତାସୂ। ସୁଖସାଗର ଜହଁ କୀନ୍ହ ନିଵାସୂ ॥
ପଯ ପଯୋଧି ତଜି ଅଵଧ ବିହାଈ। ଜହଁ ସିଯ ଲଖନୁ ରାମୁ ରହେ ଆଈ ॥
କହି ନ ସକହିଂ ସୁଷମା ଜସି କାନନ। ଜୌଂ ସତ ସହସ ହୋଂହିଂ ସହସାନନ ॥
ସୋ ମୈଂ ବରନି କହୌଂ ବିଧି କେହୀଂ। ଡାବର କମଠ କି ମନ୍ଦର ଲେହୀମ୍ ॥
ସେଵହିଂ ଲଖନୁ କରମ ମନ ବାନୀ। ଜାଇ ନ ସୀଲୁ ସନେହୁ ବଖାନୀ ॥
ଦୋ. -ଛିନୁ ଛିନୁ ଲଖି ସିଯ ରାମ ପଦ ଜାନି ଆପୁ ପର ନେହୁ।
କରତ ନ ସପନେହୁଁ ଲଖନୁ ଚିତୁ ବନ୍ଧୁ ମାତୁ ପିତୁ ଗେହୁ ॥ 139 ॥
ରାମ ସଙ୍ଗ ସିଯ ରହତି ସୁଖାରୀ। ପୁର ପରିଜନ ଗୃହ ସୁରତି ବିସାରୀ ॥
ଛିନୁ ଛିନୁ ପିଯ ବିଧୁ ବଦନୁ ନିହାରୀ। ପ୍ରମୁଦିତ ମନହୁଁ ଚକୋରକୁମାରୀ ॥
ନାହ ନେହୁ ନିତ ବଢ़ତ ବିଲୋକୀ। ହରଷିତ ରହତି ଦିଵସ ଜିମି କୋକୀ ॥
ସିଯ ମନୁ ରାମ ଚରନ ଅନୁରାଗା। ଅଵଧ ସହସ ସମ ବନୁ ପ୍ରିଯ ଲାଗା ॥
ପରନକୁଟୀ ପ୍ରିଯ ପ୍ରିଯତମ ସଙ୍ଗା। ପ୍ରିଯ ପରିଵାରୁ କୁରଙ୍ଗ ବିହଙ୍ଗା ॥
ସାସୁ ସସୁର ସମ ମୁନିତିଯ ମୁନିବର। ଅସନୁ ଅମିଅ ସମ କନ୍ଦ ମୂଲ ଫର ॥
ନାଥ ସାଥ ସାଁଥରୀ ସୁହାଈ। ମଯନ ସଯନ ସଯ ସମ ସୁଖଦାଈ ॥
ଲୋକପ ହୋହିଂ ବିଲୋକତ ଜାସୂ। ତେହି କି ମୋହି ସକ ବିଷଯ ବିଲାସୂ ॥
ଦୋ. -ସୁମିରତ ରାମହି ତଜହିଂ ଜନ ତୃନ ସମ ବିଷଯ ବିଲାସୁ।
ରାମପ୍ରିଯା ଜଗ ଜନନି ସିଯ କଛୁ ନ ଆଚରଜୁ ତାସୁ ॥ 140 ॥
ସୀଯ ଲଖନ ଜେହି ବିଧି ସୁଖୁ ଲହହୀଂ। ସୋଇ ରଘୁନାଥ କରହି ସୋଇ କହହୀମ୍ ॥
କହହିଂ ପୁରାତନ କଥା କହାନୀ। ସୁନହିଂ ଲଖନୁ ସିଯ ଅତି ସୁଖୁ ମାନୀ।
ଜବ ଜବ ରାମୁ ଅଵଧ ସୁଧି କରହୀଂ। ତବ ତବ ବାରି ବିଲୋଚନ ଭରହୀମ୍ ॥
ସୁମିରି ମାତୁ ପିତୁ ପରିଜନ ଭାଈ। ଭରତ ସନେହୁ ସୀଲୁ ସେଵକାଈ ॥
କୃପାସିନ୍ଧୁ ପ୍ରଭୁ ହୋହିଂ ଦୁଖାରୀ। ଧୀରଜୁ ଧରହିଂ କୁସମୁ ବିଚାରୀ ॥
ଲଖି ସିଯ ଲଖନୁ ବିକଲ ହୋଇ ଜାହୀଂ। ଜିମି ପୁରୁଷହି ଅନୁସର ପରିଛାହୀମ୍ ॥
ପ୍ରିଯା ବନ୍ଧୁ ଗତି ଲଖି ରଘୁନନ୍ଦନୁ। ଧୀର କୃପାଲ ଭଗତ ଉର ଚନ୍ଦନୁ ॥
ଲଗେ କହନ କଛୁ କଥା ପୁନୀତା। ସୁନି ସୁଖୁ ଲହହିଂ ଲଖନୁ ଅରୁ ସୀତା ॥
ଦୋ. ରାମୁ ଲଖନ ସୀତା ସହିତ ସୋହତ ପରନ ନିକେତ।
ଜିମି ବାସଵ ବସ ଅମରପୁର ସଚୀ ଜଯନ୍ତ ସମେତ ॥ 141 ॥
ଜୋଗଵହିଂ ପ୍ରଭୁ ସିଯ ଲଖନହିଂ କୈସେଂ। ପଲକ ବିଲୋଚନ ଗୋଲକ ଜୈସେମ୍ ॥
ସେଵହିଂ ଲଖନୁ ସୀଯ ରଘୁବୀରହି। ଜିମି ଅବିବେକୀ ପୁରୁଷ ସରୀରହି ॥
ଏହି ବିଧି ପ୍ରଭୁ ବନ ବସହିଂ ସୁଖାରୀ। ଖଗ ମୃଗ ସୁର ତାପସ ହିତକାରୀ ॥
କହେଉଁ ରାମ ବନ ଗଵନୁ ସୁହାଵା। ସୁନହୁ ସୁମନ୍ତ୍ର ଅଵଧ ଜିମି ଆଵା ॥
ଫିରେଉ ନିଷାଦୁ ପ୍ରଭୁହି ପହୁଁଚାଈ। ସଚିଵ ସହିତ ରଥ ଦେଖେସି ଆଈ ॥
ମନ୍ତ୍ରୀ ବିକଲ ବିଲୋକି ନିଷାଦୂ। କହି ନ ଜାଇ ଜସ ଭଯୁ ବିଷାଦୂ ॥
ରାମ ରାମ ସିଯ ଲଖନ ପୁକାରୀ। ପରେଉ ଧରନିତଲ ବ୍ଯାକୁଲ ଭାରୀ ॥
ଦେଖି ଦଖିନ ଦିସି ହଯ ହିହିନାହୀଂ। ଜନୁ ବିନୁ ପଙ୍ଖ ବିହଗ ଅକୁଲାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ନହିଂ ତୃନ ଚରହିଂ ପିଅହିଂ ଜଲୁ ମୋଚହିଂ ଲୋଚନ ବାରି।
ବ୍ଯାକୁଲ ଭେ ନିଷାଦ ସବ ରଘୁବର ବାଜି ନିହାରି ॥ 142 ॥
ଧରି ଧୀରଜ ତବ କହି ନିଷାଦୂ। ଅବ ସୁମନ୍ତ୍ର ପରିହରହୁ ବିଷାଦୂ ॥
ତୁମ୍ହ ପଣ୍ଡିତ ପରମାରଥ ଗ୍ଯାତା। ଧରହୁ ଧୀର ଲଖି ବିମୁଖ ବିଧାତା
ବିବିଧ କଥା କହି କହି ମୃଦୁ ବାନୀ। ରଥ ବୈଠାରେଉ ବରବସ ଆନୀ ॥
ସୋକ ସିଥିଲ ରଥ ସକି ନ ହାଁକୀ। ରଘୁବର ବିରହ ପୀର ଉର ବାଁକୀ ॥
ଚରଫରାହିଁ ମଗ ଚଲହିଂ ନ ଘୋରେ। ବନ ମୃଗ ମନହୁଁ ଆନି ରଥ ଜୋରେ ॥
ଅଢ़ଉକି ପରହିଂ ଫିରି ହେରହିଂ ପୀଛେଂ। ରାମ ବିଯୋଗି ବିକଲ ଦୁଖ ତୀଛେମ୍ ॥
ଜୋ କହ ରାମୁ ଲଖନୁ ବୈଦେହୀ। ହିଙ୍କରି ହିଙ୍କରି ହିତ ହେରହିଂ ତେହୀ ॥
ବାଜି ବିରହ ଗତି କହି କିମି ଜାତୀ। ବିନୁ ମନି ଫନିକ ବିକଲ ଜେହି ଭାଁତୀ ॥
ଦୋ. ଭଯୁ ନିଷାଦ ବିଷାଦବସ ଦେଖତ ସଚିଵ ତୁରଙ୍ଗ।
ବୋଲି ସୁସେଵକ ଚାରି ତବ ଦିଏ ସାରଥୀ ସଙ୍ଗ ॥ 143 ॥
ଗୁହ ସାରଥିହି ଫିରେଉ ପହୁଁଚାଈ। ବିରହୁ ବିଷାଦୁ ବରନି ନହିଂ ଜାଈ ॥
ଚଲେ ଅଵଧ ଲେଇ ରଥହି ନିଷାଦା। ହୋହି ଛନହିଂ ଛନ ମଗନ ବିଷାଦା ॥
ସୋଚ ସୁମନ୍ତ୍ର ବିକଲ ଦୁଖ ଦୀନା। ଧିଗ ଜୀଵନ ରଘୁବୀର ବିହୀନା ॥
ରହିହି ନ ଅନ୍ତହୁଁ ଅଧମ ସରୀରୂ। ଜସୁ ନ ଲହେଉ ବିଛୁରତ ରଘୁବୀରୂ ॥
ଭେ ଅଜସ ଅଘ ଭାଜନ ପ୍ରାନା। କଵନ ହେତୁ ନହିଂ କରତ ପଯାନା ॥
ଅହହ ମନ୍ଦ ମନୁ ଅଵସର ଚୂକା। ଅଜହୁଁ ନ ହୃଦଯ ହୋତ ଦୁଇ ଟୂକା ॥
ମୀଜି ହାଥ ସିରୁ ଧୁନି ପଛିତାଈ। ମନହଁ କୃପନ ଧନ ରାସି ଗଵାଁଈ ॥
ବିରିଦ ବାଁଧି ବର ବୀରୁ କହାଈ। ଚଲେଉ ସମର ଜନୁ ସୁଭଟ ପରାଈ ॥
ଦୋ. ବିପ୍ର ବିବେକୀ ବେଦବିଦ ସମ୍ମତ ସାଧୁ ସୁଜାତି।
ଜିମି ଧୋଖେଂ ମଦପାନ କର ସଚିଵ ସୋଚ ତେହି ଭାଁତି ॥ 144 ॥
ଜିମି କୁଲୀନ ତିଯ ସାଧୁ ସଯାନୀ। ପତିଦେଵତା କରମ ମନ ବାନୀ ॥
ରହୈ କରମ ବସ ପରିହରି ନାହୂ। ସଚିଵ ହୃଦଯଁ ତିମି ଦାରୁନ ଦାହୁ ॥
ଲୋଚନ ସଜଲ ଡୀଠି ଭି ଥୋରୀ। ସୁନି ନ ଶ୍ରଵନ ବିକଲ ମତି ଭୋରୀ ॥
ସୂଖହିଂ ଅଧର ଲାଗି ମୁହଁ ଲାଟୀ। ଜିଉ ନ ଜାଇ ଉର ଅଵଧି କପାଟୀ ॥
ବିବରନ ଭଯୁ ନ ଜାଇ ନିହାରୀ। ମାରେସି ମନହୁଁ ପିତା ମହତାରୀ ॥
ହାନି ଗଲାନି ବିପୁଲ ମନ ବ୍ଯାପୀ। ଜମପୁର ପନ୍ଥ ସୋଚ ଜିମି ପାପୀ ॥
ବଚନୁ ନ ଆଵ ହୃଦଯଁ ପଛିତାଈ। ଅଵଧ କାହ ମୈଂ ଦେଖବ ଜାଈ ॥
ରାମ ରହିତ ରଥ ଦେଖିହି ଜୋଈ। ସକୁଚିହି ମୋହି ବିଲୋକତ ସୋଈ ॥
ଦୋ. -ଧାଇ ପୂଁଛିହହିଂ ମୋହି ଜବ ବିକଲ ନଗର ନର ନାରି।
ଉତରୁ ଦେବ ମୈଂ ସବହି ତବ ହୃଦଯଁ ବଜ୍ରୁ ବୈଠାରି ॥ 145 ॥
ପୁଛିହହିଂ ଦୀନ ଦୁଖିତ ସବ ମାତା। କହବ କାହ ମୈଂ ତିନ୍ହହି ବିଧାତା ॥
ପୂଛିହି ଜବହିଂ ଲଖନ ମହତାରୀ। କହିହୁଁ କଵନ ସଁଦେସ ସୁଖାରୀ ॥
ରାମ ଜନନି ଜବ ଆଇହି ଧାଈ। ସୁମିରି ବଚ୍ଛୁ ଜିମି ଧେନୁ ଲଵାଈ ॥
ପୂଁଛତ ଉତରୁ ଦେବ ମୈଂ ତେହୀ। ଗେ ବନୁ ରାମ ଲଖନୁ ବୈଦେହୀ ॥
ଜୋଇ ପୂଁଛିହି ତେହି ଊତରୁ ଦେବା।ଜାଇ ଅଵଧ ଅବ ଯହୁ ସୁଖୁ ଲେବା ॥
ପୂଁଛିହି ଜବହିଂ ରାଉ ଦୁଖ ଦୀନା। ଜିଵନୁ ଜାସୁ ରଘୁନାଥ ଅଧୀନା ॥
ଦେହୁଁ ଉତରୁ କୌନୁ ମୁହୁ ଲାଈ। ଆଯୁଁ କୁସଲ କୁଅଁର ପହୁଁଚାଈ ॥
ସୁନତ ଲଖନ ସିଯ ରାମ ସଁଦେସୂ। ତୃନ ଜିମି ତନୁ ପରିହରିହି ନରେସୂ ॥
ଦୋ. -ହ୍ରଦୁ ନ ବିଦରେଉ ପଙ୍କ ଜିମି ବିଛୁରତ ପ୍ରୀତମୁ ନୀରୁ ॥
ଜାନତ ହୌଂ ମୋହି ଦୀନ୍ହ ବିଧି ଯହୁ ଜାତନା ସରୀରୁ ॥ 146 ॥
ଏହି ବିଧି କରତ ପନ୍ଥ ପଛିତାଵା। ତମସା ତୀର ତୁରତ ରଥୁ ଆଵା ॥
ବିଦା କିଏ କରି ବିନଯ ନିଷାଦା। ଫିରେ ପାଯଁ ପରି ବିକଲ ବିଷାଦା ॥
ପୈଠତ ନଗର ସଚିଵ ସକୁଚାଈ। ଜନୁ ମାରେସି ଗୁର ବାଁଭନ ଗାଈ ॥
ବୈଠି ବିଟପ ତର ଦିଵସୁ ଗଵାଁଵା। ସାଁଝ ସମଯ ତବ ଅଵସରୁ ପାଵା ॥
ଅଵଧ ପ୍ରବେସୁ କୀନ୍ହ ଅଁଧିଆରେଂ। ପୈଠ ଭଵନ ରଥୁ ରାଖି ଦୁଆରେମ୍ ॥
ଜିନ୍ହ ଜିନ୍ହ ସମାଚାର ସୁନି ପାଏ। ଭୂପ ଦ୍ଵାର ରଥୁ ଦେଖନ ଆଏ ॥
ରଥୁ ପହିଚାନି ବିକଲ ଲଖି ଘୋରେ। ଗରହିଂ ଗାତ ଜିମି ଆତପ ଓରେ ॥
ନଗର ନାରି ନର ବ୍ଯାକୁଲ କୈଂସେଂ। ନିଘଟତ ନୀର ମୀନଗନ ଜୈଂସେମ୍ ॥
ଦୋ. -ସଚିଵ ଆଗମନୁ ସୁନତ ସବୁ ବିକଲ ଭଯୁ ରନିଵାସୁ।
ଭଵନ ଭଯଙ୍କରୁ ଲାଗ ତେହି ମାନହୁଁ ପ୍ରେତ ନିଵାସୁ ॥ 147 ॥
ଅତି ଆରତି ସବ ପୂଁଛହିଂ ରାନୀ। ଉତରୁ ନ ଆଵ ବିକଲ ଭି ବାନୀ ॥
ସୁନି ନ ଶ୍ରଵନ ନଯନ ନହିଂ ସୂଝା। କହହୁ କହାଁ ନୃପ ତେହି ତେହି ବୂଝା ॥
ଦାସିନ୍ହ ଦୀଖ ସଚିଵ ବିକଲାଈ। କୌସଲ୍ଯା ଗୃହଁ ଗୀଂ ଲଵାଈ ॥
ଜାଇ ସୁମନ୍ତ୍ର ଦୀଖ କସ ରାଜା। ଅମିଅ ରହିତ ଜନୁ ଚନ୍ଦୁ ବିରାଜା ॥
ଆସନ ସଯନ ବିଭୂଷନ ହୀନା। ପରେଉ ଭୂମିତଲ ନିପଟ ମଲୀନା ॥
ଲେଇ ଉସାସୁ ସୋଚ ଏହି ଭାଁତୀ। ସୁରପୁର ତେଂ ଜନୁ ଖଁସେଉ ଜଜାତୀ ॥
ଲେତ ସୋଚ ଭରି ଛିନୁ ଛିନୁ ଛାତୀ। ଜନୁ ଜରି ପଙ୍ଖ ପରେଉ ସମ୍ପାତୀ ॥
ରାମ ରାମ କହ ରାମ ସନେହୀ। ପୁନି କହ ରାମ ଲଖନ ବୈଦେହୀ ॥
ଦୋ. ଦେଖି ସଚିଵଁ ଜଯ ଜୀଵ କହି କୀନ୍ହେଉ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରନାମୁ।
ସୁନତ ଉଠେଉ ବ୍ଯାକୁଲ ନୃପତି କହୁ ସୁମନ୍ତ୍ର କହଁ ରାମୁ ॥ 148 ॥
ଭୂପ ସୁମନ୍ତ୍ରୁ ଲୀନ୍ହ ଉର ଲାଈ। ବୂଡ़ତ କଛୁ ଅଧାର ଜନୁ ପାଈ ॥
ସହିତ ସନେହ ନିକଟ ବୈଠାରୀ। ପୂଁଛତ ରାଉ ନଯନ ଭରି ବାରୀ ॥
ରାମ କୁସଲ କହୁ ସଖା ସନେହୀ। କହଁ ରଘୁନାଥୁ ଲଖନୁ ବୈଦେହୀ ॥
ଆନେ ଫେରି କି ବନହି ସିଧାଏ। ସୁନତ ସଚିଵ ଲୋଚନ ଜଲ ଛାଏ ॥
ସୋକ ବିକଲ ପୁନି ପୂଁଛ ନରେସୂ। କହୁ ସିଯ ରାମ ଲଖନ ସନ୍ଦେସୂ ॥
ରାମ ରୂପ ଗୁନ ସୀଲ ସୁଭ୍AU। ସୁମିରି ସୁମିରି ଉର ସୋଚତ ର୍AU ॥
ରାଉ ସୁନାଇ ଦୀନ୍ହ ବନବାସୂ। ସୁନି ମନ ଭଯୁ ନ ହରଷୁ ହରାଁସୂ ॥
ସୋ ସୁତ ବିଛୁରତ ଗେ ନ ପ୍ରାନା। କୋ ପାପୀ ବଡ़ ମୋହି ସମାନା ॥
ଦୋ. ସଖା ରାମୁ ସିଯ ଲଖନୁ ଜହଁ ତହାଁ ମୋହି ପହୁଁଚାଉ।
ନାହିଂ ତ ଚାହତ ଚଲନ ଅବ ପ୍ରାନ କହୁଁ ସତିଭାଉ ॥ 149 ॥
ପୁନି ପୁନି ପୂଁଛତ ମନ୍ତ୍ରହି ର୍AU। ପ୍ରିଯତମ ସୁଅନ ସଁଦେସ ସୁନ୍AU ॥
କରହି ସଖା ସୋଇ ବେଗି ଉପ୍AU। ରାମୁ ଲଖନୁ ସିଯ ନଯନ ଦେଖ୍AU ॥
ସଚିଵ ଧୀର ଧରି କହ ମୁଦୁ ବାନୀ। ମହାରାଜ ତୁମ୍ହ ପଣ୍ଡିତ ଗ୍ଯାନୀ ॥
ବୀର ସୁଧୀର ଧୁରନ୍ଧର ଦେଵା। ସାଧୁ ସମାଜୁ ସଦା ତୁମ୍ହ ସେଵା ॥
ଜନମ ମରନ ସବ ଦୁଖ ଭୋଗା। ହାନି ଲାଭ ପ୍ରିଯ ମିଲନ ବିଯୋଗା ॥
କାଲ କରମ ବସ ହୌହିଂ ଗୋସାଈଂ। ବରବସ ରାତି ଦିଵସ କୀ ନାଈମ୍ ॥
ସୁଖ ହରଷହିଂ ଜଡ़ ଦୁଖ ବିଲଖାହୀଂ। ଦୌ ସମ ଧୀର ଧରହିଂ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ଧୀରଜ ଧରହୁ ବିବେକୁ ବିଚାରୀ। ଛାଡ़ଇଅ ସୋଚ ସକଲ ହିତକାରୀ ॥
ଦୋ. ପ୍ରଥମ ବାସୁ ତମସା ଭଯୁ ଦୂସର ସୁରସରି ତୀର।
ନ୍ହାଈ ରହେ ଜଲପାନୁ କରି ସିଯ ସମେତ ଦୌ ବୀର ॥ 150 ॥
କେଵଟ କୀନ୍ହି ବହୁତ ସେଵକାଈ। ସୋ ଜାମିନି ସିଙ୍ଗରୌର ଗଵାଁଈ ॥
ହୋତ ପ୍ରାତ ବଟ ଛୀରୁ ମଗାଵା। ଜଟା ମୁକୁଟ ନିଜ ସୀସ ବନାଵା ॥
ରାମ ସଖାଁ ତବ ନାଵ ମଗାଈ। ପ୍ରିଯା ଚଢ़ଆଇ ଚଢ़ଏ ରଘୁରାଈ ॥
ଲଖନ ବାନ ଧନୁ ଧରେ ବନାଈ। ଆପୁ ଚଢ़ଏ ପ୍ରଭୁ ଆଯସୁ ପାଈ ॥
ବିକଲ ବିଲୋକି ମୋହି ରଘୁବୀରା। ବୋଲେ ମଧୁର ବଚନ ଧରି ଧୀରା ॥
ତାତ ପ୍ରନାମୁ ତାତ ସନ କହେହୁ। ବାର ବାର ପଦ ପଙ୍କଜ ଗହେହୂ ॥
କରବି ପାଯଁ ପରି ବିନଯ ବହୋରୀ। ତାତ କରିଅ ଜନି ଚିନ୍ତା ମୋରୀ ॥
ବନ ମଗ ମଙ୍ଗଲ କୁସଲ ହମାରେଂ। କୃପା ଅନୁଗ୍ରହ ପୁନ୍ଯ ତୁମ୍ହାରେମ୍ ॥
ଛଂ. ତୁମ୍ହରେ ଅନୁଗ୍ରହ ତାତ କାନନ ଜାତ ସବ ସୁଖୁ ପାଇହୌଂ।
ପ୍ରତିପାଲି ଆଯସୁ କୁସଲ ଦେଖନ ପାଯ ପୁନି ଫିରି ଆଇହୌମ୍ ॥
ଜନନୀଂ ସକଲ ପରିତୋଷି ପରି ପରି ପାଯଁ କରି ବିନତୀ ଘନୀ।
ତୁଲସୀ କରେହୁ ସୋଇ ଜତନୁ ଜେହିଂ କୁସଲୀ ରହହିଂ କୋସଲ ଧନୀ ॥
ସୋ. ଗୁର ସନ କହବ ସଁଦେସୁ ବାର ବାର ପଦ ପଦୁମ ଗହି।
କରବ ସୋଇ ଉପଦେସୁ ଜେହିଂ ନ ସୋଚ ମୋହି ଅଵଧପତି ॥ 151 ॥
ପୁରଜନ ପରିଜନ ସକଲ ନିହୋରୀ। ତାତ ସୁନାଏହୁ ବିନତୀ ମୋରୀ ॥
ସୋଇ ସବ ଭାଁତି ମୋର ହିତକାରୀ। ଜାତେଂ ରହ ନରନାହୁ ସୁଖାରୀ ॥
କହବ ସଁଦେସୁ ଭରତ କେ ଆଏଁ। ନୀତି ନ ତଜିଅ ରାଜପଦୁ ପାଏଁ ॥
ପାଲେହୁ ପ୍ରଜହି କରମ ମନ ବାନୀ। ସୀହୁ ମାତୁ ସକଲ ସମ ଜାନୀ ॥
ଓର ନିବାହେହୁ ଭାଯପ ଭାଈ। କରି ପିତୁ ମାତୁ ସୁଜନ ସେଵକାଈ ॥
ତାତ ଭାଁତି ତେହି ରାଖବ ର୍AU। ସୋଚ ମୋର ଜେହିଂ କରୈ ନ କ୍AU ॥
ଲଖନ କହେ କଛୁ ବଚନ କଠୋରା। ବରଜି ରାମ ପୁନି ମୋହି ନିହୋରା ॥
ବାର ବାର ନିଜ ସପଥ ଦେଵାଈ। କହବି ନ ତାତ ଲଖନ ଲରିକାଈ ॥
ଦୋ. କହି ପ୍ରନାମ କଛୁ କହନ ଲିଯ ସିଯ ଭି ସିଥିଲ ସନେହ।
ଥକିତ ବଚନ ଲୋଚନ ସଜଲ ପୁଲକ ପଲ୍ଲଵିତ ଦେହ ॥ 152 ॥
ତେହି ଅଵସର ରଘୁବର ରୂଖ ପାଈ। କେଵଟ ପାରହି ନାଵ ଚଲାଈ ॥
ରଘୁକୁଲତିଲକ ଚଲେ ଏହି ଭାଁତୀ। ଦେଖୁଁ ଠାଢ़ କୁଲିସ ଧରି ଛାତୀ ॥
ମୈଂ ଆପନ କିମି କହୌଂ କଲେସୂ। ଜିଅତ ଫିରେଉଁ ଲେଇ ରାମ ସଁଦେସୂ ॥
ଅସ କହି ସଚିଵ ବଚନ ରହି ଗଯୂ। ହାନି ଗଲାନି ସୋଚ ବସ ଭଯୂ ॥
ସୁତ ବଚନ ସୁନତହିଂ ନରନାହୂ। ପରେଉ ଧରନି ଉର ଦାରୁନ ଦାହୂ ॥
ତଲଫତ ବିଷମ ମୋହ ମନ ମାପା। ମାଜା ମନହୁଁ ମୀନ କହୁଁ ବ୍ଯାପା ॥
କରି ବିଲାପ ସବ ରୋଵହିଂ ରାନୀ। ମହା ବିପତି କିମି ଜାଇ ବଖାନୀ ॥
ସୁନି ବିଲାପ ଦୁଖହୂ ଦୁଖୁ ଲାଗା। ଧୀରଜହୂ କର ଧୀରଜୁ ଭାଗା ॥
ଦୋ. ଭଯୁ କୋଲାହଲୁ ଅଵଧ ଅତି ସୁନି ନୃପ ରାଉର ସୋରୁ।
ବିପୁଲ ବିହଗ ବନ ପରେଉ ନିସି ମାନହୁଁ କୁଲିସ କଠୋରୁ ॥ 153 ॥
ପ୍ରାନ କଣ୍ଠଗତ ଭଯୁ ଭୁଆଲୂ। ମନି ବିହୀନ ଜନୁ ବ୍ଯାକୁଲ ବ୍ଯାଲୂ ॥
ଇଦ୍ରୀଂ ସକଲ ବିକଲ ଭିଁ ଭାରୀ। ଜନୁ ସର ସରସିଜ ବନୁ ବିନୁ ବାରୀ ॥
କୌସଲ୍ଯାଁ ନୃପୁ ଦୀଖ ମଲାନା। ରବିକୁଲ ରବି ଅଁଥଯୁ ଜିଯଁ ଜାନା।
ଉର ଧରି ଧୀର ରାମ ମହତାରୀ। ବୋଲୀ ବଚନ ସମଯ ଅନୁସାରୀ ॥
ନାଥ ସମୁଝି ମନ କରିଅ ବିଚାରୂ। ରାମ ବିଯୋଗ ପଯୋଧି ଅପାରୂ ॥
କରନଧାର ତୁମ୍ହ ଅଵଧ ଜହାଜୂ। ଚଢ़ଏଉ ସକଲ ପ୍ରିଯ ପଥିକ ସମାଜୂ ॥
ଧୀରଜୁ ଧରିଅ ତ ପାଇଅ ପାରୂ। ନାହିଂ ତ ବୂଡ़ଇହି ସବୁ ପରିଵାରୂ ॥
ଜୌଂ ଜିଯଁ ଧରିଅ ବିନଯ ପିଯ ମୋରୀ। ରାମୁ ଲଖନୁ ସିଯ ମିଲହିଂ ବହୋରୀ ॥
ଦୋ. -ପ୍ରିଯା ବଚନ ମୃଦୁ ସୁନତ ନୃପୁ ଚିତଯୁ ଆଁଖି ଉଘାରି।
ତଲଫତ ମୀନ ମଲୀନ ଜନୁ ସୀଞ୍ଚତ ସୀତଲ ବାରି ॥ 154 ॥
ଧରି ଧୀରଜୁ ଉଠୀ ବୈଠ ଭୁଆଲୂ। କହୁ ସୁମନ୍ତ୍ର କହଁ ରାମ କୃପାଲୂ ॥
କହାଁ ଲଖନୁ କହଁ ରାମୁ ସନେହୀ। କହଁ ପ୍ରିଯ ପୁତ୍ରବଧୂ ବୈଦେହୀ ॥
ବିଲପତ ରାଉ ବିକଲ ବହୁ ଭାଁତୀ। ଭି ଜୁଗ ସରିସ ସିରାତି ନ ରାତୀ ॥
ତାପସ ଅନ୍ଧ ସାପ ସୁଧି ଆଈ। କୌସଲ୍ଯହି ସବ କଥା ସୁନାଈ ॥
ଭଯୁ ବିକଲ ବରନତ ଇତିହାସା। ରାମ ରହିତ ଧିଗ ଜୀଵନ ଆସା ॥
ସୋ ତନୁ ରାଖି କରବ ମୈଂ କାହା। ଜେଂହି ନ ପ୍ରେମ ପନୁ ମୋର ନିବାହା ॥
ହା ରଘୁନନ୍ଦନ ପ୍ରାନ ପିରୀତେ। ତୁମ୍ହ ବିନୁ ଜିଅତ ବହୁତ ଦିନ ବୀତେ ॥
ହା ଜାନକୀ ଲଖନ ହା ରଘୁବର। ହା ପିତୁ ହିତ ଚିତ ଚାତକ ଜଲଧର।
ଦୋ. ରାମ ରାମ କହି ରାମ କହି ରାମ ରାମ କହି ରାମ।
ତନୁ ପରିହରି ରଘୁବର ବିରହଁ ରାଉ ଗଯୁ ସୁରଧାମ ॥ 155 ॥
ଜିଅନ ମରନ ଫଲୁ ଦସରଥ ପାଵା। ଅଣ୍ଡ ଅନେକ ଅମଲ ଜସୁ ଛାଵା ॥
ଜିଅତ ରାମ ବିଧୁ ବଦନୁ ନିହାରା। ରାମ ବିରହ କରି ମରନୁ ସଁଵାରା ॥
ସୋକ ବିକଲ ସବ ରୋଵହିଂ ରାନୀ। ରୂପୁ ସୀଲ ବଲୁ ତେଜୁ ବଖାନୀ ॥
କରହିଂ ବିଲାପ ଅନେକ ପ୍ରକାରା। ପରହୀଂ ଭୂମିତଲ ବାରହିଂ ବାରା ॥
ବିଲପହିଂ ବିକଲ ଦାସ ଅରୁ ଦାସୀ। ଘର ଘର ରୁଦନୁ କରହିଂ ପୁରବାସୀ ॥
ଅଁଥଯୁ ଆଜୁ ଭାନୁକୁଲ ଭାନୂ। ଧରମ ଅଵଧି ଗୁନ ରୂପ ନିଧାନୂ ॥
ଗାରୀଂ ସକଲ କୈକିହି ଦେହୀଂ। ନଯନ ବିହୀନ କୀନ୍ହ ଜଗ ଜେହୀମ୍ ॥
ଏହି ବିଧି ବିଲପତ ରୈନି ବିହାନୀ। ଆଏ ସକଲ ମହାମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ଦୋ. ତବ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ସମଯ ସମ କହି ଅନେକ ଇତିହାସ।
ସୋକ ନେଵାରେଉ ସବହି କର ନିଜ ବିଗ୍ଯାନ ପ୍ରକାସ ॥ 156 ॥
ତେଲ ନାଁଵ ଭରି ନୃପ ତନୁ ରାଖା। ଦୂତ ବୋଲାଇ ବହୁରି ଅସ ଭାଷା ॥
ଧାଵହୁ ବେଗି ଭରତ ପହିଂ ଜାହୂ। ନୃପ ସୁଧି କତହୁଁ କହହୁ ଜନି କାହୂ ॥
ଏତନେଇ କହେହୁ ଭରତ ସନ ଜାଈ। ଗୁର ବୋଲାଈ ପଠଯୁ ଦୌ ଭାଈ ॥
ସୁନି ମୁନି ଆଯସୁ ଧାଵନ ଧାଏ। ଚଲେ ବେଗ ବର ବାଜି ଲଜାଏ ॥
ଅନରଥୁ ଅଵଧ ଅରମ୍ଭେଉ ଜବ ତେଂ। କୁସଗୁନ ହୋହିଂ ଭରତ କହୁଁ ତବ ତେମ୍ ॥
ଦେଖହିଂ ରାତି ଭଯାନକ ସପନା। ଜାଗି କରହିଂ କଟୁ କୋଟି କଲପନା ॥
ବିପ୍ର ଜେଵାଁଇ ଦେହିଂ ଦିନ ଦାନା। ସିଵ ଅଭିଷେକ କରହିଂ ବିଧି ନାନା ॥
ମାଗହିଂ ହୃଦଯଁ ମହେସ ମନାଈ। କୁସଲ ମାତୁ ପିତୁ ପରିଜନ ଭାଈ ॥
ଦୋ. ଏହି ବିଧି ସୋଚତ ଭରତ ମନ ଧାଵନ ପହୁଁଚେ ଆଇ।
ଗୁର ଅନୁସାସନ ଶ୍ରଵନ ସୁନି ଚଲେ ଗନେସୁ ମନାଇ ॥ 157 ॥
ଚଲେ ସମୀର ବେଗ ହଯ ହାଁକେ। ନାଘତ ସରିତ ସୈଲ ବନ ବାଁକେ ॥
ହୃଦଯଁ ସୋଚୁ ବଡ़ କଛୁ ନ ସୋହାଈ। ଅସ ଜାନହିଂ ଜିଯଁ ଜାଉଁ ଉଡ़ଆଈ ॥
ଏକ ନିମେଷ ବରସ ସମ ଜାଈ। ଏହି ବିଧି ଭରତ ନଗର ନିଅରାଈ ॥
ଅସଗୁନ ହୋହିଂ ନଗର ପୈଠାରା। ରଟହିଂ କୁଭାଁତି କୁଖେତ କରାରା ॥
ଖର ସିଆର ବୋଲହିଂ ପ୍ରତିକୂଲା। ସୁନି ସୁନି ହୋଇ ଭରତ ମନ ସୂଲା ॥
ଶ୍ରୀହତ ସର ସରିତା ବନ ବାଗା। ନଗରୁ ବିସେଷି ଭଯାଵନୁ ଲାଗା ॥
ଖଗ ମୃଗ ହଯ ଗଯ ଜାହିଂ ନ ଜୋଏ। ରାମ ବିଯୋଗ କୁରୋଗ ବିଗୋଏ ॥
ନଗର ନାରି ନର ନିପଟ ଦୁଖାରୀ। ମନହୁଁ ସବନ୍ହି ସବ ସମ୍ପତି ହାରୀ ॥
ଦୋ. ପୁରଜନ ମିଲିହିଂ ନ କହହିଂ କଛୁ ଗଵଁହିଂ ଜୋହାରହିଂ ଜାହିଂ।
ଭରତ କୁସଲ ପୂଁଛି ନ ସକହିଂ ଭଯ ବିଷାଦ ମନ ମାହିମ୍ ॥ 158 ॥
ହାଟ ବାଟ ନହିଂ ଜାଇ ନିହାରୀ। ଜନୁ ପୁର ଦହଁ ଦିସି ଲାଗି ଦଵାରୀ ॥
ଆଵତ ସୁତ ସୁନି କୈକଯନନ୍ଦିନି। ହରଷୀ ରବିକୁଲ ଜଲରୁହ ଚନ୍ଦିନି ॥
ସଜି ଆରତୀ ମୁଦିତ ଉଠି ଧାଈ। ଦ୍ଵାରେହିଂ ଭେଣ୍ଟି ଭଵନ ଲେଇ ଆଈ ॥
ଭରତ ଦୁଖିତ ପରିଵାରୁ ନିହାରା। ମାନହୁଁ ତୁହିନ ବନଜ ବନୁ ମାରା ॥
କୈକେଈ ହରଷିତ ଏହି ଭାଁତି। ମନହୁଁ ମୁଦିତ ଦଵ ଲାଇ କିରାତୀ ॥
ସୁତହି ସସୋଚ ଦେଖି ମନୁ ମାରେଂ। ପୂଁଛତି ନୈହର କୁସଲ ହମାରେମ୍ ॥
ସକଲ କୁସଲ କହି ଭରତ ସୁନାଈ। ପୂଁଛୀ ନିଜ କୁଲ କୁସଲ ଭଲାଈ ॥
କହୁ କହଁ ତାତ କହାଁ ସବ ମାତା। କହଁ ସିଯ ରାମ ଲଖନ ପ୍ରିଯ ଭ୍ରାତା ॥
ଦୋ. ସୁନି ସୁତ ବଚନ ସନେହମଯ କପଟ ନୀର ଭରି ନୈନ।
ଭରତ ଶ୍ରଵନ ମନ ସୂଲ ସମ ପାପିନି ବୋଲୀ ବୈନ ॥ 159 ॥
ତାତ ବାତ ମୈଂ ସକଲ ସଁଵାରୀ। ଭୈ ମନ୍ଥରା ସହାଯ ବିଚାରୀ ॥
କଛୁକ କାଜ ବିଧି ବୀଚ ବିଗାରେଉ। ଭୂପତି ସୁରପତି ପୁର ପଗୁ ଧାରେଉ ॥
ସୁନତ ଭରତୁ ଭେ ବିବସ ବିଷାଦା। ଜନୁ ସହମେଉ କରି କେହରି ନାଦା ॥
ତାତ ତାତ ହା ତାତ ପୁକାରୀ। ପରେ ଭୂମିତଲ ବ୍ଯାକୁଲ ଭାରୀ ॥
ଚଲତ ନ ଦେଖନ ପାଯୁଁ ତୋହୀ। ତାତ ନ ରାମହି ସୌମ୍ପେହୁ ମୋହୀ ॥
ବହୁରି ଧୀର ଧରି ଉଠେ ସଁଭାରୀ। କହୁ ପିତୁ ମରନ ହେତୁ ମହତାରୀ ॥
ସୁନି ସୁତ ବଚନ କହତି କୈକେଈ। ମରମୁ ପାଁଛି ଜନୁ ମାହୁର ଦେଈ ॥
ଆଦିହୁ ତେଂ ସବ ଆପନି କରନୀ। କୁଟିଲ କଠୋର ମୁଦିତ ମନ ବରନୀ ॥
ଦୋ. ଭରତହି ବିସରେଉ ପିତୁ ମରନ ସୁନତ ରାମ ବନ ଗୌନୁ।
ହେତୁ ଅପନପୁ ଜାନି ଜିଯଁ ଥକିତ ରହେ ଧରି ମୌନୁ ॥ 160 ॥
ବିକଲ ବିଲୋକି ସୁତହି ସମୁଝାଵତି। ମନହୁଁ ଜରେ ପର ଲୋନୁ ଲଗାଵତି ॥
ତାତ ରାଉ ନହିଂ ସୋଚେ ଜୋଗୂ। ବିଢ़ଇ ସୁକୃତ ଜସୁ କୀନ୍ହେଉ ଭୋଗୂ ॥
ଜୀଵତ ସକଲ ଜନମ ଫଲ ପାଏ। ଅନ୍ତ ଅମରପତି ସଦନ ସିଧାଏ ॥
ଅସ ଅନୁମାନି ସୋଚ ପରିହରହୂ। ସହିତ ସମାଜ ରାଜ ପୁର କରହୂ ॥
ସୁନି ସୁଠି ସହମେଉ ରାଜକୁମାରୂ। ପାକେଂ ଛତ ଜନୁ ଲାଗ ଅଁଗାରୂ ॥
ଧୀରଜ ଧରି ଭରି ଲେହିଂ ଉସାସା। ପାପନି ସବହି ଭାଁତି କୁଲ ନାସା ॥
ଜୌଂ ପୈ କୁରୁଚି ରହୀ ଅତି ତୋହୀ। ଜନମତ କାହେ ନ ମାରେ ମୋହୀ ॥
ପେଡ़ କାଟି ତୈଂ ପାଲୁ ସୀଞ୍ଚା। ମୀନ ଜିଅନ ନିତି ବାରି ଉଲୀଚା ॥
ଦୋ. ହଂସବଂସୁ ଦସରଥୁ ଜନକୁ ରାମ ଲଖନ ସେ ଭାଇ।
ଜନନୀ ତୂଁ ଜନନୀ ଭୀ ବିଧି ସନ କଛୁ ନ ବସାଇ ॥ 161 ॥
ଜବ ତୈଂ କୁମତି କୁମତ ଜିଯଁ ଠଯୂ। ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ହ୍ରଦୁ ନ ଗଯୂ ॥
ବର ମାଗତ ମନ ଭି ନହିଂ ପୀରା। ଗରି ନ ଜୀହ ମୁହଁ ପରେଉ ନ କୀରା ॥
ଭୂପଁ ପ୍ରତୀତ ତୋରି କିମି କୀନ୍ହୀ। ମରନ କାଲ ବିଧି ମତି ହରି ଲୀନ୍ହୀ ॥
ବିଧିହୁଁ ନ ନାରି ହୃଦଯ ଗତି ଜାନୀ। ସକଲ କପଟ ଅଘ ଅଵଗୁନ ଖାନୀ ॥
ସରଲ ସୁସୀଲ ଧରମ ରତ ର୍AU। ସୋ କିମି ଜାନୈ ତୀଯ ସୁଭ୍AU ॥
ଅସ କୋ ଜୀଵ ଜନ୍ତୁ ଜଗ ମାହୀଂ। ଜେହି ରଘୁନାଥ ପ୍ରାନପ୍ରିଯ ନାହୀମ୍ ॥
ଭେ ଅତି ଅହିତ ରାମୁ ତେଉ ତୋହୀ। କୋ ତୂ ଅହସି ସତ୍ଯ କହୁ ମୋହୀ ॥
