ശ്രീ ഹയഗ്രീവ സഹസ്ര നാമ സ്തോത്രമ്

ഇതി ബീജമ് । ഹംസോഹമിതി ശക്തിഃ . ഹംസാം ഹംസീമിതി കീലകമ് . ഓം ഓം ഓമിത്യസ്ത്രമ് । ശ്രീഃ ശ്രിയഃ ഇതി കവചമ് . ശ്രീവിഭൂഷണ ഇതി ഹൃദയമ് । പരോരജാഃ പരം ബ്രഹ്മേതി യോനിഃ . വിദ്യാമൂര്തിര്വിശ്വാത്മാ ഇതി ധ്യാനമ് । ഹംസാമങ്ഗുഷ്ഠാഭ്യാം നമഃ . ഹംസീം തര്ജനീഭ്യാം നമഃ । ഹംസൂം മധ്യമാഭ്യാം നമഃ . ഹംസോം അനാമികാഭ്യാം നമഃ । ഹംസൌം കനിഷ്ഠികാഭ്യാം നമഃ . ഹംസഃ കരതലകരപൃഷ്ഠാഭ്യാം നമഃ । ഏവം ഹൃദയാദിന്യാസഃ . । ഹംസാം ജ്ഞാനായ ഹൃദയായ നമഃ . ഹംസീം ഐശ്വര്യായ ശിരസേ സ്വാഹാ । ഹംസൂം ശക്തയൈ ശിഖായൈ വഷട് . ഹംസോം ബലായ കവചായ ഹുമ് । ഹംസൌം തേജസേ നേത്രാഭ്യാം വൌഷട് । ഹംസഃ വീര്യായാസ്ത്രായ ഫട് ഓമിതി ദിഗ്ബന്ധഃ . । അഥ മാതൃകാന്യാസഃ । ഓം അം ആം ഭ്രുവോഃ . ഇം ഈം നേത്രയോഃ . ഉം ഊം ശ്രോത്രയോഃ . ഋം ൠം നാസികയോഃ । ലൃം ലൄം കപോലയോഃ . ഏം ഐം ഓഷ്ഠയോഃ . ഓം ഓം ദന്തപങ്ക്ത്യോഃ । അം ജിഹ്വാതലേ . അഃ ജിഹ്വാമൂലേ । കവര്ഗം ദക്ഷിണേ ബാഹൂമൂലേ കൂര്പരേ മണിബന്ധേ കരതലേ ഹസ്താഗ്രേ । ചവര്ഗം വാമേ ബാഹൂമൂലേ കൂര്പരേ മണിബന്ധേ കരതലേ ഹസ്താഗ്രേ । ടവര്ഗം ദക്ഷിണേ പാദമൂലേ ജാനുനി പാദപാര്ഷ്ണൌ പാദതലേ പാദാഗ്രേ । തവര്ഗം വാമേ പാദമൂലേ ജാനുനി പാദപാര്ഷ്ണൌ പാദതലേ പാദാഗ്രേ । പഫൌ പാര്ശ്വയോഃ . ബഭൌ പൃഷ്ഠോദരയോഃ . മം ഹൃദി । യം രം ലം വം നാഭൌ പായൌ ഉദരേ ഗുഹ്യേ . ശഷൌ ഹസ്തയോഃ । സഹൌ ശീര്ഷേ കട്യാമ് . ലക്ഷൌ ഹൃദബ്ജേ ഹാര്ദേ ഉതി മാതൃകാന്യാസഃ . । അഥ ധ്യാനമ് . । വിദ്യാമൂര്തിമഖണ്ഡചന്ദ്രവലയശ്വേതാരവിന്ദസ്ഥിതം ഹൃദ്യാഭം സ്ഫടികാദ്രിനിര്മലതനും വിദ്യോതമാനംശ്രിയാ । വാമാങ്കസ്ഥിതവല്ലഭാം പ്രതി സദാവ്യാഖ്യാന്തമാമ്നായവാ- ഗര്ഥാനാദിമപൂരുഷം ഹയമുഖം ധ്യായാമി ഹംസാത്മകമ് ॥ 