ଜୋ ହସି ସୋ ହସି ମୁହଁ ମସି ଲାଈ। ଆଁଖି ଓଟ ଉଠି ବୈଠହିଂ ଜାଈ ॥
ଦୋ. ରାମ ବିରୋଧୀ ହୃଦଯ ତେଂ ପ୍ରଗଟ କୀନ୍ହ ବିଧି ମୋହି।
ମୋ ସମାନ କୋ ପାତକୀ ବାଦି କହୁଁ କଛୁ ତୋହି ॥ 162 ॥
ସୁନି ସତ୍ରୁଘୁନ ମାତୁ କୁଟିଲାଈ। ଜରହିଂ ଗାତ ରିସ କଛୁ ନ ବସାଈ ॥
ତେହି ଅଵସର କୁବରୀ ତହଁ ଆଈ। ବସନ ବିଭୂଷନ ବିବିଧ ବନାଈ ॥
ଲଖି ରିସ ଭରେଉ ଲଖନ ଲଘୁ ଭାଈ। ବରତ ଅନଲ ଘୃତ ଆହୁତି ପାଈ ॥
ହୁମଗି ଲାତ ତକି କୂବର ମାରା। ପରି ମୁହ ଭର ମହି କରତ ପୁକାରା ॥
କୂବର ଟୂଟେଉ ଫୂଟ କପାରୂ। ଦଲିତ ଦସନ ମୁଖ ରୁଧିର ପ୍ରଚାରୂ ॥
ଆହ ଦିଅ ମୈଂ କାହ ନସାଵା। କରତ ନୀକ ଫଲୁ ଅନିସ ପାଵା ॥
ସୁନି ରିପୁହନ ଲଖି ନଖ ସିଖ ଖୋଟୀ। ଲଗେ ଘସୀଟନ ଧରି ଧରି ଝୋଣ୍ଟୀ ॥
ଭରତ ଦଯାନିଧି ଦୀନ୍ହି ଛଡ़ଆଈ। କୌସଲ୍ଯା ପହିଂ ଗେ ଦୌ ଭାଈ ॥
ଦୋ. ମଲିନ ବସନ ବିବରନ ବିକଲ କୃସ ସରୀର ଦୁଖ ଭାର।
କନକ କଲପ ବର ବେଲି ବନ ମାନହୁଁ ହନୀ ତୁସାର ॥ 163 ॥
ଭରତହି ଦେଖି ମାତୁ ଉଠି ଧାଈ। ମୁରୁଛିତ ଅଵନି ପରୀ ଝିଁ ଆଈ ॥
ଦେଖତ ଭରତୁ ବିକଲ ଭେ ଭାରୀ। ପରେ ଚରନ ତନ ଦସା ବିସାରୀ ॥
ମାତୁ ତାତ କହଁ ଦେହି ଦେଖାଈ। କହଁ ସିଯ ରାମୁ ଲଖନୁ ଦୌ ଭାଈ ॥
କୈକି କତ ଜନମୀ ଜଗ ମାଝା। ଜୌଂ ଜନମି ତ ଭି କାହେ ନ ବାଁଝା ॥
କୁଲ କଲଙ୍କୁ ଜେହିଂ ଜନମେଉ ମୋହୀ। ଅପଜସ ଭାଜନ ପ୍ରିଯଜନ ଦ୍ରୋହୀ ॥
କୋ ତିଭୁଵନ ମୋହି ସରିସ ଅଭାଗୀ। ଗତି ଅସି ତୋରି ମାତୁ ଜେହି ଲାଗୀ ॥
ପିତୁ ସୁରପୁର ବନ ରଘୁବର କେତୂ। ମୈଂ କେଵଲ ସବ ଅନରଥ ହେତୁ ॥
ଧିଗ ମୋହି ଭଯୁଁ ବେନୁ ବନ ଆଗୀ। ଦୁସହ ଦାହ ଦୁଖ ଦୂଷନ ଭାଗୀ ॥
ଦୋ. ମାତୁ ଭରତ କେ ବଚନ ମୃଦୁ ସୁନି ସୁନି ଉଠୀ ସଁଭାରି ॥
ଲିଏ ଉଠାଇ ଲଗାଇ ଉର ଲୋଚନ ମୋଚତି ବାରି ॥ 164 ॥
ସରଲ ସୁଭାଯ ମାଯଁ ହିଯଁ ଲାଏ। ଅତି ହିତ ମନହୁଁ ରାମ ଫିରି ଆଏ ॥
ଭେଣ୍ଟେଉ ବହୁରି ଲଖନ ଲଘୁ ଭାଈ। ସୋକୁ ସନେହୁ ନ ହୃଦଯଁ ସମାଈ ॥
ଦେଖି ସୁଭାଉ କହତ ସବୁ କୋଈ। ରାମ ମାତୁ ଅସ କାହେ ନ ହୋଈ ॥
ମାତାଁ ଭରତୁ ଗୋଦ ବୈଠାରେ। ଆଁସୁ ପୌଞ୍ଛି ମୃଦୁ ବଚନ ଉଚାରେ ॥
ଅଜହୁଁ ବଚ୍ଛ ବଲି ଧୀରଜ ଧରହୂ। କୁସମୁ ସମୁଝି ସୋକ ପରିହରହୂ ॥
ଜନି ମାନହୁ ହିଯଁ ହାନି ଗଲାନୀ। କାଲ କରମ ଗତି ଅଘଟିତ ଜାନି ॥
କାହୁହି ଦୋସୁ ଦେହୁ ଜନି ତାତା। ଭା ମୋହି ସବ ବିଧି ବାମ ବିଧାତା ॥
ଜୋ ଏତେହୁଁ ଦୁଖ ମୋହି ଜିଆଵା। ଅଜହୁଁ କୋ ଜାନି କା ତେହି ଭାଵା ॥
ଦୋ. ପିତୁ ଆଯସ ଭୂଷନ ବସନ ତାତ ତଜେ ରଘୁବୀର।
ବିସମୁ ହରଷୁ ନ ହୃଦଯଁ କଛୁ ପହିରେ ବଲକଲ ଚୀର। 165 ॥
ମୁଖ ପ୍ରସନ୍ନ ମନ ରଙ୍ଗ ନ ରୋଷୂ। ସବ କର ସବ ବିଧି କରି ପରିତୋଷୂ ॥
ଚଲେ ବିପିନ ସୁନି ସିଯ ସଁଗ ଲାଗୀ। ରହି ନ ରାମ ଚରନ ଅନୁରାଗୀ ॥
ସୁନତହିଂ ଲଖନୁ ଚଲେ ଉଠି ସାଥା। ରହହିଂ ନ ଜତନ କିଏ ରଘୁନାଥା ॥
ତବ ରଘୁପତି ସବହୀ ସିରୁ ନାଈ। ଚଲେ ସଙ୍ଗ ସିଯ ଅରୁ ଲଘୁ ଭାଈ ॥
ରାମୁ ଲଖନୁ ସିଯ ବନହି ସିଧାଏ। ଗିଉଁ ନ ସଙ୍ଗ ନ ପ୍ରାନ ପଠାଏ ॥
ଯହୁ ସବୁ ଭା ଇନ୍ହ ଆଁଖିନ୍ହ ଆଗେଂ। ତୁ ନ ତଜା ତନୁ ଜୀଵ ଅଭାଗେମ୍ ॥
ମୋହି ନ ଲାଜ ନିଜ ନେହୁ ନିହାରୀ। ରାମ ସରିସ ସୁତ ମୈଂ ମହତାରୀ ॥
ଜିଐ ମରୈ ଭଲ ଭୂପତି ଜାନା। ମୋର ହୃଦଯ ସତ କୁଲିସ ସମାନା ॥
ଦୋ. କୌସଲ୍ଯା କେ ବଚନ ସୁନି ଭରତ ସହିତ ରନିଵାସ।
ବ୍ଯାକୁଲ ବିଲପତ ରାଜଗୃହ ମାନହୁଁ ସୋକ ନେଵାସୁ ॥ 166 ॥
ବିଲପହିଂ ବିକଲ ଭରତ ଦୌ ଭାଈ। କୌସଲ୍ଯାଁ ଲିଏ ହୃଦଯଁ ଲଗାଈ ॥
ଭାଁତି ଅନେକ ଭରତୁ ସମୁଝାଏ। କହି ବିବେକମଯ ବଚନ ସୁନାଏ ॥
ଭରତହୁଁ ମାତୁ ସକଲ ସମୁଝାଈଂ। କହି ପୁରାନ ଶ୍ରୁତି କଥା ସୁହାଈମ୍ ॥
ଛଲ ବିହୀନ ସୁଚି ସରଲ ସୁବାନୀ। ବୋଲେ ଭରତ ଜୋରି ଜୁଗ ପାନୀ ॥
ଜେ ଅଘ ମାତୁ ପିତା ସୁତ ମାରେଂ। ଗାଇ ଗୋଠ ମହିସୁର ପୁର ଜାରେମ୍ ॥
ଜେ ଅଘ ତିଯ ବାଲକ ବଧ କୀନ୍ହେଂ। ମୀତ ମହୀପତି ମାହୁର ଦୀନ୍ହେମ୍ ॥
ଜେ ପାତକ ଉପପାତକ ଅହହୀଂ। କରମ ବଚନ ମନ ଭଵ କବି କହହୀମ୍ ॥
ତେ ପାତକ ମୋହି ହୋହୁଁ ବିଧାତା। ଜୌଂ ଯହୁ ହୋଇ ମୋର ମତ ମାତା ॥
ଦୋ. ଜେ ପରିହରି ହରି ହର ଚରନ ଭଜହିଂ ଭୂତଗନ ଘୋର।
ତେହି କି ଗତି ମୋହି ଦେଉ ବିଧି ଜୌଂ ଜନନୀ ମତ ମୋର ॥ 167 ॥
ବେଚହିଂ ବେଦୁ ଧରମୁ ଦୁହି ଲେହୀଂ। ପିସୁନ ପରାଯ ପାପ କହି ଦେହୀମ୍ ॥
କପଟୀ କୁଟିଲ କଲହପ୍ରିଯ କ୍ରୋଧୀ। ବେଦ ବିଦୂଷକ ବିସ୍ଵ ବିରୋଧୀ ॥
ଲୋଭୀ ଲମ୍ପଟ ଲୋଲୁପଚାରା। ଜେ ତାକହିଂ ପରଧନୁ ପରଦାରା ॥
ପାଵୌଂ ମୈଂ ତିନ୍ହ କେ ଗତି ଘୋରା। ଜୌଂ ଜନନୀ ଯହୁ ସମ୍ମତ ମୋରା ॥
ଜେ ନହିଂ ସାଧୁସଙ୍ଗ ଅନୁରାଗେ। ପରମାରଥ ପଥ ବିମୁଖ ଅଭାଗେ ॥
ଜେ ନ ଭଜହିଂ ହରି ନରତନୁ ପାଈ। ଜିନ୍ହହି ନ ହରି ହର ସୁଜସୁ ସୋହାଈ ॥
ତଜି ଶ୍ରୁତିପନ୍ଥୁ ବାମ ପଥ ଚଲହୀଂ। ବଞ୍ଚକ ବିରଚି ବେଷ ଜଗୁ ଛଲହୀମ୍ ॥
ତିନ୍ହ କୈ ଗତି ମୋହି ସଙ୍କର ଦେଊ। ଜନନୀ ଜୌଂ ଯହୁ ଜାନୌଂ ଭେଊ ॥
ଦୋ. ମାତୁ ଭରତ କେ ବଚନ ସୁନି ସାଁଚେ ସରଲ ସୁଭାଯଁ।
କହତି ରାମ ପ୍ରିଯ ତାତ ତୁମ୍ହ ସଦା ବଚନ ମନ କାଯଁ ॥ 168 ॥
ରାମ ପ୍ରାନହୁ ତେଂ ପ୍ରାନ ତୁମ୍ହାରେ। ତୁମ୍ହ ରଘୁପତିହି ପ୍ରାନହୁ ତେଂ ପ୍ଯାରେ ॥
ବିଧୁ ବିଷ ଚଵୈ ସ୍ତ୍ରଵୈ ହିମୁ ଆଗୀ। ହୋଇ ବାରିଚର ବାରି ବିରାଗୀ ॥
ଭେଁ ଗ୍ଯାନୁ ବରୁ ମିଟୈ ନ ମୋହୂ। ତୁମ୍ହ ରାମହି ପ୍ରତିକୂଲ ନ ହୋହୂ ॥
ମତ ତୁମ୍ହାର ଯହୁ ଜୋ ଜଗ କହହୀଂ। ସୋ ସପନେହୁଁ ସୁଖ ସୁଗତି ନ ଲହହୀମ୍ ॥
ଅସ କହି ମାତୁ ଭରତୁ ହିଯଁ ଲାଏ। ଥନ ପଯ ସ୍ତ୍ରଵହିଂ ନଯନ ଜଲ ଛାଏ ॥
କରତ ବିଲାପ ବହୁତ ଯହି ଭାଁତୀ। ବୈଠେହିଂ ବୀତି ଗି ସବ ରାତୀ ॥
ବାମଦେଉ ବସିଷ୍ଠ ତବ ଆଏ। ସଚିଵ ମହାଜନ ସକଲ ବୋଲାଏ ॥
ମୁନି ବହୁ ଭାଁତି ଭରତ ଉପଦେସେ। କହି ପରମାରଥ ବଚନ ସୁଦେସେ ॥
ଦୋ. ତାତ ହୃଦଯଁ ଧୀରଜୁ ଧରହୁ କରହୁ ଜୋ ଅଵସର ଆଜୁ।
ଉଠେ ଭରତ ଗୁର ବଚନ ସୁନି କରନ କହେଉ ସବୁ ସାଜୁ ॥ 169 ॥
ନୃପତନୁ ବେଦ ବିଦିତ ଅନ୍ହଵାଵା। ପରମ ବିଚିତ୍ର ବିମାନୁ ବନାଵା ॥
ଗହି ପଦ ଭରତ ମାତୁ ସବ ରାଖୀ। ରହୀଂ ରାନି ଦରସନ ଅଭିଲାଷୀ ॥
ଚନ୍ଦନ ଅଗର ଭାର ବହୁ ଆଏ। ଅମିତ ଅନେକ ସୁଗନ୍ଧ ସୁହାଏ ॥
ସରଜୁ ତୀର ରଚି ଚିତା ବନାଈ। ଜନୁ ସୁରପୁର ସୋପାନ ସୁହାଈ ॥
ଏହି ବିଧି ଦାହ କ୍ରିଯା ସବ କୀନ୍ହୀ। ବିଧିଵତ ନ୍ହାଇ ତିଲାଞ୍ଜୁଲି ଦୀନ୍ହୀ ॥
ସୋଧି ସୁମୃତି ସବ ବେଦ ପୁରାନା। କୀନ୍ହ ଭରତ ଦସଗାତ ବିଧାନା ॥
ଜହଁ ଜସ ମୁନିବର ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହା। ତହଁ ତସ ସହସ ଭାଁତି ସବୁ କୀନ୍ହା ॥
ଭେ ବିସୁଦ୍ଧ ଦିଏ ସବ ଦାନା। ଧେନୁ ବାଜି ଗଜ ବାହନ ନାନା ॥
ଦୋ. ସିଙ୍ଘାସନ ଭୂଷନ ବସନ ଅନ୍ନ ଧରନି ଧନ ଧାମ।
ଦିଏ ଭରତ ଲହି ଭୂମିସୁର ଭେ ପରିପୂରନ କାମ ॥ 170 ॥
ପିତୁ ହିତ ଭରତ କୀନ୍ହି ଜସି କରନୀ। ସୋ ମୁଖ ଲାଖ ଜାଇ ନହିଂ ବରନୀ ॥
ସୁଦିନୁ ସୋଧି ମୁନିବର ତବ ଆଏ। ସଚିଵ ମହାଜନ ସକଲ ବୋଲାଏ ॥
ବୈଠେ ରାଜସଭାଁ ସବ ଜାଈ। ପଠେ ବୋଲି ଭରତ ଦୌ ଭାଈ ॥
ଭରତୁ ବସିଷ୍ଠ ନିକଟ ବୈଠାରେ। ନୀତି ଧରମମଯ ବଚନ ଉଚାରେ ॥
ପ୍ରଥମ କଥା ସବ ମୁନିବର ବରନୀ। କୈକି କୁଟିଲ କୀନ୍ହି ଜସି କରନୀ ॥
ଭୂପ ଧରମବ୍ରତୁ ସତ୍ଯ ସରାହା। ଜେହିଂ ତନୁ ପରିହରି ପ୍ରେମୁ ନିବାହା ॥
କହତ ରାମ ଗୁନ ସୀଲ ସୁଭ୍AU। ସଜଲ ନଯନ ପୁଲକେଉ ମୁନିର୍AU ॥
ବହୁରି ଲଖନ ସିଯ ପ୍ରୀତି ବଖାନୀ। ସୋକ ସନେହ ମଗନ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ଦୋ. ସୁନହୁ ଭରତ ଭାଵୀ ପ୍ରବଲ ବିଲଖି କହେଉ ମୁନିନାଥ।
ହାନି ଲାଭୁ ଜୀଵନ ମରନୁ ଜସୁ ଅପଜସୁ ବିଧି ହାଥ ॥ 171 ॥
ଅସ ବିଚାରି କେହି ଦେଇଅ ଦୋସୂ। ବ୍ଯରଥ କାହି ପର କୀଜିଅ ରୋସୂ ॥
ତାତ ବିଚାରୁ କେହି କରହୁ ମନ ମାହୀଂ। ସୋଚ ଜୋଗୁ ଦସରଥୁ ନୃପୁ ନାହୀମ୍ ॥
ସୋଚିଅ ବିପ୍ର ଜୋ ବେଦ ବିହୀନା। ତଜି ନିଜ ଧରମୁ ବିଷଯ ଲଯଲୀନା ॥
ସୋଚିଅ ନୃପତି ଜୋ ନୀତି ନ ଜାନା। ଜେହି ନ ପ୍ରଜା ପ୍ରିଯ ପ୍ରାନ ସମାନା ॥
ସୋଚିଅ ବଯସୁ କୃପନ ଧନଵାନୂ। ଜୋ ନ ଅତିଥି ସିଵ ଭଗତି ସୁଜାନୂ ॥
ସୋଚିଅ ସୂଦ୍ରୁ ବିପ୍ର ଅଵମାନୀ। ମୁଖର ମାନପ୍ରିଯ ଗ୍ଯାନ ଗୁମାନୀ ॥
ସୋଚିଅ ପୁନି ପତି ବଞ୍ଚକ ନାରୀ। କୁଟିଲ କଲହପ୍ରିଯ ଇଚ୍ଛାଚାରୀ ॥
ସୋଚିଅ ବଟୁ ନିଜ ବ୍ରତୁ ପରିହରୀ। ଜୋ ନହିଂ ଗୁର ଆଯସୁ ଅନୁସରୀ ॥
ଦୋ. ସୋଚିଅ ଗୃହୀ ଜୋ ମୋହ ବସ କରି କରମ ପଥ ତ୍ଯାଗ।
ସୋଚିଅ ଜତି ପ୍ରମ୍ପଚ ରତ ବିଗତ ବିବେକ ବିରାଗ ॥ 172 ॥
ବୈଖାନସ ସୋଇ ସୋଚୈ ଜୋଗୁ। ତପୁ ବିହାଇ ଜେହି ଭାଵି ଭୋଗୂ ॥
ସୋଚିଅ ପିସୁନ ଅକାରନ କ୍ରୋଧୀ। ଜନନି ଜନକ ଗୁର ବନ୍ଧୁ ବିରୋଧୀ ॥
ସବ ବିଧି ସୋଚିଅ ପର ଅପକାରୀ। ନିଜ ତନୁ ପୋଷକ ନିରଦଯ ଭାରୀ ॥
ସୋଚନୀଯ ସବହି ବିଧି ସୋଈ। ଜୋ ନ ଛାଡ़ଇ ଛଲୁ ହରି ଜନ ହୋଈ ॥
ସୋଚନୀଯ ନହିଂ କୋସଲର୍AU। ଭୁଵନ ଚାରିଦସ ପ୍ରଗଟ ପ୍ରଭ୍AU ॥
ଭଯୁ ନ ଅହି ନ ଅବ ହୋନିହାରା। ଭୂପ ଭରତ ଜସ ପିତା ତୁମ୍ହାରା ॥
ବିଧି ହରି ହରୁ ସୁରପତି ଦିସିନାଥା। ବରନହିଂ ସବ ଦସରଥ ଗୁନ ଗାଥା ॥
ଦୋ. କହହୁ ତାତ କେହି ଭାଁତି କୌ କରିହି ବଡ़ଆଈ ତାସୁ।
ରାମ ଲଖନ ତୁମ୍ହ ସତ୍ରୁହନ ସରିସ ସୁଅନ ସୁଚି ଜାସୁ ॥ 173 ॥
ସବ ପ୍ରକାର ଭୂପତି ବଡ़ଭାଗୀ। ବାଦି ବିଷାଦୁ କରିଅ ତେହି ଲାଗୀ ॥
ଯହୁ ସୁନି ସମୁଝି ସୋଚୁ ପରିହରହୂ। ସିର ଧରି ରାଜ ରଜାଯସୁ କରହୂ ॥
ରାଁଯ ରାଜପଦୁ ତୁମ୍ହ କହୁଁ ଦୀନ୍ହା। ପିତା ବଚନୁ ଫୁର ଚାହିଅ କୀନ୍ହା ॥
ତଜେ ରାମୁ ଜେହିଂ ବଚନହି ଲାଗୀ। ତନୁ ପରିହରେଉ ରାମ ବିରହାଗୀ ॥
ନୃପହି ବଚନ ପ୍ରିଯ ନହିଂ ପ୍ରିଯ ପ୍ରାନା। କରହୁ ତାତ ପିତୁ ବଚନ ପ୍ରଵାନା ॥
କରହୁ ସୀସ ଧରି ଭୂପ ରଜାଈ। ହି ତୁମ୍ହ କହଁ ସବ ଭାଁତି ଭଲାଈ ॥
ପରସୁରାମ ପିତୁ ଅଗ୍ଯା ରାଖୀ। ମାରୀ ମାତୁ ଲୋକ ସବ ସାଖୀ ॥
ତନଯ ଜଜାତିହି ଜୌବନୁ ଦଯୂ। ପିତୁ ଅଗ୍ଯାଁ ଅଘ ଅଜସୁ ନ ଭଯୂ ॥
ଦୋ. ଅନୁଚିତ ଉଚିତ ବିଚାରୁ ତଜି ଜେ ପାଲହିଂ ପିତୁ ବୈନ।
ତେ ଭାଜନ ସୁଖ ସୁଜସ କେ ବସହିଂ ଅମରପତି ଐନ ॥ 174 ॥
ଅଵସି ନରେସ ବଚନ ଫୁର କରହୂ। ପାଲହୁ ପ୍ରଜା ସୋକୁ ପରିହରହୂ ॥
ସୁରପୁର ନୃପ ପାଇହି ପରିତୋଷୂ। ତୁମ୍ହ କହୁଁ ସୁକୃତ ସୁଜସୁ ନହିଂ ଦୋଷୂ ॥
ବେଦ ବିଦିତ ସମ୍ମତ ସବହୀ କା। ଜେହି ପିତୁ ଦେଇ ସୋ ପାଵି ଟୀକା ॥
କରହୁ ରାଜୁ ପରିହରହୁ ଗଲାନୀ। ମାନହୁ ମୋର ବଚନ ହିତ ଜାନୀ ॥
ସୁନି ସୁଖୁ ଲହବ ରାମ ବୈଦେହୀଂ। ଅନୁଚିତ କହବ ନ ପଣ୍ଡିତ କେହୀମ୍ ॥
କୌସଲ୍ଯାଦି ସକଲ ମହତାରୀଂ। ତେଉ ପ୍ରଜା ସୁଖ ହୋହିଂ ସୁଖାରୀମ୍ ॥
ପରମ ତୁମ୍ହାର ରାମ କର ଜାନିହି। ସୋ ସବ ବିଧି ତୁମ୍ହ ସନ ଭଲ ମାନିହି ॥
ସୌମ୍ପେହୁ ରାଜୁ ରାମ କୈ ଆଏଁ। ସେଵା କରେହୁ ସନେହ ସୁହାଏଁ ॥
ଦୋ. କୀଜିଅ ଗୁର ଆଯସୁ ଅଵସି କହହିଂ ସଚିଵ କର ଜୋରି।
ରଘୁପତି ଆଏଁ ଉଚିତ ଜସ ତସ ତବ କରବ ବହୋରି ॥ 175 ॥
କୌସଲ୍ଯା ଧରି ଧୀରଜୁ କହୀ। ପୂତ ପଥ୍ଯ ଗୁର ଆଯସୁ ଅହୀ ॥
ସୋ ଆଦରିଅ କରିଅ ହିତ ମାନୀ। ତଜିଅ ବିଷାଦୁ କାଲ ଗତି ଜାନୀ ॥
ବନ ରଘୁପତି ସୁରପତି ନରନାହୂ। ତୁମ୍ହ ଏହି ଭାଁତି ତାତ କଦରାହୂ ॥
ପରିଜନ ପ୍ରଜା ସଚିଵ ସବ ଅମ୍ବା। ତୁମ୍ହହୀ ସୁତ ସବ କହଁ ଅଵଲମ୍ବା ॥
ଲଖି ବିଧି ବାମ କାଲୁ କଠିନାଈ। ଧୀରଜୁ ଧରହୁ ମାତୁ ବଲି ଜାଈ ॥
ସିର ଧରି ଗୁର ଆଯସୁ ଅନୁସରହୂ। ପ୍ରଜା ପାଲି ପରିଜନ ଦୁଖୁ ହରହୂ ॥
ଗୁର କେ ବଚନ ସଚିଵ ଅଭିନନ୍ଦନୁ। ସୁନେ ଭରତ ହିଯ ହିତ ଜନୁ ଚନ୍ଦନୁ ॥
ସୁନୀ ବହୋରି ମାତୁ ମୃଦୁ ବାନୀ। ସୀଲ ସନେହ ସରଲ ରସ ସାନୀ ॥
ଛଂ. ସାନୀ ସରଲ ରସ ମାତୁ ବାନୀ ସୁନି ଭରତ ବ୍ଯାକୁଲ ଭେ।
ଲୋଚନ ସରୋରୁହ ସ୍ତ୍ରଵତ ସୀଞ୍ଚତ ବିରହ ଉର ଅଙ୍କୁର ନେ ॥
ସୋ ଦସା ଦେଖତ ସମଯ ତେହି ବିସରୀ ସବହି ସୁଧି ଦେହ କୀ।
ତୁଲସୀ ସରାହତ ସକଲ ସାଦର ସୀଵଁ ସହଜ ସନେହ କୀ ॥
ସୋ. ଭରତୁ କମଲ କର ଜୋରି ଧୀର ଧୁରନ୍ଧର ଧୀର ଧରି।
ବଚନ ଅମିଅଁ ଜନୁ ବୋରି ଦେତ ଉଚିତ ଉତ୍ତର ସବହି ॥ 176 ॥
ମାସପାରାଯଣ, ଅଠାରହଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ମୋହି ଉପଦେସୁ ଦୀନ୍ହ ଗୁର ନୀକା। ପ୍ରଜା ସଚିଵ ସମ୍ମତ ସବହୀ କା ॥
ମାତୁ ଉଚିତ ଧରି ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହା। ଅଵସି ସୀସ ଧରି ଚାହୁଁ କୀନ୍ହା ॥
ଗୁର ପିତୁ ମାତୁ ସ୍ଵାମି ହିତ ବାନୀ। ସୁନି ମନ ମୁଦିତ କରିଅ ଭଲି ଜାନୀ ॥
ଉଚିତ କି ଅନୁଚିତ କିଏଁ ବିଚାରୂ। ଧରମୁ ଜାଇ ସିର ପାତକ ଭାରୂ ॥
ତୁମ୍ହ ତୌ ଦେହୁ ସରଲ ସିଖ ସୋଈ। ଜୋ ଆଚରତ ମୋର ଭଲ ହୋଈ ॥
ଜଦ୍ଯପି ଯହ ସମୁଝତ ହୁଁ ନୀକେଂ। ତଦପି ହୋତ ପରିତୋଷୁ ନ ଜୀ କେମ୍ ॥
ଅବ ତୁମ୍ହ ବିନଯ ମୋରି ସୁନି ଲେହୂ। ମୋହି ଅନୁହରତ ସିଖାଵନୁ ଦେହୂ ॥
ଊତରୁ ଦେଉଁ ଛମବ ଅପରାଧୂ। ଦୁଖିତ ଦୋଷ ଗୁନ ଗନହିଂ ନ ସାଧୂ ॥
ଦୋ. ପିତୁ ସୁରପୁର ସିଯ ରାମୁ ବନ କରନ କହହୁ ମୋହି ରାଜୁ।
ଏହି ତେଂ ଜାନହୁ ମୋର ହିତ କୈ ଆପନ ବଡ़ କାଜୁ ॥ 177 ॥
ହିତ ହମାର ସିଯପତି ସେଵକାଈ। ସୋ ହରି ଲୀନ୍ହ ମାତୁ କୁଟିଲାଈ ॥
ମୈଂ ଅନୁମାନି ଦୀଖ ମନ ମାହୀଂ। ଆନ ଉପାଯଁ ମୋର ହିତ ନାହୀମ୍ ॥
ସୋକ ସମାଜୁ ରାଜୁ କେହି ଲେଖେଂ। ଲଖନ ରାମ ସିଯ ବିନୁ ପଦ ଦେଖେମ୍ ॥
ବାଦି ବସନ ବିନୁ ଭୂଷନ ଭାରୂ। ବାଦି ବିରତି ବିନୁ ବ୍ରହ୍ମ ବିଚାରୂ ॥
ସରୁଜ ସରୀର ବାଦି ବହୁ ଭୋଗା। ବିନୁ ହରିଭଗତି ଜାଯଁ ଜପ ଜୋଗା ॥
ଜାଯଁ ଜୀଵ ବିନୁ ଦେହ ସୁହାଈ। ବାଦି ମୋର ସବୁ ବିନୁ ରଘୁରାଈ ॥
ଜାଉଁ ରାମ ପହିଂ ଆଯସୁ ଦେହୂ। ଏକହିଂ ଆଁକ ମୋର ହିତ ଏହୂ ॥
ମୋହି ନୃପ କରି ଭଲ ଆପନ ଚହହୂ। ସୌ ସନେହ ଜଡ़ତା ବସ କହହୂ ॥
ଦୋ. କୈକେଈ ସୁଅ କୁଟିଲମତି ରାମ ବିମୁଖ ଗତଲାଜ।
ତୁମ୍ହ ଚାହତ ସୁଖୁ ମୋହବସ ମୋହି ସେ ଅଧମ କେଂ ରାଜ ॥ 178 ॥
କହୁଁ ସାଁଚୁ ସବ ସୁନି ପତିଆହୂ। ଚାହିଅ ଧରମସୀଲ ନରନାହୂ ॥
ମୋହି ରାଜୁ ହଠି ଦେଇହହୁ ଜବହୀଂ। ରସା ରସାତଲ ଜାଇହି ତବହୀମ୍ ॥
ମୋହି ସମାନ କୋ ପାପ ନିଵାସୂ। ଜେହି ଲଗି ସୀଯ ରାମ ବନବାସୂ ॥
ରାଯଁ ରାମ କହୁଁ କାନନୁ ଦୀନ୍ହା। ବିଛୁରତ ଗମନୁ ଅମରପୁର କୀନ୍ହା ॥
ମୈଂ ସଠୁ ସବ ଅନରଥ କର ହେତୂ। ବୈଠ ବାତ ସବ ସୁନୁଁ ସଚେତୂ ॥
ବିନୁ ରଘୁବୀର ବିଲୋକି ଅବାସୂ। ରହେ ପ୍ରାନ ସହି ଜଗ ଉପହାସୂ ॥
ରାମ ପୁନୀତ ବିଷଯ ରସ ରୂଖେ। ଲୋଲୁପ ଭୂମି ଭୋଗ କେ ଭୂଖେ ॥
କହଁ ଲଗି କହୌଂ ହୃଦଯ କଠିନାଈ। ନିଦରି କୁଲିସୁ ଜେହିଂ ଲହୀ ବଡ़ଆଈ ॥
ଦୋ. କାରନ ତେଂ କାରଜୁ କଠିନ ହୋଇ ଦୋସୁ ନହି ମୋର।
କୁଲିସ ଅସ୍ଥି ତେଂ ଉପଲ ତେଂ ଲୋହ କରାଲ କଠୋର ॥ 179 ॥
କୈକେଈ ଭଵ ତନୁ ଅନୁରାଗେ। ପାଁଵର ପ୍ରାନ ଅଘାଇ ଅଭାଗେ ॥
ଜୌଂ ପ୍ରିଯ ବିରହଁ ପ୍ରାନ ପ୍ରିଯ ଲାଗେ। ଦେଖବ ସୁନବ ବହୁତ ଅବ ଆଗେ ॥
ଲଖନ ରାମ ସିଯ କହୁଁ ବନୁ ଦୀନ୍ହା। ପଠି ଅମରପୁର ପତି ହିତ କୀନ୍ହା ॥
ଲୀନ୍ହ ବିଧଵପନ ଅପଜସୁ ଆପୂ। ଦୀନ୍ହେଉ ପ୍ରଜହି ସୋକୁ ସନ୍ତାପୂ ॥
ମୋହି ଦୀନ୍ହ ସୁଖୁ ସୁଜସୁ ସୁରାଜୂ। କୀନ୍ହ କୈକେଈଂ ସବ କର କାଜୂ ॥
ଏହି ତେଂ ମୋର କାହ ଅବ ନୀକା। ତେହି ପର ଦେନ କହହୁ ତୁମ୍ହ ଟୀକା ॥
କୈକୀ ଜଠର ଜନମି ଜଗ ମାହୀଂ। ଯହ ମୋହି କହଁ କଛୁ ଅନୁଚିତ ନାହୀମ୍ ॥
ମୋରି ବାତ ସବ ବିଧିହିଂ ବନାଈ। ପ୍ରଜା ପାଁଚ କତ କରହୁ ସହାଈ ॥
ଦୋ. ଗ୍ରହ ଗ୍ରହୀତ ପୁନି ବାତ ବସ ତେହି ପୁନି ବୀଛୀ ମାର।
ତେହି ପିଆଇଅ ବାରୁନୀ କହହୁ କାହ ଉପଚାର ॥ 180 ॥
କୈକି ସୁଅନ ଜୋଗୁ ଜଗ ଜୋଈ। ଚତୁର ବିରଞ୍ଚି ଦୀନ୍ହ ମୋହି ସୋଈ ॥
ଦସରଥ ତନଯ ରାମ ଲଘୁ ଭାଈ। ଦୀନ୍ହି ମୋହି ବିଧି ବାଦି ବଡ़ଆଈ ॥
ତୁମ୍ହ ସବ କହହୁ କଢ़ଆଵନ ଟୀକା। ରାଯ ରଜାଯସୁ ସବ କହଁ ନୀକା ॥
ଉତରୁ ଦେଉଁ କେହି ବିଧି କେହି କେହୀ। କହହୁ ସୁଖେନ ଜଥା ରୁଚି ଜେହୀ ॥
ମୋହି କୁମାତୁ ସମେତ ବିହାଈ। କହହୁ କହିହି କେ କୀନ୍ହ ଭଲାଈ ॥
ମୋ ବିନୁ କୋ ସଚରାଚର ମାହୀଂ। ଜେହି ସିଯ ରାମୁ ପ୍ରାନପ୍ରିଯ ନାହୀମ୍ ॥
ପରମ ହାନି ସବ କହଁ ବଡ़ ଲାହୂ। ଅଦିନୁ ମୋର ନହି ଦୂଷନ କାହୂ ॥
ସଂସଯ ସୀଲ ପ୍ରେମ ବସ ଅହହୂ। ସବୁଇ ଉଚିତ ସବ ଜୋ କଛୁ କହହୂ ॥
ଦୋ. ରାମ ମାତୁ ସୁଠି ସରଲଚିତ ମୋ ପର ପ୍ରେମୁ ବିସେଷି।
କହି ସୁଭାଯ ସନେହ ବସ ମୋରି ଦୀନତା ଦେଖି ॥ 181।
ଗୁର ବିବେକ ସାଗର ଜଗୁ ଜାନା। ଜିନ୍ହହି ବିସ୍ଵ କର ବଦର ସମାନା ॥
ମୋ କହଁ ତିଲକ ସାଜ ସଜ ସୋଊ। ଭେଁ ବିଧି ବିମୁଖ ବିମୁଖ ସବୁ କୋଊ ॥
ପରିହରି ରାମୁ ସୀଯ ଜଗ ମାହୀଂ। କୌ ନ କହିହି ମୋର ମତ ନାହୀମ୍ ॥
ସୋ ମୈଂ ସୁନବ ସହବ ସୁଖୁ ମାନୀ। ଅନ୍ତହୁଁ କୀଚ ତହାଁ ଜହଁ ପାନୀ ॥
ଡରୁ ନ ମୋହି ଜଗ କହିହି କି ପୋଚୂ। ପରଲୋକହୁ କର ନାହିନ ସୋଚୂ ॥
ଏକି ଉର ବସ ଦୁସହ ଦଵାରୀ। ମୋହି ଲଗି ଭେ ସିଯ ରାମୁ ଦୁଖାରୀ ॥
ଜୀଵନ ଲାହୁ ଲଖନ ଭଲ ପାଵା। ସବୁ ତଜି ରାମ ଚରନ ମନୁ ଲାଵା ॥
ମୋର ଜନମ ରଘୁବର ବନ ଲାଗୀ। ଝୂଠ କାହ ପଛିତାଉଁ ଅଭାଗୀ ॥
ଦୋ. ଆପନି ଦାରୁନ ଦୀନତା କହୁଁ ସବହି ସିରୁ ନାଇ।
ଦେଖେଂ ବିନୁ ରଘୁନାଥ ପଦ ଜିଯ କୈ ଜରନି ନ ଜାଇ ॥ 182 ॥
ଆନ ଉପାଉ ମୋହି ନହି ସୂଝା। କୋ ଜିଯ କୈ ରଘୁବର ବିନୁ ବୂଝା ॥
ଏକହିଂ ଆଁକ ଇହି ମନ ମାହୀଂ। ପ୍ରାତକାଲ ଚଲିହୁଁ ପ୍ରଭୁ ପାହୀମ୍ ॥
ଜଦ୍ଯପି ମୈଂ ଅନଭଲ ଅପରାଧୀ। ଭୈ ମୋହି କାରନ ସକଲ ଉପାଧୀ ॥
ତଦପି ସରନ ସନମୁଖ ମୋହି ଦେଖୀ। ଛମି ସବ କରିହହିଂ କୃପା ବିସେଷୀ ॥
ସୀଲ ସକୁଚ ସୁଠି ସରଲ ସୁଭ୍AU। କୃପା ସନେହ ସଦନ ରଘୁର୍AU ॥
ଅରିହୁକ ଅନଭଲ କୀନ୍ହ ନ ରାମା। ମୈଂ ସିସୁ ସେଵକ ଜଦ୍ଯପି ବାମା ॥
ତୁମ୍ହ ପୈ ପାଁଚ ମୋର ଭଲ ମାନୀ। ଆଯସୁ ଆସିଷ ଦେହୁ ସୁବାନୀ ॥
ଜେହିଂ ସୁନି ବିନଯ ମୋହି ଜନୁ ଜାନୀ। ଆଵହିଂ ବହୁରି ରାମୁ ରଜଧାନୀ ॥
ଦୋ. ଜଦ୍ଯପି ଜନମୁ କୁମାତୁ ତେଂ ମୈଂ ସଠୁ ସଦା ସଦୋସ।
ଆପନ ଜାନି ନ ତ୍ଯାଗିହହିଂ ମୋହି ରଘୁବୀର ଭରୋସ ॥ 183 ॥
ଭରତ ବଚନ ସବ କହଁ ପ୍ରିଯ ଲାଗେ। ରାମ ସନେହ ସୁଧାଁ ଜନୁ ପାଗେ ॥
ଲୋଗ ବିଯୋଗ ବିଷମ ବିଷ ଦାଗେ। ମନ୍ତ୍ର ସବୀଜ ସୁନତ ଜନୁ ଜାଗେ ॥
ମାତୁ ସଚିଵ ଗୁର ପୁର ନର ନାରୀ। ସକଲ ସନେହଁ ବିକଲ ଭେ ଭାରୀ ॥
ଭରତହି କହହି ସରାହି ସରାହୀ। ରାମ ପ୍ରେମ ମୂରତି ତନୁ ଆହୀ ॥
ତାତ ଭରତ ଅସ କାହେ ନ କହହୂ। ପ୍ରାନ ସମାନ ରାମ ପ୍ରିଯ ଅହହୂ ॥
ଜୋ ପାଵଁରୁ ଅପନୀ ଜଡ़ତାଈ। ତୁମ୍ହହି ସୁଗାଇ ମାତୁ କୁଟିଲାଈ ॥
ସୋ ସଠୁ କୋଟିକ ପୁରୁଷ ସମେତା। ବସିହି କଲପ ସତ ନରକ ନିକେତା ॥
ଅହି ଅଘ ଅଵଗୁନ ନହି ମନି ଗହୀ। ହରି ଗରଲ ଦୁଖ ଦାରିଦ ଦହୀ ॥
ଦୋ. ଅଵସି ଚଲିଅ ବନ ରାମୁ ଜହଁ ଭରତ ମନ୍ତ୍ରୁ ଭଲ କୀନ୍ହ।
ସୋକ ସିନ୍ଧୁ ବୂଡ़ତ ସବହି ତୁମ୍ହ ଅଵଲମ୍ବନୁ ଦୀନ୍ହ ॥ 184 ॥
ଭା ସବ କେଂ ମନ ମୋଦୁ ନ ଥୋରା। ଜନୁ ଘନ ଧୁନି ସୁନି ଚାତକ ମୋରା ॥
ଚଲତ ପ୍ରାତ ଲଖି ନିରନୁ ନୀକେ। ଭରତୁ ପ୍ରାନପ୍ରିଯ ଭେ ସବହୀ କେ ॥
ମୁନିହି ବନ୍ଦି ଭରତହି ସିରୁ ନାଈ। ଚଲେ ସକଲ ଘର ବିଦା କରାଈ ॥
ଧନ୍ଯ ଭରତ ଜୀଵନୁ ଜଗ ମାହୀଂ। ସୀଲୁ ସନେହୁ ସରାହତ ଜାହୀମ୍ ॥
କହହି ପରସପର ଭା ବଡ़ କାଜୂ। ସକଲ ଚଲୈ କର ସାଜହିଂ ସାଜୂ ॥
ଜେହି ରାଖହିଂ ରହୁ ଘର ରଖଵାରୀ। ସୋ ଜାନି ଜନୁ ଗରଦନି ମାରୀ ॥
କୌ କହ ରହନ କହିଅ ନହିଂ କାହୂ। କୋ ନ ଚହି ଜଗ ଜୀଵନ ଲାହୂ ॥
ଦୋ. ଜରୁ ସୋ ସମ୍ପତି ସଦନ ସୁଖୁ ସୁହଦ ମାତୁ ପିତୁ ଭାଇ।
ସନମୁଖ ହୋତ ଜୋ ରାମ ପଦ କରୈ ନ ସହସ ସହାଇ ॥ 185 ॥
ଘର ଘର ସାଜହିଂ ବାହନ ନାନା। ହରଷୁ ହୃଦଯଁ ପରଭାତ ପଯାନା ॥
ଭରତ ଜାଇ ଘର କୀନ୍ହ ବିଚାରୂ। ନଗରୁ ବାଜି ଗଜ ଭଵନ ଭଁଡାରୂ ॥
ସମ୍ପତି ସବ ରଘୁପତି କୈ ଆହୀ। ଜୌ ବିନୁ ଜତନ ଚଲୌଂ ତଜି ତାହୀ ॥
ତୌ ପରିନାମ ନ ମୋରି ଭଲାଈ। ପାପ ସିରୋମନି ସାଇଁ ଦୋହାଈ ॥
କରି ସ୍ଵାମି ହିତ ସେଵକୁ ସୋଈ। ଦୂଷନ କୋଟି ଦେଇ କିନ କୋଈ ॥
ଅସ ବିଚାରି ସୁଚି ସେଵକ ବୋଲେ। ଜେ ସପନେହୁଁ ନିଜ ଧରମ ନ ଡୋଲେ ॥
କହି ସବୁ ମରମୁ ଧରମୁ ଭଲ ଭାଷା। ଜୋ ଜେହି ଲାଯକ ସୋ ତେହିଂ ରାଖା ॥
କରି ସବୁ ଜତନୁ ରାଖି ରଖଵାରେ। ରାମ ମାତୁ ପହିଂ ଭରତୁ ସିଧାରେ ॥
ଦୋ. ଆରତ ଜନନୀ ଜାନି ସବ ଭରତ ସନେହ ସୁଜାନ।
କହେଉ ବନାଵନ ପାଲକୀଂ ସଜନ ସୁଖାସନ ଜାନ ॥ 186 ॥
ଚକ୍କ ଚକ୍କି ଜିମି ପୁର ନର ନାରୀ। ଚହତ ପ୍ରାତ ଉର ଆରତ ଭାରୀ ॥
ଜାଗତ ସବ ନିସି ଭଯୁ ବିହାନା। ଭରତ ବୋଲାଏ ସଚିଵ ସୁଜାନା ॥
କହେଉ ଲେହୁ ସବୁ ତିଲକ ସମାଜୂ। ବନହିଂ ଦେବ ମୁନି ରାମହିଂ ରାଜୂ ॥
ବେଗି ଚଲହୁ ସୁନି ସଚିଵ ଜୋହାରେ। ତୁରତ ତୁରଗ ରଥ ନାଗ ସଁଵାରେ ॥
ଅରୁନ୍ଧତୀ ଅରୁ ଅଗିନି ସମ୍AU। ରଥ ଚଢ़ଇ ଚଲେ ପ୍ରଥମ ମୁନିର୍AU ॥
ବିପ୍ର ବୃନ୍ଦ ଚଢ़ଇ ବାହନ ନାନା। ଚଲେ ସକଲ ତପ ତେଜ ନିଧାନା ॥
ନଗର ଲୋଗ ସବ ସଜି ସଜି ଜାନା। ଚିତ୍ରକୂଟ କହଁ କୀନ୍ହ ପଯାନା ॥
ସିବିକା ସୁଭଗ ନ ଜାହିଂ ବଖାନୀ। ଚଢ़ଇ ଚଢ़ଇ ଚଲତ ଭୀ ସବ ରାନୀ ॥
ଦୋ. ସୌମ୍ପି ନଗର ସୁଚି ସେଵକନି ସାଦର ସକଲ ଚଲାଇ।
ସୁମିରି ରାମ ସିଯ ଚରନ ତବ ଚଲେ ଭରତ ଦୌ ଭାଇ ॥ 187 ॥
ରାମ ଦରସ ବସ ସବ ନର ନାରୀ। ଜନୁ କରି କରିନି ଚଲେ ତକି ବାରୀ ॥
ବନ ସିଯ ରାମୁ ସମୁଝି ମନ ମାହୀଂ। ସାନୁଜ ଭରତ ପଯାଦେହିଂ ଜାହୀମ୍ ॥
ଦେଖି ସନେହୁ ଲୋଗ ଅନୁରାଗେ। ଉତରି ଚଲେ ହଯ ଗଯ ରଥ ତ୍ଯାଗେ ॥
ଜାଇ ସମୀପ ରାଖି ନିଜ ଡୋଲୀ। ରାମ ମାତୁ ମୃଦୁ ବାନୀ ବୋଲୀ ॥
ତାତ ଚଢ़ହୁ ରଥ ବଲି ମହତାରୀ। ହୋଇହି ପ୍ରିଯ ପରିଵାରୁ ଦୁଖାରୀ ॥
ତୁମ୍ହରେଂ ଚଲତ ଚଲିହି ସବୁ ଲୋଗୂ। ସକଲ ସୋକ କୃସ ନହିଂ ମଗ ଜୋଗୂ ॥
ସିର ଧରି ବଚନ ଚରନ ସିରୁ ନାଈ। ରଥ ଚଢ़ଇ ଚଲତ ଭେ ଦୌ ଭାଈ ॥
ତମସା ପ୍ରଥମ ଦିଵସ କରି ବାସୂ। ଦୂସର ଗୋମତି ତୀର ନିଵାସୂ ॥
ଦୋ. ପଯ ଅହାର ଫଲ ଅସନ ଏକ ନିସି ଭୋଜନ ଏକ ଲୋଗ।
କରତ ରାମ ହିତ ନେମ ବ୍ରତ ପରିହରି ଭୂଷନ ଭୋଗ ॥ 188 ॥
ସୀ ତୀର ବସି ଚଲେ ବିହାନେ। ସୃଙ୍ଗବେରପୁର ସବ ନିଅରାନେ ॥
ସମାଚାର ସବ ସୁନେ ନିଷାଦା। ହୃଦଯଁ ବିଚାର କରି ସବିଷାଦା ॥
କାରନ କଵନ ଭରତୁ ବନ ଜାହୀଂ। ହୈ କଛୁ କପଟ ଭାଉ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ଜୌଂ ପୈ ଜିଯଁ ନ ହୋତି କୁଟିଲାଈ। ତୌ କତ ଲୀନ୍ହ ସଙ୍ଗ କଟକାଈ ॥
ଜାନହିଂ ସାନୁଜ ରାମହି ମାରୀ। କରୁଁ ଅକଣ୍ଟକ ରାଜୁ ସୁଖାରୀ ॥
ଭରତ ନ ରାଜନୀତି ଉର ଆନୀ। ତବ କଲଙ୍କୁ ଅବ ଜୀଵନ ହାନୀ ॥
ସକଲ ସୁରାସୁର ଜୁରହିଂ ଜୁଝାରା। ରାମହି ସମର ନ ଜୀତନିହାରା ॥
କା ଆଚରଜୁ ଭରତୁ ଅସ କରହୀଂ। ନହିଂ ବିଷ ବେଲି ଅମିଅ ଫଲ ଫରହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ଅସ ବିଚାରି ଗୁହଁ ଗ୍ଯାତି ସନ କହେଉ ସଜଗ ସବ ହୋହୁ।
ହଥଵାଁସହୁ ବୋରହୁ ତରନି କୀଜିଅ ଘାଟାରୋହୁ ॥ 189 ॥
ହୋହୁ ସଁଜୋଇଲ ରୋକହୁ ଘାଟା। ଠାଟହୁ ସକଲ ମରୈ କେ ଠାଟା ॥
ସନମୁଖ ଲୋହ ଭରତ ସନ ଲେଊଁ। ଜିଅତ ନ ସୁରସରି ଉତରନ ଦେଊଁ ॥
ସମର ମରନୁ ପୁନି ସୁରସରି ତୀରା। ରାମ କାଜୁ ଛନଭଙ୍ଗୁ ସରୀରା ॥
ଭରତ ଭାଇ ନୃପୁ ମୈ ଜନ ନୀଚୂ। ବଡ़ଏଂ ଭାଗ ଅସି ପାଇଅ ମୀଚୂ ॥
ସ୍ଵାମି କାଜ କରିହୁଁ ରନ ରାରୀ। ଜସ ଧଵଲିହୁଁ ଭୁଵନ ଦସ ଚାରୀ ॥
ତଜୁଁ ପ୍ରାନ ରଘୁନାଥ ନିହୋରେଂ। ଦୁହୂଁ ହାଥ ମୁଦ ମୋଦକ ମୋରେମ୍ ॥
ସାଧୁ ସମାଜ ନ ଜାକର ଲେଖା। ରାମ ଭଗତ ମହୁଁ ଜାସୁ ନ ରେଖା ॥
ଜାଯଁ ଜିଅତ ଜଗ ସୋ ମହି ଭାରୂ। ଜନନୀ ଜୌବନ ବିଟପ କୁଠାରୂ ॥
ଦୋ. ବିଗତ ବିଷାଦ ନିଷାଦପତି ସବହି ବଢ़ଆଇ ଉଛାହୁ।
ସୁମିରି ରାମ ମାଗେଉ ତୁରତ ତରକସ ଧନୁଷ ସନାହୁ ॥ 190 ॥
ବେଗହୁ ଭାଇହୁ ସଜହୁ ସଁଜୋଊ। ସୁନି ରଜାଇ କଦରାଇ ନ କୋଊ ॥
ଭଲେହିଂ ନାଥ ସବ କହହିଂ ସହରଷା। ଏକହିଂ ଏକ ବଢ़ଆଵି କରଷା ॥
ଚଲେ ନିଷାଦ ଜୋହାରି ଜୋହାରୀ। ସୂର ସକଲ ରନ ରୂଚି ରାରୀ ॥
ସୁମିରି ରାମ ପଦ ପଙ୍କଜ ପନହୀଂ। ଭାଥୀଂ ବାଁଧି ଚଢ़ଆଇନ୍ହି ଧନହୀମ୍ ॥
ଅଁଗରୀ ପହିରି କୂଁଡ़ଇ ସିର ଧରହୀଂ। ଫରସା ବାଁସ ସେଲ ସମ କରହୀମ୍ ॥
ଏକ କୁସଲ ଅତି ଓଡ़ନ ଖାଁଡ़ଏ। କୂଦହି ଗଗନ ମନହୁଁ ଛିତି ଛାଁଡ़ଏ ॥
ନିଜ ନିଜ ସାଜୁ ସମାଜୁ ବନାଈ। ଗୁହ ରାଉତହି ଜୋହାରେ ଜାଈ ॥
ଦେଖି ସୁଭଟ ସବ ଲାଯକ ଜାନେ। ଲୈ ଲୈ ନାମ ସକଲ ସନମାନେ ॥
ଦୋ. ଭାଇହୁ ଲାଵହୁ ଧୋଖ ଜନି ଆଜୁ କାଜ ବଡ़ ମୋହି।
ସୁନି ସରୋଷ ବୋଲେ ସୁଭଟ ବୀର ଅଧୀର ନ ହୋହି ॥ 191 ॥
ରାମ ପ୍ରତାପ ନାଥ ବଲ ତୋରେ। କରହିଂ କଟକୁ ବିନୁ ଭଟ ବିନୁ ଘୋରେ ॥
ଜୀଵତ ପାଉ ନ ପାଛେଂ ଧରହୀଂ। ରୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡମଯ ମେଦିନି କରହୀମ୍ ॥
ଦୀଖ ନିଷାଦନାଥ ଭଲ ଟୋଲୂ। କହେଉ ବଜାଉ ଜୁଝ୍AU ଢୋଲୂ ॥
ଏତନା କହତ ଛୀଙ୍କ ଭି ବାଁଏ। କହେଉ ସଗୁନିଅନ୍ହ ଖେତ ସୁହାଏ ॥
ବୂଢ़ଉ ଏକୁ କହ ସଗୁନ ବିଚାରୀ। ଭରତହି ମିଲିଅ ନ ହୋଇହି ରାରୀ ॥
ରାମହି ଭରତୁ ମନାଵନ ଜାହୀଂ। ସଗୁନ କହି ଅସ ବିଗ୍ରହୁ ନାହୀମ୍ ॥
ସୁନି ଗୁହ କହି ନୀକ କହ ବୂଢ़ଆ। ସହସା କରି ପଛିତାହିଂ ବିମୂଢ़ଆ ॥
ଭରତ ସୁଭାଉ ସୀଲୁ ବିନୁ ବୂଝେଂ। ବଡ़ଇ ହିତ ହାନି ଜାନି ବିନୁ ଜୂଝେମ୍ ॥
ଦୋ. ଗହହୁ ଘାଟ ଭଟ ସମିଟି ସବ ଲେଉଁ ମରମ ମିଲି ଜାଇ।
ବୂଝି ମିତ୍ର ଅରି ମଧ୍ଯ ଗତି ତସ ତବ କରିହୁଁ ଆଇ ॥ 192 ॥
ଲଖନ ସନେହୁ ସୁଭାଯଁ ସୁହାଏଁ। ବୈରୁ ପ୍ରୀତି ନହିଂ ଦୁରିଁ ଦୁରାଏଁ ॥
ଅସ କହି ଭେଣ୍ଟ ସଁଜୋଵନ ଲାଗେ। କନ୍ଦ ମୂଲ ଫଲ ଖଗ ମୃଗ ମାଗେ ॥
ମୀନ ପୀନ ପାଠୀନ ପୁରାନେ। ଭରି ଭରି ଭାର କହାରନ୍ହ ଆନେ ॥
ମିଲନ ସାଜୁ ସଜି ମିଲନ ସିଧାଏ। ମଙ୍ଗଲ ମୂଲ ସଗୁନ ସୁଭ ପାଏ ॥
ଦେଖି ଦୂରି ତେଂ କହି ନିଜ ନାମୂ। କୀନ୍ହ ମୁନୀସହି ଦଣ୍ଡ ପ୍ରନାମୂ ॥
ଜାନି ରାମପ୍ରିଯ ଦୀନ୍ହି ଅସୀସା। ଭରତହି କହେଉ ବୁଝାଇ ମୁନୀସା ॥
ରାମ ସଖା ସୁନି ସନ୍ଦନୁ ତ୍ଯାଗା। ଚଲେ ଉତରି ଉମଗତ ଅନୁରାଗା ॥
ଗାଉଁ ଜାତି ଗୁହଁ ନାଉଁ ସୁନାଈ। କୀନ୍ହ ଜୋହାରୁ ମାଥ ମହି ଲାଈ ॥
ଦୋ. କରତ ଦଣ୍ଡଵତ ଦେଖି ତେହି ଭରତ ଲୀନ୍ହ ଉର ଲାଇ।
ମନହୁଁ ଲଖନ ସନ ଭେଣ୍ଟ ଭି ପ୍ରେମ ନ ହୃଦଯଁ ସମାଇ ॥ 193 ॥
ଭେଣ୍ଟତ ଭରତୁ ତାହି ଅତି ପ୍ରୀତୀ। ଲୋଗ ସିହାହିଂ ପ୍ରେମ କୈ ରୀତୀ ॥
ଧନ୍ଯ ଧନ୍ଯ ଧୁନି ମଙ୍ଗଲ ମୂଲା। ସୁର ସରାହି ତେହି ବରିସହିଂ ଫୂଲା ॥
ଲୋକ ବେଦ ସବ ଭାଁତିହିଂ ନୀଚା। ଜାସୁ ଛାଁହ ଛୁଇ ଲେଇଅ ସୀଞ୍ଚା ॥
ତେହି ଭରି ଅଙ୍କ ରାମ ଲଘୁ ଭ୍ରାତା। ମିଲତ ପୁଲକ ପରିପୂରିତ ଗାତା ॥
ରାମ ରାମ କହି ଜେ ଜମୁହାହୀଂ। ତିନ୍ହହି ନ ପାପ ପୁଞ୍ଜ ସମୁହାହୀମ୍ ॥
ଯହ ତୌ ରାମ ଲାଇ ଉର ଲୀନ୍ହା। କୁଲ ସମେତ ଜଗୁ ପାଵନ କୀନ୍ହା ॥
କରମନାସ ଜଲୁ ସୁରସରି ପରୀ। ତେହି କୋ କହହୁ ସୀସ ନହିଂ ଧରୀ ॥
ଉଲଟା ନାମୁ ଜପତ ଜଗୁ ଜାନା। ବାଲମୀକି ଭେ ବ୍ରହ୍ମ ସମାନା ॥
ଦୋ. ସ୍ଵପଚ ସବର ଖସ ଜମନ ଜଡ़ ପାଵଁର କୋଲ କିରାତ।
ରାମୁ କହତ ପାଵନ ପରମ ହୋତ ଭୁଵନ ବିଖ୍ଯାତ ॥ 194 ॥
ନହିଂ ଅଚିରଜୁ ଜୁଗ ଜୁଗ ଚଲି ଆଈ। କେହି ନ ଦୀନ୍ହି ରଘୁବୀର ବଡ़ଆଈ ॥
ରାମ ନାମ ମହିମା ସୁର କହହୀଂ। ସୁନି ସୁନି ଅଵଧଲୋଗ ସୁଖୁ ଲହହୀମ୍ ॥
ରାମସଖହି ମିଲି ଭରତ ସପ୍ରେମା। ପୂଁଛୀ କୁସଲ ସୁମଙ୍ଗଲ ଖେମା ॥
ଦେଖି ଭରତ କର ସୀଲ ସନେହୂ। ଭା ନିଷାଦ ତେହି ସମଯ ବିଦେହୂ ॥
ସକୁଚ ସନେହୁ ମୋଦୁ ମନ ବାଢ़ଆ। ଭରତହି ଚିତଵତ ଏକଟକ ଠାଢ़ଆ ॥
ଧରି ଧୀରଜୁ ପଦ ବନ୍ଦି ବହୋରୀ। ବିନଯ ସପ୍ରେମ କରତ କର ଜୋରୀ ॥
କୁସଲ ମୂଲ ପଦ ପଙ୍କଜ ପେଖୀ। ମୈଂ ତିହୁଁ କାଲ କୁସଲ ନିଜ ଲେଖୀ ॥
ଅବ ପ୍ରଭୁ ପରମ ଅନୁଗ୍ରହ ତୋରେଂ। ସହିତ କୋଟି କୁଲ ମଙ୍ଗଲ ମୋରେମ୍ ॥
ଦୋ. ସମୁଝି ମୋରି କରତୂତି କୁଲୁ ପ୍ରଭୁ ମହିମା ଜିଯଁ ଜୋଇ।
ଜୋ ନ ଭଜି ରଘୁବୀର ପଦ ଜଗ ବିଧି ବଞ୍ଚିତ ସୋଇ ॥ 195 ॥
କପଟୀ କାଯର କୁମତି କୁଜାତୀ। ଲୋକ ବେଦ ବାହେର ସବ ଭାଁତୀ ॥
ରାମ କୀନ୍ହ ଆପନ ଜବହୀ ତେଂ। ଭଯୁଁ ଭୁଵନ ଭୂଷନ ତବହୀ ତେମ୍ ॥
ଦେଖି ପ୍ରୀତି ସୁନି ବିନଯ ସୁହାଈ। ମିଲେଉ ବହୋରି ଭରତ ଲଘୁ ଭାଈ ॥
କହି ନିଷାଦ ନିଜ ନାମ ସୁବାନୀଂ। ସାଦର ସକଲ ଜୋହାରୀଂ ରାନୀମ୍ ॥
ଜାନି ଲଖନ ସମ ଦେହିଂ ଅସୀସା। ଜିଅହୁ ସୁଖୀ ସଯ ଲାଖ ବରୀସା ॥
ନିରଖି ନିଷାଦୁ ନଗର ନର ନାରୀ। ଭେ ସୁଖୀ ଜନୁ ଲଖନୁ ନିହାରୀ ॥
କହହିଂ ଲହେଉ ଏହିଂ ଜୀଵନ ଲାହୂ। ଭେଣ୍ଟେଉ ରାମଭଦ୍ର ଭରି ବାହୂ ॥
ସୁନି ନିଷାଦୁ ନିଜ ଭାଗ ବଡ़ଆଈ। ପ୍ରମୁଦିତ ମନ ଲି ଚଲେଉ ଲେଵାଈ ॥
ଦୋ. ସନକାରେ ସେଵକ ସକଲ ଚଲେ ସ୍ଵାମି ରୁଖ ପାଇ।
ଘର ତରୁ ତର ସର ବାଗ ବନ ବାସ ବନାଏନ୍ହି ଜାଇ ॥ 196 ॥
ସୃଙ୍ଗବେରପୁର ଭରତ ଦୀଖ ଜବ। ଭେ ସନେହଁ ସବ ଅଙ୍ଗ ସିଥିଲ ତବ ॥
ସୋହତ ଦିଏଁ ନିଷାଦହି ଲାଗୂ। ଜନୁ ତନୁ ଧରେଂ ବିନଯ ଅନୁରାଗୂ ॥
ଏହି ବିଧି ଭରତ ସେନୁ ସବୁ ସଙ୍ଗା। ଦୀଖି ଜାଇ ଜଗ ପାଵନି ଗଙ୍ଗା ॥
ରାମଘାଟ କହଁ କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମୂ। ଭା ମନୁ ମଗନୁ ମିଲେ ଜନୁ ରାମୂ ॥
କରହିଂ ପ୍ରନାମ ନଗର ନର ନାରୀ। ମୁଦିତ ବ୍ରହ୍ମମଯ ବାରି ନିହାରୀ ॥
କରି ମଜ୍ଜନୁ ମାଗହିଂ କର ଜୋରୀ। ରାମଚନ୍ଦ୍ର ପଦ ପ୍ରୀତି ନ ଥୋରୀ ॥
ଭରତ କହେଉ ସୁରସରି ତଵ ରେନୂ। ସକଲ ସୁଖଦ ସେଵକ ସୁରଧେନୂ ॥
ଜୋରି ପାନି ବର ମାଗୁଁ ଏହୂ। ସୀଯ ରାମ ପଦ ସହଜ ସନେହୂ ॥
ଦୋ. ଏହି ବିଧି ମଜ୍ଜନୁ ଭରତୁ କରି ଗୁର ଅନୁସାସନ ପାଇ।
ମାତୁ ନହାନୀଂ ଜାନି ସବ ଡେରା ଚଲେ ଲଵାଇ ॥ 197 ॥
ଜହଁ ତହଁ ଲୋଗନ୍ହ ଡେରା କୀନ୍ହା। ଭରତ ସୋଧୁ ସବହୀ କର ଲୀନ୍ହା ॥
ସୁର ସେଵା କରି ଆଯସୁ ପାଈ। ରାମ ମାତୁ ପହିଂ ଗେ ଦୌ ଭାଈ ॥
ଚରନ ଚାଁପି କହି କହି ମୃଦୁ ବାନୀ। ଜନନୀଂ ସକଲ ଭରତ ସନମାନୀ ॥
ଭାଇହି ସୌମ୍ପି ମାତୁ ସେଵକାଈ। ଆପୁ ନିଷାଦହି ଲୀନ୍ହ ବୋଲାଈ ॥
ଚଲେ ସଖା କର ସୋଂ କର ଜୋରେଂ। ସିଥିଲ ସରୀର ସନେହ ନ ଥୋରେମ୍ ॥
ପୂଁଛତ ସଖହି ସୋ ଠାଉଁ ଦେଖ୍AU। ନେକୁ ନଯନ ମନ ଜରନି ଜୁଡ़AU ॥
ଜହଁ ସିଯ ରାମୁ ଲଖନୁ ନିସି ସୋଏ। କହତ ଭରେ ଜଲ ଲୋଚନ କୋଏ ॥
ଭରତ ବଚନ ସୁନି ଭଯୁ ବିଷାଦୂ। ତୁରତ ତହାଁ ଲି ଗଯୁ ନିଷାଦୂ ॥
ଦୋ. ଜହଁ ସିଂସୁପା ପୁନୀତ ତର ରଘୁବର କିଯ ବିଶ୍ରାମୁ।
ଅତି ସନେହଁ ସାଦର ଭରତ କୀନ୍ହେଉ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରନାମୁ ॥ 198 ॥
କୁସ ସାଁଥରୀíନିହାରି ସୁହାଈ। କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମୁ ପ୍ରଦଚ୍ଛିନ ଜାଈ ॥
ଚରନ ରେଖ ରଜ ଆଁଖିନ୍ହ ଲାଈ। ବନି ନ କହତ ପ୍ରୀତି ଅଧିକାଈ ॥
କନକ ବିନ୍ଦୁ ଦୁଇ ଚାରିକ ଦେଖେ। ରାଖେ ସୀସ ସୀଯ ସମ ଲେଖେ ॥
ସଜଲ ବିଲୋଚନ ହୃଦଯଁ ଗଲାନୀ। କହତ ସଖା ସନ ବଚନ ସୁବାନୀ ॥
ଶ୍ରୀହତ ସୀଯ ବିରହଁ ଦୁତିହୀନା। ଜଥା ଅଵଧ ନର ନାରି ବିଲୀନା ॥
ପିତା ଜନକ ଦେଉଁ ପଟତର କେହୀ। କରତଲ ଭୋଗୁ ଜୋଗୁ ଜଗ ଜେହୀ ॥
ସସୁର ଭାନୁକୁଲ ଭାନୁ ଭୁଆଲୂ। ଜେହି ସିହାତ ଅମରାଵତିପାଲୂ ॥
ପ୍ରାନନାଥୁ ରଘୁନାଥ ଗୋସାଈ। ଜୋ ବଡ़ ହୋତ ସୋ ରାମ ବଡ़ଆଈ ॥
ଦୋ. ପତି ଦେଵତା ସୁତୀଯ ମନି ସୀଯ ସାଁଥରୀ ଦେଖି।
ବିହରତ ହ୍ରଦୁ ନ ହହରି ହର ପବି ତେଂ କଠିନ ବିସେଷି ॥ 199 ॥
ଲାଲନ ଜୋଗୁ ଲଖନ ଲଘୁ ଲୋନେ। ଭେ ନ ଭାଇ ଅସ ଅହହିଂ ନ ହୋନେ ॥
ପୁରଜନ ପ୍ରିଯ ପିତୁ ମାତୁ ଦୁଲାରେ। ସିଯ ରଘୁବରହି ପ୍ରାନପିଆରେ ॥
ମୃଦୁ ମୂରତି ସୁକୁମାର ସୁଭ୍AU। ତାତ ବାଉ ତନ ଲାଗ ନ କ୍AU ॥
ତେ ବନ ସହହିଂ ବିପତି ସବ ଭାଁତୀ। ନିଦରେ କୋଟି କୁଲିସ ଏହିଂ ଛାତୀ ॥
ରାମ ଜନମି ଜଗୁ କୀନ୍ହ ଉଜାଗର। ରୂପ ସୀଲ ସୁଖ ସବ ଗୁନ ସାଗର ॥
ପୁରଜନ ପରିଜନ ଗୁର ପିତୁ ମାତା। ରାମ ସୁଭାଉ ସବହି ସୁଖଦାତା ॥
ବୈରିଉ ରାମ ବଡ़ଆଈ କରହୀଂ। ବୋଲନି ମିଲନି ବିନଯ ମନ ହରହୀମ୍ ॥
ସାରଦ କୋଟି କୋଟି ସତ ସେଷା। କରି ନ ସକହିଂ ପ୍ରଭୁ ଗୁନ ଗନ ଲେଖା ॥
ଦୋ. ସୁଖସ୍ଵରୁପ ରଘୁବଂସମନି ମଙ୍ଗଲ ମୋଦ ନିଧାନ।
ତେ ସୋଵତ କୁସ ଡାସି ମହି ବିଧି ଗତି ଅତି ବଲଵାନ ॥ 200 ॥
ରାମ ସୁନା ଦୁଖୁ କାନ ନ କ୍AU। ଜୀଵନତରୁ ଜିମି ଜୋଗଵି ର୍AU ॥
ପଲକ ନଯନ ଫନି ମନି ଜେହି ଭାଁତୀ। ଜୋଗଵହିଂ ଜନନି ସକଲ ଦିନ ରାତୀ ॥
ତେ ଅବ ଫିରତ ବିପିନ ପଦଚାରୀ। କନ୍ଦ ମୂଲ ଫଲ ଫୂଲ ଅହାରୀ ॥
ଧିଗ କୈକେଈ ଅମଙ୍ଗଲ ମୂଲା। ଭିସି ପ୍ରାନ ପ୍ରିଯତମ ପ୍ରତିକୂଲା ॥
ମୈଂ ଧିଗ ଧିଗ ଅଘ ଉଦଧି ଅଭାଗୀ। ସବୁ ଉତପାତୁ ଭଯୁ ଜେହି ଲାଗୀ ॥
କୁଲ କଲଙ୍କୁ କରି ସୃଜେଉ ବିଧାତାଁ। ସାଇଁଦୋହ ମୋହି କୀନ୍ହ କୁମାତାଁ ॥
ସୁନି ସପ୍ରେମ ସମୁଝାଵ ନିଷାଦୂ। ନାଥ କରିଅ କତ ବାଦି ବିଷାଦୂ ॥
ରାମ ତୁମ୍ହହି ପ୍ରିଯ ତୁମ୍ହ ପ୍ରିଯ ରାମହି। ଯହ ନିରଜୋସୁ ଦୋସୁ ବିଧି ବାମହି ॥
ଛଂ. ବିଧି ବାମ କୀ କରନୀ କଠିନ ଜେଂହିଂ ମାତୁ କୀନ୍ହୀ ବାଵରୀ।
ତେହି ରାତି ପୁନି ପୁନି କରହିଂ ପ୍ରଭୁ ସାଦର ସରହନା ରାଵରୀ ॥
ତୁଲସୀ ନ ତୁମ୍ହ ସୋ ରାମ ପ୍ରୀତମୁ କହତୁ ହୌଂ ସୌହେଂ କିଏଁ।
ପରିନାମ ମଙ୍ଗଲ ଜାନି ଅପନେ ଆନିଏ ଧୀରଜୁ ହିଏଁ ॥
ସୋ. ଅନ୍ତରଜାମୀ ରାମୁ ସକୁଚ ସପ୍ରେମ କୃପାଯତନ।
ଚଲିଅ କରିଅ ବିଶ୍ରାମୁ ଯହ ବିଚାରି ଦୃଢ़ ଆନି ମନ ॥ 201 ॥
ସଖା ବଚନ ସୁନି ଉର ଧରି ଧୀରା। ବାସ ଚଲେ ସୁମିରତ ରଘୁବୀରା ॥
ଯହ ସୁଧି ପାଇ ନଗର ନର ନାରୀ। ଚଲେ ବିଲୋକନ ଆରତ ଭାରୀ ॥
ପରଦଖିନା କରି କରହିଂ ପ୍ରନାମା। ଦେହିଂ କୈକିହି ଖୋରି ନିକାମା ॥
ଭରୀ ଭରି ବାରି ବିଲୋଚନ ଲେଂହୀଂ। ବାମ ବିଧାତାହି ଦୂଷନ ଦେହୀମ୍ ॥
ଏକ ସରାହହିଂ ଭରତ ସନେହୂ। କୌ କହ ନୃପତି ନିବାହେଉ ନେହୂ ॥
ନିନ୍ଦହିଂ ଆପୁ ସରାହି ନିଷାଦହି। କୋ କହି ସକି ବିମୋହ ବିଷାଦହି ॥
ଏହି ବିଧି ରାତି ଲୋଗୁ ସବୁ ଜାଗା। ଭା ଭିନୁସାର ଗୁଦାରା ଲାଗା ॥
ଗୁରହି ସୁନାଵଁ ଚଢ़ଆଇ ସୁହାଈଂ। ନୀଂ ନାଵ ସବ ମାତୁ ଚଢ़ଆଈମ୍ ॥
ଦଣ୍ଡ ଚାରି ମହଁ ଭା ସବୁ ପାରା। ଉତରି ଭରତ ତବ ସବହି ସଁଭାରା ॥
ଦୋ. ପ୍ରାତକ୍ରିଯା କରି ମାତୁ ପଦ ବନ୍ଦି ଗୁରହି ସିରୁ ନାଇ।
ଆଗେଂ କିଏ ନିଷାଦ ଗନ ଦୀନ୍ହେଉ କଟକୁ ଚଲାଇ ॥ 202 ॥
କିଯୁ ନିଷାଦନାଥୁ ଅଗୁଆଈଂ। ମାତୁ ପାଲକୀଂ ସକଲ ଚଲାଈମ୍ ॥
ସାଥ ବୋଲାଇ ଭାଇ ଲଘୁ ଦୀନ୍ହା। ବିପ୍ରନ୍ହ ସହିତ ଗଵନୁ ଗୁର କୀନ୍ହା ॥
ଆପୁ ସୁରସରିହି କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମୂ। ସୁମିରେ ଲଖନ ସହିତ ସିଯ ରାମୂ ॥
ଗଵନେ ଭରତ ପଯୋଦେହିଂ ପାଏ। କୋତଲ ସଙ୍ଗ ଜାହିଂ ଡୋରିଆଏ ॥
କହହିଂ ସୁସେଵକ ବାରହିଂ ବାରା। ହୋଇଅ ନାଥ ଅସ୍ଵ ଅସଵାରା ॥
ରାମୁ ପଯୋଦେହି ପାଯଁ ସିଧାଏ। ହମ କହଁ ରଥ ଗଜ ବାଜି ବନାଏ ॥
ସିର ଭର ଜାଉଁ ଉଚିତ ଅସ ମୋରା। ସବ ତେଂ ସେଵକ ଧରମୁ କଠୋରା ॥
ଦେଖି ଭରତ ଗତି ସୁନି ମୃଦୁ ବାନୀ। ସବ ସେଵକ ଗନ ଗରହିଂ ଗଲାନୀ ॥
ଦୋ. ଭରତ ତୀସରେ ପହର କହଁ କୀନ୍ହ ପ୍ରବେସୁ ପ୍ରଯାଗ।
କହତ ରାମ ସିଯ ରାମ ସିଯ ଉମଗି ଉମଗି ଅନୁରାଗ ॥ 203 ॥
ଝଲକା ଝଲକତ ପାଯନ୍ହ କୈଂସେଂ। ପଙ୍କଜ କୋସ ଓସ କନ ଜୈସେମ୍ ॥
ଭରତ ପଯାଦେହିଂ ଆଏ ଆଜୂ। ଭଯୁ ଦୁଖିତ ସୁନି ସକଲ ସମାଜୂ ॥
ଖବରି ଲୀନ୍ହ ସବ ଲୋଗ ନହାଏ। କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମୁ ତ୍ରିବେନିହିଂ ଆଏ ॥
ସବିଧି ସିତାସିତ ନୀର ନହାନେ। ଦିଏ ଦାନ ମହିସୁର ସନମାନେ ॥
ଦେଖତ ସ୍ଯାମଲ ଧଵଲ ହଲୋରେ। ପୁଲକି ସରୀର ଭରତ କର ଜୋରେ ॥
ସକଲ କାମ ପ୍ରଦ ତୀରଥର୍AU। ବେଦ ବିଦିତ ଜଗ ପ୍ରଗଟ ପ୍ରଭ୍AU ॥
ମାଗୁଁ ଭୀଖ ତ୍ଯାଗି ନିଜ ଧରମୂ। ଆରତ କାହ ନ କରି କୁକରମୂ ॥
ଅସ ଜିଯଁ ଜାନି ସୁଜାନ ସୁଦାନୀ। ସଫଲ କରହିଂ ଜଗ ଜାଚକ ବାନୀ ॥
ଦୋ. ଅରଥ ନ ଧରମ ନ କାମ ରୁଚି ଗତି ନ ଚହୁଁ ନିରବାନ।
ଜନମ ଜନମ ରତି ରାମ ପଦ ଯହ ବରଦାନୁ ନ ଆନ ॥ 204 ॥
ଜାନହୁଁ ରାମୁ କୁଟିଲ କରି ମୋହୀ। ଲୋଗ କହୁ ଗୁର ସାହିବ ଦ୍ରୋହୀ ॥
ସୀତା ରାମ ଚରନ ରତି ମୋରେଂ। ଅନୁଦିନ ବଢ़ଉ ଅନୁଗ୍ରହ ତୋରେମ୍ ॥
ଜଲଦୁ ଜନମ ଭରି ସୁରତି ବିସାରୁ। ଜାଚତ ଜଲୁ ପବି ପାହନ ଡାରୁ ॥
ଚାତକୁ ରଟନି ଘଟେଂ ଘଟି ଜାଈ। ବଢ़ଏ ପ୍ରେମୁ ସବ ଭାଁତି ଭଲାଈ ॥
କନକହିଂ ବାନ ଚଢ़ଇ ଜିମି ଦାହେଂ। ତିମି ପ୍ରିଯତମ ପଦ ନେମ ନିବାହେମ୍ ॥
ଭରତ ବଚନ ସୁନି ମାଝ ତ୍ରିବେନୀ। ଭି ମୃଦୁ ବାନି ସୁମଙ୍ଗଲ ଦେନୀ ॥
ତାତ ଭରତ ତୁମ୍ହ ସବ ବିଧି ସାଧୂ। ରାମ ଚରନ ଅନୁରାଗ ଅଗାଧୂ ॥
ବାଦ ଗଲାନି କରହୁ ମନ ମାହୀଂ। ତୁମ୍ହ ସମ ରାମହି କୌ ପ୍ରିଯ ନାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ତନୁ ପୁଲକେଉ ହିଯଁ ହରଷୁ ସୁନି ବେନି ବଚନ ଅନୁକୂଲ।
ଭରତ ଧନ୍ଯ କହି ଧନ୍ଯ ସୁର ହରଷିତ ବରଷହିଂ ଫୂଲ ॥ 205 ॥
ପ୍ରମୁଦିତ ତୀରଥରାଜ ନିଵାସୀ। ବୈଖାନସ ବଟୁ ଗୃହୀ ଉଦାସୀ ॥
କହହିଂ ପରସପର ମିଲି ଦସ ପାଁଚା। ଭରତ ସନେହ ସୀଲୁ ସୁଚି ସାଁଚା ॥
ସୁନତ ରାମ ଗୁନ ଗ୍ରାମ ସୁହାଏ। ଭରଦ୍ଵାଜ ମୁନିବର ପହିଂ ଆଏ ॥
ଦଣ୍ଡ ପ୍ରନାମୁ କରତ ମୁନି ଦେଖେ। ମୂରତିମନ୍ତ ଭାଗ୍ଯ ନିଜ ଲେଖେ ॥
ଧାଇ ଉଠାଇ ଲାଇ ଉର ଲୀନ୍ହେ। ଦୀନ୍ହି ଅସୀସ କୃତାରଥ କୀନ୍ହେ ॥
ଆସନୁ ଦୀନ୍ହ ନାଇ ସିରୁ ବୈଠେ। ଚହତ ସକୁଚ ଗୃହଁ ଜନୁ ଭଜି ପୈଠେ ॥
ମୁନି ପୂଁଛବ କଛୁ ଯହ ବଡ़ ସୋଚୂ। ବୋଲେ ରିଷି ଲଖି ସୀଲୁ ସଁକୋଚୂ ॥
ସୁନହୁ ଭରତ ହମ ସବ ସୁଧି ପାଈ। ବିଧି କରତବ ପର କିଛୁ ନ ବସାଈ ॥
ଦୋ. ତୁମ୍ହ ଗଲାନି ଜିଯଁ ଜନି କରହୁ ସମୁଝୀ ମାତୁ କରତୂତି।
ତାତ କୈକିହି ଦୋସୁ ନହିଂ ଗୀ ଗିରା ମତି ଧୂତି ॥ 206 ॥
ଯହୁ କହତ ଭଲ କହିହି ନ କୋଊ। ଲୋକୁ ବେଦ ବୁଧ ସମ୍ମତ ଦୋଊ ॥
ତାତ ତୁମ୍ହାର ବିମଲ ଜସୁ ଗାଈ। ପାଇହି ଲୋକୁ ବେଦୁ ବଡ़ଆଈ ॥
ଲୋକ ବେଦ ସମ୍ମତ ସବୁ କହୀ। ଜେହି ପିତୁ ଦେଇ ରାଜୁ ସୋ ଲହୀ ॥
ରାଉ ସତ୍ଯବ୍ରତ ତୁମ୍ହହି ବୋଲାଈ। ଦେତ ରାଜୁ ସୁଖୁ ଧରମୁ ବଡ़ଆଈ ॥
ରାମ ଗଵନୁ ବନ ଅନରଥ ମୂଲା। ଜୋ ସୁନି ସକଲ ବିସ୍ଵ ଭି ସୂଲା ॥
ସୋ ଭାଵୀ ବସ ରାନି ଅଯାନୀ। କରି କୁଚାଲି ଅନ୍ତହୁଁ ପଛିତାନୀ ॥
ତହଁଉଁ ତୁମ୍ହାର ଅଲପ ଅପରାଧୂ। କହୈ ସୋ ଅଧମ ଅଯାନ ଅସାଧୂ ॥
କରତେହୁ ରାଜୁ ତ ତୁମ୍ହହି ନ ଦୋଷୂ। ରାମହି ହୋତ ସୁନତ ସନ୍ତୋଷୂ ॥
ଦୋ. ଅବ ଅତି କୀନ୍ହେହୁ ଭରତ ଭଲ ତୁମ୍ହହି ଉଚିତ ମତ ଏହୁ।
ସକଲ ସୁମଙ୍ଗଲ ମୂଲ ଜଗ ରଘୁବର ଚରନ ସନେହୁ ॥ 207 ॥
ସୋ ତୁମ୍ହାର ଧନୁ ଜୀଵନୁ ପ୍ରାନା। ଭୂରିଭାଗ କୋ ତୁମ୍ହହି ସମାନା ॥
ଯହ ତମ୍ହାର ଆଚରଜୁ ନ ତାତା। ଦସରଥ ସୁଅନ ରାମ ପ୍ରିଯ ଭ୍ରାତା ॥
ସୁନହୁ ଭରତ ରଘୁବର ମନ ମାହୀଂ। ପେମ ପାତ୍ରୁ ତୁମ୍ହ ସମ କୌ ନାହୀମ୍ ॥
ଲଖନ ରାମ ସୀତହି ଅତି ପ୍ରୀତୀ। ନିସି ସବ ତୁମ୍ହହି ସରାହତ ବୀତୀ ॥
ଜାନା ମରମୁ ନହାତ ପ୍ରଯାଗା। ମଗନ ହୋହିଂ ତୁମ୍ହରେଂ ଅନୁରାଗା ॥
ତୁମ୍ହ ପର ଅସ ସନେହୁ ରଘୁବର କେଂ। ସୁଖ ଜୀଵନ ଜଗ ଜସ ଜଡ़ ନର କେମ୍ ॥
ଯହ ନ ଅଧିକ ରଘୁବୀର ବଡ़ଆଈ। ପ୍ରନତ କୁଟୁମ୍ବ ପାଲ ରଘୁରାଈ ॥
ତୁମ୍ହ ତୌ ଭରତ ମୋର ମତ ଏହୂ। ଧରେଂ ଦେହ ଜନୁ ରାମ ସନେହୂ ॥
ଦୋ. ତୁମ୍ହ କହଁ ଭରତ କଲଙ୍କ ଯହ ହମ ସବ କହଁ ଉପଦେସୁ।
ରାମ ଭଗତି ରସ ସିଦ୍ଧି ହିତ ଭା ଯହ ସମୁ ଗନେସୁ ॥ 208 ॥
ନଵ ବିଧୁ ବିମଲ ତାତ ଜସୁ ତୋରା। ରଘୁବର କିଙ୍କର କୁମୁଦ ଚକୋରା ॥
ଉଦିତ ସଦା ଅଁଥିହି କବହୂଁ ନା। ଘଟିହି ନ ଜଗ ନଭ ଦିନ ଦିନ ଦୂନା ॥
କୋକ ତିଲୋକ ପ୍ରୀତି ଅତି କରିହୀ। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତାପ ରବି ଛବିହି ନ ହରିହୀ ॥
ନିସି ଦିନ ସୁଖଦ ସଦା ସବ କାହୂ। ଗ୍ରସିହି ନ କୈକି କରତବୁ ରାହୂ ॥
ପୂରନ ରାମ ସୁପେମ ପିଯୂଷା। ଗୁର ଅଵମାନ ଦୋଷ ନହିଂ ଦୂଷା ॥