1 ॥ വിശ്വാത്മാ വിശദപ്രഭാപ്രതിലസദ്വാഗ്ദേവതാമണ്ഡലോ ദേവോ ദക്ഷിണപാണിയുഗ്മവിലസദ്ബോധാങ്കചക്രായുധഃ । വാമോദഗ്രകരേ ദരം തദിതരേണാശ്ലിഷ്യ ദോഷ്ണാ രമാം ഹസ്താഗ്രേ ധൃതപുസ്തകസ്സ ദയതാം ഹംസോ ഹിരണ്യച്ഛദഃ ॥ 2 ॥ അഥ സഹസ്രനാമസ്തോത്രപ്രാരമ്ഭഃ । ഓം - ശ്രീം ഹംസോ ഹമൈ മോം ക്ലീം ശ്രീശ്ശ്രിയശ്ശ്രീവിഭൂഷണഃ । പരോരജാഃ പരം ബ്രഹ്മ ഭൂര്ഭുവസ്സുവരാദിമഃ ॥ 1 ॥ ഭാസ്വാന്ഭഗശ്ച ഭഗവാന്സ്വസ്തിസ്വാഹാ നമസ്സ്വധാ । ശ്രൌഷഡ്വൌഷഢലം ഹും ഫട് ഹും ഹ്രീം ക്രോം ഹ്ലൌം യഥാ തഥാ ॥ 2 ॥ കര്കഗ്രീവഃ കലാനാഥഃ കാമദഃ കരുണാകരഃ । കമലാധ്യുഷിതോത്സങ്ഗഃ ക്ഷയേ കാലീവശാനുഗഃ ॥ 3 ॥ നിഷച്ഛോപനിഷച്ചാഥ നീചൈരുച്ചൈസ്സമം സഹ । ശശ്വദ്യുഗപദഹ്വായ ശനൈരേകോ ബഹുധ്രുവഃ ॥ 4 ॥ ഭൂതഭൃദ്ഭൂരിദസ്സാക്ഷീ ഭൂതാദിഃ പുണ്യകീര്തനഃ । ഭൂമാ ഭൂമിരധോന്നദ്ധഃ പുരുഹൂതഃ പുരുഷ്ടുതഃ ॥ 5 ॥ പ്രഫുല്ലപുണ്ഡരീകാക്ഷഃ പരമേഷ്ഠീ പ്രഭാവനഃ । പ്രഭുര്ഭഗഃസതാം ബന്ധുര്ഭയധ്വംസീ ഭവാപനഃ ॥ 6 ॥ ഉദ്യന്നുരുശയാഹും കൃദുരുഗായ ഉരുക്രമഃ । ഉദാരസ്ത്രിയുഗസ്ത്ര്യാത്മാ നിദാനം നലയോ ഹരിഃ ॥ 7 ॥ ഹിരണ്യഗര്ഭോ ഹേമാങ്ഗോ ഹിരണ്യശ്മശ്രുരീശിതാ । ഹിരണ്യകേശോ ഹിമഹാ ഹേമവാസാ ഹിതൈഷണഃ ॥ 8 ॥ ആദിത്യമണ്ഡലാന്തസ്ഥോ മോദമാനസ്സമൂഹനഃ । സര്വാത്മാ ജഗദാധാരസ്സന്നിധിസ്സാരവാന്സ്വഭൂഃ ॥ 9 ॥ ഗോപതിര്ഗോഹിതോ ഗോമീ കേശവഃ കിന്നരേശ്വരഃ । മായീ മായാവികൃതികൃന്മഹേശാനോ മഹാമഹാഃ ॥ 10 ॥ മമാ മിമീ മുമൂ മൃമൄം മ്ലുമ്ലൂം മേമൈം തഥൈവ ച । മോമൌം ബിന്ദുര്വിസര്ഗശ്ച ഹ്രസ്വോദീര്ഘഃ പ്ലുതസ്സ്വരഃ ॥ 11 ॥ ഉദാത്തശ്ചാനുദാത്തശ്ച സ്വരിതഃ പ്രചയസ്തഥാ । കം ഖം ഗം ഘം ംഅം ച ചം ഛം ജം ഝം ഞം ടം ഠമേവ ച ॥ 