ରାମ ଭଗତ ଅବ ଅମିଅଁ ଅଘାହୂଁ। କୀନ୍ହେହୁ ସୁଲଭ ସୁଧା ବସୁଧାହୂଁ ॥
ଭୂପ ଭଗୀରଥ ସୁରସରି ଆନୀ। ସୁମିରତ ସକଲ ସୁମ୍ମଗଲ ଖାନୀ ॥
ଦସରଥ ଗୁନ ଗନ ବରନି ନ ଜାହୀଂ। ଅଧିକୁ କହା ଜେହି ସମ ଜଗ ନାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ଜାସୁ ସନେହ ସକୋଚ ବସ ରାମ ପ୍ରଗଟ ଭେ ଆଇ ॥
ଜେ ହର ହିଯ ନଯନନି କବହୁଁ ନିରଖେ ନହୀଂ ଅଘାଇ ॥ 209 ॥
କୀରତି ବିଧୁ ତୁମ୍ହ କୀନ୍ହ ଅନୂପା। ଜହଁ ବସ ରାମ ପେମ ମୃଗରୂପା ॥
ତାତ ଗଲାନି କରହୁ ଜିଯଁ ଜାଏଁ। ଡରହୁ ଦରିଦ୍ରହି ପାରସୁ ପାଏଁ ॥ ॥
ସୁନହୁ ଭରତ ହମ ଝୂଠ ନ କହହୀଂ। ଉଦାସୀନ ତାପସ ବନ ରହହୀମ୍ ॥
ସବ ସାଧନ କର ସୁଫଲ ସୁହାଵା। ଲଖନ ରାମ ସିଯ ଦରସନୁ ପାଵା ॥
ତେହି ଫଲ କର ଫଲୁ ଦରସ ତୁମ୍ହାରା। ସହିତ ପଯାଗ ସୁଭାଗ ହମାରା ॥
ଭରତ ଧନ୍ଯ ତୁମ୍ହ ଜସୁ ଜଗୁ ଜଯୂ। କହି ଅସ ପେମ ମଗନ ପୁନି ଭଯୂ ॥
ସୁନି ମୁନି ବଚନ ସଭାସଦ ହରଷେ। ସାଧୁ ସରାହି ସୁମନ ସୁର ବରଷେ ॥
ଧନ୍ଯ ଧନ୍ଯ ଧୁନି ଗଗନ ପଯାଗା। ସୁନି ସୁନି ଭରତୁ ମଗନ ଅନୁରାଗା ॥
ଦୋ. ପୁଲକ ଗାତ ହିଯଁ ରାମୁ ସିଯ ସଜଲ ସରୋରୁହ ନୈନ।
କରି ପ୍ରନାମୁ ମୁନି ମଣ୍ଡଲିହି ବୋଲେ ଗଦଗଦ ବୈନ ॥ 210 ॥
ମୁନି ସମାଜୁ ଅରୁ ତୀରଥରାଜୂ। ସାଁଚିହୁଁ ସପଥ ଅଘାଇ ଅକାଜୂ ॥
ଏହିଂ ଥଲ ଜୌଂ କିଛୁ କହିଅ ବନାଈ। ଏହି ସମ ଅଧିକ ନ ଅଘ ଅଧମାଈ ॥
ତୁମ୍ହ ସର୍ବଗ୍ଯ କହୁଁ ସତିଭ୍AU। ଉର ଅନ୍ତରଜାମୀ ରଘୁର୍AU ॥
ମୋହି ନ ମାତୁ କରତବ କର ସୋଚୂ। ନହିଂ ଦୁଖୁ ଜିଯଁ ଜଗୁ ଜାନିହି ପୋଚୂ ॥
ନାହିନ ଡରୁ ବିଗରିହି ପରଲୋକୂ। ପିତହୁ ମରନ କର ମୋହି ନ ସୋକୂ ॥
ସୁକୃତ ସୁଜସ ଭରି ଭୁଅନ ସୁହାଏ। ଲଛିମନ ରାମ ସରିସ ସୁତ ପାଏ ॥
ରାମ ବିରହଁ ତଜି ତନୁ ଛନଭଙ୍ଗୂ। ଭୂପ ସୋଚ କର କଵନ ପ୍ରସଙ୍ଗୂ ॥
ରାମ ଲଖନ ସିଯ ବିନୁ ପଗ ପନହୀଂ। କରି ମୁନି ବେଷ ଫିରହିଂ ବନ ବନହୀ ॥
ଦୋ. ଅଜିନ ବସନ ଫଲ ଅସନ ମହି ସଯନ ଡାସି କୁସ ପାତ।
ବସି ତରୁ ତର ନିତ ସହତ ହିମ ଆତପ ବରଷା ବାତ ॥ 211 ॥
ଏହି ଦୁଖ ଦାହଁ ଦହି ଦିନ ଛାତୀ। ଭୂଖ ନ ବାସର ନୀଦ ନ ରାତୀ ॥
ଏହି କୁରୋଗ କର ଔଷଧୁ ନାହୀଂ। ସୋଧେଉଁ ସକଲ ବିସ୍ଵ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ମାତୁ କୁମତ ବଢ़ଈ ଅଘ ମୂଲା। ତେହିଂ ହମାର ହିତ କୀନ୍ହ ବଁସୂଲା ॥
କଲି କୁକାଠ କର କୀନ୍ହ କୁଜନ୍ତ୍ରୂ। ଗାଡ़ଇ ଅଵଧି ପଢ़ଇ କଠିନ କୁମନ୍ତ୍ରୁ ॥
ମୋହି ଲଗି ଯହୁ କୁଠାଟୁ ତେହିଂ ଠାଟା। ଘାଲେସି ସବ ଜଗୁ ବାରହବାଟା ॥
ମିଟି କୁଜୋଗୁ ରାମ ଫିରି ଆଏଁ। ବସି ଅଵଧ ନହିଂ ଆନ ଉପାଏଁ ॥
ଭରତ ବଚନ ସୁନି ମୁନି ସୁଖୁ ପାଈ। ସବହିଂ କୀନ୍ହ ବହୁ ଭାଁତି ବଡ़ଆଈ ॥
ତାତ କରହୁ ଜନି ସୋଚୁ ବିସେଷୀ। ସବ ଦୁଖୁ ମିଟହି ରାମ ପଗ ଦେଖୀ ॥
ଦୋ. କରି ପ୍ରବୋଧ ମୁନିବର କହେଉ ଅତିଥି ପେମପ୍ରିଯ ହୋହୁ।
କନ୍ଦ ମୂଲ ଫଲ ଫୂଲ ହମ ଦେହିଂ ଲେହୁ କରି ଛୋହୁ ॥ 212 ॥
ସୁନି ମୁନି ବଚନ ଭରତ ହିଁଯ ସୋଚୂ। ଭଯୁ କୁଅଵସର କଠିନ ସଁକୋଚୂ ॥
ଜାନି ଗରୁଇ ଗୁର ଗିରା ବହୋରୀ। ଚରନ ବନ୍ଦି ବୋଲେ କର ଜୋରୀ ॥
ସିର ଧରି ଆଯସୁ କରିଅ ତୁମ୍ହାରା। ପରମ ଧରମ ଯହୁ ନାଥ ହମାରା ॥
ଭରତ ବଚନ ମୁନିବର ମନ ଭାଏ। ସୁଚି ସେଵକ ସିଷ ନିକଟ ବୋଲାଏ ॥
ଚାହିଏ କୀନ୍ହ ଭରତ ପହୁନାଈ। କନ୍ଦ ମୂଲ ଫଲ ଆନହୁ ଜାଈ ॥
ଭଲେହୀଂ ନାଥ କହି ତିନ୍ହ ସିର ନାଏ। ପ୍ରମୁଦିତ ନିଜ ନିଜ କାଜ ସିଧାଏ ॥
ମୁନିହି ସୋଚ ପାହୁନ ବଡ़ ନେଵତା। ତସି ପୂଜା ଚାହିଅ ଜସ ଦେଵତା ॥
ସୁନି ରିଧି ସିଧି ଅନିମାଦିକ ଆଈ। ଆଯସୁ ହୋଇ ସୋ କରହିଂ ଗୋସାଈ ॥
ଦୋ. ରାମ ବିରହ ବ୍ଯାକୁଲ ଭରତୁ ସାନୁଜ ସହିତ ସମାଜ।
ପହୁନାଈ କରି ହରହୁ ଶ୍ରମ କହା ମୁଦିତ ମୁନିରାଜ ॥ 213 ॥
ରିଧି ସିଧି ସିର ଧରି ମୁନିବର ବାନୀ। ବଡ़ଭାଗିନି ଆପୁହି ଅନୁମାନୀ ॥
କହହିଂ ପରସପର ସିଧି ସମୁଦାଈ। ଅତୁଲିତ ଅତିଥି ରାମ ଲଘୁ ଭାଈ ॥
ମୁନି ପଦ ବନ୍ଦି କରିଅ ସୋଇ ଆଜୂ। ହୋଇ ସୁଖୀ ସବ ରାଜ ସମାଜୂ ॥
ଅସ କହି ରଚେଉ ରୁଚିର ଗୃହ ନାନା। ଜେହି ବିଲୋକି ବିଲଖାହିଂ ବିମାନା ॥
ଭୋଗ ବିଭୂତି ଭୂରି ଭରି ରାଖେ। ଦେଖତ ଜିନ୍ହହି ଅମର ଅଭିଲାଷେ ॥
ଦାସୀଂ ଦାସ ସାଜୁ ସବ ଲୀନ୍ହେଂ। ଜୋଗଵତ ରହହିଂ ମନହି ମନୁ ଦୀନ୍ହେମ୍ ॥
ସବ ସମାଜୁ ସଜି ସିଧି ପଲ ମାହୀଂ। ଜେ ସୁଖ ସୁରପୁର ସପନେହୁଁ ନାହୀମ୍ ॥
ପ୍ରଥମହିଂ ବାସ ଦିଏ ସବ କେହୀ। ସୁନ୍ଦର ସୁଖଦ ଜଥା ରୁଚି ଜେହୀ ॥
ଦୋ. ବହୁରି ସପରିଜନ ଭରତ କହୁଁ ରିଷି ଅସ ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହ।
ବିଧି ବିସମଯ ଦାଯକୁ ବିଭଵ ମୁନିବର ତପବଲ କୀନ୍ହ ॥ 214 ॥
ମୁନି ପ୍ରଭାଉ ଜବ ଭରତ ବିଲୋକା। ସବ ଲଘୁ ଲଗେ ଲୋକପତି ଲୋକା ॥
ସୁଖ ସମାଜୁ ନହିଂ ଜାଇ ବଖାନୀ। ଦେଖତ ବିରତି ବିସାରହୀଂ ଗ୍ଯାନୀ ॥
ଆସନ ସଯନ ସୁବସନ ବିତାନା। ବନ ବାଟିକା ବିହଗ ମୃଗ ନାନା ॥
ସୁରଭି ଫୂଲ ଫଲ ଅମିଅ ସମାନା। ବିମଲ ଜଲାସଯ ବିବିଧ ବିଧାନା।
ଅସନ ପାନ ସୁଚ ଅମିଅ ଅମୀ ସେ। ଦେଖି ଲୋଗ ସକୁଚାତ ଜମୀ ସେ ॥
ସୁର ସୁରଭୀ ସୁରତରୁ ସବହୀ କେଂ। ଲଖି ଅଭିଲାଷୁ ସୁରେସ ସଚୀ କେମ୍ ॥
ରିତୁ ବସନ୍ତ ବହ ତ୍ରିବିଧ ବଯାରୀ। ସବ କହଁ ସୁଲଭ ପଦାରଥ ଚାରୀ ॥
ସ୍ତ୍ରକ ଚନ୍ଦନ ବନିତାଦିକ ଭୋଗା। ଦେଖି ହରଷ ବିସମଯ ବସ ଲୋଗା ॥
ଦୋ. ସମ୍ପତ ଚକୀ ଭରତୁ ଚକ ମୁନି ଆଯସ ଖେଲଵାର ॥
ତେହି ନିସି ଆଶ୍ରମ ପିଞ୍ଜରାଁ ରାଖେ ଭା ଭିନୁସାର ॥ 215 ॥
ମାସପାରାଯଣ, ଉନ୍ନୀସଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
କୀନ୍ହ ନିମଜ୍ଜନୁ ତୀରଥରାଜା। ନାଇ ମୁନିହି ସିରୁ ସହିତ ସମାଜା ॥
ରିଷି ଆଯସୁ ଅସୀସ ସିର ରାଖୀ। କରି ଦଣ୍ଡଵତ ବିନଯ ବହୁ ଭାଷୀ ॥
ପଥ ଗତି କୁସଲ ସାଥ ସବ ଲୀନ୍ହେ। ଚଲେ ଚିତ୍ରକୂଟହିଂ ଚିତୁ ଦୀନ୍ହେମ୍ ॥
ରାମସଖା କର ଦୀନ୍ହେଂ ଲାଗୂ। ଚଲତ ଦେହ ଧରି ଜନୁ ଅନୁରାଗୂ ॥
ନହିଂ ପଦ ତ୍ରାନ ସୀସ ନହିଂ ଛାଯା। ପେମୁ ନେମୁ ବ୍ରତୁ ଧରମୁ ଅମାଯା ॥
ଲଖନ ରାମ ସିଯ ପନ୍ଥ କହାନୀ। ପୂଁଛତ ସଖହି କହତ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ରାମ ବାସ ଥଲ ବିଟପ ବିଲୋକେଂ। ଉର ଅନୁରାଗ ରହତ ନହିଂ ରୋକୈମ୍ ॥
ଦୈଖି ଦସା ସୁର ବରିସହିଂ ଫୂଲା। ଭି ମୃଦୁ ମହି ମଗୁ ମଙ୍ଗଲ ମୂଲା ॥
ଦୋ. କିଏଁ ଜାହିଂ ଛାଯା ଜଲଦ ସୁଖଦ ବହି ବର ବାତ।
ତସ ମଗୁ ଭଯୁ ନ ରାମ କହଁ ଜସ ଭା ଭରତହି ଜାତ ॥ 216 ॥
ଜଡ़ ଚେତନ ମଗ ଜୀଵ ଘନେରେ। ଜେ ଚିତେ ପ୍ରଭୁ ଜିନ୍ହ ପ୍ରଭୁ ହେରେ ॥
ତେ ସବ ଭେ ପରମ ପଦ ଜୋଗୂ। ଭରତ ଦରସ ମେଟା ଭଵ ରୋଗୂ ॥
ଯହ ବଡ़ଇ ବାତ ଭରତ କି ନାହୀଂ। ସୁମିରତ ଜିନହି ରାମୁ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ବାରକ ରାମ କହତ ଜଗ ଜେଊ। ହୋତ ତରନ ତାରନ ନର ତେଊ ॥
ଭରତୁ ରାମ ପ୍ରିଯ ପୁନି ଲଘୁ ଭ୍ରାତା। କସ ନ ହୋଇ ମଗୁ ମଙ୍ଗଲଦାତା ॥
ସିଦ୍ଧ ସାଧୁ ମୁନିବର ଅସ କହହୀଂ। ଭରତହି ନିରଖି ହରଷୁ ହିଯଁ ଲହହୀମ୍ ॥
ଦେଖି ପ୍ରଭାଉ ସୁରେସହି ସୋଚୂ। ଜଗୁ ଭଲ ଭଲେହି ପୋଚ କହୁଁ ପୋଚୂ ॥
ଗୁର ସନ କହେଉ କରିଅ ପ୍ରଭୁ ସୋଈ। ରାମହି ଭରତହି ଭେଣ୍ଟ ନ ହୋଈ ॥
ଦୋ. ରାମୁ ସଁକୋଚୀ ପ୍ରେମ ବସ ଭରତ ସପେମ ପଯୋଧି।
ବନୀ ବାତ ବେଗରନ ଚହତି କରିଅ ଜତନୁ ଛଲୁ ସୋଧି ॥ 217 ॥
ବଚନ ସୁନତ ସୁରଗୁରୁ ମୁସକାନେ। ସହସ୍ରନଯନ ବିନୁ ଲୋଚନ ଜାନେ ॥
ମାଯାପତି ସେଵକ ସନ ମାଯା। କରି ତ ଉଲଟି ପରି ସୁରରାଯା ॥
ତବ କିଛୁ କୀନ୍ହ ରାମ ରୁଖ ଜାନୀ। ଅବ କୁଚାଲି କରି ହୋଇହି ହାନୀ ॥
ସୁନୁ ସୁରେସ ରଘୁନାଥ ସୁଭ୍AU। ନିଜ ଅପରାଧ ରିସାହିଂ ନ କ୍AU ॥
ଜୋ ଅପରାଧୁ ଭଗତ କର କରୀ। ରାମ ରୋଷ ପାଵକ ସୋ ଜରୀ ॥
ଲୋକହୁଁ ବେଦ ବିଦିତ ଇତିହାସା। ଯହ ମହିମା ଜାନହିଂ ଦୁରବାସା ॥
ଭରତ ସରିସ କୋ ରାମ ସନେହୀ। ଜଗୁ ଜପ ରାମ ରାମୁ ଜପ ଜେହୀ ॥
ଦୋ. ମନହୁଁ ନ ଆନିଅ ଅମରପତି ରଘୁବର ଭଗତ ଅକାଜୁ।
ଅଜସୁ ଲୋକ ପରଲୋକ ଦୁଖ ଦିନ ଦିନ ସୋକ ସମାଜୁ ॥ 218 ॥
ସୁନୁ ସୁରେସ ଉପଦେସୁ ହମାରା। ରାମହି ସେଵକୁ ପରମ ପିଆରା ॥
ମାନତ ସୁଖୁ ସେଵକ ସେଵକାଈ। ସେଵକ ବୈର ବୈରୁ ଅଧିକାଈ ॥
ଜଦ୍ଯପି ସମ ନହିଂ ରାଗ ନ ରୋଷୂ। ଗହହିଂ ନ ପାପ ପୂନୁ ଗୁନ ଦୋଷୂ ॥
କରମ ପ୍ରଧାନ ବିସ୍ଵ କରି ରାଖା। ଜୋ ଜସ କରି ସୋ ତସ ଫଲୁ ଚାଖା ॥
ତଦପି କରହିଂ ସମ ବିଷମ ବିହାରା। ଭଗତ ଅଭଗତ ହୃଦଯ ଅନୁସାରା ॥
ଅଗୁନ ଅଲେପ ଅମାନ ଏକରସ। ରାମୁ ସଗୁନ ଭେ ଭଗତ ପେମ ବସ ॥
ରାମ ସଦା ସେଵକ ରୁଚି ରାଖୀ। ବେଦ ପୁରାନ ସାଧୁ ସୁର ସାଖୀ ॥
ଅସ ଜିଯଁ ଜାନି ତଜହୁ କୁଟିଲାଈ। କରହୁ ଭରତ ପଦ ପ୍ରୀତି ସୁହାଈ ॥
ଦୋ. ରାମ ଭଗତ ପରହିତ ନିରତ ପର ଦୁଖ ଦୁଖୀ ଦଯାଲ।
ଭଗତ ସିରୋମନି ଭରତ ତେଂ ଜନି ଡରପହୁ ସୁରପାଲ ॥ 219 ॥
ସତ୍ଯସନ୍ଧ ପ୍ରଭୁ ସୁର ହିତକାରୀ। ଭରତ ରାମ ଆଯସ ଅନୁସାରୀ ॥
ସ୍ଵାରଥ ବିବସ ବିକଲ ତୁମ୍ହ ହୋହୂ। ଭରତ ଦୋସୁ ନହିଂ ରାଉର ମୋହୂ ॥
ସୁନି ସୁରବର ସୁରଗୁର ବର ବାନୀ। ଭା ପ୍ରମୋଦୁ ମନ ମିଟୀ ଗଲାନୀ ॥
ବରଷି ପ୍ରସୂନ ହରଷି ସୁରର୍AU। ଲଗେ ସରାହନ ଭରତ ସୁଭ୍AU ॥
ଏହି ବିଧି ଭରତ ଚଲେ ମଗ ଜାହୀଂ। ଦସା ଦେଖି ମୁନି ସିଦ୍ଧ ସିହାହୀମ୍ ॥
ଜବହିଂ ରାମୁ କହି ଲେହିଂ ଉସାସା। ଉମଗତ ପେମୁ ମନହଁ ଚହୁ ପାସା ॥
ଦ୍ରଵହିଂ ବଚନ ସୁନି କୁଲିସ ପଷାନା। ପୁରଜନ ପେମୁ ନ ଜାଇ ବଖାନା ॥
ବୀଚ ବାସ କରି ଜମୁନହିଂ ଆଏ। ନିରଖି ନୀରୁ ଲୋଚନ ଜଲ ଛାଏ ॥
ଦୋ. ରଘୁବର ବରନ ବିଲୋକି ବର ବାରି ସମେତ ସମାଜ।
ହୋତ ମଗନ ବାରିଧି ବିରହ ଚଢ़ଏ ବିବେକ ଜହାଜ ॥ 220 ॥
ଜମୁନ ତୀର ତେହି ଦିନ କରି ବାସୂ। ଭଯୁ ସମଯ ସମ ସବହି ସୁପାସୂ ॥
ରାତହିଂ ଘାଟ ଘାଟ କୀ ତରନୀ। ଆଈଂ ଅଗନିତ ଜାହିଂ ନ ବରନୀ ॥
ପ୍ରାତ ପାର ଭେ ଏକହି ଖେଂଵାଁ। ତୋଷେ ରାମସଖା କୀ ସେଵାଁ ॥
ଚଲେ ନହାଇ ନଦିହି ସିର ନାଈ। ସାଥ ନିଷାଦନାଥ ଦୌ ଭାଈ ॥
ଆଗେଂ ମୁନିବର ବାହନ ଆଛେଂ। ରାଜସମାଜ ଜାଇ ସବୁ ପାଛେମ୍ ॥
ତେହିଂ ପାଛେଂ ଦୌ ବନ୍ଧୁ ପଯାଦେଂ। ଭୂଷନ ବସନ ବେଷ ସୁଠି ସାଦେମ୍ ॥
ସେଵକ ସୁହ୍ରଦ ସଚିଵସୁତ ସାଥା। ସୁମିରତ ଲଖନୁ ସୀଯ ରଘୁନାଥା ॥
ଜହଁ ଜହଁ ରାମ ବାସ ବିଶ୍ରାମା। ତହଁ ତହଁ କରହିଂ ସପ୍ରେମ ପ୍ରନାମା ॥
ଦୋ. ମଗବାସୀ ନର ନାରି ସୁନି ଧାମ କାମ ତଜି ଧାଇ।
ଦେଖି ସରୂପ ସନେହ ସବ ମୁଦିତ ଜନମ ଫଲୁ ପାଇ ॥ 221 ॥
କହହିଂ ସପେମ ଏକ ଏକ ପାହୀଂ। ରାମୁ ଲଖନୁ ସଖି ହୋହିଂ କି ନାହୀମ୍ ॥
ବଯ ବପୁ ବରନ ରୂପ ସୋଇ ଆଲୀ। ସୀଲୁ ସନେହୁ ସରିସ ସମ ଚାଲୀ ॥
ବେଷୁ ନ ସୋ ସଖି ସୀଯ ନ ସଙ୍ଗା। ଆଗେଂ ଅନୀ ଚଲୀ ଚତୁରଙ୍ଗା ॥
ନହିଂ ପ୍ରସନ୍ନ ମୁଖ ମାନସ ଖେଦା। ସଖି ସନ୍ଦେହୁ ହୋଇ ଏହିଂ ଭେଦା ॥
ତାସୁ ତରକ ତିଯଗନ ମନ ମାନୀ। କହହିଂ ସକଲ ତେହି ସମ ନ ସଯାନୀ ॥
ତେହି ସରାହି ବାନୀ ଫୁରି ପୂଜୀ। ବୋଲୀ ମଧୁର ବଚନ ତିଯ ଦୂଜୀ ॥
କହି ସପେମ ସବ କଥାପ୍ରସଙ୍ଗୂ। ଜେହି ବିଧି ରାମ ରାଜ ରସ ଭଙ୍ଗୂ ॥
ଭରତହି ବହୁରି ସରାହନ ଲାଗୀ। ସୀଲ ସନେହ ସୁଭାଯ ସୁଭାଗୀ ॥
ଦୋ. ଚଲତ ପଯାଦେଂ ଖାତ ଫଲ ପିତା ଦୀନ୍ହ ତଜି ରାଜୁ।
ଜାତ ମନାଵନ ରଘୁବରହି ଭରତ ସରିସ କୋ ଆଜୁ ॥ 222 ॥
ଭାଯପ ଭଗତି ଭରତ ଆଚରନୂ। କହତ ସୁନତ ଦୁଖ ଦୂଷନ ହରନୂ ॥
ଜୋ କଛୁ କହବ ଥୋର ସଖି ସୋଈ। ରାମ ବନ୍ଧୁ ଅସ କାହେ ନ ହୋଈ ॥
ହମ ସବ ସାନୁଜ ଭରତହି ଦେଖେଂ। ଭିନ୍ହ ଧନ୍ଯ ଜୁବତୀ ଜନ ଲେଖେମ୍ ॥
ସୁନି ଗୁନ ଦେଖି ଦସା ପଛିତାହୀଂ। କୈକି ଜନନି ଜୋଗୁ ସୁତୁ ନାହୀମ୍ ॥
କୌ କହ ଦୂଷନୁ ରାନିହି ନାହିନ। ବିଧି ସବୁ କୀନ୍ହ ହମହି ଜୋ ଦାହିନ ॥
କହଁ ହମ ଲୋକ ବେଦ ବିଧି ହୀନୀ। ଲଘୁ ତିଯ କୁଲ କରତୂତି ମଲୀନୀ ॥
ବସହିଂ କୁଦେସ କୁଗାଁଵ କୁବାମା। କହଁ ଯହ ଦରସୁ ପୁନ୍ଯ ପରିନାମା ॥
ଅସ ଅନନ୍ଦୁ ଅଚିରିଜୁ ପ୍ରତି ଗ୍ରାମା। ଜନୁ ମରୁଭୂମି କଲପତରୁ ଜାମା ॥
ଦୋ. ଭରତ ଦରସୁ ଦେଖତ ଖୁଲେଉ ମଗ ଲୋଗନ୍ହ କର ଭାଗୁ।
ଜନୁ ସିଙ୍ଘଲବାସିନ୍ହ ଭଯୁ ବିଧି ବସ ସୁଲଭ ପ୍ରଯାଗୁ ॥ 223 ॥
ନିଜ ଗୁନ ସହିତ ରାମ ଗୁନ ଗାଥା। ସୁନତ ଜାହିଂ ସୁମିରତ ରଘୁନାଥା ॥
ତୀରଥ ମୁନି ଆଶ୍ରମ ସୁରଧାମା। ନିରଖି ନିମଜ୍ଜହିଂ କରହିଂ ପ୍ରନାମା ॥
ମନହୀଂ ମନ ମାଗହିଂ ବରୁ ଏହୂ। ସୀଯ ରାମ ପଦ ପଦୁମ ସନେହୂ ॥
ମିଲହିଂ କିରାତ କୋଲ ବନବାସୀ। ବୈଖାନସ ବଟୁ ଜତୀ ଉଦାସୀ ॥
କରି ପ୍ରନାମୁ ପୂଁଛହିଂ ଜେହିଂ ତେହୀ। କେହି ବନ ଲଖନୁ ରାମୁ ବୈଦେହୀ ॥
ତେ ପ୍ରଭୁ ସମାଚାର ସବ କହହୀଂ। ଭରତହି ଦେଖି ଜନମ ଫଲୁ ଲହହୀମ୍ ॥
ଜେ ଜନ କହହିଂ କୁସଲ ହମ ଦେଖେ। ତେ ପ୍ରିଯ ରାମ ଲଖନ ସମ ଲେଖେ ॥
ଏହି ବିଧି ବୂଝତ ସବହି ସୁବାନୀ। ସୁନତ ରାମ ବନବାସ କହାନୀ ॥
ଦୋ. ତେହି ବାସର ବସି ପ୍ରାତହୀଂ ଚଲେ ସୁମିରି ରଘୁନାଥ।
ରାମ ଦରସ କୀ ଲାଲସା ଭରତ ସରିସ ସବ ସାଥ ॥ 224 ॥
ମଙ୍ଗଲ ସଗୁନ ହୋହିଂ ସବ କାହୂ। ଫରକହିଂ ସୁଖଦ ବିଲୋଚନ ବାହୂ ॥
ଭରତହି ସହିତ ସମାଜ ଉଛାହୂ। ମିଲିହହିଂ ରାମୁ ମିଟହି ଦୁଖ ଦାହୂ ॥
କରତ ମନୋରଥ ଜସ ଜିଯଁ ଜାକେ। ଜାହିଂ ସନେହ ସୁରାଁ ସବ ଛାକେ ॥
ସିଥିଲ ଅଙ୍ଗ ପଗ ମଗ ଡଗି ଡୋଲହିଂ। ବିହବଲ ବଚନ ପେମ ବସ ବୋଲହିମ୍ ॥
ରାମସଖାଁ ତେହି ସମଯ ଦେଖାଵା। ସୈଲ ସିରୋମନି ସହଜ ସୁହାଵା ॥
ଜାସୁ ସମୀପ ସରିତ ପଯ ତୀରା। ସୀଯ ସମେତ ବସହିଂ ଦୌ ବୀରା ॥
ଦେଖି କରହିଂ ସବ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରନାମା। କହି ଜଯ ଜାନକି ଜୀଵନ ରାମା ॥
ପ୍ରେମ ମଗନ ଅସ ରାଜ ସମାଜୂ। ଜନୁ ଫିରି ଅଵଧ ଚଲେ ରଘୁରାଜୂ ॥
ଦୋ. ଭରତ ପ୍ରେମୁ ତେହି ସମଯ ଜସ ତସ କହି ସକି ନ ସେଷୁ।
କବିହିଂ ଅଗମ ଜିମି ବ୍ରହ୍ମସୁଖୁ ଅହ ମମ ମଲିନ ଜନେଷୁ ॥ 225।
ସକଲ ସନେହ ସିଥିଲ ରଘୁବର କେଂ। ଗେ କୋସ ଦୁଇ ଦିନକର ଢରକେମ୍ ॥
ଜଲୁ ଥଲୁ ଦେଖି ବସେ ନିସି ବୀତେଂ। କୀନ୍ହ ଗଵନ ରଘୁନାଥ ପିରୀତେମ୍ ॥
ଉହାଁ ରାମୁ ରଜନୀ ଅଵସେଷା। ଜାଗେ ସୀଯଁ ସପନ ଅସ ଦେଖା ॥
ସହିତ ସମାଜ ଭରତ ଜନୁ ଆଏ। ନାଥ ବିଯୋଗ ତାପ ତନ ତାଏ ॥
ସକଲ ମଲିନ ମନ ଦୀନ ଦୁଖାରୀ। ଦେଖୀଂ ସାସୁ ଆନ ଅନୁହାରୀ ॥
ସୁନି ସିଯ ସପନ ଭରେ ଜଲ ଲୋଚନ। ଭେ ସୋଚବସ ସୋଚ ବିମୋଚନ ॥
ଲଖନ ସପନ ଯହ ନୀକ ନ ହୋଈ। କଠିନ କୁଚାହ ସୁନାଇହି କୋଈ ॥
ଅସ କହି ବନ୍ଧୁ ସମେତ ନହାନେ। ପୂଜି ପୁରାରି ସାଧୁ ସନମାନେ ॥
ଛଂ. ସନମାନି ସୁର ମୁନି ବନ୍ଦି ବୈଠେ ଉତ୍ତର ଦିସି ଦେଖତ ଭେ।
ନଭ ଧୂରି ଖଗ ମୃଗ ଭୂରି ଭାଗେ ବିକଲ ପ୍ରଭୁ ଆଶ୍ରମ ଗେ ॥
ତୁଲସୀ ଉଠେ ଅଵଲୋକି କାରନୁ କାହ ଚିତ ସଚକିତ ରହେ।
ସବ ସମାଚାର କିରାତ କୋଲନ୍ହି ଆଇ ତେହି ଅଵସର କହେ ॥
ଦୋ. ସୁନତ ସୁମଙ୍ଗଲ ବୈନ ମନ ପ୍ରମୋଦ ତନ ପୁଲକ ଭର।
ସରଦ ସରୋରୁହ ନୈନ ତୁଲସୀ ଭରେ ସନେହ ଜଲ ॥ 226 ॥
ବହୁରି ସୋଚବସ ଭେ ସିଯରଵନୂ। କାରନ କଵନ ଭରତ ଆଗଵନୂ ॥
ଏକ ଆଇ ଅସ କହା ବହୋରୀ। ସେନ ସଙ୍ଗ ଚତୁରଙ୍ଗ ନ ଥୋରୀ ॥
ସୋ ସୁନି ରାମହି ଭା ଅତି ସୋଚୂ। ଇତ ପିତୁ ବଚ ଇତ ବନ୍ଧୁ ସକୋଚୂ ॥
ଭରତ ସୁଭାଉ ସମୁଝି ମନ ମାହୀଂ। ପ୍ରଭୁ ଚିତ ହିତ ଥିତି ପାଵତ ନାହୀ ॥
ସମାଧାନ ତବ ଭା ଯହ ଜାନେ। ଭରତୁ କହେ ମହୁଁ ସାଧୁ ସଯାନେ ॥
ଲଖନ ଲଖେଉ ପ୍ରଭୁ ହୃଦଯଁ ଖଭାରୂ। କହତ ସମଯ ସମ ନୀତି ବିଚାରୂ ॥
ବିନୁ ପୂଁଛ କଛୁ କହୁଁ ଗୋସାଈଂ। ସେଵକୁ ସମଯଁ ନ ଢୀଠ ଢିଠାଈ ॥
ତୁମ୍ହ ସର୍ବଗ୍ଯ ସିରୋମନି ସ୍ଵାମୀ। ଆପନି ସମୁଝି କହୁଁ ଅନୁଗାମୀ ॥
ଦୋ. ନାଥ ସୁହ୍ରଦ ସୁଠି ସରଲ ଚିତ ସୀଲ ସନେହ ନିଧାନ ॥
ସବ ପର ପ୍ରୀତି ପ୍ରତୀତି ଜିଯଁ ଜାନିଅ ଆପୁ ସମାନ ॥ 227 ॥
ବିଷୀ ଜୀଵ ପାଇ ପ୍ରଭୁତାଈ। ମୂଢ़ ମୋହ ବସ ହୋହିଂ ଜନାଈ ॥
ଭରତୁ ନୀତି ରତ ସାଧୁ ସୁଜାନା। ପ୍ରଭୁ ପଦ ପ୍ରେମ ସକଲ ଜଗୁ ଜାନା ॥
ତେଊ ଆଜୁ ରାମ ପଦୁ ପାଈ। ଚଲେ ଧରମ ମରଜାଦ ମେଟାଈ ॥
କୁଟିଲ କୁବନ୍ଧ କୁଅଵସରୁ ତାକୀ। ଜାନି ରାମ ବନଵାସ ଏକାକୀ ॥
କରି କୁମନ୍ତ୍ରୁ ମନ ସାଜି ସମାଜୂ। ଆଏ କରୈ ଅକଣ୍ଟକ ରାଜୂ ॥
କୋଟି ପ୍ରକାର କଲପି କୁଟଲାଈ। ଆଏ ଦଲ ବଟୋରି ଦୌ ଭାଈ ॥
ଜୌଂ ଜିଯଁ ହୋତି ନ କପଟ କୁଚାଲୀ। କେହି ସୋହାତି ରଥ ବାଜି ଗଜାଲୀ ॥
ଭରତହି ଦୋସୁ ଦେଇ କୋ ଜାଏଁ। ଜଗ ବୌରାଇ ରାଜ ପଦୁ ପାଏଁ ॥
ଦୋ. ସସି ଗୁର ତିଯ ଗାମୀ ନଘୁଷୁ ଚଢ़ଏଉ ଭୂମିସୁର ଜାନ।
ଲୋକ ବେଦ ତେଂ ବିମୁଖ ଭା ଅଧମ ନ ବେନ ସମାନ ॥ 228 ॥
ସହସବାହୁ ସୁରନାଥୁ ତ୍ରିସଙ୍କୂ। କେହି ନ ରାଜମଦ ଦୀନ୍ହ କଲଙ୍କୂ ॥
ଭରତ କୀନ୍ହ ଯହ ଉଚିତ ଉପ୍AU। ରିପୁ ରିନ ରଞ୍ଚ ନ ରାଖବ କ୍AU ॥
ଏକ କୀନ୍ହି ନହିଂ ଭରତ ଭଲାଈ। ନିଦରେ ରାମୁ ଜାନି ଅସହାଈ ॥
ସମୁଝି ପରିହି ସୌ ଆଜୁ ବିସେଷୀ। ସମର ସରୋଷ ରାମ ମୁଖୁ ପେଖୀ ॥
ଏତନା କହତ ନୀତି ରସ ଭୂଲା। ରନ ରସ ବିଟପୁ ପୁଲକ ମିସ ଫୂଲା ॥
ପ୍ରଭୁ ପଦ ବନ୍ଦି ସୀସ ରଜ ରାଖୀ। ବୋଲେ ସତ୍ଯ ସହଜ ବଲୁ ଭାଷୀ ॥
ଅନୁଚିତ ନାଥ ନ ମାନବ ମୋରା। ଭରତ ହମହି ଉପଚାର ନ ଥୋରା ॥
କହଁ ଲଗି ସହିଅ ରହିଅ ମନୁ ମାରେଂ। ନାଥ ସାଥ ଧନୁ ହାଥ ହମାରେମ୍ ॥
ଦୋ. ଛତ୍ରି ଜାତି ରଘୁକୁଲ ଜନମୁ ରାମ ଅନୁଗ ଜଗୁ ଜାନ।
ଲାତହୁଁ ମାରେଂ ଚଢ़ତି ସିର ନୀଚ କୋ ଧୂରି ସମାନ ॥ 229 ॥
ଉଠି କର ଜୋରି ରଜାଯସୁ ମାଗା। ମନହୁଁ ବୀର ରସ ସୋଵତ ଜାଗା ॥
ବାଁଧି ଜଟା ସିର କସି କଟି ଭାଥା। ସାଜି ସରାସନୁ ସାଯକୁ ହାଥା ॥
ଆଜୁ ରାମ ସେଵକ ଜସୁ ଲେଊଁ। ଭରତହି ସମର ସିଖାଵନ ଦେଊଁ ॥
ରାମ ନିରାଦର କର ଫଲୁ ପାଈ। ସୋଵହୁଁ ସମର ସେଜ ଦୌ ଭାଈ ॥
ଆଇ ବନା ଭଲ ସକଲ ସମାଜୂ। ପ୍ରଗଟ କରୁଁ ରିସ ପାଛିଲ ଆଜୂ ॥
ଜିମି କରି ନିକର ଦଲି ମୃଗରାଜୂ। ଲେଇ ଲପେଟି ଲଵା ଜିମି ବାଜୂ ॥
ତୈସେହିଂ ଭରତହି ସେନ ସମେତା। ସାନୁଜ ନିଦରି ନିପାତୁଁ ଖେତା ॥
ଜୌଂ ସହାଯ କର ସଙ୍କରୁ ଆଈ। ତୌ ମାରୁଁ ରନ ରାମ ଦୋହାଈ ॥
ଦୋ. ଅତି ସରୋଷ ମାଖେ ଲଖନୁ ଲଖି ସୁନି ସପଥ ପ୍ରଵାନ।
ସଭଯ ଲୋକ ସବ ଲୋକପତି ଚାହତ ଭଭରି ଭଗାନ ॥ 230 ॥
ଜଗୁ ଭଯ ମଗନ ଗଗନ ଭି ବାନୀ। ଲଖନ ବାହୁବଲୁ ବିପୁଲ ବଖାନୀ ॥
ତାତ ପ୍ରତାପ ପ୍ରଭାଉ ତୁମ୍ହାରା। କୋ କହି ସକି କୋ ଜାନନିହାରା ॥
ଅନୁଚିତ ଉଚିତ କାଜୁ କିଛୁ ହୋଊ। ସମୁଝି କରିଅ ଭଲ କହ ସବୁ କୋଊ ॥
ସହସା କରି ପାଛୈଂ ପଛିତାହୀଂ। କହହିଂ ବେଦ ବୁଧ ତେ ବୁଧ ନାହୀମ୍ ॥
ସୁନି ସୁର ବଚନ ଲଖନ ସକୁଚାନେ। ରାମ ସୀଯଁ ସାଦର ସନମାନେ ॥
କହୀ ତାତ ତୁମ୍ହ ନୀତି ସୁହାଈ। ସବ ତେଂ କଠିନ ରାଜମଦୁ ଭାଈ ॥
ଜୋ ଅଚଵଁତ ନୃପ ମାତହିଂ ତେଈ। ନାହିନ ସାଧୁସଭା ଜେହିଂ ସେଈ ॥
ସୁନହୁ ଲଖନ ଭଲ ଭରତ ସରୀସା। ବିଧି ପ୍ରପଞ୍ଚ ମହଁ ସୁନା ନ ଦୀସା ॥
ଦୋ. ଭରତହି ହୋଇ ନ ରାଜମଦୁ ବିଧି ହରି ହର ପଦ ପାଇ ॥
କବହୁଁ କି କାଁଜୀ ସୀକରନି ଛୀରସିନ୍ଧୁ ବିନସାଇ ॥ 231 ॥
ତିମିରୁ ତରୁନ ତରନିହି ମକୁ ଗିଲୀ। ଗଗନୁ ମଗନ ମକୁ ମେଘହିଂ ମିଲୀ ॥
ଗୋପଦ ଜଲ ବୂଡ़ହିଂ ଘଟଜୋନୀ। ସହଜ ଛମା ବରୁ ଛାଡ़ଐ ଛୋନୀ ॥
ମସକ ଫୂଁକ ମକୁ ମେରୁ ଉଡ़ଆଈ। ହୋଇ ନ ନୃପମଦୁ ଭରତହି ଭାଈ ॥
ଲଖନ ତୁମ୍ହାର ସପଥ ପିତୁ ଆନା। ସୁଚି ସୁବନ୍ଧୁ ନହିଂ ଭରତ ସମାନା ॥
ସଗୁନ ଖୀରୁ ଅଵଗୁନ ଜଲୁ ତାତା। ମିଲି ରଚି ପରପଞ୍ଚୁ ବିଧାତା ॥
ଭରତୁ ହଂସ ରବିବଂସ ତଡ़ଆଗା। ଜନମି କୀନ୍ହ ଗୁନ ଦୋଷ ବିଭାଗା ॥
ଗହି ଗୁନ ପଯ ତଜି ଅଵଗୁନ ବାରୀ। ନିଜ ଜସ ଜଗତ କୀନ୍ହି ଉଜିଆରୀ ॥
କହତ ଭରତ ଗୁନ ସୀଲୁ ସୁଭ୍AU। ପେମ ପଯୋଧି ମଗନ ରଘୁର୍AU ॥
ଦୋ. ସୁନି ରଘୁବର ବାନୀ ବିବୁଧ ଦେଖି ଭରତ ପର ହେତୁ।
ସକଲ ସରାହତ ରାମ ସୋ ପ୍ରଭୁ କୋ କୃପାନିକେତୁ ॥ 232 ॥
ଜୌଂ ନ ହୋତ ଜଗ ଜନମ ଭରତ କୋ। ସକଲ ଧରମ ଧୁର ଧରନି ଧରତ କୋ ॥
କବି କୁଲ ଅଗମ ଭରତ ଗୁନ ଗାଥା। କୋ ଜାନି ତୁମ୍ହ ବିନୁ ରଘୁନାଥା ॥
ଲଖନ ରାମ ସିଯଁ ସୁନି ସୁର ବାନୀ। ଅତି ସୁଖୁ ଲହେଉ ନ ଜାଇ ବଖାନୀ ॥
ଇହାଁ ଭରତୁ ସବ ସହିତ ସହାଏ। ମନ୍ଦାକିନୀଂ ପୁନୀତ ନହାଏ ॥
ସରିତ ସମୀପ ରାଖି ସବ ଲୋଗା। ମାଗି ମାତୁ ଗୁର ସଚିଵ ନିଯୋଗା ॥
ଚଲେ ଭରତୁ ଜହଁ ସିଯ ରଘୁରାଈ। ସାଥ ନିଷାଦନାଥୁ ଲଘୁ ଭାଈ ॥
ସମୁଝି ମାତୁ କରତବ ସକୁଚାହୀଂ। କରତ କୁତରକ କୋଟି ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ରାମୁ ଲଖନୁ ସିଯ ସୁନି ମମ ନ୍AUଁ। ଉଠି ଜନି ଅନତ ଜାହିଂ ତଜି ଠ୍AUଁ ॥
ଦୋ. ମାତୁ ମତେ ମହୁଁ ମାନି ମୋହି ଜୋ କଛୁ କରହିଂ ସୋ ଥୋର।
ଅଘ ଅଵଗୁନ ଛମି ଆଦରହିଂ ସମୁଝି ଆପନୀ ଓର ॥ 233 ॥
ଜୌଂ ପରିହରହିଂ ମଲିନ ମନୁ ଜାନୀ। ଜୌ ସନମାନହିଂ ସେଵକୁ ମାନୀ ॥
ମୋରେଂ ସରନ ରାମହି କୀ ପନହୀ। ରାମ ସୁସ୍ଵାମି ଦୋସୁ ସବ ଜନହୀ ॥
ଜଗ ଜସ ଭାଜନ ଚାତକ ମୀନା। ନେମ ପେମ ନିଜ ନିପୁନ ନବୀନା ॥
ଅସ ମନ ଗୁନତ ଚଲେ ମଗ ଜାତା। ସକୁଚ ସନେହଁ ସିଥିଲ ସବ ଗାତା ॥
ଫେରତ ମନହୁଁ ମାତୁ କୃତ ଖୋରୀ। ଚଲତ ଭଗତି ବଲ ଧୀରଜ ଧୋରୀ ॥
ଜବ ସମୁଝତ ରଘୁନାଥ ସୁଭ୍AU। ତବ ପଥ ପରତ ଉତାଇଲ ପ୍AU ॥
ଭରତ ଦସା ତେହି ଅଵସର କୈସୀ। ଜଲ ପ୍ରବାହଁ ଜଲ ଅଲି ଗତି ଜୈସୀ ॥
ଦେଖି ଭରତ କର ସୋଚୁ ସନେହୂ। ଭା ନିଷାଦ ତେହି ସମଯଁ ବିଦେହୂ ॥
ଦୋ. ଲଗେ ହୋନ ମଙ୍ଗଲ ସଗୁନ ସୁନି ଗୁନି କହତ ନିଷାଦୁ।
ମିଟିହି ସୋଚୁ ହୋଇହି ହରଷୁ ପୁନି ପରିନାମ ବିଷାଦୁ ॥ 234 ॥
ସେଵକ ବଚନ ସତ୍ଯ ସବ ଜାନେ। ଆଶ୍ରମ ନିକଟ ଜାଇ ନିଅରାନେ ॥
ଭରତ ଦୀଖ ବନ ସୈଲ ସମାଜୂ। ମୁଦିତ ଛୁଧିତ ଜନୁ ପାଇ ସୁନାଜୂ ॥
ଈତି ଭୀତି ଜନୁ ପ୍ରଜା ଦୁଖାରୀ। ତ୍ରିବିଧ ତାପ ପୀଡ़ଇତ ଗ୍ରହ ମାରୀ ॥
ଜାଇ ସୁରାଜ ସୁଦେସ ସୁଖାରୀ। ହୋହିଂ ଭରତ ଗତି ତେହି ଅନୁହାରୀ ॥
ରାମ ବାସ ବନ ସମ୍ପତି ଭ୍ରାଜା। ସୁଖୀ ପ୍ରଜା ଜନୁ ପାଇ ସୁରାଜା ॥
ସଚିଵ ବିରାଗୁ ବିବେକୁ ନରେସୂ। ବିପିନ ସୁହାଵନ ପାଵନ ଦେସୂ ॥
ଭଟ ଜମ ନିଯମ ସୈଲ ରଜଧାନୀ। ସାନ୍ତି ସୁମତି ସୁଚି ସୁନ୍ଦର ରାନୀ ॥
ସକଲ ଅଙ୍ଗ ସମ୍ପନ୍ନ ସୁର୍AU। ରାମ ଚରନ ଆଶ୍ରିତ ଚିତ ଚ୍AU ॥
ଦୋ. ଜୀତି ମୋହ ମହିପାଲୁ ଦଲ ସହିତ ବିବେକ ଭୁଆଲୁ।
କରତ ଅକଣ୍ଟକ ରାଜୁ ପୁରଁ ସୁଖ ସମ୍ପଦା ସୁକାଲୁ ॥ 235 ॥
ବନ ପ୍ରଦେସ ମୁନି ବାସ ଘନେରେ। ଜନୁ ପୁର ନଗର ଗାଉଁ ଗନ ଖେରେ ॥
ବିପୁଲ ବିଚିତ୍ର ବିହଗ ମୃଗ ନାନା। ପ୍ରଜା ସମାଜୁ ନ ଜାଇ ବଖାନା ॥
ଖଗହା କରି ହରି ବାଘ ବରାହା। ଦେଖି ମହିଷ ବୃଷ ସାଜୁ ସରାହା ॥
ବଯରୁ ବିହାଇ ଚରହିଂ ଏକ ସଙ୍ଗା। ଜହଁ ତହଁ ମନହୁଁ ସେନ ଚତୁରଙ୍ଗା ॥
ଝରନା ଝରହିଂ ମତ୍ତ ଗଜ ଗାଜହିଂ। ମନହୁଁ ନିସାନ ବିବିଧି ବିଧି ବାଜହିମ୍ ॥
ଚକ ଚକୋର ଚାତକ ସୁକ ପିକ ଗନ। କୂଜତ ମଞ୍ଜୁ ମରାଲ ମୁଦିତ ମନ ॥
ଅଲିଗନ ଗାଵତ ନାଚତ ମୋରା। ଜନୁ ସୁରାଜ ମଙ୍ଗଲ ଚହୁ ଓରା ॥
ବେଲି ବିଟପ ତୃନ ସଫଲ ସଫୂଲା। ସବ ସମାଜୁ ମୁଦ ମଙ୍ଗଲ ମୂଲା ॥
ଦୋ. ରାମ ସୈଲ ସୋଭା ନିରଖି ଭରତ ହୃଦଯଁ ଅତି ପେମୁ।
ତାପସ ତପ ଫଲୁ ପାଇ ଜିମି ସୁଖୀ ସିରାନେଂ ନେମୁ ॥ 236 ॥
ମାସପାରାଯଣ, ବୀସଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ନଵାହ୍ନପାରାଯଣ, ପାଁଚଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ତବ କେଵଟ ଊଁଚେଂ ଚଢ़ଇ ଧାଈ। କହେଉ ଭରତ ସନ ଭୁଜା ଉଠାଈ ॥
ନାଥ ଦେଖିଅହିଂ ବିଟପ ବିସାଲା। ପାକରି ଜମ୍ବୁ ରସାଲ ତମାଲା ॥
ଜିନ୍ହ ତରୁବରନ୍ହ ମଧ୍ଯ ବଟୁ ସୋହା। ମଞ୍ଜୁ ବିସାଲ ଦେଖି ମନୁ ମୋହା ॥
ନୀଲ ସଘନ ପଲ୍ଲ୍ଵ ଫଲ ଲାଲା। ଅବିରଲ ଛାହଁ ସୁଖଦ ସବ କାଲା ॥
ମାନହୁଁ ତିମିର ଅରୁନମଯ ରାସୀ। ବିରଚୀ ବିଧି ସଁକେଲି ସୁଷମା ସୀ ॥
ଏ ତରୁ ସରିତ ସମୀପ ଗୋସାଁଈ। ରଘୁବର ପରନକୁଟୀ ଜହଁ ଛାଈ ॥
ତୁଲସୀ ତରୁବର ବିବିଧ ସୁହାଏ। କହୁଁ କହୁଁ ସିଯଁ କହୁଁ ଲଖନ ଲଗାଏ ॥
ବଟ ଛାଯାଁ ବେଦିକା ବନାଈ। ସିଯଁ ନିଜ ପାନି ସରୋଜ ସୁହାଈ ॥
ଦୋ. ଜହାଁ ବୈଠି ମୁନିଗନ ସହିତ ନିତ ସିଯ ରାମୁ ସୁଜାନ।
ସୁନହିଂ କଥା ଇତିହାସ ସବ ଆଗମ ନିଗମ ପୁରାନ ॥ 237 ॥
ସଖା ବଚନ ସୁନି ବିଟପ ନିହାରୀ। ଉମଗେ ଭରତ ବିଲୋଚନ ବାରୀ ॥
କରତ ପ୍ରନାମ ଚଲେ ଦୌ ଭାଈ। କହତ ପ୍ରୀତି ସାରଦ ସକୁଚାଈ ॥
ହରଷହିଂ ନିରଖି ରାମ ପଦ ଅଙ୍କା। ମାନହୁଁ ପାରସୁ ପାଯୁ ରଙ୍କା ॥
ରଜ ସିର ଧରି ହିଯଁ ନଯନନ୍ହି ଲାଵହିଂ। ରଘୁବର ମିଲନ ସରିସ ସୁଖ ପାଵହିମ୍ ॥
ଦେଖି ଭରତ ଗତି ଅକଥ ଅତୀଵା। ପ୍ରେମ ମଗନ ମୃଗ ଖଗ ଜଡ़ ଜୀଵା ॥
ସଖହି ସନେହ ବିବସ ମଗ ଭୂଲା। କହି ସୁପନ୍ଥ ସୁର ବରଷହିଂ ଫୂଲା ॥
ନିରଖି ସିଦ୍ଧ ସାଧକ ଅନୁରାଗେ। ସହଜ ସନେହୁ ସରାହନ ଲାଗେ ॥
ହୋତ ନ ଭୂତଲ ଭାଉ ଭରତ କୋ। ଅଚର ସଚର ଚର ଅଚର କରତ କୋ ॥
ଦୋ. ପେମ ଅମିଅ ମନ୍ଦରୁ ବିରହୁ ଭରତୁ ପଯୋଧି ଗଁଭୀର।
ମଥି ପ୍ରଗଟେଉ ସୁର ସାଧୁ ହିତ କୃପାସିନ୍ଧୁ ରଘୁବୀର ॥ 238 ॥
ସଖା ସମେତ ମନୋହର ଜୋଟା। ଲଖେଉ ନ ଲଖନ ସଘନ ବନ ଓଟା ॥
ଭରତ ଦୀଖ ପ୍ରଭୁ ଆଶ୍ରମୁ ପାଵନ। ସକଲ ସୁମଙ୍ଗଲ ସଦନୁ ସୁହାଵନ ॥
କରତ ପ୍ରବେସ ମିଟେ ଦୁଖ ଦାଵା। ଜନୁ ଜୋଗୀଂ ପରମାରଥୁ ପାଵା ॥
ଦେଖେ ଭରତ ଲଖନ ପ୍ରଭୁ ଆଗେ। ପୂଁଛେ ବଚନ କହତ ଅନୁରାଗେ ॥
ସୀସ ଜଟା କଟି ମୁନି ପଟ ବାଁଧେଂ। ତୂନ କସେଂ କର ସରୁ ଧନୁ କାଁଧେମ୍ ॥
ବେଦୀ ପର ମୁନି ସାଧୁ ସମାଜୂ। ସୀଯ ସହିତ ରାଜତ ରଘୁରାଜୂ ॥
ବଲକଲ ବସନ ଜଟିଲ ତନୁ ସ୍ଯାମା। ଜନୁ ମୁନି ବେଷ କୀନ୍ହ ରତି କାମା ॥
କର କମଲନି ଧନୁ ସାଯକୁ ଫେରତ। ଜିଯ କୀ ଜରନି ହରତ ହଁସି ହେରତ ॥
ଦୋ. ଲସତ ମଞ୍ଜୁ ମୁନି ମଣ୍ଡଲୀ ମଧ୍ଯ ସୀଯ ରଘୁଚନ୍ଦୁ।
ଗ୍ଯାନ ସଭାଁ ଜନୁ ତନୁ ଧରେ ଭଗତି ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦୁ ॥ 239 ॥
ସାନୁଜ ସଖା ସମେତ ମଗନ ମନ। ବିସରେ ହରଷ ସୋକ ସୁଖ ଦୁଖ ଗନ ॥
ପାହି ନାଥ କହି ପାହି ଗୋସାଈ। ଭୂତଲ ପରେ ଲକୁଟ କୀ ନାଈ ॥
ବଚନ ସପେମ ଲଖନ ପହିଚାନେ। କରତ ପ୍ରନାମୁ ଭରତ ଜିଯଁ ଜାନେ ॥
ବନ୍ଧୁ ସନେହ ସରସ ଏହି ଓରା। ଉତ ସାହିବ ସେଵା ବସ ଜୋରା ॥
ମିଲି ନ ଜାଇ ନହିଂ ଗୁଦରତ ବନୀ। ସୁକବି ଲଖନ ମନ କୀ ଗତି ଭନୀ ॥
ରହେ ରାଖି ସେଵା ପର ଭାରୂ। ଚଢ़ଈ ଚଙ୍ଗ ଜନୁ ଖୈଞ୍ଚ ଖେଲାରୂ ॥
କହତ ସପ୍ରେମ ନାଇ ମହି ମାଥା। ଭରତ ପ୍ରନାମ କରତ ରଘୁନାଥା ॥
ଉଠେ ରାମୁ ସୁନି ପେମ ଅଧୀରା। କହୁଁ ପଟ କହୁଁ ନିଷଙ୍ଗ ଧନୁ ତୀରା ॥
ଦୋ. ବରବସ ଲିଏ ଉଠାଇ ଉର ଲାଏ କୃପାନିଧାନ।
ଭରତ ରାମ କୀ ମିଲନି ଲଖି ବିସରେ ସବହି ଅପାନ ॥ 240 ॥
ମିଲନି ପ୍ରୀତି କିମି ଜାଇ ବଖାନୀ। କବିକୁଲ ଅଗମ କରମ ମନ ବାନୀ ॥
ପରମ ପେମ ପୂରନ ଦୌ ଭାଈ। ମନ ବୁଧି ଚିତ ଅହମିତି ବିସରାଈ ॥
କହହୁ ସୁପେମ ପ୍ରଗଟ କୋ କରୀ। କେହି ଛାଯା କବି ମତି ଅନୁସରୀ ॥
କବିହି ଅରଥ ଆଖର ବଲୁ ସାଁଚା। ଅନୁହରି ତାଲ ଗତିହି ନଟୁ ନାଚା ॥
ଅଗମ ସନେହ ଭରତ ରଘୁବର କୋ। ଜହଁ ନ ଜାଇ ମନୁ ବିଧି ହରି ହର କୋ ॥
ସୋ ମୈଂ କୁମତି କହୌଂ କେହି ଭାଁତୀ। ବାଜ ସୁରାଗ କି ଗାଁଡର ତାଁତୀ ॥
ମିଲନି ବିଲୋକି ଭରତ ରଘୁବର କୀ। ସୁରଗନ ସଭଯ ଧକଧକୀ ଧରକୀ ॥
ସମୁଝାଏ ସୁରଗୁରୁ ଜଡ़ ଜାଗେ। ବରଷି ପ୍ରସୂନ ପ୍ରସଂସନ ଲାଗେ ॥
ଦୋ. ମିଲି ସପେମ ରିପୁସୂଦନହି କେଵଟୁ ଭେଣ୍ଟେଉ ରାମ।
ଭୂରି ଭାଯଁ ଭେଣ୍ଟେ ଭରତ ଲଛିମନ କରତ ପ୍ରନାମ ॥ 241 ॥
ଭେଣ୍ଟେଉ ଲଖନ ଲଲକି ଲଘୁ ଭାଈ। ବହୁରି ନିଷାଦୁ ଲୀନ୍ହ ଉର ଲାଈ ॥
ପୁନି ମୁନିଗନ ଦୁହୁଁ ଭାଇନ୍ହ ବନ୍ଦେ। ଅଭିମତ ଆସିଷ ପାଇ ଅନନ୍ଦେ ॥
ସାନୁଜ ଭରତ ଉମଗି ଅନୁରାଗା। ଧରି ସିର ସିଯ ପଦ ପଦୁମ ପରାଗା ॥
ପୁନି ପୁନି କରତ ପ୍ରନାମ ଉଠାଏ। ସିର କର କମଲ ପରସି ବୈଠାଏ ॥
ସୀଯଁ ଅସୀସ ଦୀନ୍ହି ମନ ମାହୀଂ। ମଗନ ସନେହଁ ଦେହ ସୁଧି ନାହୀମ୍ ॥
ସବ ବିଧି ସାନୁକୂଲ ଲଖି ସୀତା। ଭେ ନିସୋଚ ଉର ଅପଡର ବୀତା ॥
କୌ କିଛୁ କହି ନ କୌ କିଛୁ ପୂଁଛା। ପ୍ରେମ ଭରା ମନ ନିଜ ଗତି ଛୂଁଛା ॥
ତେହି ଅଵସର କେଵଟୁ ଧୀରଜୁ ଧରି। ଜୋରି ପାନି ବିନଵତ ପ୍ରନାମୁ କରି ॥
ଦୋ. ନାଥ ସାଥ ମୁନିନାଥ କେ ମାତୁ ସକଲ ପୁର ଲୋଗ।
ସେଵକ ସେନପ ସଚିଵ ସବ ଆଏ ବିକଲ ବିଯୋଗ ॥ 242 ॥
ସୀଲସିନ୍ଧୁ ସୁନି ଗୁର ଆଗଵନୂ। ସିଯ ସମୀପ ରାଖେ ରିପୁଦଵନୂ ॥
ଚଲେ ସବେଗ ରାମୁ ତେହି କାଲା। ଧୀର ଧରମ ଧୁର ଦୀନଦଯାଲା ॥
ଗୁରହି ଦେଖି ସାନୁଜ ଅନୁରାଗେ। ଦଣ୍ଡ ପ୍ରନାମ କରନ ପ୍ରଭୁ ଲାଗେ ॥
ମୁନିବର ଧାଇ ଲିଏ ଉର ଲାଈ। ପ୍ରେମ ଉମଗି ଭେଣ୍ଟେ ଦୌ ଭାଈ ॥
ପ୍ରେମ ପୁଲକି କେଵଟ କହି ନାମୂ। କୀନ୍ହ ଦୂରି ତେଂ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରନାମୂ ॥
ରାମସଖା ରିଷି ବରବସ ଭେଣ୍ଟା। ଜନୁ ମହି ଲୁଠତ ସନେହ ସମେଟା ॥
ରଘୁପତି ଭଗତି ସୁମଙ୍ଗଲ ମୂଲା। ନଭ ସରାହି ସୁର ବରିସହିଂ ଫୂଲା ॥
ଏହି ସମ ନିପଟ ନୀଚ କୌ ନାହୀଂ। ବଡ़ ବସିଷ୍ଠ ସମ କୋ ଜଗ ମାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ଜେହି ଲଖି ଲଖନହୁ ତେଂ ଅଧିକ ମିଲେ ମୁଦିତ ମୁନିରାଉ।
ସୋ ସୀତାପତି ଭଜନ କୋ ପ୍ରଗଟ ପ୍ରତାପ ପ୍ରଭାଉ ॥ 243 ॥
ଆରତ ଲୋଗ ରାମ ସବୁ ଜାନା। କରୁନାକର ସୁଜାନ ଭଗଵାନା ॥
ଜୋ ଜେହି ଭାଯଁ ରହା ଅଭିଲାଷୀ। ତେହି ତେହି କୈ ତସି ତସି ରୁଖ ରାଖୀ ॥
ସାନୁଜ ମିଲି ପଲ ମହୁ ସବ କାହୂ। କୀନ୍ହ ଦୂରି ଦୁଖୁ ଦାରୁନ ଦାହୂ ॥
ଯହ ବଡ़ଇ ବାତଁ ରାମ କୈ ନାହୀଂ। ଜିମି ଘଟ କୋଟି ଏକ ରବି ଛାହୀମ୍ ॥
ମିଲି କେଵଟିହି ଉମଗି ଅନୁରାଗା। ପୁରଜନ ସକଲ ସରାହହିଂ ଭାଗା ॥
ଦେଖୀଂ ରାମ ଦୁଖିତ ମହତାରୀଂ। ଜନୁ ସୁବେଲି ଅଵଲୀଂ ହିମ ମାରୀମ୍ ॥
ପ୍ରଥମ ରାମ ଭେଣ୍ଟୀ କୈକେଈ। ସରଲ ସୁଭାଯଁ ଭଗତି ମତି ଭେଈ ॥
ପଗ ପରି କୀନ୍ହ ପ୍ରବୋଧୁ ବହୋରୀ। କାଲ କରମ ବିଧି ସିର ଧରି ଖୋରୀ ॥
ଦୋ. ଭେଟୀଂ ରଘୁବର ମାତୁ ସବ କରି ପ୍ରବୋଧୁ ପରିତୋଷୁ ॥
ଅମ୍ବ ଈସ ଆଧୀନ ଜଗୁ କାହୁ ନ ଦେଇଅ ଦୋଷୁ ॥ 244 ॥
ଗୁରତିଯ ପଦ ବନ୍ଦେ ଦୁହୁ ଭାଈ। ସହିତ ବିପ୍ରତିଯ ଜେ ସଁଗ ଆଈ ॥
ଗଙ୍ଗ ଗୌରି ସମ ସବ ସନମାନୀମ୍ ॥ ଦେହିଂ ଅସୀସ ମୁଦିତ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ଗହି ପଦ ଲଗେ ସୁମିତ୍ରା ଅଙ୍କା। ଜନୁ ଭେଟୀଂ ସମ୍ପତି ଅତି ରଙ୍କା ॥
ପୁନି ଜନନି ଚରନନି ଦୌ ଭ୍ରାତା। ପରେ ପେମ ବ୍ଯାକୁଲ ସବ ଗାତା ॥
ଅତି ଅନୁରାଗ ଅମ୍ବ ଉର ଲାଏ। ନଯନ ସନେହ ସଲିଲ ଅନ୍ହଵାଏ ॥
ତେହି ଅଵସର କର ହରଷ ବିଷାଦୂ। କିମି କବି କହୈ ମୂକ ଜିମି ସ୍ଵାଦୂ ॥
ମିଲି ଜନନହି ସାନୁଜ ରଘୁର୍AU। ଗୁର ସନ କହେଉ କି ଧାରିଅ ପ୍AU ॥
ପୁରଜନ ପାଇ ମୁନୀସ ନିଯୋଗୂ। ଜଲ ଥଲ ତକି ତକି ଉତରେଉ ଲୋଗୂ ॥
ଦୋ. ମହିସୁର ମନ୍ତ୍ରୀ ମାତୁ ଗୁର ଗନେ ଲୋଗ ଲିଏ ସାଥ ॥
ପାଵନ ଆଶ୍ରମ ଗଵନୁ କିଯ ଭରତ ଲଖନ ରଘୁନାଥ ॥ 245 ॥
ସୀଯ ଆଇ ମୁନିବର ପଗ ଲାଗୀ। ଉଚିତ ଅସୀସ ଲହୀ ମନ ମାଗୀ ॥
ଗୁରପତିନିହି ମୁନିତିଯନ୍ହ ସମେତା। ମିଲୀ ପେମୁ କହି ଜାଇ ନ ଜେତା ॥
ବନ୍ଦି ବନ୍ଦି ପଗ ସିଯ ସବହୀ କେ। ଆସିରବଚନ ଲହେ ପ୍ରିଯ ଜୀ କେ ॥
ସାସୁ ସକଲ ଜବ ସୀଯଁ ନିହାରୀଂ। ମୂଦେ ନଯନ ସହମି ସୁକୁମାରୀମ୍ ॥
ପରୀଂ ବଧିକ ବସ ମନହୁଁ ମରାଲୀଂ। କାହ କୀନ୍ହ କରତାର କୁଚାଲୀମ୍ ॥
ତିନ୍ହ ସିଯ ନିରଖି ନିପଟ ଦୁଖୁ ପାଵା। ସୋ ସବୁ ସହିଅ ଜୋ ଦୈଉ ସହାଵା ॥
ଜନକସୁତା ତବ ଉର ଧରି ଧୀରା। ନୀଲ ନଲିନ ଲୋଯନ ଭରି ନୀରା ॥
ମିଲୀ ସକଲ ସାସୁନ୍ହ ସିଯ ଜାଈ। ତେହି ଅଵସର କରୁନା ମହି ଛାଈ ॥
ଦୋ. ଲାଗି ଲାଗି ପଗ ସବନି ସିଯ ଭେଣ୍ଟତି ଅତି ଅନୁରାଗ ॥
ହୃଦଯଁ ଅସୀସହିଂ ପେମ ବସ ରହିଅହୁ ଭରୀ ସୋହାଗ ॥ 246 ॥
ବିକଲ ସନେହଁ ସୀଯ ସବ ରାନୀଂ। ବୈଠନ ସବହି କହେଉ ଗୁର ଗ୍ଯାନୀମ୍ ॥
କହି ଜଗ ଗତି ମାଯିକ ମୁନିନାଥା। କହେ କଛୁକ ପରମାରଥ ଗାଥା ॥
ନୃପ କର ସୁରପୁର ଗଵନୁ ସୁନାଵା। ସୁନି ରଘୁନାଥ ଦୁସହ ଦୁଖୁ ପାଵା ॥
ମରନ ହେତୁ ନିଜ ନେହୁ ବିଚାରୀ। ଭେ ଅତି ବିକଲ ଧୀର ଧୁର ଧାରୀ ॥
କୁଲିସ କଠୋର ସୁନତ କଟୁ ବାନୀ। ବିଲପତ ଲଖନ ସୀଯ ସବ ରାନୀ ॥
ସୋକ ବିକଲ ଅତି ସକଲ ସମାଜୂ। ମାନହୁଁ ରାଜୁ ଅକାଜେଉ ଆଜୂ ॥
ମୁନିବର ବହୁରି ରାମ ସମୁଝାଏ। ସହିତ ସମାଜ ସୁସରିତ ନହାଏ ॥
ବ୍ରତୁ ନିରମ୍ବୁ ତେହି ଦିନ ପ୍ରଭୁ କୀନ୍ହା। ମୁନିହୁ କହେଂ ଜଲୁ କାହୁଁ ନ ଲୀନ୍ହା ॥
ଦୋ. ଭୋରୁ ଭେଁ ରଘୁନନ୍ଦନହି ଜୋ ମୁନି ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହ ॥
ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭଗତି ସମେତ ପ୍ରଭୁ ସୋ ସବୁ ସାଦରୁ କୀନ୍ହ ॥ 247 ॥
କରି ପିତୁ କ୍ରିଯା ବେଦ ଜସି ବରନୀ। ଭେ ପୁନୀତ ପାତକ ତମ ତରନୀ ॥
ଜାସୁ ନାମ ପାଵକ ଅଘ ତୂଲା। ସୁମିରତ ସକଲ ସୁମଙ୍ଗଲ ମୂଲା ॥
ସୁଦ୍ଧ ସୋ ଭଯୁ ସାଧୁ ସମ୍ମତ ଅସ। ତୀରଥ ଆଵାହନ ସୁରସରି ଜସ ॥
ସୁଦ୍ଧ ଭେଁ ଦୁଇ ବାସର ବୀତେ। ବୋଲେ ଗୁର ସନ ରାମ ପିରୀତେ ॥
ନାଥ ଲୋଗ ସବ ନିପଟ ଦୁଖାରୀ। କନ୍ଦ ମୂଲ ଫଲ ଅମ୍ବୁ ଅହାରୀ ॥
ସାନୁଜ ଭରତୁ ସଚିଵ ସବ ମାତା। ଦେଖି ମୋହି ପଲ ଜିମି ଜୁଗ ଜାତା ॥
ସବ ସମେତ ପୁର ଧାରିଅ ପ୍AU। ଆପୁ ଇହାଁ ଅମରାଵତି ର୍AU ॥
ବହୁତ କହେଉଁ ସବ କିଯୁଁ ଢିଠାଈ। ଉଚିତ ହୋଇ ତସ କରିଅ ଗୋସାଁଈ ॥
ଦୋ. ଧର୍ମ ସେତୁ କରୁନାଯତନ କସ ନ କହହୁ ଅସ ରାମ।
ଲୋଗ ଦୁଖିତ ଦିନ ଦୁଇ ଦରସ ଦେଖି ଲହହୁଁ ବିଶ୍ରାମ ॥ 248 ॥
ରାମ ବଚନ ସୁନି ସଭଯ ସମାଜୂ। ଜନୁ ଜଲନିଧି ମହୁଁ ବିକଲ ଜହାଜୂ ॥
ସୁନି ଗୁର ଗିରା ସୁମଙ୍ଗଲ ମୂଲା। ଭଯୁ ମନହୁଁ ମାରୁତ ଅନୁକୁଲା ॥
ପାଵନ ପଯଁ ତିହୁଁ କାଲ ନହାହୀଂ। ଜୋ ବିଲୋକି ଅଙ୍ଘ ଓଘ ନସାହୀମ୍ ॥
ମଙ୍ଗଲମୂରତି ଲୋଚନ ଭରି ଭରି। ନିରଖହିଂ ହରଷି ଦଣ୍ଡଵତ କରି କରି ॥
ରାମ ସୈଲ ବନ ଦେଖନ ଜାହୀଂ। ଜହଁ ସୁଖ ସକଲ ସକଲ ଦୁଖ ନାହୀମ୍ ॥
ଝରନା ଝରିହିଂ ସୁଧାସମ ବାରୀ। ତ୍ରିବିଧ ତାପହର ତ୍ରିବିଧ ବଯାରୀ ॥
ବିଟପ ବେଲି ତୃନ ଅଗନିତ ଜାତୀ। ଫଲ ପ୍ରସୂନ ପଲ୍ଲଵ ବହୁ ଭାଁତୀ ॥
ସୁନ୍ଦର ସିଲା ସୁଖଦ ତରୁ ଛାହୀଂ। ଜାଇ ବରନି ବନ ଛବି କେହି ପାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ସରନି ସରୋରୁହ ଜଲ ବିହଗ କୂଜତ ଗୁଞ୍ଜତ ଭୃଙ୍ଗ।
ବୈର ବିଗତ ବିହରତ ବିପିନ ମୃଗ ବିହଙ୍ଗ ବହୁରଙ୍ଗ ॥ 249 ॥
କୋଲ କିରାତ ଭିଲ୍ଲ ବନବାସୀ। ମଧୁ ସୁଚି ସୁନ୍ଦର ସ୍ଵାଦୁ ସୁଧା ସୀ ॥
ଭରି ଭରି ପରନ ପୁଟୀଂ ରଚି ରୁରୀ। କନ୍ଦ ମୂଲ ଫଲ ଅଙ୍କୁର ଜୂରୀ ॥
ସବହି ଦେହିଂ କରି ବିନଯ ପ୍ରନାମା। କହି କହି ସ୍ଵାଦ ଭେଦ ଗୁନ ନାମା ॥
ଦେହିଂ ଲୋଗ ବହୁ ମୋଲ ନ ଲେହୀଂ। ଫେରତ ରାମ ଦୋହାଈ ଦେହୀମ୍ ॥
କହହିଂ ସନେହ ମଗନ ମୃଦୁ ବାନୀ। ମାନତ ସାଧୁ ପେମ ପହିଚାନୀ ॥
ତୁମ୍ହ ସୁକୃତୀ ହମ ନୀଚ ନିଷାଦା। ପାଵା ଦରସନୁ ରାମ ପ୍ରସାଦା ॥
ହମହି ଅଗମ ଅତି ଦରସୁ ତୁମ୍ହାରା। ଜସ ମରୁ ଧରନି ଦେଵଧୁନି ଧାରା ॥
ରାମ କୃପାଲ ନିଷାଦ ନେଵାଜା। ପରିଜନ ପ୍ରଜୁ ଚହିଅ ଜସ ରାଜା ॥
ଦୋ. ଯହ ଜିଁଯଁ ଜାନି ସଁକୋଚୁ ତଜି କରିଅ ଛୋହୁ ଲଖି ନେହୁ।
ହମହି କୃତାରଥ କରନ ଲଗି ଫଲ ତୃନ ଅଙ୍କୁର ଲେହୁ ॥ 250 ॥
ତୁମ୍ହ ପ୍ରିଯ ପାହୁନେ ବନ ପଗୁ ଧାରେ। ସେଵା ଜୋଗୁ ନ ଭାଗ ହମାରେ ॥
ଦେବ କାହ ହମ ତୁମ୍ହହି ଗୋସାଁଈ। ଈଧନୁ ପାତ କିରାତ ମିତାଈ ॥
ଯହ ହମାରି ଅତି ବଡ़ଇ ସେଵକାଈ। ଲେହି ନ ବାସନ ବସନ ଚୋରାଈ ॥
ହମ ଜଡ़ ଜୀଵ ଜୀଵ ଗନ ଘାତୀ। କୁଟିଲ କୁଚାଲୀ କୁମତି କୁଜାତୀ ॥
ପାପ କରତ ନିସି ବାସର ଜାହୀଂ। ନହିଂ ପଟ କଟି ନହି ପେଟ ଅଘାହୀମ୍ ॥
ସପୋନେହୁଁ ଧରମ ବୁଦ୍ଧି କସ କ୍AU। ଯହ ରଘୁନନ୍ଦନ ଦରସ ପ୍ରଭ୍AU ॥
ଜବ ତେଂ ପ୍ରଭୁ ପଦ ପଦୁମ ନିହାରେ। ମିଟେ ଦୁସହ ଦୁଖ ଦୋଷ ହମାରେ ॥
ବଚନ ସୁନତ ପୁରଜନ ଅନୁରାଗେ। ତିନ୍ହ କେ ଭାଗ ସରାହନ ଲାଗେ ॥
ଛଂ. ଲାଗେ ସରାହନ ଭାଗ ସବ ଅନୁରାଗ ବଚନ ସୁନାଵହୀଂ।
ବୋଲନି ମିଲନି ସିଯ ରାମ ଚରନ ସନେହୁ ଲଖି ସୁଖୁ ପାଵହୀମ୍ ॥
ନର ନାରି ନିଦରହିଂ ନେହୁ ନିଜ ସୁନି କୋଲ ଭିଲ୍ଲନି କୀ ଗିରା।
ତୁଲସୀ କୃପା ରଘୁବଂସମନି କୀ ଲୋହ ଲୈ ଲୌକା ତିରା ॥
ସୋ. ବିହରହିଂ ବନ ଚହୁ ଓର ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରମୁଦିତ ଲୋଗ ସବ।
ଜଲ ଜ୍ଯୋଂ ଦାଦୁର ମୋର ଭେ ପୀନ ପାଵସ ପ୍ରଥମ ॥ 251 ॥
ପୁର ଜନ ନାରି ମଗନ ଅତି ପ୍ରୀତୀ। ବାସର ଜାହିଂ ପଲକ ସମ ବୀତୀ ॥
ସୀଯ ସାସୁ ପ୍ରତି ବେଷ ବନାଈ। ସାଦର କରି ସରିସ ସେଵକାଈ ॥
ଲଖା ନ ମରମୁ ରାମ ବିନୁ କାହୂଁ। ମାଯା ସବ ସିଯ ମାଯା ମାହୂଁ ॥
ସୀଯଁ ସାସୁ ସେଵା ବସ କୀନ୍ହୀଂ। ତିନ୍ହ ଲହି ସୁଖ ସିଖ ଆସିଷ ଦୀନ୍ହୀମ୍ ॥
ଲଖି ସିଯ ସହିତ ସରଲ ଦୌ ଭାଈ। କୁଟିଲ ରାନି ପଛିତାନି ଅଘାଈ ॥
ଅଵନି ଜମହି ଜାଚତି କୈକେଈ। ମହି ନ ବୀଚୁ ବିଧି ମୀଚୁ ନ ଦେଈ ॥
ଲୋକହୁଁ ବେଦ ବିଦିତ କବି କହହୀଂ। ରାମ ବିମୁଖ ଥଲୁ ନରକ ନ ଲହହୀମ୍ ॥
ଯହୁ ସଂସୁ ସବ କେ ମନ ମାହୀଂ। ରାମ ଗଵନୁ ବିଧି ଅଵଧ କି ନାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ନିସି ନ ନୀଦ ନହିଂ ଭୂଖ ଦିନ ଭରତୁ ବିକଲ ସୁଚି ସୋଚ।
ନୀଚ କୀଚ ବିଚ ମଗନ ଜସ ମୀନହି ସଲିଲ ସଁକୋଚ ॥ 252 ॥
କୀନ୍ହୀ ମାତୁ ମିସ କାଲ କୁଚାଲୀ। ଈତି ଭୀତି ଜସ ପାକତ ସାଲୀ ॥
କେହି ବିଧି ହୋଇ ରାମ ଅଭିଷେକୂ। ମୋହି ଅଵକଲତ ଉପାଉ ନ ଏକୂ ॥
ଅଵସି ଫିରହିଂ ଗୁର ଆଯସୁ ମାନୀ। ମୁନି ପୁନି କହବ ରାମ ରୁଚି ଜାନୀ ॥
ମାତୁ କହେହୁଁ ବହୁରହିଂ ରଘୁର୍AU। ରାମ ଜନନି ହଠ କରବି କି କ୍AU ॥
ମୋହି ଅନୁଚର କର କେତିକ ବାତା। ତେହି ମହଁ କୁସମୁ ବାମ ବିଧାତା ॥
ଜୌଂ ହଠ କରୁଁ ତ ନିପଟ କୁକରମୂ। ହରଗିରି ତେଂ ଗୁରୁ ସେଵକ ଧରମୂ ॥
ଏକୁ ଜୁଗୁତି ନ ମନ ଠହରାନୀ। ସୋଚତ ଭରତହି ରୈନି ବିହାନୀ ॥
ପ୍ରାତ ନହାଇ ପ୍ରଭୁହି ସିର ନାଈ। ବୈଠତ ପଠେ ରିଷଯଁ ବୋଲାଈ ॥
ଦୋ. ଗୁର ପଦ କମଲ ପ୍ରନାମୁ କରି ବୈଠେ ଆଯସୁ ପାଇ।
ବିପ୍ର ମହାଜନ ସଚିଵ ସବ ଜୁରେ ସଭାସଦ ଆଇ ॥ 253 ॥
ବୋଲେ ମୁନିବରୁ ସମଯ ସମାନା। ସୁନହୁ ସଭାସଦ ଭରତ ସୁଜାନା ॥
ଧରମ ଧୁରୀନ ଭାନୁକୁଲ ଭାନୂ। ରାଜା ରାମୁ ସ୍ଵବସ ଭଗଵାନୂ ॥
ସତ୍ଯସନ୍ଧ ପାଲକ ଶ୍ରୁତି ସେତୂ। ରାମ ଜନମୁ ଜଗ ମଙ୍ଗଲ ହେତୂ ॥
ଗୁର ପିତୁ ମାତୁ ବଚନ ଅନୁସାରୀ। ଖଲ ଦଲୁ ଦଲନ ଦେଵ ହିତକାରୀ ॥
ନୀତି ପ୍ରୀତି ପରମାରଥ ସ୍ଵାରଥୁ। କୌ ନ ରାମ ସମ ଜାନ ଜଥାରଥୁ ॥
ବିଧି ହରି ହରୁ ସସି ରବି ଦିସିପାଲା। ମାଯା ଜୀଵ କରମ କୁଲି କାଲା ॥
ଅହିପ ମହିପ ଜହଁ ଲଗି ପ୍ରଭୁତାଈ। ଜୋଗ ସିଦ୍ଧି ନିଗମାଗମ ଗାଈ ॥
କରି ବିଚାର ଜିଁଯଁ ଦେଖହୁ ନୀକେଂ। ରାମ ରଜାଇ ସୀସ ସବହୀ କେମ୍ ॥
ଦୋ. ରାଖେଂ ରାମ ରଜାଇ ରୁଖ ହମ ସବ କର ହିତ ହୋଇ।
ସମୁଝି ସଯାନେ କରହୁ ଅବ ସବ ମିଲି ସମ୍ମତ ସୋଇ ॥ 254 ॥
ସବ କହୁଁ ସୁଖଦ ରାମ ଅଭିଷେକୂ। ମଙ୍ଗଲ ମୋଦ ମୂଲ ମଗ ଏକୂ ॥
କେହି ବିଧି ଅଵଧ ଚଲହିଂ ରଘୁର୍AU। କହହୁ ସମୁଝି ସୋଇ କରିଅ ଉପ୍AU ॥
ସବ ସାଦର ସୁନି ମୁନିବର ବାନୀ। ନଯ ପରମାରଥ ସ୍ଵାରଥ ସାନୀ ॥
ଉତରୁ ନ ଆଵ ଲୋଗ ଭେ ଭୋରେ। ତବ ସିରୁ ନାଇ ଭରତ କର ଜୋରେ ॥
ଭାନୁବଂସ ଭେ ଭୂପ ଘନେରେ। ଅଧିକ ଏକ ତେଂ ଏକ ବଡ़ଏରେ ॥
ଜନମୁ ହେତୁ ସବ କହଁ ପିତୁ ମାତା। କରମ ସୁଭାସୁଭ ଦେଇ ବିଧାତା ॥
ଦଲି ଦୁଖ ସଜି ସକଲ କଲ୍ଯାନା। ଅସ ଅସୀସ ରାଉରି ଜଗୁ ଜାନା ॥
ସୋ ଗୋସାଇଁ ବିଧି ଗତି ଜେହିଂ ଛେଙ୍କୀ। ସକି କୋ ଟାରି ଟେକ ଜୋ ଟେକୀ ॥
ଦୋ. ବୂଝିଅ ମୋହି ଉପାଉ ଅବ ସୋ ସବ ମୋର ଅଭାଗୁ।
ସୁନି ସନେହମଯ ବଚନ ଗୁର ଉର ଉମଗା ଅନୁରାଗୁ ॥ 255 ॥
ତାତ ବାତ ଫୁରି ରାମ କୃପାହୀଂ। ରାମ ବିମୁଖ ସିଧି ସପନେହୁଁ ନାହୀମ୍ ॥
ସକୁଚୁଁ ତାତ କହତ ଏକ ବାତା। ଅରଧ ତଜହିଂ ବୁଧ ସରବସ ଜାତା ॥
ତୁମ୍ହ କାନନ ଗଵନହୁ ଦୌ ଭାଈ। ଫେରିଅହିଂ ଲଖନ ସୀଯ ରଘୁରାଈ ॥
ସୁନି ସୁବଚନ ହରଷେ ଦୌ ଭ୍ରାତା। ଭେ ପ୍ରମୋଦ ପରିପୂରନ ଗାତା ॥
ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ତନ ତେଜୁ ବିରାଜା। ଜନୁ ଜିଯ ରାଉ ରାମୁ ଭେ ରାଜା ॥
ବହୁତ ଲାଭ ଲୋଗନ୍ହ ଲଘୁ ହାନୀ। ସମ ଦୁଖ ସୁଖ ସବ ରୋଵହିଂ ରାନୀ ॥
କହହିଂ ଭରତୁ ମୁନି କହା ସୋ କୀନ୍ହେ। ଫଲୁ ଜଗ ଜୀଵନ୍ହ ଅଭିମତ ଦୀନ୍ହେ ॥
କାନନ କରୁଁ ଜନମ ଭରି ବାସୂ। ଏହିଂ ତେଂ ଅଧିକ ନ ମୋର ସୁପାସୂ ॥
ଦୋ. ଅଁତରଜାମୀ ରାମୁ ସିଯ ତୁମ୍ହ ସରବଗ୍ଯ ସୁଜାନ।
ଜୋ ଫୁର କହହୁ ତ ନାଥ ନିଜ କୀଜିଅ ବଚନୁ ପ୍ରଵାନ ॥ 256 ॥
ଭରତ ବଚନ ସୁନି ଦେଖି ସନେହୂ। ସଭା ସହିତ ମୁନି ଭେ ବିଦେହୂ ॥
ଭରତ ମହା ମହିମା ଜଲରାସୀ। ମୁନି ମତି ଠାଢ़ଇ ତୀର ଅବଲା ସୀ ॥
ଗା ଚହ ପାର ଜତନୁ ହିଯଁ ହେରା। ପାଵତି ନାଵ ନ ବୋହିତୁ ବେରା ॥
ଔରୁ କରିହି କୋ ଭରତ ବଡ़ଆଈ। ସରସୀ ସୀପି କି ସିନ୍ଧୁ ସମାଈ ॥
ଭରତୁ ମୁନିହି ମନ ଭୀତର ଭାଏ। ସହିତ ସମାଜ ରାମ ପହିଁ ଆଏ ॥
ପ୍ରଭୁ ପ୍ରନାମୁ କରି ଦୀନ୍ହ ସୁଆସନୁ। ବୈଠେ ସବ ସୁନି ମୁନି ଅନୁସାସନୁ ॥
ବୋଲେ ମୁନିବରୁ ବଚନ ବିଚାରୀ। ଦେସ କାଲ ଅଵସର ଅନୁହାରୀ ॥
ସୁନହୁ ରାମ ସରବଗ୍ଯ ସୁଜାନା। ଧରମ ନୀତି ଗୁନ ଗ୍ଯାନ ନିଧାନା ॥
ଦୋ. ସବ କେ ଉର ଅନ୍ତର ବସହୁ ଜାନହୁ ଭାଉ କୁଭାଉ।
ପୁରଜନ ଜନନୀ ଭରତ ହିତ ହୋଇ ସୋ କହିଅ ଉପାଉ ॥ 257 ॥
ଆରତ କହହିଂ ବିଚାରି ନ କ୍AU। ସୂଝ ଜୂଆରିହି ଆପନ ଦ୍AU ॥
ସୁନି ମୁନି ବଚନ କହତ ରଘୁର୍AU। ନାଥ ତୁମ୍ହାରେହି ହାଥ ଉପ୍AU ॥
ସବ କର ହିତ ରୁଖ ରାଉରି ରାଖେଁ। ଆଯସୁ କିଏଁ ମୁଦିତ ଫୁର ଭାଷେମ୍ ॥
ପ୍ରଥମ ଜୋ ଆଯସୁ ମୋ କହୁଁ ହୋଈ। ମାଥେଁ ମାନି କରୌ ସିଖ ସୋଈ ॥
ପୁନି ଜେହି କହଁ ଜସ କହବ ଗୋସାଈଁ। ସୋ ସବ ଭାଁତି ଘଟିହି ସେଵକାଈଁ ॥
କହ ମୁନି ରାମ ସତ୍ଯ ତୁମ୍ହ ଭାଷା। ଭରତ ସନେହଁ ବିଚାରୁ ନ ରାଖା ॥
ତେହି ତେଂ କହୁଁ ବହୋରି ବହୋରୀ। ଭରତ ଭଗତି ବସ ଭି ମତି ମୋରୀ ॥
ମୋରେଁ ଜାନ ଭରତ ରୁଚି ରାଖି। ଜୋ କୀଜିଅ ସୋ ସୁଭ ସିଵ ସାଖୀ ॥
ଦୋ. ଭରତ ବିନଯ ସାଦର ସୁନିଅ କରିଅ ବିଚାରୁ ବହୋରି।
କରବ ସାଧୁମତ ଲୋକମତ ନୃପନଯ ନିଗମ ନିଚୋରି ॥ 258 ॥
ଗୁରୁ ଅନୁରାଗ ଭରତ ପର ଦେଖୀ। ରାମ ହ୍ଦଯଁ ଆନନ୍ଦୁ ବିସେଷୀ ॥
ଭରତହି ଧରମ ଧୁରନ୍ଧର ଜାନୀ। ନିଜ ସେଵକ ତନ ମାନସ ବାନୀ ॥
ବୋଲେ ଗୁର ଆଯସ ଅନୁକୂଲା। ବଚନ ମଞ୍ଜୁ ମୃଦୁ ମଙ୍ଗଲମୂଲା ॥
ନାଥ ସପଥ ପିତୁ ଚରନ ଦୋହାଈ। ଭଯୁ ନ ଭୁଅନ ଭରତ ସମ ଭାଈ ॥
ଜେ ଗୁର ପଦ ଅମ୍ବୁଜ ଅନୁରାଗୀ। ତେ ଲୋକହୁଁ ବେଦହୁଁ ବଡ़ଭାଗୀ ॥
ରାଉର ଜା ପର ଅସ ଅନୁରାଗୂ। କୋ କହି ସକି ଭରତ କର ଭାଗୂ ॥
ଲଖି ଲଘୁ ବନ୍ଧୁ ବୁଦ୍ଧି ସକୁଚାଈ। କରତ ବଦନ ପର ଭରତ ବଡ़ଆଈ ॥
ଭରତୁ କହହୀଂ ସୋଇ କିଏଁ ଭଲାଈ। ଅସ କହି ରାମ ରହେ ଅରଗାଈ ॥
ଦୋ. ତବ ମୁନି ବୋଲେ ଭରତ ସନ ସବ ସଁକୋଚୁ ତଜି ତାତ।
କୃପାସିନ୍ଧୁ ପ୍ରିଯ ବନ୍ଧୁ ସନ କହହୁ ହୃଦଯ କୈ ବାତ ॥ 259 ॥
ସୁନି ମୁନି ବଚନ ରାମ ରୁଖ ପାଈ। ଗୁରୁ ସାହିବ ଅନୁକୂଲ ଅଘାଈ ॥
ଲଖି ଅପନେ ସିର ସବୁ ଛରୁ ଭାରୂ। କହି ନ ସକହିଂ କଛୁ କରହିଂ ବିଚାରୂ ॥
ପୁଲକି ସରୀର ସଭାଁ ଭେ ଠାଢେଂ। ନୀରଜ ନଯନ ନେହ ଜଲ ବାଢ़ଏମ୍ ॥
କହବ ମୋର ମୁନିନାଥ ନିବାହା। ଏହି ତେଂ ଅଧିକ କହୌଂ ମୈଂ କାହା।
ମୈଂ ଜାନୁଁ ନିଜ ନାଥ ସୁଭ୍AU। ଅପରାଧିହୁ ପର କୋହ ନ କ୍AU ॥
ମୋ ପର କୃପା ସନେହ ବିସେଷୀ। ଖେଲତ ଖୁନିସ ନ କବହୂଁ ଦେଖୀ ॥
ସିସୁପନ ତେମ ପରିହରେଉଁ ନ ସଙ୍ଗୂ। କବହୁଁ ନ କୀନ୍ହ ମୋର ମନ ଭଙ୍ଗୂ ॥
ମୈଂ ପ୍ରଭୁ କୃପା ରୀତି ଜିଯଁ ଜୋହୀ। ହାରେହୁଁ ଖେଲ ଜିତାଵହିଂ ମୋହୀ ॥
ଦୋ. ମହୂଁ ସନେହ ସକୋଚ ବସ ସନମୁଖ କହୀ ନ ବୈନ।
ଦରସନ ତୃପିତ ନ ଆଜୁ ଲଗି ପେମ ପିଆସେ ନୈନ ॥ 260 ॥
ବିଧି ନ ସକେଉ ସହି ମୋର ଦୁଲାରା। ନୀଚ ବୀଚୁ ଜନନୀ ମିସ ପାରା।
ଯହୁ କହତ ମୋହି ଆଜୁ ନ ସୋଭା। ଅପନୀଂ ସମୁଝି ସାଧୁ ସୁଚି କୋ ଭା ॥
ମାତୁ ମନ୍ଦି ମୈଂ ସାଧୁ ସୁଚାଲୀ। ଉର ଅସ ଆନତ କୋଟି କୁଚାଲୀ ॥
ଫରି କି କୋଦଵ ବାଲି ସୁସାଲୀ। ମୁକୁତା ପ୍ରସଵ କି ସମ୍ବୁକ କାଲୀ ॥
ସପନେହୁଁ ଦୋସକ ଲେସୁ ନ କାହୂ। ମୋର ଅଭାଗ ଉଦଧି ଅଵଗାହୂ ॥
ବିନୁ ସମୁଝେଂ ନିଜ ଅଘ ପରିପାକୂ। ଜାରିଉଁ ଜାଯଁ ଜନନି କହି କାକୂ ॥
ହୃଦଯଁ ହେରି ହାରେଉଁ ସବ ଓରା। ଏକହି ଭାଁତି ଭଲେହିଂ ଭଲ ମୋରା ॥
ଗୁର ଗୋସାଇଁ ସାହିବ ସିଯ ରାମୂ। ଲାଗତ ମୋହି ନୀକ ପରିନାମୂ ॥
ଦୋ. ସାଧୁ ସଭା ଗୁର ପ୍ରଭୁ ନିକଟ କହୁଁ ସୁଥଲ ସତି ଭାଉ।
ପ୍ରେମ ପ୍ରପଞ୍ଚୁ କି ଝୂଠ ଫୁର ଜାନହିଂ ମୁନି ରଘୁରାଉ ॥ 261 ॥
ଭୂପତି ମରନ ପେମ ପନୁ ରାଖୀ। ଜନନୀ କୁମତି ଜଗତୁ ସବୁ ସାଖୀ ॥
ଦେଖି ନ ଜାହି ବିକଲ ମହତାରୀ। ଜରହିଂ ଦୁସହ ଜର ପୁର ନର ନାରୀ ॥
ମହୀଂ ସକଲ ଅନରଥ କର ମୂଲା। ସୋ ସୁନି ସମୁଝି ସହିଉଁ ସବ ସୂଲା ॥
ସୁନି ବନ ଗଵନୁ କୀନ୍ହ ରଘୁନାଥା। କରି ମୁନି ବେଷ ଲଖନ ସିଯ ସାଥା ॥
ବିନୁ ପାନହିନ୍ହ ପଯାଦେହି ପାଏଁ। ସଙ୍କରୁ ସାଖି ରହେଉଁ ଏହି ଘାଏଁ ॥
ବହୁରି ନିହାର ନିଷାଦ ସନେହୂ। କୁଲିସ କଠିନ ଉର ଭଯୁ ନ ବେହୂ ॥
ଅବ ସବୁ ଆଁଖିନ୍ହ ଦେଖେଉଁ ଆଈ। ଜିଅତ ଜୀଵ ଜଡ़ ସବି ସହାଈ ॥
ଜିନ୍ହହି ନିରଖି ମଗ ସାଁପିନି ବୀଛୀ। ତଜହିଂ ବିଷମ ବିଷୁ ତାମସ ତୀଛୀ ॥
ଦୋ. ତେଇ ରଘୁନନ୍ଦନୁ ଲଖନୁ ସିଯ ଅନହିତ ଲାଗେ ଜାହି।
ତାସୁ ତନଯ ତଜି ଦୁସହ ଦୁଖ ଦୈଉ ସହାଵି କାହି ॥ 262 ॥
ସୁନି ଅତି ବିକଲ ଭରତ ବର ବାନୀ। ଆରତି ପ୍ରୀତି ବିନଯ ନଯ ସାନୀ ॥
ସୋକ ମଗନ ସବ ସଭାଁ ଖଭାରୂ। ମନହୁଁ କମଲ ବନ ପରେଉ ତୁସାରୂ ॥
କହି ଅନେକ ବିଧି କଥା ପୁରାନୀ। ଭରତ ପ୍ରବୋଧୁ କୀନ୍ହ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ବୋଲେ ଉଚିତ ବଚନ ରଘୁନନ୍ଦୂ। ଦିନକର କୁଲ କୈରଵ ବନ ଚନ୍ଦୂ ॥
ତାତ ଜାଁଯ ଜିଯଁ କରହୁ ଗଲାନୀ। ଈସ ଅଧୀନ ଜୀଵ ଗତି ଜାନୀ ॥
ତୀନି କାଲ ତିଭୁଅନ ମତ ମୋରେଂ। ପୁନ୍ଯସିଲୋକ ତାତ ତର ତୋରେ ॥
ଉର ଆନତ ତୁମ୍ହ ପର କୁଟିଲାଈ। ଜାଇ ଲୋକୁ ପରଲୋକୁ ନସାଈ ॥
ଦୋସୁ ଦେହିଂ ଜନନିହି ଜଡ़ ତେଈ। ଜିନ୍ହ ଗୁର ସାଧୁ ସଭା ନହିଂ ସେଈ ॥
ଦୋ. ମିଟିହହିଂ ପାପ ପ୍ରପଞ୍ଚ ସବ ଅଖିଲ ଅମଙ୍ଗଲ ଭାର।
ଲୋକ ସୁଜସୁ ପରଲୋକ ସୁଖୁ ସୁମିରତ ନାମୁ ତୁମ୍ହାର ॥ 263 ॥
କହୁଁ ସୁଭାଉ ସତ୍ଯ ସିଵ ସାଖୀ। ଭରତ ଭୂମି ରହ ରାଉରି ରାଖୀ ॥
ତାତ କୁତରକ କରହୁ ଜନି ଜାଏଁ। ବୈର ପେମ ନହି ଦୁରି ଦୁରାଏଁ ॥
ମୁନି ଗନ ନିକଟ ବିହଗ ମୃଗ ଜାହୀଂ। ବାଧକ ବଧିକ ବିଲୋକି ପରାହୀମ୍ ॥
ହିତ ଅନହିତ ପସୁ ପଚ୍ଛିଉ ଜାନା। ମାନୁଷ ତନୁ ଗୁନ ଗ୍ଯାନ ନିଧାନା ॥
ତାତ ତୁମ୍ହହି ମୈଂ ଜାନୁଁ ନୀକେଂ। କରୌଂ କାହ ଅସମଞ୍ଜସ ଜୀକେମ୍ ॥
ରାଖେଉ ରାଯଁ ସତ୍ଯ ମୋହି ତ୍ଯାଗୀ। ତନୁ ପରିହରେଉ ପେମ ପନ ଲାଗୀ ॥
ତାସୁ ବଚନ ମେଟତ ମନ ସୋଚୂ। ତେହି ତେଂ ଅଧିକ ତୁମ୍ହାର ସଁକୋଚୂ ॥
ତା ପର ଗୁର ମୋହି ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହା। ଅଵସି ଜୋ କହହୁ ଚହୁଁ ସୋଇ କୀନ୍ହା ॥
ଦୋ. ମନୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ସକୁଚ ତଜି କହହୁ କରୌଂ ସୋଇ ଆଜୁ।
ସତ୍ଯସନ୍ଧ ରଘୁବର ବଚନ ସୁନି ଭା ସୁଖୀ ସମାଜୁ ॥ 264 ॥
ସୁର ଗନ ସହିତ ସଭଯ ସୁରରାଜୂ। ସୋଚହିଂ ଚାହତ ହୋନ ଅକାଜୂ ॥
ବନତ ଉପାଉ କରତ କଛୁ ନାହୀଂ। ରାମ ସରନ ସବ ଗେ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ବହୁରି ବିଚାରି ପରସ୍ପର କହହୀଂ। ରଘୁପତି ଭଗତ ଭଗତି ବସ ଅହହୀଂ।
ସୁଧି କରି ଅମ୍ବରୀଷ ଦୁରବାସା। ଭେ ସୁର ସୁରପତି ନିପଟ ନିରାସା ॥
ସହେ ସୁରନ୍ହ ବହୁ କାଲ ବିଷାଦା। ନରହରି କିଏ ପ୍ରଗଟ ପ୍ରହଲାଦା ॥
ଲଗି ଲଗି କାନ କହହିଂ ଧୁନି ମାଥା। ଅବ ସୁର କାଜ ଭରତ କେ ହାଥା ॥
ଆନ ଉପାଉ ନ ଦେଖିଅ ଦେଵା। ମାନତ ରାମୁ ସୁସେଵକ ସେଵା ॥
ହିଯଁ ସପେମ ସୁମିରହୁ ସବ ଭରତହି। ନିଜ ଗୁନ ସୀଲ ରାମ ବସ କରତହି ॥
ଦୋ. ସୁନି ସୁର ମତ ସୁରଗୁର କହେଉ ଭଲ ତୁମ୍ହାର ବଡ़ ଭାଗୁ।
ସକଲ ସୁମଙ୍ଗଲ ମୂଲ ଜଗ ଭରତ ଚରନ ଅନୁରାଗୁ ॥ 265 ॥
ସୀତାପତି ସେଵକ ସେଵକାଈ। କାମଧେନୁ ସଯ ସରିସ ସୁହାଈ ॥
ଭରତ ଭଗତି ତୁମ୍ହରେଂ ମନ ଆଈ। ତଜହୁ ସୋଚୁ ବିଧି ବାତ ବନାଈ ॥
ଦେଖୁ ଦେଵପତି ଭରତ ପ୍ରଭ୍AU। ସହଜ ସୁଭାଯଁ ବିବସ ରଘୁର୍AU ॥
ମନ ଥିର କରହୁ ଦେଵ ଡରୁ ନାହୀଂ। ଭରତହି ଜାନି ରାମ ପରିଛାହୀମ୍ ॥
ସୁନୋ ସୁରଗୁର ସୁର ସମ୍ମତ ସୋଚୂ। ଅନ୍ତରଜାମୀ ପ୍ରଭୁହି ସକୋଚୂ ॥
ନିଜ ସିର ଭାରୁ ଭରତ ଜିଯଁ ଜାନା। କରତ କୋଟି ବିଧି ଉର ଅନୁମାନା ॥
କରି ବିଚାରୁ ମନ ଦୀନ୍ହୀ ଠୀକା। ରାମ ରଜାଯସ ଆପନ ନୀକା ॥
ନିଜ ପନ ତଜି ରାଖେଉ ପନୁ ମୋରା। ଛୋହୁ ସନେହୁ କୀନ୍ହ ନହିଂ ଥୋରା ॥
ଦୋ. କୀନ୍ହ ଅନୁଗ୍ରହ ଅମିତ ଅତି ସବ ବିଧି ସୀତାନାଥ।
କରି ପ୍ରନାମୁ ବୋଲେ ଭରତୁ ଜୋରି ଜଲଜ ଜୁଗ ହାଥ ॥ 266 ॥
କହୌଂ କହାଵୌଂ କା ଅବ ସ୍ଵାମୀ। କୃପା ଅମ୍ବୁନିଧି ଅନ୍ତରଜାମୀ ॥
ଗୁର ପ୍ରସନ୍ନ ସାହିବ ଅନୁକୂଲା। ମିଟୀ ମଲିନ ମନ କଲପିତ ସୂଲା ॥
ଅପଡର ଡରେଉଁ ନ ସୋଚ ସମୂଲେଂ। ରବିହି ନ ଦୋସୁ ଦେଵ ଦିସି ଭୂଲେମ୍ ॥
ମୋର ଅଭାଗୁ ମାତୁ କୁଟିଲାଈ। ବିଧି ଗତି ବିଷମ କାଲ କଠିନାଈ ॥
ପାଉ ରୋଽପି ସବ ମିଲି ମୋହି ଘାଲା। ପ୍ରନତପାଲ ପନ ଆପନ ପାଲା ॥
ଯହ ନି ରୀତି ନ ରାଉରି ହୋଈ। ଲୋକହୁଁ ବେଦ ବିଦିତ ନହିଂ ଗୋଈ ॥
ଜଗୁ ଅନଭଲ ଭଲ ଏକୁ ଗୋସାଈଂ। କହିଅ ହୋଇ ଭଲ କାସୁ ଭଲାଈମ୍ ॥
ଦେଉ ଦେଵତରୁ ସରିସ ସୁଭ୍AU। ସନମୁଖ ବିମୁଖ ନ କାହୁହି କ୍AU ॥
ଦୋ. ଜାଇ ନିକଟ ପହିଚାନି ତରୁ ଛାହଁ ସମନି ସବ ସୋଚ।
ମାଗତ ଅଭିମତ ପାଵ ଜଗ ରାଉ ରଙ୍କୁ ଭଲ ପୋଚ ॥ 267 ॥
ଲଖି ସବ ବିଧି ଗୁର ସ୍ଵାମି ସନେହୂ। ମିଟେଉ ଛୋଭୁ ନହିଂ ମନ ସନ୍ଦେହୂ ॥
ଅବ କରୁନାକର କୀଜିଅ ସୋଈ। ଜନ ହିତ ପ୍ରଭୁ ଚିତ ଛୋଭୁ ନ ହୋଈ ॥
ଜୋ ସେଵକୁ ସାହିବହି ସଁକୋଚୀ। ନିଜ ହିତ ଚହି ତାସୁ ମତି ପୋଚୀ ॥
ସେଵକ ହିତ ସାହିବ ସେଵକାଈ। କରୈ ସକଲ ସୁଖ ଲୋଭ ବିହାଈ ॥
ସ୍ଵାରଥୁ ନାଥ ଫିରେଂ ସବହୀ କା। କିଏଁ ରଜାଇ କୋଟି ବିଧି ନୀକା ॥
ଯହ ସ୍ଵାରଥ ପରମାରଥ ସାରୁ। ସକଲ ସୁକୃତ ଫଲ ସୁଗତି ସିଙ୍ଗାରୁ ॥
ଦେଵ ଏକ ବିନତୀ ସୁନି ମୋରୀ। ଉଚିତ ହୋଇ ତସ କରବ ବହୋରୀ ॥
ତିଲକ ସମାଜୁ ସାଜି ସବୁ ଆନା। କରିଅ ସୁଫଲ ପ୍ରଭୁ ଜୌଂ ମନୁ ମାନା ॥
ଦୋ. ସାନୁଜ ପଠିଅ ମୋହି ବନ କୀଜିଅ ସବହି ସନାଥ।
ନତରୁ ଫେରିଅହିଂ ବନ୍ଧୁ ଦୌ ନାଥ ଚଲୌଂ ମୈଂ ସାଥ ॥ 268 ॥
ନତରୁ ଜାହିଂ ବନ ତୀନିଉ ଭାଈ। ବହୁରିଅ ସୀଯ ସହିତ ରଘୁରାଈ ॥
ଜେହି ବିଧି ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ମନ ହୋଈ। କରୁନା ସାଗର କୀଜିଅ ସୋଈ ॥
ଦେଵଁ ଦୀନ୍ହ ସବୁ ମୋହି ଅଭାରୁ। ମୋରେଂ ନୀତି ନ ଧରମ ବିଚାରୁ ॥
କହୁଁ ବଚନ ସବ ସ୍ଵାରଥ ହେତୂ। ରହତ ନ ଆରତ କେଂ ଚିତ ଚେତୂ ॥
ଉତରୁ ଦେଇ ସୁନି ସ୍ଵାମି ରଜାଈ। ସୋ ସେଵକୁ ଲଖି ଲାଜ ଲଜାଈ ॥
ଅସ ମୈଂ ଅଵଗୁନ ଉଦଧି ଅଗାଧୂ। ସ୍ଵାମି ସନେହଁ ସରାହତ ସାଧୂ ॥
ଅବ କୃପାଲ ମୋହି ସୋ ମତ ଭାଵା। ସକୁଚ ସ୍ଵାମି ମନ ଜାଇଁ ନ ପାଵା ॥
ପ୍ରଭୁ ପଦ ସପଥ କହୁଁ ସତି ଭ୍AU। ଜଗ ମଙ୍ଗଲ ହିତ ଏକ ଉପ୍AU ॥
ଦୋ. ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ମନ ସକୁଚ ତଜି ଜୋ ଜେହି ଆଯସୁ ଦେବ।
ସୋ ସିର ଧରି ଧରି କରିହି ସବୁ ମିଟିହି ଅନଟ ଅଵରେବ ॥ 269 ॥
ଭରତ ବଚନ ସୁଚି ସୁନି ସୁର ହରଷେ। ସାଧୁ ସରାହି ସୁମନ ସୁର ବରଷେ ॥
ଅସମଞ୍ଜସ ବସ ଅଵଧ ନେଵାସୀ। ପ୍ରମୁଦିତ ମନ ତାପସ ବନବାସୀ ॥
ଚୁପହିଂ ରହେ ରଘୁନାଥ ସଁକୋଚୀ। ପ୍ରଭୁ ଗତି ଦେଖି ସଭା ସବ ସୋଚୀ ॥
ଜନକ ଦୂତ ତେହି ଅଵସର ଆଏ। ମୁନି ବସିଷ୍ଠଁ ସୁନି ବେଗି ବୋଲାଏ ॥
କରି ପ୍ରନାମ ତିନ୍ହ ରାମୁ ନିହାରେ। ବେଷୁ ଦେଖି ଭେ ନିପଟ ଦୁଖାରେ ॥
ଦୂତନ୍ହ ମୁନିବର ବୂଝୀ ବାତା। କହହୁ ବିଦେହ ଭୂପ କୁସଲାତା ॥
ସୁନି ସକୁଚାଇ ନାଇ ମହି ମାଥା। ବୋଲେ ଚର ବର ଜୋରେଂ ହାଥା ॥
ବୂଝବ ରାଉର ସାଦର ସାଈଂ। କୁସଲ ହେତୁ ସୋ ଭଯୁ ଗୋସାଈମ୍ ॥
ଦୋ. ନାହି ତ କୋସଲ ନାଥ କେଂ ସାଥ କୁସଲ ଗି ନାଥ।
ମିଥିଲା ଅଵଧ ବିସେଷ ତେଂ ଜଗୁ ସବ ଭଯୁ ଅନାଥ ॥ 270 ॥
କୋସଲପତି ଗତି ସୁନି ଜନକୌରା। ଭେ ସବ ଲୋକ ସୋକ ବସ ବୌରା ॥
ଜେହିଂ ଦେଖେ ତେହି ସମଯ ବିଦେହୂ। ନାମୁ ସତ୍ଯ ଅସ ଲାଗ ନ କେହୂ ॥
ରାନି କୁଚାଲି ସୁନତ ନରପାଲହି। ସୂଝ ନ କଛୁ ଜସ ମନି ବିନୁ ବ୍ଯାଲହି ॥
ଭରତ ରାଜ ରଘୁବର ବନବାସୂ। ଭା ମିଥିଲେସହି ହୃଦଯଁ ହରାଁସୂ ॥
ନୃପ ବୂଝେ ବୁଧ ସଚିଵ ସମାଜୂ। କହହୁ ବିଚାରି ଉଚିତ କା ଆଜୂ ॥
ସମୁଝି ଅଵଧ ଅସମଞ୍ଜସ ଦୋଊ। ଚଲିଅ କି ରହିଅ ନ କହ କଛୁ କୋଊ ॥
ନୃପହି ଧୀର ଧରି ହୃଦଯଁ ବିଚାରୀ। ପଠେ ଅଵଧ ଚତୁର ଚର ଚାରୀ ॥
ବୂଝି ଭରତ ସତି ଭାଉ କୁଭ୍AU। ଆଏହୁ ବେଗି ନ ହୋଇ ଲଖ୍AU ॥
ଦୋ. ଗେ ଅଵଧ ଚର ଭରତ ଗତି ବୂଝି ଦେଖି କରତୂତି।
ଚଲେ ଚିତ୍ରକୂଟହି ଭରତୁ ଚାର ଚଲେ ତେରହୂତି ॥ 271 ॥
ଦୂତନ୍ହ ଆଇ ଭରତ କି କରନୀ। ଜନକ ସମାଜ ଜଥାମତି ବରନୀ ॥
ସୁନି ଗୁର ପରିଜନ ସଚିଵ ମହୀପତି। ଭେ ସବ ସୋଚ ସନେହଁ ବିକଲ ଅତି ॥
ଧରି ଧୀରଜୁ କରି ଭରତ ବଡ़ଆଈ। ଲିଏ ସୁଭଟ ସାହନୀ ବୋଲାଈ ॥
ଘର ପୁର ଦେସ ରାଖି ରଖଵାରେ। ହଯ ଗଯ ରଥ ବହୁ ଜାନ ସଁଵାରେ ॥
ଦୁଘରୀ ସାଧି ଚଲେ ତତକାଲା। କିଏ ବିଶ୍ରାମୁ ନ ମଗ ମହୀପାଲା ॥
ଭୋରହିଂ ଆଜୁ ନହାଇ ପ୍ରଯାଗା। ଚଲେ ଜମୁନ ଉତରନ ସବୁ ଲାଗା ॥
ଖବରି ଲେନ ହମ ପଠେ ନାଥା। ତିନ୍ହ କହି ଅସ ମହି ନାଯୁ ମାଥା ॥
ସାଥ କିରାତ ଛ ସାତକ ଦୀନ୍ହେ। ମୁନିବର ତୁରତ ବିଦା ଚର କୀନ୍ହେ ॥
ଦୋ. ସୁନତ ଜନକ ଆଗଵନୁ ସବୁ ହରଷେଉ ଅଵଧ ସମାଜୁ।
ରଘୁନନ୍ଦନହି ସକୋଚୁ ବଡ़ ସୋଚ ବିବସ ସୁରରାଜୁ ॥ 272 ॥
ଗରି ଗଲାନି କୁଟିଲ କୈକେଈ। କାହି କହୈ କେହି ଦୂଷନୁ ଦେଈ ॥
ଅସ ମନ ଆନି ମୁଦିତ ନର ନାରୀ। ଭଯୁ ବହୋରି ରହବ ଦିନ ଚାରୀ ॥
ଏହି ପ୍ରକାର ଗତ ବାସର ସୋଊ। ପ୍ରାତ ନହାନ ଲାଗ ସବୁ କୋଊ ॥
କରି ମଜ୍ଜନୁ ପୂଜହିଂ ନର ନାରୀ। ଗନପ ଗୌରି ତିପୁରାରି ତମାରୀ ॥
ରମା ରମନ ପଦ ବନ୍ଦି ବହୋରୀ। ବିନଵହିଂ ଅଞ୍ଜୁଲି ଅଞ୍ଚଲ ଜୋରୀ ॥
ରାଜା ରାମୁ ଜାନକୀ ରାନୀ। ଆନଁଦ ଅଵଧି ଅଵଧ ରଜଧାନୀ ॥
ସୁବସ ବସୁ ଫିରି ସହିତ ସମାଜା। ଭରତହି ରାମୁ କରହୁଁ ଜୁବରାଜା ॥
ଏହି ସୁଖ ସୁଧାଁ ସୀଞ୍ଚୀ ସବ କାହୂ। ଦେଵ ଦେହୁ ଜଗ ଜୀଵନ ଲାହୂ ॥
ଦୋ. ଗୁର ସମାଜ ଭାଇନ୍ହ ସହିତ ରାମ ରାଜୁ ପୁର ହୌ।
ଅଛତ ରାମ ରାଜା ଅଵଧ ମରିଅ ମାଗ ସବୁ କୌ ॥ 273 ॥
ସୁନି ସନେହମଯ ପୁରଜନ ବାନୀ। ନିନ୍ଦହିଂ ଜୋଗ ବିରତି ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ଏହି ବିଧି ନିତ୍ଯକରମ କରି ପୁରଜନ। ରାମହି କରହିଂ ପ୍ରନାମ ପୁଲକି ତନ ॥
ଊଁଚ ନୀଚ ମଧ୍ଯମ ନର ନାରୀ। ଲହହିଂ ଦରସୁ ନିଜ ନିଜ ଅନୁହାରୀ ॥
ସାଵଧାନ ସବହୀ ସନମାନହିଂ। ସକଲ ସରାହତ କୃପାନିଧାନହିମ୍ ॥
ଲରିକାଇହି ତେ ରଘୁବର ବାନୀ। ପାଲତ ନୀତି ପ୍ରୀତି ପହିଚାନୀ ॥
ସୀଲ ସକୋଚ ସିନ୍ଧୁ ରଘୁର୍AU। ସୁମୁଖ ସୁଲୋଚନ ସରଲ ସୁଭ୍AU ॥
କହତ ରାମ ଗୁନ ଗନ ଅନୁରାଗେ। ସବ ନିଜ ଭାଗ ସରାହନ ଲାଗେ ॥
ହମ ସମ ପୁନ୍ଯ ପୁଞ୍ଜ ଜଗ ଥୋରେ। ଜିନ୍ହହି ରାମୁ ଜାନତ କରି ମୋରେ ॥
ଦୋ. ପ୍ରେମ ମଗନ ତେହି ସମଯ ସବ ସୁନି ଆଵତ ମିଥିଲେସୁ।
ସହିତ ସଭା ସମ୍ଭ୍ରମ ଉଠେଉ ରବିକୁଲ କମଲ ଦିନେସୁ ॥ 274 ॥
ଭାଇ ସଚିଵ ଗୁର ପୁରଜନ ସାଥା। ଆଗେଂ ଗଵନୁ କୀନ୍ହ ରଘୁନାଥା ॥
ଗିରିବରୁ ଦୀଖ ଜନକପତି ଜବହୀଂ। କରି ପ୍ରନାମ ରଥ ତ୍ଯାଗେଉ ତବହୀମ୍ ॥
ରାମ ଦରସ ଲାଲସା ଉଛାହୂ। ପଥ ଶ୍ରମ ଲେସୁ କଲେସୁ ନ କାହୂ ॥
ମନ ତହଁ ଜହଁ ରଘୁବର ବୈଦେହୀ। ବିନୁ ମନ ତନ ଦୁଖ ସୁଖ ସୁଧି କେହୀ ॥
ଆଵତ ଜନକୁ ଚଲେ ଏହି ଭାଁତୀ। ସହିତ ସମାଜ ପ୍ରେମ ମତି ମାତୀ ॥
ଆଏ ନିକଟ ଦେଖି ଅନୁରାଗେ। ସାଦର ମିଲନ ପରସପର ଲାଗେ ॥
ଲଗେ ଜନକ ମୁନିଜନ ପଦ ବନ୍ଦନ। ରିଷିନ୍ହ ପ୍ରନାମୁ କୀନ୍ହ ରଘୁନନ୍ଦନ ॥
ଭାଇନ୍ହ ସହିତ ରାମୁ ମିଲି ରାଜହି। ଚଲେ ଲଵାଇ ସମେତ ସମାଜହି ॥
ଦୋ. ଆଶ୍ରମ ସାଗର ସାନ୍ତ ରସ ପୂରନ ପାଵନ ପାଥୁ।
ସେନ ମନହୁଁ କରୁନା ସରିତ ଲିଏଁ ଜାହିଂ ରଘୁନାଥୁ ॥ 275 ॥
ବୋରତି ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ କରାରେ। ବଚନ ସସୋକ ମିଲତ ନଦ ନାରେ ॥
ସୋଚ ଉସାସ ସମୀର ତଂରଗା। ଧୀରଜ ତଟ ତରୁବର କର ଭଙ୍ଗା ॥
ବିଷମ ବିଷାଦ ତୋରାଵତି ଧାରା। ଭଯ ଭ୍ରମ ଭଵଁର ଅବର୍ତ ଅପାରା ॥
କେଵଟ ବୁଧ ବିଦ୍ଯା ବଡ़ଇ ନାଵା। ସକହିଂ ନ ଖେଇ ଐକ ନହିଂ ଆଵା ॥
ବନଚର କୋଲ କିରାତ ବିଚାରେ। ଥକେ ବିଲୋକି ପଥିକ ହିଯଁ ହାରେ ॥
ଆଶ୍ରମ ଉଦଧି ମିଲୀ ଜବ ଜାଈ। ମନହୁଁ ଉଠେଉ ଅମ୍ବୁଧି ଅକୁଲାଈ ॥
ସୋକ ବିକଲ ଦୌ ରାଜ ସମାଜା। ରହା ନ ଗ୍ଯାନୁ ନ ଧୀରଜୁ ଲାଜା ॥
ଭୂପ ରୂପ ଗୁନ ସୀଲ ସରାହୀ। ରୋଵହିଂ ସୋକ ସିନ୍ଧୁ ଅଵଗାହୀ ॥
ଛଂ. ଅଵଗାହି ସୋକ ସମୁଦ୍ର ସୋଚହିଂ ନାରି ନର ବ୍ଯାକୁଲ ମହା।
ଦୈ ଦୋଷ ସକଲ ସରୋଷ ବୋଲହିଂ ବାମ ବିଧି କୀନ୍ହୋ କହା ॥
ସୁର ସିଦ୍ଧ ତାପସ ଜୋଗିଜନ ମୁନି ଦେଖି ଦସା ବିଦେହ କୀ।
ତୁଲସୀ ନ ସମରଥୁ କୌ ଜୋ ତରି ସକୈ ସରିତ ସନେହ କୀ ॥
ସୋ. କିଏ ଅମିତ ଉପଦେସ ଜହଁ ତହଁ ଲୋଗନ୍ହ ମୁନିବରନ୍ହ।
ଧୀରଜୁ ଧରିଅ ନରେସ କହେଉ ବସିଷ୍ଠ ବିଦେହ ସନ ॥ 276 ॥
ଜାସୁ ଗ୍ଯାନୁ ରବି ଭଵ ନିସି ନାସା। ବଚନ କିରନ ମୁନି କମଲ ବିକାସା ॥
ତେହି କି ମୋହ ମମତା ନିଅରାଈ। ଯହ ସିଯ ରାମ ସନେହ ବଡ़ଆଈ ॥
ବିଷୀ ସାଧକ ସିଦ୍ଧ ସଯାନେ। ତ୍ରିବିଧ ଜୀଵ ଜଗ ବେଦ ବଖାନେ ॥
ରାମ ସନେହ ସରସ ମନ ଜାସୂ। ସାଧୁ ସଭାଁ ବଡ़ ଆଦର ତାସୂ ॥
ସୋହ ନ ରାମ ପେମ ବିନୁ ଗ୍ଯାନୂ। କରନଧାର ବିନୁ ଜିମି ଜଲଜାନୂ ॥
ମୁନି ବହୁବିଧି ବିଦେହୁ ସମୁଝାଏ। ରାମଘାଟ ସବ ଲୋଗ ନହାଏ ॥
ସକଲ ସୋକ ସଙ୍କୁଲ ନର ନାରୀ। ସୋ ବାସରୁ ବୀତେଉ ବିନୁ ବାରୀ ॥
ପସୁ ଖଗ ମୃଗନ୍ହ ନ କୀନ୍ହ ଅହାରୂ। ପ୍ରିଯ ପରିଜନ କର କୌନ ବିଚାରୂ ॥
ଦୋ. ଦୌ ସମାଜ ନିମିରାଜୁ ରଘୁରାଜୁ ନହାନେ ପ୍ରାତ।
ବୈଠେ ସବ ବଟ ବିଟପ ତର ମନ ମଲୀନ କୃସ ଗାତ ॥ 277 ॥
ଜେ ମହିସୁର ଦସରଥ ପୁର ବାସୀ। ଜେ ମିଥିଲାପତି ନଗର ନିଵାସୀ ॥
ହଂସ ବଂସ ଗୁର ଜନକ ପୁରୋଧା। ଜିନ୍ହ ଜଗ ମଗୁ ପରମାରଥୁ ସୋଧା ॥
ଲଗେ କହନ ଉପଦେସ ଅନେକା। ସହିତ ଧରମ ନଯ ବିରତି ବିବେକା ॥
କୌସିକ କହି କହି କଥା ପୁରାନୀଂ। ସମୁଝାଈ ସବ ସଭା ସୁବାନୀମ୍ ॥
ତବ ରଘୁନାଥ କୋସିକହି କହେଊ। ନାଥ କାଲି ଜଲ ବିନୁ ସବୁ ରହେଊ ॥
ମୁନି କହ ଉଚିତ କହତ ରଘୁରାଈ। ଗଯୁ ବୀତି ଦିନ ପହର ଅଢ़ଆଈ ॥
ରିଷି ରୁଖ ଲଖି କହ ତେରହୁତିରାଜୂ। ଇହାଁ ଉଚିତ ନହିଂ ଅସନ ଅନାଜୂ ॥
କହା ଭୂପ ଭଲ ସବହି ସୋହାନା। ପାଇ ରଜାଯସୁ ଚଲେ ନହାନା ॥
ଦୋ. ତେହି ଅଵସର ଫଲ ଫୂଲ ଦଲ ମୂଲ ଅନେକ ପ୍ରକାର।
ଲି ଆଏ ବନଚର ବିପୁଲ ଭରି ଭରି କାଁଵରି ଭାର ॥ 278 ॥
କାମଦ ମେ ଗିରି ରାମ ପ୍ରସାଦା। ଅଵଲୋକତ ଅପହରତ ବିଷାଦା ॥
ସର ସରିତା ବନ ଭୂମି ବିଭାଗା। ଜନୁ ଉମଗତ ଆନଁଦ ଅନୁରାଗା ॥
ବେଲି ବିଟପ ସବ ସଫଲ ସଫୂଲା। ବୋଲତ ଖଗ ମୃଗ ଅଲି ଅନୁକୂଲା ॥
ତେହି ଅଵସର ବନ ଅଧିକ ଉଛାହୂ। ତ୍ରିବିଧ ସମୀର ସୁଖଦ ସବ କାହୂ ॥
ଜାଇ ନ ବରନି ମନୋହରତାଈ। ଜନୁ ମହି କରତି ଜନକ ପହୁନାଈ ॥
ତବ ସବ ଲୋଗ ନହାଇ ନହାଈ। ରାମ ଜନକ ମୁନି ଆଯସୁ ପାଈ ॥
ଦେଖି ଦେଖି ତରୁବର ଅନୁରାଗେ। ଜହଁ ତହଁ ପୁରଜନ ଉତରନ ଲାଗେ ॥
ଦଲ ଫଲ ମୂଲ କନ୍ଦ ବିଧି ନାନା। ପାଵନ ସୁନ୍ଦର ସୁଧା ସମାନା ॥
ଦୋ. ସାଦର ସବ କହଁ ରାମଗୁର ପଠେ ଭରି ଭରି ଭାର।
ପୂଜି ପିତର ସୁର ଅତିଥି ଗୁର ଲଗେ କରନ ଫରହାର ॥ 279 ॥
ଏହି ବିଧି ବାସର ବୀତେ ଚାରୀ। ରାମୁ ନିରଖି ନର ନାରି ସୁଖାରୀ ॥
ଦୁହୁ ସମାଜ ଅସି ରୁଚି ମନ ମାହୀଂ। ବିନୁ ସିଯ ରାମ ଫିରବ ଭଲ ନାହୀମ୍ ॥
ସୀତା ରାମ ସଙ୍ଗ ବନବାସୂ। କୋଟି ଅମରପୁର ସରିସ ସୁପାସୂ ॥
ପରିହରି ଲଖନ ରାମୁ ବୈଦେହୀ। ଜେହି ଘରୁ ଭାଵ ବାମ ବିଧି ତେହୀ ॥
ଦାହିନ ଦିଉ ହୋଇ ଜବ ସବହୀ। ରାମ ସମୀପ ବସିଅ ବନ ତବହୀ ॥
ମନ୍ଦାକିନି ମଜ୍ଜନୁ ତିହୁ କାଲା। ରାମ ଦରସୁ ମୁଦ ମଙ୍ଗଲ ମାଲା ॥
ଅଟନୁ ରାମ ଗିରି ବନ ତାପସ ଥଲ। ଅସନୁ ଅମିଅ ସମ କନ୍ଦ ମୂଲ ଫଲ ॥
ସୁଖ ସମେତ ସମ୍ବତ ଦୁଇ ସାତା। ପଲ ସମ ହୋହିଂ ନ ଜନିଅହିଂ ଜାତା ॥
ଦୋ. ଏହି ସୁଖ ଜୋଗ ନ ଲୋଗ ସବ କହହିଂ କହାଁ ଅସ ଭାଗୁ ॥
ସହଜ ସୁଭାଯଁ ସମାଜ ଦୁହୁ ରାମ ଚରନ ଅନୁରାଗୁ ॥ 280 ॥
ଏହି ବିଧି ସକଲ ମନୋରଥ କରହୀଂ। ବଚନ ସପ୍ରେମ ସୁନତ ମନ ହରହୀମ୍ ॥
ସୀଯ ମାତୁ ତେହି ସମଯ ପଠାଈଂ। ଦାସୀଂ ଦେଖି ସୁଅଵସରୁ ଆଈମ୍ ॥
ସାଵକାସ ସୁନି ସବ ସିଯ ସାସୂ। ଆଯୁ ଜନକରାଜ ରନିଵାସୂ ॥
କୌସଲ୍ଯାଁ ସାଦର ସନମାନୀ। ଆସନ ଦିଏ ସମଯ ସମ ଆନୀ ॥
ସୀଲୁ ସନେହ ସକଲ ଦୁହୁ ଓରା। ଦ୍ରଵହିଂ ଦେଖି ସୁନି କୁଲିସ କଠୋରା ॥
ପୁଲକ ସିଥିଲ ତନ ବାରି ବିଲୋଚନ। ମହି ନଖ ଲିଖନ ଲଗୀଂ ସବ ସୋଚନ ॥
ସବ ସିଯ ରାମ ପ୍ରୀତି କି ସି ମୂରତୀ। ଜନୁ କରୁନା ବହୁ ବେଷ ବିସୂରତି ॥
ସୀଯ ମାତୁ କହ ବିଧି ବୁଧି ବାଁକୀ। ଜୋ ପଯ ଫେନୁ ଫୋର ପବି ଟାଁକୀ ॥
ଦୋ. ସୁନିଅ ସୁଧା ଦେଖିଅହିଂ ଗରଲ ସବ କରତୂତି କରାଲ।
ଜହଁ ତହଁ କାକ ଉଲୂକ ବକ ମାନସ ସକୃତ ମରାଲ ॥ 281 ॥
ସୁନି ସସୋଚ କହ ଦେବି ସୁମିତ୍ରା। ବିଧି ଗତି ବଡ़ଇ ବିପରୀତ ବିଚିତ୍ରା ॥
ଜୋ ସୃଜି ପାଲି ହରି ବହୋରୀ। ବାଲ କେଲି ସମ ବିଧି ମତି ଭୋରୀ ॥
କୌସଲ୍ଯା କହ ଦୋସୁ ନ କାହୂ। କରମ ବିବସ ଦୁଖ ସୁଖ ଛତି ଲାହୂ ॥
କଠିନ କରମ ଗତି ଜାନ ବିଧାତା। ଜୋ ସୁଭ ଅସୁଭ ସକଲ ଫଲ ଦାତା ॥
ଈସ ରଜାଇ ସୀସ ସବହୀ କେଂ। ଉତପତି ଥିତି ଲଯ ବିଷହୁ ଅମୀ କେମ୍ ॥
ଦେବି ମୋହ ବସ ସୋଚିଅ ବାଦୀ। ବିଧି ପ୍ରପଞ୍ଚୁ ଅସ ଅଚଲ ଅନାଦୀ ॥
ଭୂପତି ଜିଅବ ମରବ ଉର ଆନୀ। ସୋଚିଅ ସଖି ଲଖି ନିଜ ହିତ ହାନୀ ॥
ସୀଯ ମାତୁ କହ ସତ୍ଯ ସୁବାନୀ। ସୁକୃତୀ ଅଵଧି ଅଵଧପତି ରାନୀ ॥
ଦୋ. ଲଖନୁ ରାମ ସିଯ ଜାହୁଁ ବନ ଭଲ ପରିନାମ ନ ପୋଚୁ।
ଗହବରି ହିଯଁ କହ କୌସିଲା ମୋହି ଭରତ କର ସୋଚୁ ॥ 282 ॥
ଈସ ପ୍ରସାଦ ଅସୀସ ତୁମ୍ହାରୀ। ସୁତ ସୁତବଧୂ ଦେଵସରି ବାରୀ ॥
ରାମ ସପଥ ମୈଂ କୀନ୍ହ ନ କ୍AU। ସୋ କରି କହୁଁ ସଖୀ ସତି ଭ୍AU ॥
ଭରତ ସୀଲ ଗୁନ ବିନଯ ବଡ़ଆଈ। ଭାଯପ ଭଗତି ଭରୋସ ଭଲାଈ ॥
କହତ ସାରଦହୁ କର ମତି ହୀଚେ। ସାଗର ସୀପ କି ଜାହିଂ ଉଲୀଚେ ॥
ଜାନୁଁ ସଦା ଭରତ କୁଲଦୀପା। ବାର ବାର ମୋହି କହେଉ ମହୀପା ॥
କସେଂ କନକୁ ମନି ପାରିଖି ପାଏଁ। ପୁରୁଷ ପରିଖିଅହିଂ ସମଯଁ ସୁଭାଏଁ।
ଅନୁଚିତ ଆଜୁ କହବ ଅସ ମୋରା। ସୋକ ସନେହଁ ସଯାନପ ଥୋରା ॥
ସୁନି ସୁରସରି ସମ ପାଵନି ବାନୀ। ଭୀଂ ସନେହ ବିକଲ ସବ ରାନୀ ॥
ଦୋ. କୌସଲ୍ଯା କହ ଧୀର ଧରି ସୁନହୁ ଦେବି ମିଥିଲେସି।
କୋ ବିବେକନିଧି ବଲ୍ଲଭହି ତୁମ୍ହହି ସକି ଉପଦେସି ॥ 283 ॥
ରାନି ରାଯ ସନ ଅଵସରୁ ପାଈ। ଅପନୀ ଭାଁତି କହବ ସମୁଝାଈ ॥
ରଖିଅହିଂ ଲଖନୁ ଭରତୁ ଗବନହିଂ ବନ। ଜୌଂ ଯହ ମତ ମାନୈ ମହୀପ ମନ ॥
ତୌ ଭଲ ଜତନୁ କରବ ସୁବିଚାରୀ। ମୋରେଂ ସୌଚୁ ଭରତ କର ଭାରୀ ॥
ଗୂଢ़ ସନେହ ଭରତ ମନ ମାହୀ। ରହେଂ ନୀକ ମୋହି ଲାଗତ ନାହୀମ୍ ॥
ଲଖି ସୁଭାଉ ସୁନି ସରଲ ସୁବାନୀ। ସବ ଭି ମଗନ କରୁନ ରସ ରାନୀ ॥
ନଭ ପ୍ରସୂନ ଝରି ଧନ୍ଯ ଧନ୍ଯ ଧୁନି। ସିଥିଲ ସନେହଁ ସିଦ୍ଧ ଜୋଗୀ ମୁନି ॥
ସବୁ ରନିଵାସୁ ବିଥକି ଲଖି ରହେଊ। ତବ ଧରି ଧୀର ସୁମିତ୍ରାଁ କହେଊ ॥
ଦେବି ଦଣ୍ଡ ଜୁଗ ଜାମିନି ବୀତୀ। ରାମ ମାତୁ ସୁନୀ ଉଠୀ ସପ୍ରୀତୀ ॥
ଦୋ. ବେଗି ପାଉ ଧାରିଅ ଥଲହି କହ ସନେହଁ ସତିଭାଯ।
ହମରେଂ ତୌ ଅବ ଈସ ଗତି କେ ମିଥିଲେସ ସହାଯ ॥ 284 ॥
ଲଖି ସନେହ ସୁନି ବଚନ ବିନୀତା। ଜନକପ୍ରିଯା ଗହ ପାଯ ପୁନୀତା ॥
ଦେବି ଉଚିତ ଅସି ବିନଯ ତୁମ୍ହାରୀ। ଦସରଥ ଘରିନି ରାମ ମହତାରୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ଅପନେ ନୀଚହୁ ଆଦରହୀଂ। ଅଗିନି ଧୂମ ଗିରି ସିର ତିନୁ ଧରହୀମ୍ ॥
ସେଵକୁ ରାଉ କରମ ମନ ବାନୀ। ସଦା ସହାଯ ମହେସୁ ଭଵାନୀ ॥
ରୁରେ ଅଙ୍ଗ ଜୋଗୁ ଜଗ କୋ ହୈ। ଦୀପ ସହାଯ କି ଦିନକର ସୋହୈ ॥
ରାମୁ ଜାଇ ବନୁ କରି ସୁର କାଜୂ। ଅଚଲ ଅଵଧପୁର କରିହହିଂ ରାଜୂ ॥
ଅମର ନାଗ ନର ରାମ ବାହୁବଲ। ସୁଖ ବସିହହିଂ ଅପନେଂ ଅପନେ ଥଲ ॥
ଯହ ସବ ଜାଗବଲିକ କହି ରାଖା। ଦେବି ନ ହୋଇ ମୁଧା ମୁନି ଭାଷା ॥
ଦୋ. ଅସ କହି ପଗ ପରି ପେମ ଅତି ସିଯ ହିତ ବିନଯ ସୁନାଇ ॥
ସିଯ ସମେତ ସିଯମାତୁ ତବ ଚଲୀ ସୁଆଯସୁ ପାଇ ॥ 285 ॥
ପ୍ରିଯ ପରିଜନହି ମିଲୀ ବୈଦେହୀ। ଜୋ ଜେହି ଜୋଗୁ ଭାଁତି ତେହି ତେହୀ ॥
ତାପସ ବେଷ ଜାନକୀ ଦେଖୀ। ଭା ସବୁ ବିକଲ ବିଷାଦ ବିସେଷୀ ॥
ଜନକ ରାମ ଗୁର ଆଯସୁ ପାଈ। ଚଲେ ଥଲହି ସିଯ ଦେଖୀ ଆଈ ॥
ଲୀନ୍ହି ଲାଇ ଉର ଜନକ ଜାନକୀ। ପାହୁନ ପାଵନ ପେମ ପ୍ରାନ କୀ ॥
ଉର ଉମଗେଉ ଅମ୍ବୁଧି ଅନୁରାଗୂ। ଭଯୁ ଭୂପ ମନୁ ମନହୁଁ ପଯାଗୂ ॥
ସିଯ ସନେହ ବଟୁ ବାଢ़ତ ଜୋହା। ତା ପର ରାମ ପେମ ସିସୁ ସୋହା ॥
ଚିରଜୀଵୀ ମୁନି ଗ୍ଯାନ ବିକଲ ଜନୁ। ବୂଡ़ତ ଲହେଉ ବାଲ ଅଵଲମ୍ବନୁ ॥
ମୋହ ମଗନ ମତି ନହିଂ ବିଦେହ କୀ। ମହିମା ସିଯ ରଘୁବର ସନେହ କୀ ॥
ଦୋ. ସିଯ ପିତୁ ମାତୁ ସନେହ ବସ ବିକଲ ନ ସକୀ ସଁଭାରି।
ଧରନିସୁତାଁ ଧୀରଜୁ ଧରେଉ ସମୁ ସୁଧରମୁ ବିଚାରି ॥ 286 ॥
ତାପସ ବେଷ ଜନକ ସିଯ ଦେଖୀ। ଭଯୁ ପେମୁ ପରିତୋଷୁ ବିସେଷୀ ॥
ପୁତ୍ରି ପଵିତ୍ର କିଏ କୁଲ ଦୋଊ। ସୁଜସ ଧଵଲ ଜଗୁ କହ ସବୁ କୋଊ ॥
ଜିତି ସୁରସରି କୀରତି ସରି ତୋରୀ। ଗଵନୁ କୀନ୍ହ ବିଧି ଅଣ୍ଡ କରୋରୀ ॥
ଗଙ୍ଗ ଅଵନି ଥଲ ତୀନି ବଡ़ଏରେ। ଏହିଂ କିଏ ସାଧୁ ସମାଜ ଘନେରେ ॥
ପିତୁ କହ ସତ୍ଯ ସନେହଁ ସୁବାନୀ। ସୀଯ ସକୁଚ ମହୁଁ ମନହୁଁ ସମାନୀ ॥
ପୁନି ପିତୁ ମାତୁ ଲୀନ୍ହ ଉର ଲାଈ। ସିଖ ଆସିଷ ହିତ ଦୀନ୍ହି ସୁହାଈ ॥
କହତି ନ ସୀଯ ସକୁଚି ମନ ମାହୀଂ। ଇହାଁ ବସବ ରଜନୀଂ ଭଲ ନାହୀମ୍ ॥
ଲଖି ରୁଖ ରାନି ଜନାଯୁ ର୍AU। ହୃଦଯଁ ସରାହତ ସୀଲୁ ସୁଭ୍AU ॥
ଦୋ. ବାର ବାର ମିଲି ଭେଣ୍ଟ ସିଯ ବିଦା କୀନ୍ହ ସନମାନି।
କହୀ ସମଯ ସିର ଭରତ ଗତି ରାନି ସୁବାନି ସଯାନି ॥ 287 ॥
ସୁନି ଭୂପାଲ ଭରତ ବ୍ଯଵହାରୂ। ସୋନ ସୁଗନ୍ଧ ସୁଧା ସସି ସାରୂ ॥
ମୂଦେ ସଜଲ ନଯନ ପୁଲକେ ତନ। ସୁଜସୁ ସରାହନ ଲଗେ ମୁଦିତ ମନ ॥
ସାଵଧାନ ସୁନୁ ସୁମୁଖି ସୁଲୋଚନି। ଭରତ କଥା ଭଵ ବନ୍ଧ ବିମୋଚନି ॥
ଧରମ ରାଜନଯ ବ୍ରହ୍ମବିଚାରୂ। ଇହାଁ ଜଥାମତି ମୋର ପ୍ରଚାରୂ ॥
ସୋ ମତି ମୋରି ଭରତ ମହିମାହୀ। କହୈ କାହ ଛଲି ଛୁଅତି ନ ଛାଁହୀ ॥
ବିଧି ଗନପତି ଅହିପତି ସିଵ ସାରଦ। କବି କୋବିଦ ବୁଧ ବୁଦ୍ଧି ବିସାରଦ ॥
ଭରତ ଚରିତ କୀରତି କରତୂତୀ। ଧରମ ସୀଲ ଗୁନ ବିମଲ ବିଭୂତୀ ॥
ସମୁଝତ ସୁନତ ସୁଖଦ ସବ କାହୂ। ସୁଚି ସୁରସରି ରୁଚି ନିଦର ସୁଧାହୂ ॥
ଦୋ. ନିରଵଧି ଗୁନ ନିରୁପମ ପୁରୁଷୁ ଭରତୁ ଭରତ ସମ ଜାନି।
କହିଅ ସୁମେରୁ କି ସେର ସମ କବିକୁଲ ମତି ସକୁଚାନି ॥ 288 ॥
ଅଗମ ସବହି ବରନତ ବରବରନୀ। ଜିମି ଜଲହୀନ ମୀନ ଗମୁ ଧରନୀ ॥
ଭରତ ଅମିତ ମହିମା ସୁନୁ ରାନୀ। ଜାନହିଂ ରାମୁ ନ ସକହିଂ ବଖାନୀ ॥
ବରନି ସପ୍ରେମ ଭରତ ଅନୁଭ୍AU। ତିଯ ଜିଯ କୀ ରୁଚି ଲଖି କହ ର୍AU ॥
ବହୁରହିଂ ଲଖନୁ ଭରତୁ ବନ ଜାହୀଂ। ସବ କର ଭଲ ସବ କେ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ଦେବି ପରନ୍ତୁ ଭରତ ରଘୁବର କୀ। ପ୍ରୀତି ପ୍ରତୀତି ଜାଇ ନହିଂ ତରକୀ ॥
ଭରତୁ ଅଵଧି ସନେହ ମମତା କୀ। ଜଦ୍ଯପି ରାମୁ ସୀମ ସମତା କୀ ॥
ପରମାରଥ ସ୍ଵାରଥ ସୁଖ ସାରେ। ଭରତ ନ ସପନେହୁଁ ମନହୁଁ ନିହାରେ ॥
ସାଧନ ସିଦ୍ଧ ରାମ ପଗ ନେହୂ ॥ ମୋହି ଲଖି ପରତ ଭରତ ମତ ଏହୂ ॥
ଦୋ. ଭୋରେହୁଁ ଭରତ ନ ପେଲିହହିଂ ମନସହୁଁ ରାମ ରଜାଇ।
କରିଅ ନ ସୋଚୁ ସନେହ ବସ କହେଉ ଭୂପ ବିଲଖାଇ ॥ 289 ॥
ରାମ ଭରତ ଗୁନ ଗନତ ସପ୍ରୀତୀ। ନିସି ଦମ୍ପତିହି ପଲକ ସମ ବୀତୀ ॥
ରାଜ ସମାଜ ପ୍ରାତ ଜୁଗ ଜାଗେ। ନ୍ହାଇ ନ୍ହାଇ ସୁର ପୂଜନ ଲାଗେ ॥
ଗେ ନହାଇ ଗୁର ପହୀଂ ରଘୁରାଈ। ବନ୍ଦି ଚରନ ବୋଲେ ରୁଖ ପାଈ ॥
ନାଥ ଭରତୁ ପୁରଜନ ମହତାରୀ। ସୋକ ବିକଲ ବନବାସ ଦୁଖାରୀ ॥
ସହିତ ସମାଜ ରାଉ ମିଥିଲେସୂ। ବହୁତ ଦିଵସ ଭେ ସହତ କଲେସୂ ॥
ଉଚିତ ହୋଇ ସୋଇ କୀଜିଅ ନାଥା। ହିତ ସବହୀ କର ରୌରେଂ ହାଥା ॥
ଅସ କହି ଅତି ସକୁଚେ ରଘୁର୍AU। ମୁନି ପୁଲକେ ଲଖି ସୀଲୁ ସୁଭ୍AU ॥
ତୁମ୍ହ ବିନୁ ରାମ ସକଲ ସୁଖ ସାଜା। ନରକ ସରିସ ଦୁହୁ ରାଜ ସମାଜା ॥
ଦୋ. ପ୍ରାନ ପ୍ରାନ କେ ଜୀଵ କେ ଜିଵ ସୁଖ କେ ସୁଖ ରାମ।
ତୁମ୍ହ ତଜି ତାତ ସୋହାତ ଗୃହ ଜିନ୍ହହି ତିନ୍ହହିଂ ବିଧି ବାମ ॥ 290 ॥
ସୋ ସୁଖୁ କରମୁ ଧରମୁ ଜରି ଜ୍AU। ଜହଁ ନ ରାମ ପଦ ପଙ୍କଜ ଭ୍AU ॥
ଜୋଗୁ କୁଜୋଗୁ ଗ୍ଯାନୁ ଅଗ୍ଯାନୂ। ଜହଁ ନହିଂ ରାମ ପେମ ପରଧାନୂ ॥
ତୁମ୍ହ ବିନୁ ଦୁଖୀ ସୁଖୀ ତୁମ୍ହ ତେହୀଂ। ତୁମ୍ହ ଜାନହୁ ଜିଯ ଜୋ ଜେହି କେହୀମ୍ ॥
ରାଉର ଆଯସୁ ସିର ସବହୀ କେଂ। ବିଦିତ କୃପାଲହି ଗତି ସବ ନୀକେମ୍ ॥
ଆପୁ ଆଶ୍ରମହି ଧାରିଅ ପ୍AU। ଭଯୁ ସନେହ ସିଥିଲ ମୁନିର୍AU ॥
କରି ପ୍ରନାମ ତବ ରାମୁ ସିଧାଏ। ରିଷି ଧରି ଧୀର ଜନକ ପହିଂ ଆଏ ॥
ରାମ ବଚନ ଗୁରୁ ନୃପହି ସୁନାଏ। ସୀଲ ସନେହ ସୁଭାଯଁ ସୁହାଏ ॥
ମହାରାଜ ଅବ କୀଜିଅ ସୋଈ। ସବ କର ଧରମ ସହିତ ହିତ ହୋଈ।
ଦୋ. ଗ୍ଯାନ ନିଧାନ ସୁଜାନ ସୁଚି ଧରମ ଧୀର ନରପାଲ।
ତୁମ୍ହ ବିନୁ ଅସମଞ୍ଜସ ସମନ କୋ ସମରଥ ଏହି କାଲ ॥ 291 ॥
ସୁନି ମୁନି ବଚନ ଜନକ ଅନୁରାଗେ। ଲଖି ଗତି ଗ୍ଯାନୁ ବିରାଗୁ ବିରାଗେ ॥
ସିଥିଲ ସନେହଁ ଗୁନତ ମନ ମାହୀଂ। ଆଏ ଇହାଁ କୀନ୍ହ ଭଲ ନାହୀ ॥
ରାମହି ରାଯଁ କହେଉ ବନ ଜାନା। କୀନ୍ହ ଆପୁ ପ୍ରିଯ ପ୍ରେମ ପ୍ରଵାନା ॥
ହମ ଅବ ବନ ତେଂ ବନହି ପଠାଈ। ପ୍ରମୁଦିତ ଫିରବ ବିବେକ ବଡ़ଆଈ ॥
ତାପସ ମୁନି ମହିସୁର ସୁନି ଦେଖୀ। ଭେ ପ୍ରେମ ବସ ବିକଲ ବିସେଷୀ ॥
ସମୁ ସମୁଝି ଧରି ଧୀରଜୁ ରାଜା। ଚଲେ ଭରତ ପହିଂ ସହିତ ସମାଜା ॥
ଭରତ ଆଇ ଆଗେଂ ଭି ଲୀନ୍ହେ। ଅଵସର ସରିସ ସୁଆସନ ଦୀନ୍ହେ ॥
ତାତ ଭରତ କହ ତେରହୁତି ର୍AU। ତୁମ୍ହହି ବିଦିତ ରଘୁବୀର ସୁଭ୍AU ॥
ଦୋ. ରାମ ସତ୍ଯବ୍ରତ ଧରମ ରତ ସବ କର ସୀଲୁ ସନେହୁ ॥
ସଙ୍କଟ ସହତ ସକୋଚ ବସ କହିଅ ଜୋ ଆଯସୁ ଦେହୁ ॥ 292 ॥
ସୁନି ତନ ପୁଲକି ନଯନ ଭରି ବାରୀ। ବୋଲେ ଭରତୁ ଧୀର ଧରି ଭାରୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ପ୍ରିଯ ପୂଜ୍ଯ ପିତା ସମ ଆପୂ। କୁଲଗୁରୁ ସମ ହିତ ମାଯ ନ ବାପୂ ॥
କୌସିକାଦି ମୁନି ସଚିଵ ସମାଜୂ। ଗ୍ଯାନ ଅମ୍ବୁନିଧି ଆପୁନୁ ଆଜୂ ॥
ସିସୁ ସେଵକ ଆଯସୁ ଅନୁଗାମୀ। ଜାନି ମୋହି ସିଖ ଦେଇଅ ସ୍ଵାମୀ ॥
ଏହିଂ ସମାଜ ଥଲ ବୂଝବ ରାଉର। ମୌନ ମଲିନ ମୈଂ ବୋଲବ ବାଉର ॥
ଛୋଟେ ବଦନ କହୁଁ ବଡ़ଇ ବାତା। ଛମବ ତାତ ଲଖି ବାମ ବିଧାତା ॥
ଆଗମ ନିଗମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁରାନା। ସେଵାଧରମୁ କଠିନ ଜଗୁ ଜାନା ॥
ସ୍ଵାମି ଧରମ ସ୍ଵାରଥହି ବିରୋଧୂ। ବୈରୁ ଅନ୍ଧ ପ୍ରେମହି ନ ପ୍ରବୋଧୂ ॥
ଦୋ. ରାଖି ରାମ ରୁଖ ଧରମୁ ବ୍ରତୁ ପରାଧୀନ ମୋହି ଜାନି।
ସବ କେଂ ସମ୍ମତ ସର୍ବ ହିତ କରିଅ ପେମୁ ପହିଚାନି ॥ 293 ॥
ଭରତ ବଚନ ସୁନି ଦେଖି ସୁଭ୍AU। ସହିତ ସମାଜ ସରାହତ ର୍AU ॥
ସୁଗମ ଅଗମ ମୃଦୁ ମଞ୍ଜୁ କଠୋରେ। ଅରଥୁ ଅମିତ ଅତି ଆଖର ଥୋରେ ॥
ଜ୍ଯୌ ମୁଖ ମୁକୁର ମୁକୁରୁ ନିଜ ପାନୀ। ଗହି ନ ଜାଇ ଅସ ଅଦଭୁତ ବାନୀ ॥
ଭୂପ ଭରତ ମୁନି ସହିତ ସମାଜୂ। ଗେ ଜହଁ ବିବୁଧ କୁମୁଦ ଦ୍ଵିଜରାଜୂ ॥
ସୁନି ସୁଧି ସୋଚ ବିକଲ ସବ ଲୋଗା। ମନହୁଁ ମୀନଗନ ନଵ ଜଲ ଜୋଗା ॥
ଦେଵଁ ପ୍ରଥମ କୁଲଗୁର ଗତି ଦେଖୀ। ନିରଖି ବିଦେହ ସନେହ ବିସେଷୀ ॥
ରାମ ଭଗତିମଯ ଭରତୁ ନିହାରେ। ସୁର ସ୍ଵାରଥୀ ହହରି ହିଯଁ ହାରେ ॥
ସବ କୌ ରାମ ପେମମଯ ପେଖା। ଭୁ ଅଲେଖ ସୋଚ ବସ ଲେଖା ॥
ଦୋ. ରାମୁ ସନେହ ସକୋଚ ବସ କହ ସସୋଚ ସୁରରାଜ।
ରଚହୁ ପ୍ରପଞ୍ଚହି ପଞ୍ଚ ମିଲି ନାହିଂ ତ ଭଯୁ ଅକାଜୁ ॥ 294 ॥
ସୁରନ୍ହ ସୁମିରି ସାରଦା ସରାହୀ। ଦେବି ଦେଵ ସରନାଗତ ପାହୀ ॥
ଫେରି ଭରତ ମତି କରି ନିଜ ମାଯା। ପାଲୁ ବିବୁଧ କୁଲ କରି ଛଲ ଛାଯା ॥
ବିବୁଧ ବିନଯ ସୁନି ଦେବି ସଯାନୀ। ବୋଲୀ ସୁର ସ୍ଵାରଥ ଜଡ़ ଜାନୀ ॥
ମୋ ସନ କହହୁ ଭରତ ମତି ଫେରୂ। ଲୋଚନ ସହସ ନ ସୂଝ ସୁମେରୂ ॥
ବିଧି ହରି ହର ମାଯା ବଡ़ଇ ଭାରୀ। ସୌ ନ ଭରତ ମତି ସକି ନିହାରୀ ॥
ସୋ ମତି ମୋହି କହତ କରୁ ଭୋରୀ। ଚନ୍ଦିନି କର କି ଚଣ୍ଡକର ଚୋରୀ ॥
ଭରତ ହୃଦଯଁ ସିଯ ରାମ ନିଵାସୂ। ତହଁ କି ତିମିର ଜହଁ ତରନି ପ୍ରକାସୂ ॥
ଅସ କହି ସାରଦ ଗି ବିଧି ଲୋକା। ବିବୁଧ ବିକଲ ନିସି ମାନହୁଁ କୋକା ॥
ଦୋ. ସୁର ସ୍ଵାରଥୀ ମଲୀନ ମନ କୀନ୍ହ କୁମନ୍ତ୍ର କୁଠାଟୁ ॥
ରଚି ପ୍ରପଞ୍ଚ ମାଯା ପ୍ରବଲ ଭଯ ଭ୍ରମ ଅରତି ଉଚାଟୁ ॥ 295 ॥
କରି କୁଚାଲି ସୋଚତ ସୁରରାଜୂ। ଭରତ ହାଥ ସବୁ କାଜୁ ଅକାଜୂ ॥
ଗେ ଜନକୁ ରଘୁନାଥ ସମୀପା। ସନମାନେ ସବ ରବିକୁଲ ଦୀପା ॥
ସମଯ ସମାଜ ଧରମ ଅବିରୋଧା। ବୋଲେ ତବ ରଘୁବଂସ ପୁରୋଧା ॥
ଜନକ ଭରତ ସମ୍ବାଦୁ ସୁନାଈ। ଭରତ କହାଉତି କହୀ ସୁହାଈ ॥
ତାତ ରାମ ଜସ ଆଯସୁ ଦେହୂ। ସୋ ସବୁ କରୈ ମୋର ମତ ଏହୂ ॥
ସୁନି ରଘୁନାଥ ଜୋରି ଜୁଗ ପାନୀ। ବୋଲେ ସତ୍ଯ ସରଲ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ବିଦ୍ଯମାନ ଆପୁନି ମିଥିଲେସୂ। ମୋର କହବ ସବ ଭାଁତି ଭଦେସୂ ॥
ରାଉର ରାଯ ରଜାଯସୁ ହୋଈ। ରାଉରି ସପଥ ସହୀ ସିର ସୋଈ ॥
ଦୋ. ରାମ ସପଥ ସୁନି ମୁନି ଜନକୁ ସକୁଚେ ସଭା ସମେତ।
ସକଲ ବିଲୋକତ ଭରତ ମୁଖୁ ବନି ନ ଉତରୁ ଦେତ ॥ 296 ॥
ସଭା ସକୁଚ ବସ ଭରତ ନିହାରୀ। ରାମବନ୍ଧୁ ଧରି ଧୀରଜୁ ଭାରୀ ॥
କୁସମୁ ଦେଖି ସନେହୁ ସଁଭାରା। ବଢ़ତ ବିନ୍ଧି ଜିମି ଘଟଜ ନିଵାରା ॥
ସୋକ କନକଲୋଚନ ମତି ଛୋନୀ। ହରୀ ବିମଲ ଗୁନ ଗନ ଜଗଜୋନୀ ॥
ଭରତ ବିବେକ ବରାହଁ ବିସାଲା। ଅନାଯାସ ଉଧରୀ ତେହି କାଲା ॥
କରି ପ୍ରନାମୁ ସବ କହଁ କର ଜୋରେ। ରାମୁ ରାଉ ଗୁର ସାଧୁ ନିହୋରେ ॥
ଛମବ ଆଜୁ ଅତି ଅନୁଚିତ ମୋରା। କହୁଁ ବଦନ ମୃଦୁ ବଚନ କଠୋରା ॥
ହିଯଁ ସୁମିରୀ ସାରଦା ସୁହାଈ। ମାନସ ତେଂ ମୁଖ ପଙ୍କଜ ଆଈ ॥
ବିମଲ ବିବେକ ଧରମ ନଯ ସାଲୀ। ଭରତ ଭାରତୀ ମଞ୍ଜୁ ମରାଲୀ ॥
ଦୋ. ନିରଖି ବିବେକ ବିଲୋଚନନ୍ହି ସିଥିଲ ସନେହଁ ସମାଜୁ।
କରି ପ୍ରନାମୁ ବୋଲେ ଭରତୁ ସୁମିରି ସୀଯ ରଘୁରାଜୁ ॥ 297 ॥
ପ୍ରଭୁ ପିତୁ ମାତୁ ସୁହ୍ରଦ ଗୁର ସ୍ଵାମୀ। ପୂଜ୍ଯ ପରମ ହିତ ଅତଂରଜାମୀ ॥
ସରଲ ସୁସାହିବୁ ସୀଲ ନିଧାନୂ। ପ୍ରନତପାଲ ସର୍ବଗ୍ଯ ସୁଜାନୂ ॥
ସମରଥ ସରନାଗତ ହିତକାରୀ। ଗୁନଗାହକୁ ଅଵଗୁନ ଅଘ ହାରୀ ॥
ସ୍ଵାମି ଗୋସାଁଇହି ସରିସ ଗୋସାଈ। ମୋହି ସମାନ ମୈଂ ସାଇଁ ଦୋହାଈ ॥
ପ୍ରଭୁ ପିତୁ ବଚନ ମୋହ ବସ ପେଲୀ। ଆଯୁଁ ଇହାଁ ସମାଜୁ ସକେଲୀ ॥
ଜଗ ଭଲ ପୋଚ ଊଁଚ ଅରୁ ନୀଚୂ। ଅମିଅ ଅମରପଦ ମାହୁରୁ ମୀଚୂ ॥
ରାମ ରଜାଇ ମେଟ ମନ ମାହୀଂ। ଦେଖା ସୁନା କତହୁଁ କୌ ନାହୀମ୍ ॥
ସୋ ମୈଂ ସବ ବିଧି କୀନ୍ହି ଢିଠାଈ। ପ୍ରଭୁ ମାନୀ ସନେହ ସେଵକାଈ ॥
ଦୋ. କୃପାଁ ଭଲାଈ ଆପନୀ ନାଥ କୀନ୍ହ ଭଲ ମୋର।
ଦୂଷନ ଭେ ଭୂଷନ ସରିସ ସୁଜସୁ ଚାରୁ ଚହୁ ଓର ॥ 298 ॥
ରାଉରି ରୀତି ସୁବାନି ବଡ़ଆଈ। ଜଗତ ବିଦିତ ନିଗମାଗମ ଗାଈ ॥
କୂର କୁଟିଲ ଖଲ କୁମତି କଲଙ୍କୀ। ନୀଚ ନିସୀଲ ନିରୀସ ନିସଙ୍କୀ ॥
ତେଉ ସୁନି ସରନ ସାମୁହେଂ ଆଏ। ସକୃତ ପ୍ରନାମୁ କିହେଂ ଅପନାଏ ॥
ଦେଖି ଦୋଷ କବହୁଁ ନ ଉର ଆନେ। ସୁନି ଗୁନ ସାଧୁ ସମାଜ ବଖାନେ ॥
କୋ ସାହିବ ସେଵକହି ନେଵାଜୀ। ଆପୁ ସମାଜ ସାଜ ସବ ସାଜୀ ॥
ନିଜ କରତୂତି ନ ସମୁଝିଅ ସପନେଂ। ସେଵକ ସକୁଚ ସୋଚୁ ଉର ଅପନେମ୍ ॥
ସୋ ଗୋସାଇଁ ନହି ଦୂସର କୋପୀ। ଭୁଜା ଉଠାଇ କହୁଁ ପନ ରୋପୀ ॥
ପସୁ ନାଚତ ସୁକ ପାଠ ପ୍ରବୀନା। ଗୁନ ଗତି ନଟ ପାଠକ ଆଧୀନା ॥
ଦୋ. ଯୋଂ ସୁଧାରି ସନମାନି ଜନ କିଏ ସାଧୁ ସିରମୋର।
କୋ କୃପାଲ ବିନୁ ପାଲିହୈ ବିରିଦାଵଲି ବରଜୋର ॥ 299 ॥
ସୋକ ସନେହଁ କି ବାଲ ସୁଭାଏଁ। ଆଯୁଁ ଲାଇ ରଜାଯସୁ ବାଏଁ ॥
ତବହୁଁ କୃପାଲ ହେରି ନିଜ ଓରା। ସବହି ଭାଁତି ଭଲ ମାନେଉ ମୋରା ॥
ଦେଖେଉଁ ପାଯ ସୁମଙ୍ଗଲ ମୂଲା। ଜାନେଉଁ ସ୍ଵାମି ସହଜ ଅନୁକୂଲା ॥
ବଡ़ଏଂ ସମାଜ ବିଲୋକେଉଁ ଭାଗୂ। ବଡ़ଈଂ ଚୂକ ସାହିବ ଅନୁରାଗୂ ॥
କୃପା ଅନୁଗ୍ରହ ଅଙ୍ଗୁ ଅଘାଈ। କୀନ୍ହି କୃପାନିଧି ସବ ଅଧିକାଈ ॥
ରାଖା ମୋର ଦୁଲାର ଗୋସାଈଂ। ଅପନେଂ ସୀଲ ସୁଭାଯଁ ଭଲାଈମ୍ ॥
ନାଥ ନିପଟ ମୈଂ କୀନ୍ହି ଢିଠାଈ। ସ୍ଵାମି ସମାଜ ସକୋଚ ବିହାଈ ॥
ଅବିନଯ ବିନଯ ଜଥାରୁଚି ବାନୀ। ଛମିହି ଦେଉ ଅତି ଆରତି ଜାନୀ ॥
ଦୋ. ସୁହ୍ରଦ ସୁଜାନ ସୁସାହିବହି ବହୁତ କହବ ବଡ़ଇ ଖୋରି।
ଆଯସୁ ଦେଇଅ ଦେଵ ଅବ ସବି ସୁଧାରୀ ମୋରି ॥ 300 ॥
ପ୍ରଭୁ ପଦ ପଦୁମ ପରାଗ ଦୋହାଈ। ସତ୍ଯ ସୁକୃତ ସୁଖ ସୀଵଁ ସୁହାଈ ॥
ସୋ କରି କହୁଁ ହିଏ ଅପନେ କୀ। ରୁଚି ଜାଗତ ସୋଵତ ସପନେ କୀ ॥
ସହଜ ସନେହଁ ସ୍ଵାମି ସେଵକାଈ। ସ୍ଵାରଥ ଛଲ ଫଲ ଚାରି ବିହାଈ ॥
ଅଗ୍ଯା ସମ ନ ସୁସାହିବ ସେଵା। ସୋ ପ୍ରସାଦୁ ଜନ ପାଵୈ ଦେଵା ॥
ଅସ କହି ପ୍ରେମ ବିବସ ଭେ ଭାରୀ। ପୁଲକ ସରୀର ବିଲୋଚନ ବାରୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ପଦ କମଲ ଗହେ ଅକୁଲାଈ। ସମୁ ସନେହୁ ନ ସୋ କହି ଜାଈ ॥
କୃପାସିନ୍ଧୁ ସନମାନି ସୁବାନୀ। ବୈଠାଏ ସମୀପ ଗହି ପାନୀ ॥
ଭରତ ବିନଯ ସୁନି ଦେଖି ସୁଭ୍AU। ସିଥିଲ ସନେହଁ ସଭା ରଘୁର୍AU ॥
ଛଂ. ରଘୁରାଉ ସିଥିଲ ସନେହଁ ସାଧୁ ସମାଜ ମୁନି ମିଥିଲା ଧନୀ।
ମନ ମହୁଁ ସରାହତ ଭରତ ଭାଯପ ଭଗତି କୀ ମହିମା ଘନୀ ॥
ଭରତହି ପ୍ରସଂସତ ବିବୁଧ ବରଷତ ସୁମନ ମାନସ ମଲିନ ସେ।
ତୁଲସୀ ବିକଲ ସବ ଲୋଗ ସୁନି ସକୁଚେ ନିସାଗମ ନଲିନ ସେ ॥
ସୋ. ଦେଖି ଦୁଖାରୀ ଦୀନ ଦୁହୁ ସମାଜ ନର ନାରି ସବ।
ମଘଵା ମହା ମଲୀନ ମୁଏ ମାରି ମଙ୍ଗଲ ଚହତ ॥ 301 ॥
କପଟ କୁଚାଲି ସୀଵଁ ସୁରରାଜୂ। ପର ଅକାଜ ପ୍ରିଯ ଆପନ କାଜୂ ॥
କାକ ସମାନ ପାକରିପୁ ରୀତୀ। ଛଲୀ ମଲୀନ କତହୁଁ ନ ପ୍ରତୀତୀ ॥
ପ୍ରଥମ କୁମତ କରି କପଟୁ ସଁକେଲା। ସୋ ଉଚାଟୁ ସବ କେଂ ସିର ମେଲା ॥
ସୁରମାଯାଁ ସବ ଲୋଗ ବିମୋହେ। ରାମ ପ୍ରେମ ଅତିସଯ ନ ବିଛୋହେ ॥
ଭଯ ଉଚାଟ ବସ ମନ ଥିର ନାହୀଂ। ଛନ ବନ ରୁଚି ଛନ ସଦନ ସୋହାହୀମ୍ ॥
ଦୁବିଧ ମନୋଗତି ପ୍ରଜା ଦୁଖାରୀ। ସରିତ ସିନ୍ଧୁ ସଙ୍ଗମ ଜନୁ ବାରୀ ॥
ଦୁଚିତ କତହୁଁ ପରିତୋଷୁ ନ ଲହହୀଂ। ଏକ ଏକ ସନ ମରମୁ ନ କହହୀମ୍ ॥
ଲଖି ହିଯଁ ହଁସି କହ କୃପାନିଧାନୂ। ସରିସ ସ୍ଵାନ ମଘଵାନ ଜୁବାନୂ ॥
ଦୋ. ଭରତୁ ଜନକୁ ମୁନିଜନ ସଚିଵ ସାଧୁ ସଚେତ ବିହାଇ।
ଲାଗି ଦେଵମାଯା ସବହି ଜଥାଜୋଗୁ ଜନୁ ପାଇ ॥ 302 ॥
କୃପାସିନ୍ଧୁ ଲଖି ଲୋଗ ଦୁଖାରେ। ନିଜ ସନେହଁ ସୁରପତି ଛଲ ଭାରେ ॥
ସଭା ରାଉ ଗୁର ମହିସୁର ମନ୍ତ୍ରୀ। ଭରତ ଭଗତି ସବ କୈ ମତି ଜନ୍ତ୍ରୀ ॥
ରାମହି ଚିତଵତ ଚିତ୍ର ଲିଖେ ସେ। ସକୁଚତ ବୋଲତ ବଚନ ସିଖେ ସେ ॥
ଭରତ ପ୍ରୀତି ନତି ବିନଯ ବଡ़ଆଈ। ସୁନତ ସୁଖଦ ବରନତ କଠିନାଈ ॥
ଜାସୁ ବିଲୋକି ଭଗତି ଲଵଲେସୂ। ପ୍ରେମ ମଗନ ମୁନିଗନ ମିଥିଲେସୂ ॥
ମହିମା ତାସୁ କହୈ କିମି ତୁଲସୀ। ଭଗତି ସୁଭାଯଁ ସୁମତି ହିଯଁ ହୁଲସୀ ॥
ଆପୁ ଛୋଟି ମହିମା ବଡ़ଇ ଜାନୀ। କବିକୁଲ କାନି ମାନି ସକୁଚାନୀ ॥
କହି ନ ସକତି ଗୁନ ରୁଚି ଅଧିକାଈ। ମତି ଗତି ବାଲ ବଚନ କୀ ନାଈ ॥
ଦୋ. ଭରତ ବିମଲ ଜସୁ ବିମଲ ବିଧୁ ସୁମତି ଚକୋରକୁମାରି।
ଉଦିତ ବିମଲ ଜନ ହୃଦଯ ନଭ ଏକଟକ ରହୀ ନିହାରି ॥ 303 ॥
ଭରତ ସୁଭାଉ ନ ସୁଗମ ନିଗମହୂଁ। ଲଘୁ ମତି ଚାପଲତା କବି ଛମହୂଁ ॥
କହତ ସୁନତ ସତି ଭାଉ ଭରତ କୋ। ସୀଯ ରାମ ପଦ ହୋଇ ନ ରତ କୋ ॥
ସୁମିରତ ଭରତହି ପ୍ରେମୁ ରାମ କୋ। ଜେହି ନ ସୁଲଭ ତେହି ସରିସ ବାମ କୋ ॥
ଦେଖି ଦଯାଲ ଦସା ସବହୀ କୀ। ରାମ ସୁଜାନ ଜାନି ଜନ ଜୀ କୀ ॥
ଧରମ ଧୁରୀନ ଧୀର ନଯ ନାଗର। ସତ୍ଯ ସନେହ ସୀଲ ସୁଖ ସାଗର ॥
ଦେସୁ କାଲ ଲଖି ସମୁ ସମାଜୂ। ନୀତି ପ୍ରୀତି ପାଲକ ରଘୁରାଜୂ ॥
ବୋଲେ ବଚନ ବାନି ସରବସୁ ସେ। ହିତ ପରିନାମ ସୁନତ ସସି ରସୁ ସେ ॥
ତାତ ଭରତ ତୁମ୍ହ ଧରମ ଧୁରୀନା। ଲୋକ ବେଦ ବିଦ ପ୍ରେମ ପ୍ରବୀନା ॥
ଦୋ. କରମ ବଚନ ମାନସ ବିମଲ ତୁମ୍ହ ସମାନ ତୁମ୍ହ ତାତ।
ଗୁର ସମାଜ ଲଘୁ ବନ୍ଧୁ ଗୁନ କୁସମଯଁ କିମି କହି ଜାତ ॥ 304 ॥
ଜାନହୁ ତାତ ତରନି କୁଲ ରୀତୀ। ସତ୍ଯସନ୍ଧ ପିତୁ କୀରତି ପ୍ରୀତୀ ॥
ସମୁ ସମାଜୁ ଲାଜ ଗୁରୁଜନ କୀ। ଉଦାସୀନ ହିତ ଅନହିତ ମନ କୀ ॥
ତୁମ୍ହହି ବିଦିତ ସବହୀ କର କରମୂ। ଆପନ ମୋର ପରମ ହିତ ଧରମୂ ॥
ମୋହି ସବ ଭାଁତି ଭରୋସ ତୁମ୍ହାରା। ତଦପି କହୁଁ ଅଵସର ଅନୁସାରା ॥
ତାତ ତାତ ବିନୁ ବାତ ହମାରୀ। କେଵଲ ଗୁରୁକୁଲ କୃପାଁ ସଁଭାରୀ ॥
ନତରୁ ପ୍ରଜା ପରିଜନ ପରିଵାରୂ। ହମହି ସହିତ ସବୁ ହୋତ ଖୁଆରୂ ॥
ଜୌଂ ବିନୁ ଅଵସର ଅଥଵଁ ଦିନେସୂ। ଜଗ କେହି କହହୁ ନ ହୋଇ କଲେସୂ ॥
ତସ ଉତପାତୁ ତାତ ବିଧି କୀନ୍ହା। ମୁନି ମିଥିଲେସ ରାଖି ସବୁ ଲୀନ୍ହା ॥
ଦୋ. ରାଜ କାଜ ସବ ଲାଜ ପତି ଧରମ ଧରନି ଧନ ଧାମ।
ଗୁର ପ୍ରଭାଉ ପାଲିହି ସବହି ଭଲ ହୋଇହି ପରିନାମ ॥ 305 ॥
ସହିତ ସମାଜ ତୁମ୍ହାର ହମାରା। ଘର ବନ ଗୁର ପ୍ରସାଦ ରଖଵାରା ॥
ମାତୁ ପିତା ଗୁର ସ୍ଵାମି ନିଦେସୂ। ସକଲ ଧରମ ଧରନୀଧର ସେସୂ ॥
ସୋ ତୁମ୍ହ କରହୁ କରାଵହୁ ମୋହୂ। ତାତ ତରନିକୁଲ ପାଲକ ହୋହୂ ॥
ସାଧକ ଏକ ସକଲ ସିଧି ଦେନୀ। କୀରତି ସୁଗତି ଭୂତିମଯ ବେନୀ ॥
ସୋ ବିଚାରି ସହି ସଙ୍କଟୁ ଭାରୀ। କରହୁ ପ୍ରଜା ପରିଵାରୁ ସୁଖାରୀ ॥
ବାଁଟୀ ବିପତି ସବହିଂ ମୋହି ଭାଈ। ତୁମ୍ହହି ଅଵଧି ଭରି ବଡ़ଇ କଠିନାଈ ॥
ଜାନି ତୁମ୍ହହି ମୃଦୁ କହୁଁ କଠୋରା। କୁସମଯଁ ତାତ ନ ଅନୁଚିତ ମୋରା ॥
ହୋହିଂ କୁଠାଯଁ ସୁବନ୍ଧୁ ସୁହାଏ। ଓଡ़ଇଅହିଂ ହାଥ ଅସନିହୁ କେ ଘାଏ ॥
ଦୋ. ସେଵକ କର ପଦ ନଯନ ସେ ମୁଖ ସୋ ସାହିବୁ ହୋଇ।
ତୁଲସୀ ପ୍ରୀତି କି ରୀତି ସୁନି ସୁକବି ସରାହହିଂ ସୋଇ ॥ 306 ॥
ସଭା ସକଲ ସୁନି ରଘୁବର ବାନୀ। ପ୍ରେମ ପଯୋଧି ଅମିଅ ଜନୁ ସାନୀ ॥
ସିଥିଲ ସମାଜ ସନେହ ସମାଧୀ। ଦେଖି ଦସା ଚୁପ ସାରଦ ସାଧୀ ॥
ଭରତହି ଭଯୁ ପରମ ସନ୍ତୋଷୂ। ସନମୁଖ ସ୍ଵାମି ବିମୁଖ ଦୁଖ ଦୋଷୂ ॥
ମୁଖ ପ୍ରସନ୍ନ ମନ ମିଟା ବିଷାଦୂ। ଭା ଜନୁ ଗୂଁଗେହି ଗିରା ପ୍ରସାଦୂ ॥
କୀନ୍ହ ସପ୍ରେମ ପ୍ରନାମୁ ବହୋରୀ। ବୋଲେ ପାନି ପଙ୍କରୁହ ଜୋରୀ ॥
ନାଥ ଭଯୁ ସୁଖୁ ସାଥ ଗେ କୋ। ଲହେଉଁ ଲାହୁ ଜଗ ଜନମୁ ଭେ କୋ ॥
ଅବ କୃପାଲ ଜସ ଆଯସୁ ହୋଈ। କରୌଂ ସୀସ ଧରି ସାଦର ସୋଈ ॥
ସୋ ଅଵଲମ୍ବ ଦେଵ ମୋହି ଦେଈ। ଅଵଧି ପାରୁ ପାଵୌଂ ଜେହି ସେଈ ॥
ଦୋ. ଦେଵ ଦେଵ ଅଭିଷେକ ହିତ ଗୁର ଅନୁସାସନୁ ପାଇ।
ଆନେଉଁ ସବ ତୀରଥ ସଲିଲୁ ତେହି କହଁ କାହ ରଜାଇ ॥ 307 ॥
ଏକୁ ମନୋରଥୁ ବଡ़ ମନ ମାହୀଂ। ସଭଯଁ ସକୋଚ ଜାତ କହି ନାହୀମ୍ ॥
କହହୁ ତାତ ପ୍ରଭୁ ଆଯସୁ ପାଈ। ବୋଲେ ବାନି ସନେହ ସୁହାଈ ॥
ଚିତ୍ରକୂଟ ସୁଚି ଥଲ ତୀରଥ ବନ। ଖଗ ମୃଗ ସର ସରି ନିର୍ଝର ଗିରିଗନ ॥
ପ୍ରଭୁ ପଦ ଅଙ୍କିତ ଅଵନି ବିସେଷୀ। ଆଯସୁ ହୋଇ ତ ଆଵୌଂ ଦେଖୀ ॥
ଅଵସି ଅତ୍ରି ଆଯସୁ ସିର ଧରହୂ। ତାତ ବିଗତଭଯ କାନନ ଚରହୂ ॥
ମୁନି ପ୍ରସାଦ ବନୁ ମଙ୍ଗଲ ଦାତା। ପାଵନ ପରମ ସୁହାଵନ ଭ୍ରାତା ॥
ରିଷିନାଯକୁ ଜହଁ ଆଯସୁ ଦେହୀଂ। ରାଖେହୁ ତୀରଥ ଜଲୁ ଥଲ ତେହୀମ୍ ॥
ସୁନି ପ୍ରଭୁ ବଚନ ଭରତ ସୁଖ ପାଵା। ମୁନି ପଦ କମଲ ମୁଦିତ ସିରୁ ନାଵା ॥
ଦୋ. ଭରତ ରାମ ସମ୍ବାଦୁ ସୁନି ସକଲ ସୁମଙ୍ଗଲ ମୂଲ।
ସୁର ସ୍ଵାରଥୀ ସରାହି କୁଲ ବରଷତ ସୁରତରୁ ଫୂଲ ॥ 308 ॥
ଧନ୍ଯ ଭରତ ଜଯ ରାମ ଗୋସାଈଂ। କହତ ଦେଵ ହରଷତ ବରିଆଈ।
ମୁନି ମିଥିଲେସ ସଭାଁ ସବ କାହୂ। ଭରତ ବଚନ ସୁନି ଭଯୁ ଉଛାହୂ ॥
ଭରତ ରାମ ଗୁନ ଗ୍ରାମ ସନେହୂ। ପୁଲକି ପ୍ରସଂସତ ରାଉ ବିଦେହୂ ॥
ସେଵକ ସ୍ଵାମି ସୁଭାଉ ସୁହାଵନ। ନେମୁ ପେମୁ ଅତି ପାଵନ ପାଵନ ॥
ମତି ଅନୁସାର ସରାହନ ଲାଗେ। ସଚିଵ ସଭାସଦ ସବ ଅନୁରାଗେ ॥
ସୁନି ସୁନି ରାମ ଭରତ ସମ୍ବାଦୂ। ଦୁହୁ ସମାଜ ହିଯଁ ହରଷୁ ବିଷାଦୂ ॥
ରାମ ମାତୁ ଦୁଖୁ ସୁଖୁ ସମ ଜାନୀ। କହି ଗୁନ ରାମ ପ୍ରବୋଧୀଂ ରାନୀ ॥
ଏକ କହହିଂ ରଘୁବୀର ବଡ़ଆଈ। ଏକ ସରାହତ ଭରତ ଭଲାଈ ॥
ଦୋ. ଅତ୍ରି କହେଉ ତବ ଭରତ ସନ ସୈଲ ସମୀପ ସୁକୂପ।
ରାଖିଅ ତୀରଥ ତୋଯ ତହଁ ପାଵନ ଅମିଅ ଅନୂପ ॥ 309 ॥
ଭରତ ଅତ୍ରି ଅନୁସାସନ ପାଈ। ଜଲ ଭାଜନ ସବ ଦିଏ ଚଲାଈ ॥
ସାନୁଜ ଆପୁ ଅତ୍ରି ମୁନି ସାଧୂ। ସହିତ ଗେ ଜହଁ କୂପ ଅଗାଧୂ ॥
ପାଵନ ପାଥ ପୁନ୍ଯଥଲ ରାଖା। ପ୍ରମୁଦିତ ପ୍ରେମ ଅତ୍ରି ଅସ ଭାଷା ॥
ତାତ ଅନାଦି ସିଦ୍ଧ ଥଲ ଏହୂ। ଲୋପେଉ କାଲ ବିଦିତ ନହିଂ କେହୂ ॥
ତବ ସେଵକନ୍ହ ସରସ ଥଲୁ ଦେଖା। କିନ୍ହ ସୁଜଲ ହିତ କୂପ ବିସେଷା ॥
ବିଧି ବସ ଭଯୁ ବିସ୍ଵ ଉପକାରୂ। ସୁଗମ ଅଗମ ଅତି ଧରମ ବିଚାରୂ ॥
ଭରତକୂପ ଅବ କହିହହିଂ ଲୋଗା। ଅତି ପାଵନ ତୀରଥ ଜଲ ଜୋଗା ॥
ପ୍ରେମ ସନେମ ନିମଜ୍ଜତ ପ୍ରାନୀ। ହୋଇହହିଂ ବିମଲ କରମ ମନ ବାନୀ ॥
ଦୋ. କହତ କୂପ ମହିମା ସକଲ ଗେ ଜହାଁ ରଘୁରାଉ।
ଅତ୍ରି ସୁନାଯୁ ରଘୁବରହି ତୀରଥ ପୁନ୍ଯ ପ୍ରଭାଉ ॥ 310 ॥
କହତ ଧରମ ଇତିହାସ ସପ୍ରୀତୀ। ଭଯୁ ଭୋରୁ ନିସି ସୋ ସୁଖ ବୀତୀ ॥
ନିତ୍ଯ ନିବାହି ଭରତ ଦୌ ଭାଈ। ରାମ ଅତ୍ରି ଗୁର ଆଯସୁ ପାଈ ॥
ସହିତ ସମାଜ ସାଜ ସବ ସାଦେଂ। ଚଲେ ରାମ ବନ ଅଟନ ପଯାଦେମ୍ ॥
କୋମଲ ଚରନ ଚଲତ ବିନୁ ପନହୀଂ। ଭି ମୃଦୁ ଭୂମି ସକୁଚି ମନ ମନହୀମ୍ ॥
କୁସ କଣ୍ଟକ କାଁକରୀଂ କୁରାଈଂ। କଟୁକ କଠୋର କୁବସ୍ତୁ ଦୁରାଈମ୍ ॥
ମହି ମଞ୍ଜୁଲ ମୃଦୁ ମାରଗ କୀନ୍ହେ। ବହତ ସମୀର ତ୍ରିବିଧ ସୁଖ ଲୀନ୍ହେ ॥
ସୁମନ ବରଷି ସୁର ଘନ କରି ଛାହୀଂ। ବିଟପ ଫୂଲି ଫଲି ତୃନ ମୃଦୁତାହୀମ୍ ॥
ମୃଗ ବିଲୋକି ଖଗ ବୋଲି ସୁବାନୀ। ସେଵହିଂ ସକଲ ରାମ ପ୍ରିଯ ଜାନୀ ॥
ଦୋ. ସୁଲଭ ସିଦ୍ଧି ସବ ପ୍ରାକୃତହୁ ରାମ କହତ ଜମୁହାତ।
ରାମ ପ୍ରାନ ପ୍ରିଯ ଭରତ କହୁଁ ଯହ ନ ହୋଇ ବଡ़ଇ ବାତ ॥ 311 ॥
ଏହି ବିଧି ଭରତୁ ଫିରତ ବନ ମାହୀଂ। ନେମୁ ପ୍ରେମୁ ଲଖି ମୁନି ସକୁଚାହୀମ୍ ॥
ପୁନ୍ଯ ଜଲାଶ୍ରଯ ଭୂମି ବିଭାଗା। ଖଗ ମୃଗ ତରୁ ତୃନ ଗିରି ବନ ବାଗା ॥
ଚାରୁ ବିଚିତ୍ର ପବିତ୍ର ବିସେଷୀ। ବୂଝତ ଭରତୁ ଦିବ୍ଯ ସବ ଦେଖୀ ॥
ସୁନି ମନ ମୁଦିତ କହତ ରିଷିର୍AU। ହେତୁ ନାମ ଗୁନ ପୁନ୍ଯ ପ୍ରଭ୍AU ॥
କତହୁଁ ନିମଜ୍ଜନ କତହୁଁ ପ୍ରନାମା। କତହୁଁ ବିଲୋକତ ମନ ଅଭିରାମା ॥
କତହୁଁ ବୈଠି ମୁନି ଆଯସୁ ପାଈ। ସୁମିରତ ସୀଯ ସହିତ ଦୌ ଭାଈ ॥
ଦେଖି ସୁଭାଉ ସନେହୁ ସୁସେଵା। ଦେହିଂ ଅସୀସ ମୁଦିତ ବନଦେଵା ॥
ଫିରହିଂ ଗେଁ ଦିନୁ ପହର ଅଢ़ଆଈ। ପ୍ରଭୁ ପଦ କମଲ ବିଲୋକହିଂ ଆଈ ॥
ଦୋ. ଦେଖେ ଥଲ ତୀରଥ ସକଲ ଭରତ ପାଁଚ ଦିନ ମାଝ।
କହତ ସୁନତ ହରି ହର ସୁଜସୁ ଗଯୁ ଦିଵସୁ ଭି ସାଁଝ ॥ 312 ॥
ଭୋର ନ୍ହାଇ ସବୁ ଜୁରା ସମାଜୂ। ଭରତ ଭୂମିସୁର ତେରହୁତି ରାଜୂ ॥
ଭଲ ଦିନ ଆଜୁ ଜାନି ମନ ମାହୀଂ। ରାମୁ କୃପାଲ କହତ ସକୁଚାହୀମ୍ ॥
ଗୁର ନୃପ ଭରତ ସଭା ଅଵଲୋକୀ। ସକୁଚି ରାମ ଫିରି ଅଵନି ବିଲୋକୀ ॥
ସୀଲ ସରାହି ସଭା ସବ ସୋଚୀ। କହୁଁ ନ ରାମ ସମ ସ୍ଵାମି ସଁକୋଚୀ ॥
ଭରତ ସୁଜାନ ରାମ ରୁଖ ଦେଖୀ। ଉଠି ସପ୍ରେମ ଧରି ଧୀର ବିସେଷୀ ॥
କରି ଦଣ୍ଡଵତ କହତ କର ଜୋରୀ। ରାଖୀଂ ନାଥ ସକଲ ରୁଚି ମୋରୀ ॥
ମୋହି ଲଗି ସହେଉ ସବହିଂ ସନ୍ତାପୂ। ବହୁତ ଭାଁତି ଦୁଖୁ ପାଵା ଆପୂ ॥
ଅବ ଗୋସାଇଁ ମୋହି ଦେଉ ରଜାଈ। ସେଵୌଂ ଅଵଧ ଅଵଧି ଭରି ଜାଈ ॥
ଦୋ. ଜେହିଂ ଉପାଯ ପୁନି ପାଯ ଜନୁ ଦେଖୈ ଦୀନଦଯାଲ।
ସୋ ସିଖ ଦେଇଅ ଅଵଧି ଲଗି କୋସଲପାଲ କୃପାଲ ॥ 313 ॥
ପୁରଜନ ପରିଜନ ପ୍ରଜା ଗୋସାଈ। ସବ ସୁଚି ସରସ ସନେହଁ ସଗାଈ ॥
ରାଉର ବଦି ଭଲ ଭଵ ଦୁଖ ଦାହୂ। ପ୍ରଭୁ ବିନୁ ବାଦି ପରମ ପଦ ଲାହୂ ॥
ସ୍ଵାମି ସୁଜାନୁ ଜାନି ସବ ହୀ କୀ। ରୁଚି ଲାଲସା ରହନି ଜନ ଜୀ କୀ ॥
ପ୍ରନତପାଲୁ ପାଲିହି ସବ କାହୂ। ଦେଉ ଦୁହୂ ଦିସି ଓର ନିବାହୂ ॥
ଅସ ମୋହି ସବ ବିଧି ଭୂରି ଭରୋସୋ। କିଏଁ ବିଚାରୁ ନ ସୋଚୁ ଖରୋ ସୋ ॥
ଆରତି ମୋର ନାଥ କର ଛୋହୂ। ଦୁହୁଁ ମିଲି କୀନ୍ହ ଢୀଠୁ ହଠି ମୋହୂ ॥
ଯହ ବଡ़ ଦୋଷୁ ଦୂରି କରି ସ୍ଵାମୀ। ତଜି ସକୋଚ ସିଖିଅ ଅନୁଗାମୀ ॥
ଭରତ ବିନଯ ସୁନି ସବହିଂ ପ୍ରସଂସୀ। ଖୀର ନୀର ବିବରନ ଗତି ହଂସୀ ॥
ଦୋ. ଦୀନବନ୍ଧୁ ସୁନି ବନ୍ଧୁ କେ ବଚନ ଦୀନ ଛଲହୀନ।
ଦେସ କାଲ ଅଵସର ସରିସ ବୋଲେ ରାମୁ ପ୍ରବୀନ ॥ 314 ॥
ତାତ ତୁମ୍ହାରି ମୋରି ପରିଜନ କୀ। ଚିନ୍ତା ଗୁରହି ନୃପହି ଘର ବନ କୀ ॥
ମାଥେ ପର ଗୁର ମୁନି ମିଥିଲେସୂ। ହମହି ତୁମ୍ହହି ସପନେହୁଁ ନ କଲେସୂ ॥
ମୋର ତୁମ୍ହାର ପରମ ପୁରୁଷାରଥୁ। ସ୍ଵାରଥୁ ସୁଜସୁ ଧରମୁ ପରମାରଥୁ ॥
ପିତୁ ଆଯସୁ ପାଲିହିଂ ଦୁହୁ ଭାଈ। ଲୋକ ବେଦ ଭଲ ଭୂପ ଭଲାଈ ॥
ଗୁର ପିତୁ ମାତୁ ସ୍ଵାମି ସିଖ ପାଲେଂ। ଚଲେହୁଁ କୁମଗ ପଗ ପରହିଂ ନ ଖାଲେମ୍ ॥
ଅସ ବିଚାରି ସବ ସୋଚ ବିହାଈ। ପାଲହୁ ଅଵଧ ଅଵଧି ଭରି ଜାଈ ॥
ଦେସୁ କୋସୁ ପରିଜନ ପରିଵାରୂ। ଗୁର ପଦ ରଜହିଂ ଲାଗ ଛରୁଭାରୂ ॥
ତୁମ୍ହ ମୁନି ମାତୁ ସଚିଵ ସିଖ ମାନୀ। ପାଲେହୁ ପୁହୁମି ପ୍ରଜା ରଜଧାନୀ ॥
ଦୋ. ମୁଖିଆ ମୁଖୁ ସୋ ଚାହିଐ ଖାନ ପାନ କହୁଁ ଏକ।
ପାଲି ପୋଷି ସକଲ ଅଁଗ ତୁଲସୀ ସହିତ ବିବେକ ॥ 315 ॥
ରାଜଧରମ ସରବସୁ ଏତନୋଈ। ଜିମି ମନ ମାହଁ ମନୋରଥ ଗୋଈ ॥
ବନ୍ଧୁ ପ୍ରବୋଧୁ କୀନ୍ହ ବହୁ ଭାଁତୀ। ବିନୁ ଅଧାର ମନ ତୋଷୁ ନ ସାଁତୀ ॥
ଭରତ ସୀଲ ଗୁର ସଚିଵ ସମାଜୂ। ସକୁଚ ସନେହ ବିବସ ରଘୁରାଜୂ ॥
ପ୍ରଭୁ କରି କୃପା ପାଁଵରୀଂ ଦୀନ୍ହୀଂ। ସାଦର ଭରତ ସୀସ ଧରି ଲୀନ୍ହୀମ୍ ॥
ଚରନପୀଠ କରୁନାନିଧାନ କେ। ଜନୁ ଜୁଗ ଜାମିକ ପ୍ରଜା ପ୍ରାନ କେ ॥
ସମ୍ପୁଟ ଭରତ ସନେହ ରତନ କେ। ଆଖର ଜୁଗ ଜୁନ ଜୀଵ ଜତନ କେ ॥
କୁଲ କପାଟ କର କୁସଲ କରମ କେ। ବିମଲ ନଯନ ସେଵା ସୁଧରମ କେ ॥
ଭରତ ମୁଦିତ ଅଵଲମ୍ବ ଲହେ ତେଂ। ଅସ ସୁଖ ଜସ ସିଯ ରାମୁ ରହେ ତେମ୍ ॥
ଦୋ. ମାଗେଉ ବିଦା ପ୍ରନାମୁ କରି ରାମ ଲିଏ ଉର ଲାଇ।
ଲୋଗ ଉଚାଟେ ଅମରପତି କୁଟିଲ କୁଅଵସରୁ ପାଇ ॥ 316 ॥
ସୋ କୁଚାଲି ସବ କହଁ ଭି ନୀକୀ। ଅଵଧି ଆସ ସମ ଜୀଵନି ଜୀ କୀ ॥
ନତରୁ ଲଖନ ସିଯ ସମ ବିଯୋଗା। ହହରି ମରତ ସବ ଲୋଗ କୁରୋଗା ॥
ରାମକୃପାଁ ଅଵରେବ ସୁଧାରୀ। ବିବୁଧ ଧାରି ଭି ଗୁନଦ ଗୋହାରୀ ॥
ଭେଣ୍ଟତ ଭୁଜ ଭରି ଭାଇ ଭରତ ସୋ। ରାମ ପ୍ରେମ ରସୁ କହି ନ ପରତ ସୋ ॥
ତନ ମନ ବଚନ ଉମଗ ଅନୁରାଗା। ଧୀର ଧୁରନ୍ଧର ଧୀରଜୁ ତ୍ଯାଗା ॥
ବାରିଜ ଲୋଚନ ମୋଚତ ବାରୀ। ଦେଖି ଦସା ସୁର ସଭା ଦୁଖାରୀ ॥
ମୁନିଗନ ଗୁର ଧୁର ଧୀର ଜନକ ସେ। ଗ୍ଯାନ ଅନଲ ମନ କସେଂ କନକ ସେ ॥
ଜେ ବିରଞ୍ଚି ନିରଲେପ ଉପାଏ। ପଦୁମ ପତ୍ର ଜିମି ଜଗ ଜଲ ଜାଏ ॥
ଦୋ. ତେଉ ବିଲୋକି ରଘୁବର ଭରତ ପ୍ରୀତି ଅନୂପ ଅପାର।
ଭେ ମଗନ ମନ ତନ ବଚନ ସହିତ ବିରାଗ ବିଚାର ॥ 317 ॥
ଜହାଁ ଜନକ ଗୁର ମତି ଭୋରୀ। ପ୍ରାକୃତ ପ୍ରୀତି କହତ ବଡ़ଇ ଖୋରୀ ॥
ବରନତ ରଘୁବର ଭରତ ବିଯୋଗୂ। ସୁନି କଠୋର କବି ଜାନିହି ଲୋଗୂ ॥
ସୋ ସକୋଚ ରସୁ ଅକଥ ସୁବାନୀ। ସମୁ ସନେହୁ ସୁମିରି ସକୁଚାନୀ ॥
ଭେଣ୍ଟି ଭରତ ରଘୁବର ସମୁଝାଏ। ପୁନି ରିପୁଦଵନୁ ହରଷି ହିଯଁ ଲାଏ ॥
ସେଵକ ସଚିଵ ଭରତ ରୁଖ ପାଈ। ନିଜ ନିଜ କାଜ ଲଗେ ସବ ଜାଈ ॥
ସୁନି ଦାରୁନ ଦୁଖୁ ଦୁହୂଁ ସମାଜା। ଲଗେ ଚଲନ କେ ସାଜନ ସାଜା ॥
ପ୍ରଭୁ ପଦ ପଦୁମ ବନ୍ଦି ଦୌ ଭାଈ। ଚଲେ ସୀସ ଧରି ରାମ ରଜାଈ ॥
ମୁନି ତାପସ ବନଦେଵ ନିହୋରୀ। ସବ ସନମାନି ବହୋରି ବହୋରୀ ॥
ଦୋ. ଲଖନହି ଭେଣ୍ଟି ପ୍ରନାମୁ କରି ସିର ଧରି ସିଯ ପଦ ଧୂରି।
ଚଲେ ସପ୍ରେମ ଅସୀସ ସୁନି ସକଲ ସୁମଙ୍ଗଲ ମୂରି ॥ 318 ॥
ସାନୁଜ ରାମ ନୃପହି ସିର ନାଈ। କୀନ୍ହି ବହୁତ ବିଧି ବିନଯ ବଡ़ଆଈ ॥
ଦେଵ ଦଯା ବସ ବଡ़ ଦୁଖୁ ପାଯୁ। ସହିତ ସମାଜ କାନନହିଂ ଆଯୁ ॥
ପୁର ପଗୁ ଧାରିଅ ଦେଇ ଅସୀସା। କୀନ୍ହ ଧୀର ଧରି ଗଵନୁ ମହୀସା ॥
ମୁନି ମହିଦେଵ ସାଧୁ ସନମାନେ। ବିଦା କିଏ ହରି ହର ସମ ଜାନେ ॥
ସାସୁ ସମୀପ ଗେ ଦୌ ଭାଈ। ଫିରେ ବନ୍ଦି ପଗ ଆସିଷ ପାଈ ॥
କୌସିକ ବାମଦେଵ ଜାବାଲୀ। ପୁରଜନ ପରିଜନ ସଚିଵ ସୁଚାଲୀ ॥
ଜଥା ଜୋଗୁ କରି ବିନଯ ପ୍ରନାମା। ବିଦା କିଏ ସବ ସାନୁଜ ରାମା ॥
ନାରି ପୁରୁଷ ଲଘୁ ମଧ୍ଯ ବଡ़ଏରେ। ସବ ସନମାନି କୃପାନିଧି ଫେରେ ॥
ଦୋ. ଭରତ ମାତୁ ପଦ ବନ୍ଦି ପ୍ରଭୁ ସୁଚି ସନେହଁ ମିଲି ଭେଣ୍ଟି।
ବିଦା କୀନ୍ହ ସଜି ପାଲକୀ ସକୁଚ ସୋଚ ସବ ମେଟି ॥ 319 ॥
ପରିଜନ ମାତୁ ପିତହି ମିଲି ସୀତା। ଫିରୀ ପ୍ରାନପ୍ରିଯ ପ୍ରେମ ପୁନୀତା ॥
କରି ପ୍ରନାମୁ ଭେଣ୍ଟୀ ସବ ସାସୂ। ପ୍ରୀତି କହତ କବି ହିଯଁ ନ ହୁଲାସୂ ॥
ସୁନି ସିଖ ଅଭିମତ ଆସିଷ ପାଈ। ରହୀ ସୀଯ ଦୁହୁ ପ୍ରୀତି ସମାଈ ॥
ରଘୁପତି ପଟୁ ପାଲକୀଂ ମଗାଈଂ। କରି ପ୍ରବୋଧୁ ସବ ମାତୁ ଚଢ़ଆଈ ॥
ବାର ବାର ହିଲି ମିଲି ଦୁହୁ ଭାଈ। ସମ ସନେହଁ ଜନନୀ ପହୁଁଚାଈ ॥
ସାଜି ବାଜି ଗଜ ବାହନ ନାନା। ଭରତ ଭୂପ ଦଲ କୀନ୍ହ ପଯାନା ॥
ହୃଦଯଁ ରାମୁ ସିଯ ଲଖନ ସମେତା। ଚଲେ ଜାହିଂ ସବ ଲୋଗ ଅଚେତା ॥
ବସହ ବାଜି ଗଜ ପସୁ ହିଯଁ ହାରେଂ। ଚଲେ ଜାହିଂ ପରବସ ମନ ମାରେମ୍ ॥
ଦୋ. ଗୁର ଗୁରତିଯ ପଦ ବନ୍ଦି ପ୍ରଭୁ ସୀତା ଲଖନ ସମେତ।
ଫିରେ ହରଷ ବିସମଯ ସହିତ ଆଏ ପରନ ନିକେତ ॥ 320 ॥
ବିଦା କୀନ୍ହ ସନମାନି ନିଷାଦୂ। ଚଲେଉ ହୃଦଯଁ ବଡ़ ବିରହ ବିଷାଦୂ ॥
କୋଲ କିରାତ ଭିଲ୍ଲ ବନଚାରୀ। ଫେରେ ଫିରେ ଜୋହାରି ଜୋହାରୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ସିଯ ଲଖନ ବୈଠି ବଟ ଛାହୀଂ। ପ୍ରିଯ ପରିଜନ ବିଯୋଗ ବିଲଖାହୀମ୍ ॥
ଭରତ ସନେହ ସୁଭାଉ ସୁବାନୀ। ପ୍ରିଯା ଅନୁଜ ସନ କହତ ବଖାନୀ ॥
ପ୍ରୀତି ପ୍ରତୀତି ବଚନ ମନ କରନୀ। ଶ୍ରୀମୁଖ ରାମ ପ୍ରେମ ବସ ବରନୀ ॥
ତେହି ଅଵସର ଖଗ ମୃଗ ଜଲ ମୀନା। ଚିତ୍ରକୂଟ ଚର ଅଚର ମଲୀନା ॥
ବିବୁଧ ବିଲୋକି ଦସା ରଘୁବର କୀ। ବରଷି ସୁମନ କହି ଗତି ଘର ଘର କୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ପ୍ରନାମୁ କରି ଦୀନ୍ହ ଭରୋସୋ। ଚଲେ ମୁଦିତ ମନ ଡର ନ ଖରୋ ସୋ ॥
ଦୋ. ସାନୁଜ ସୀଯ ସମେତ ପ୍ରଭୁ ରାଜତ ପରନ କୁଟୀର।
ଭଗତି ଗ୍ଯାନୁ ବୈରାଗ୍ଯ ଜନୁ ସୋହତ ଧରେଂ ସରୀର ॥ 321 ॥
ମୁନି ମହିସୁର ଗୁର ଭରତ ଭୁଆଲୂ। ରାମ ବିରହଁ ସବୁ ସାଜୁ ବିହାଲୂ ॥
ପ୍ରଭୁ ଗୁନ ଗ୍ରାମ ଗନତ ମନ ମାହୀଂ। ସବ ଚୁପଚାପ ଚଲେ ମଗ ଜାହୀମ୍ ॥
ଜମୁନା ଉତରି ପାର ସବୁ ଭଯୂ। ସୋ ବାସରୁ ବିନୁ ଭୋଜନ ଗଯୂ ॥
ଉତରି ଦେଵସରି ଦୂସର ବାସୂ। ରାମସଖାଁ ସବ କୀନ୍ହ ସୁପାସୂ ॥
ସୀ ଉତରି ଗୋମତୀଂ ନହାଏ। ଚୌଥେଂ ଦିଵସ ଅଵଧପୁର ଆଏ।
ଜନକୁ ରହେ ପୁର ବାସର ଚାରୀ। ରାଜ କାଜ ସବ ସାଜ ସଁଭାରୀ ॥
ସୌମ୍ପି ସଚିଵ ଗୁର ଭରତହି ରାଜୂ। ତେରହୁତି ଚଲେ ସାଜି ସବୁ ସାଜୂ ॥
ନଗର ନାରି ନର ଗୁର ସିଖ ମାନୀ। ବସେ ସୁଖେନ ରାମ ରଜଧାନୀ ॥
ଦୋ. ରାମ ଦରସ ଲଗି ଲୋଗ ସବ କରତ ନେମ ଉପବାସ।
ତଜି ତଜି ଭୂଷନ ଭୋଗ ସୁଖ ଜିଅତ ଅଵଧି କୀଂ ଆସ ॥ 322 ॥
ସଚିଵ ସୁସେଵକ ଭରତ ପ୍ରବୋଧେ। ନିଜ ନିଜ କାଜ ପାଇ ପାଇ ସିଖ ଓଧେ ॥
ପୁନି ସିଖ ଦୀନ୍ହ ବୋଲି ଲଘୁ ଭାଈ। ସୌମ୍ପୀ ସକଲ ମାତୁ ସେଵକାଈ ॥
ଭୂସୁର ବୋଲି ଭରତ କର ଜୋରେ। କରି ପ୍ରନାମ ବଯ ବିନଯ ନିହୋରେ ॥
ଊଁଚ ନୀଚ କାରଜୁ ଭଲ ପୋଚୂ। ଆଯସୁ ଦେବ ନ କରବ ସଁକୋଚୂ ॥
ପରିଜନ ପୁରଜନ ପ୍ରଜା ବୋଲାଏ। ସମାଧାନୁ କରି ସୁବସ ବସାଏ ॥
ସାନୁଜ ଗେ ଗୁର ଗେହଁ ବହୋରୀ। କରି ଦଣ୍ଡଵତ କହତ କର ଜୋରୀ ॥
ଆଯସୁ ହୋଇ ତ ରହୌଂ ସନେମା। ବୋଲେ ମୁନି ତନ ପୁଲକି ସପେମା ॥
ସମୁଝଵ କହବ କରବ ତୁମ୍ହ ଜୋଈ। ଧରମ ସାରୁ ଜଗ ହୋଇହି ସୋଈ ॥
ଦୋ. ସୁନି ସିଖ ପାଇ ଅସୀସ ବଡ़ଇ ଗନକ ବୋଲି ଦିନୁ ସାଧି।
ସିଙ୍ଘାସନ ପ୍ରଭୁ ପାଦୁକା ବୈଠାରେ ନିରୁପାଧି ॥ 323 ॥
ରାମ ମାତୁ ଗୁର ପଦ ସିରୁ ନାଈ। ପ୍ରଭୁ ପଦ ପୀଠ ରଜାଯସୁ ପାଈ ॥
ନନ୍ଦିଗାଵଁ କରି ପରନ କୁଟୀରା। କୀନ୍ହ ନିଵାସୁ ଧରମ ଧୁର ଧୀରା ॥
ଜଟାଜୂଟ ସିର ମୁନିପଟ ଧାରୀ। ମହି ଖନି କୁସ ସାଁଥରୀ ସଁଵାରୀ ॥
ଅସନ ବସନ ବାସନ ବ୍ରତ ନେମା। କରତ କଠିନ ରିଷିଧରମ ସପ୍ରେମା ॥
ଭୂଷନ ବସନ ଭୋଗ ସୁଖ ଭୂରୀ। ମନ ତନ ବଚନ ତଜେ ତିନ ତୂରୀ ॥
ଅଵଧ ରାଜୁ ସୁର ରାଜୁ ସିହାଈ। ଦସରଥ ଧନୁ ସୁନି ଧନଦୁ ଲଜାଈ ॥
ତେହିଂ ପୁର ବସତ ଭରତ ବିନୁ ରାଗା। ଚଞ୍ଚରୀକ ଜିମି ଚମ୍ପକ ବାଗା ॥
ରମା ବିଲାସୁ ରାମ ଅନୁରାଗୀ। ତଜତ ବମନ ଜିମି ଜନ ବଡ़ଭାଗୀ ॥
ଦୋ. ରାମ ପେମ ଭାଜନ ଭରତୁ ବଡ़ଏ ନ ଏହିଂ କରତୂତି।
ଚାତକ ହଂସ ସରାହିଅତ ଟେଙ୍କ ବିବେକ ବିଭୂତି ॥ 324 ॥
ଦେହ ଦିନହୁଁ ଦିନ ଦୂବରି ହୋଈ। ଘଟି ତେଜୁ ବଲୁ ମୁଖଛବି ସୋଈ ॥
ନିତ ନଵ ରାମ ପ୍ରେମ ପନୁ ପୀନା। ବଢ़ତ ଧରମ ଦଲୁ ମନୁ ନ ମଲୀନା ॥
ଜିମି ଜଲୁ ନିଘଟତ ସରଦ ପ୍ରକାସେ। ବିଲସତ ବେତସ ବନଜ ବିକାସେ ॥
ସମ ଦମ ସଞ୍ଜମ ନିଯମ ଉପାସା। ନଖତ ଭରତ ହିଯ ବିମଲ ଅକାସା ॥
ଧ୍ରୁଵ ବିସ୍ଵାସ ଅଵଧି ରାକା ସୀ। ସ୍ଵାମି ସୁରତି ସୁରବୀଥି ବିକାସୀ ॥
ରାମ ପେମ ବିଧୁ ଅଚଲ ଅଦୋଷା। ସହିତ ସମାଜ ସୋହ ନିତ ଚୋଖା ॥
ଭରତ ରହନି ସମୁଝନି କରତୂତୀ। ଭଗତି ବିରତି ଗୁନ ବିମଲ ବିଭୂତୀ ॥
ବରନତ ସକଲ ସୁକଚି ସକୁଚାହୀଂ। ସେସ ଗନେସ ଗିରା ଗମୁ ନାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ନିତ ପୂଜତ ପ୍ରଭୁ ପାଁଵରୀ ପ୍ରୀତି ନ ହୃଦଯଁ ସମାତି ॥
ମାଗି ମାଗି ଆଯସୁ କରତ ରାଜ କାଜ ବହୁ ଭାଁତି ॥ 325 ॥
ପୁଲକ ଗାତ ହିଯଁ ସିଯ ରଘୁବୀରୂ। ଜୀହ ନାମୁ ଜପ ଲୋଚନ ନୀରୂ ॥
ଲଖନ ରାମ ସିଯ କାନନ ବସହୀଂ। ଭରତୁ ଭଵନ ବସି ତପ ତନୁ କସହୀମ୍ ॥
ଦୌ ଦିସି ସମୁଝି କହତ ସବୁ ଲୋଗୂ। ସବ ବିଧି ଭରତ ସରାହନ ଜୋଗୂ ॥
ସୁନି ବ୍ରତ ନେମ ସାଧୁ ସକୁଚାହୀଂ। ଦେଖି ଦସା ମୁନିରାଜ ଲଜାହୀମ୍ ॥
ପରମ ପୁନୀତ ଭରତ ଆଚରନୂ। ମଧୁର ମଞ୍ଜୁ ମୁଦ ମଙ୍ଗଲ କରନୂ ॥
ହରନ କଠିନ କଲି କଲୁଷ କଲେସୂ। ମହାମୋହ ନିସି ଦଲନ ଦିନେସୂ ॥
ପାପ ପୁଞ୍ଜ କୁଞ୍ଜର ମୃଗରାଜୂ। ସମନ ସକଲ ସନ୍ତାପ ସମାଜୂ।
ଜନ ରଞ୍ଜନ ଭଞ୍ଜନ ଭଵ ଭାରୂ। ରାମ ସନେହ ସୁଧାକର ସାରୂ ॥
ଛଂ. ସିଯ ରାମ ପ୍ରେମ ପିଯୂଷ ପୂରନ ହୋତ ଜନମୁ ନ ଭରତ କୋ।
ମୁନି ମନ ଅଗମ ଜମ ନିଯମ ସମ ଦମ ବିଷମ ବ୍ରତ ଆଚରତ କୋ ॥
ଦୁଖ ଦାହ ଦାରିଦ ଦମ୍ଭ ଦୂଷନ ସୁଜସ ମିସ ଅପହରତ କୋ।
କଲିକାଲ ତୁଲସୀ ସେ ସଠନ୍ହି ହଠି ରାମ ସନମୁଖ କରତ କୋ ॥
ସୋ. ଭରତ ଚରିତ କରି ନେମୁ ତୁଲସୀ ଜୋ ସାଦର ସୁନହିଂ।
ସୀଯ ରାମ ପଦ ପେମୁ ଅଵସି ହୋଇ ଭଵ ରସ ବିରତି ॥ 326 ॥
ମାସପାରାଯଣ, ଇକ୍କୀସଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