12 ॥ ഡം ഢം ണം തം ഥം ച ദം ച ധം നം പം ഫം ബമേവ ച ഭം മം യം രം ലം ച വം ച ശം ഷം സം ഹം ലമേവ ച ॥ 13 ॥ ക്ഷം യമോം വ്യഞ്ജനോ ജിഹ്വാമൂലീയോഽര്ധവിസര്ഗവാന് । ഉപധ്മാനീയ ഇതി ച സംയുക്താക്ഷര ഏവ ച ॥ 14 ॥ പദം ക്രിയാ കാരകശ്ച നിപാതോ ഗതിരവ്യയഃ । സന്നിധിര്യോഗ്യതാഽകാങ്ക്ഷാ പരസ്പരസമന്വയഃ ॥ 15 ॥ വാക്യം പദ്യം സമ്പ്രദായോ ഭാവശ്ശബ്ദാര്ഥലാലിതഃ । വ്യഞ്ജനാ ലക്ഷണാ ശക്തിഃ പാകോ രീതിരലങ്കൃതിഃ ॥ 16 ॥ ശയ്യാ ഫ്രൌഢധ്വനിസ്തദ്വത്കാവ്യം സര്ഗഃ ക്രിയാ രുചിഃ । നാനാരൂപപ്രബന്ധശ്ച യശഃ പുണ്യം മഹദ്ധനമ് ॥ 17 ॥ വ്യവഹാരപരിജ്ഞാനം ശിവേതരപരിക്ഷയഃ । സദഃ പരമനിര്വാണം പ്രിയപഥ്യോപദേശകഃ ॥ 18 ॥ സംസ്കാരഃ പ്രതിഭാ ശിക്ഷാ ഗ്രഹണം ധാരണം ശ്രമഃ । ആസുതാസ്വാദിമാ ചിത്രം വിസ്താരശ്ചിത്രസംവിധിഃ ॥ 19 ॥ പുരാണമിതിഹാസശ്ച സ്മൃതിസൂത്രം ച സംഹിതാ । ആചാര ആത്മനാ തുഷ്ടിരാചാര്യാജ്ഞാനതിക്രമഃ ॥ 20 ॥ ശ്രീമാന്ശ്രീഗീഃശ്രിയഃ കാന്തശ്ശ്രീനിധിശ്ശ്രീനികേതനഃ । ശ്രേയാന്ഹയാനനശ്രീദശ്ശ്രീമയശ്ശ്രിതവത്സലഃ ॥ 21 ॥ ഹംസശ്ശുചിഷദാദിത്യോ വസുശ്ചന്ദ്രോഽന്തരിക്ഷസത് । ഹോതാ ച വേദിഷദ്യോനിരതിഥിര്ദ്രോണസദ്ധവിഃ ॥ 22 ॥ നൃഷന്മൃത്യുശ്ച വരസദമൃതം ചര്തസദ്വൃഷഃ । വ്യോമസദ്വിവിധസ്കോടശബ്ദാര്ഥവ്യങ്ഗ്യവൈഭവഃ ॥ 23 ॥ അബ്ജാ രസസ്വാദുതമോ ഗോജാ ഗേയോ മനോഹരഃ । ഋതജാസ്സകലം ഭദ്രമദ്രിജാസ്ഥൈര്യമുത്തമമ് ॥ 24 ॥ ഋതം സമജ്ഞാത്വനൃതം ബൃഹത്സൂക്ഷ്മവശാനുഗഃ । സത്യം ജ്ഞാനമനന്തം യത്തത്സദ്ബ്രഹ്മമയോഽച്യുതഃ ॥ 25 ॥ അഗ്രേഭവന്നഗോ നിത്യഃ പരമഃ പുരുഷോത്തമഃ । യോഗനിദ്രാപരസ്സ്വാമീ നിധ്യാനവരനിര്വൃനഃ ॥ 26 ॥ രസോ രസ്യോ രസയിതാ രസവാന് രസികപ്രിയഃ । ആനന്ദോ നന്ദയന്സര്വാനാനന്ദീ ഹയകന്ധരഃ ॥ 27 ॥ കാലഃ കാല്യശ്ച കാലാത്മാ കാലാഭ്യുത്ഥിതജാഗരഃ । കലാസാചിവ്യകൃത്കാന്താകഥിതവ്യാധികാര്യകഃ ॥ 28 ॥ ദൃന്ന്യഞ്ചനോദഞ്ചനോദ്യല്ലയസര്ഗോ ലഘുക്രിയഃ । വിദ്യാസഹായോ വാഗീശോ മാതൃകാമണ്ഡലീകുതഃ ॥ 29 ॥ ഹിരണ്യം ഹംസമിഥുനമീശാനശ്ശക്തിമാന് ജയീ । ഗ്രഹമേഥീ ഗുണീ ശ്രീഭൂനീലാലീലൈകലാലസ ॥ 30 ॥ അങ്കേനോദൂഹ്യ വാഗ്ദേവീമാചാര്യകമുപാശ്രയഃ । വേദവേദാന്തശാസ്ത്രാര്ഥതത്ത്വവ്യാഖ്യാനതത്പരഃ ॥ 31 ॥ ല്ഹൌം ഹ്ലം ഹം ഹം ഹയോ ഹം സൂം ഹംസാം ഹംസീം ഹസൂം ഹസൌമ് । ഹസൂം ഹം ഹരിണോ ഹാരീ ഹരികേശോ ഹരേഡിതഃ ॥ 32 ॥ സനാതനോ നിര്ബീജസ്സന്നവ്യക്തോ ഹൃദയേശയഃ । അക്ഷരഃ ക്ഷരജീവേശഃ ക്ഷമീ ക്ഷയകരോഽച്യുതഃ ॥ 33 ॥ കര്താകാരയിതാഽകാര്യം കാരണം പ്രകൃതിഃ കൃതിഃ । ക്ഷയക്ഷയമനാമാര്ഥോ വിഷ്ണുര്ജിഷ്ണുര്ജഗന്മയഃ ॥ 34 ॥ സങ്കുചന്വികചന്സ്ഥാണുനിര്വികാരോ നിരാമയഃ । ശുദ്ധോ ബുദ്ധഃ പ്രബുദ്ധശ്ച സ്നിഗ്ധോ മുഗ്ധസ്സമുദ്ധതഃ ॥ 35 ॥ സങ്കല്പദോ ബഹുഭവത്സര്വാത്മാ സര്വനാമഭൃത് । സഹസ്രശീര്ഷസ്സര്വജ്ഞസ്സഹസ്രാക്ഷസ്സഹസ്രപാത് ॥ 36 ॥ വ്യക്തോവിരാട്സ്വരാട്സമ്രാഡ്വിഷ്വഗ്രൂപവപുര്വിധുഃ । മായാവീ പരമാനന്ദോ മാന്യോ മായാതിഗോ മഹാന് ॥ 37 ॥ വടപത്രശയോ ബാലോ ലലന്നാമ്നായസൂചകഃ । മുഖന്യസ്തകരഗ്രസ്തപാദാഗ്രപടലഃ പ്രഭുഃ ॥ 38 ॥ നൈദ്രീഹാസാശ്വസമ്ഭൂതജ്ഞാജ്ഞസാത്വികതാമസഃ । മഹാര്ണവാമ്ബുപര്യങ്കഃ പദ്മനാഭഃ പരാത്പരഃ ॥ 39 ॥ ബ്രഹ്മഭൂര്ബ്രഹ്മഭയഹൃദ്ധരിരോമുപദേശകൃത് । മധുകൈടഭനിര്മാതാ മത്തബ്രഹ്മമദാപഹഃ ॥ 40 ॥ വേധോവിലാസവാഗാനിര്ദയാസാരോ മൃഷാര്ഥദഃ । നാരായണാസ്ത്രനിര്മാതാമധുകൈടഭമര്ദനഃ ॥ 41 ॥ വേദകര്താ വേദഭര്താ വേദഹര്താ വിദാംവരഃ । പുങ്ഖാനുപുങ്ഖഹേഷാഢ്യഃ പൂര്ണഷാഡ്ഗുണ്യവിഗ്രഹഃ ॥ 42 ॥ ലാലാമൃതകണവ്യാജവാന്തനിര്ദോഷവര്ണകഃ । ഉല്ലോലസ്വാനധീരോദ്യദുച്ചൈര്ഹലഹലധ്വനിഃ ॥ 43 ॥ കര്ണാദാരഭ്യ കല്ക്യാത്മാ കവിഃ ക്ഷീരാര്ണവോപമഃ । ശങ്ഖ ചക്രഗദീ ഖഡ്ഗീ ശാര്ങ്ഗീ നിര്ഭയമുദ്രകഃ ॥ 44 ॥ ചിന്മുദ്രാചിഹ്നിതോ ഹസ്തതലവിന്യസ്തപുസ്തകഃ । വിദ്യാനാമ്നീം ശ്രിയം ശിഷ്യാം വേദയന്നിജവൈഭവമ് ॥ 45 ॥ അഷ്ടാര്ണ്യമ്യോഽഷ്ടഭുജോവ്യഷ്ടിസൃഷ്ടികരഃ പിതാ । അഷ്ടൈശ്വര്യപ്രദോഹൃഷ്യദഷ്ടമൂര്തിപിതൃസ്തുതഃ ॥ 46 ॥ അനീതവേദപുരുഷോ വിധിവേദോപദേശകൃത് । വേദവേദാങ്ഗവേദാന്തപുരാണസ്മൃതിമൂര്തിമാന് ॥ 47 ॥ സര്വകര്മസമാരാധ്യസ്സര്വവേദമയോ വിഭുഃ । സര്വാര്ഥതത്ത്വവ്യാഖ്യാതാ ചതുഷ്ഷഷ്ടികലാധിപഃ ॥ 48 ॥ ശുഭയുക്സുമുഖശ്ശുദ്ധസ്സുരൂപസ്സുഗതസ്സുധീഃ । സുവ്രതിസ്സംഹൃതിശ്ശൂരസ്സുതപാഃ സുഷ്ടുതിസ്സുഹൃത് ॥ 49 ॥ സുന്ദരസ്സുഭഗസ്സൌമ്യസ്സുഖദസ്സുഹൃദാം പ്രിയഃ । സുചരിത്രസ്സുഖതരശ്ശുദ്ധസത്വപ്രദായകഃ ॥ 50 ॥ രജസ്തമോഹരോ വീരോവിശ്വരക്ഷാധുരന്ധരഃ । നരനാരായണാകൃത്യാ ഗുരുശിഷ്യത്വമാസ്ഥിതഃ ॥ 51 ॥ പരാവരാത്മാ പ്രബലഃ പാവനഃ പാപനാശനഃ । ദയാഘനഃ ക്ഷമാസാരോ വാത്സല്യൈകവിഭൂഷണഃ ॥ 52 ॥ ആദികൂര്മോ ജഗദ്ഭര്താ മഹാപോത്രീ മഹീധരഃ । സ്തദ്ഭിത്സ്വാമീ ഹരിര്യക്ഷോ ഹിരണ്യരിപുരൈച്ഛികഃ ॥ 53 ॥ പ്രഹ്ലാദപാലകസ്സര്വഭയഹര്താ പ്രിയംവദഃ । ശ്രീമുഖാലോകനസ്രംസത്ക്രൌഞ്ചകഃ കുഹകാഞ്ചനഃ ॥ 54 ॥ ഛത്രീ കമണ്ഡലുധരോ വാമനോ വദതാം വരഃ । പിശുനാത്മാ ശനോദൃഷ്ടിലോപനോ ബലിമര്ദനഃ ॥ 55 ॥ ഉരുക്തമോ ബലിശിരോന്യസ്താങ്ഘ്രിര്ബലിമര്ദനഃ । ജാമദഗ്ന്യഃ പരശുഭൃത്കൃത്തക്ഷത്ത്രകുലോത്തമഃ ॥ 56 ॥ രാമോഽഭിരാമശ്ശാന്താത്മാ ഹരകോദണ്ഡഖണ്ഡനഃ । ശരണാഗതസന്ത്രാതാ സര്വായോധ്യകമുക്തിദഃ ॥ 57 ॥ സങ്കര്ഷണോമദോദഗ്രോ ബലവാന്മുസലായുധഃ । കൃഷ്ണാക്ലേശഹരഃ കൃഷ്ണോ മഹാവ്യസനശാന്തിദഃ ॥ 58 ॥ അങ്ഗാരിതോത്തരാഗര്ഭപ്രാണദഃ പാര്ഥസാരഥിഃ । ഗീതാചാര്യോ ധരാഭാരഹാരീ ഷട്പുരമര്ദനഃ ॥ 59 ॥ കല്കീ വിഷ്ണുയശസ്സൂനുഃ കലികാലുഷ്യനാശനഃ । സാധുദുഷ്കൃത്പരിത്രാണവിനാശവിഹിതോദയഃ ॥ 60 ॥ വൈകുണ്ഠേ പരമേ തിഷ്ഠന് സുകുമാരയുവാകൃതിഃ । വിശ്വോദയസ്ഥിതിധ്വംസസങ്കല്പേന സ്വയം പ്രഭുഃ ॥ 61 ॥ മദനാനാം ച മദനോ മണികോടീരമാനിതഃ । മന്ദാരമാലികാപീഡോ മണികുണ്ഡലമണ്ഡിതഃ ॥ 62 ॥ സുസ്നിഗ്ധനീലകുടിലകുന്തലഃ കോമലാകൃതിഃ । സുലലാടസ്സ്തുതിലകസ്സുഭ്രൂകസ്സുകപോലകഃ ॥ 63 ॥ സിദ്ധാസദസദാലോകസുധാസ്യന്ദീരദച്ഛദഃ । താരകാകോരകാകാരവിനിര്മിതരദച്ഛദഃ ॥ 64 ॥ സുധാവര്തിപരിസ്ഫൂര്തിശോഭമാനരദച്ഛദഃ । വിഷ്ടബ്ധോവിപുലഗ്രീവോനിഭൃതോച്ചൈശ്ശ്രവസ്ഥിതിഃ ॥ 65 ॥ സമാവൃത്താവദാതോരുമുക്താപ്രാലമ്ബഭൂഷണഃ । രത്നാങ്ഗദീ വജ്രനിഷ്കീ നീലരത്നാങ്കകങ്കണഃ ॥ 66 ॥ ഹരിന്മണിഗണാബദ്ധശൃങ്ഖലാകങ്കണോര്മികഃ । സിതോപവീതസംശ്ലിഷ്യത്പദ്മാക്ഷമണിമാലികഃ ॥ 67 ॥ ശ്രീചൂര്ണവദ്ദ്വാദശോര്ധ്വപുണ്ഡ്രരേഖാപരിഷ്കൃതഃ । പട്ടതന്തുഗ്രഥനവത്പവിത്രനരശോഭിതഃ ॥ 68 ॥ പീനവക്ഷാമഹാസ്കന്ധോ വിപുലോരുകടീതടഃ । കൌസ്തുഭീ വനമാലീ ച കാന്ത്യാചന്ദ്രായുതോപമഃ ॥ 69 ॥ മന്ദാരമാലികാമോദീ മഞ്ജുവാഗമലച്ഛവിഃ । ദിവ്യഗന്ധോ ദിവ്യരസോ ദിവ്യതേജാ ദിവസ്പതിഃ ॥ 70 ॥ വാചാലോ വാക്പതിര്വക്താ വ്യാഖ്യാതാ വാദിനാം പ്രിയഃ । ഭക്തഹൃന്മധുരോ വാദിജിഹ്വാഭദ്രാനനസ്ഥിതിഃ ॥ 71 ॥ സ്മൃതിസന്നിഹിതസ്സ്നിഗ്ധസ്സിദ്ധിദസിദ്ധിസന്നുതഃ । മൂലകന്ദോമുകുന്ദോഗ്ലൌസ്സ്വയമ്ഭൂശമ്ഭുരൈന്ദവഃ ॥ 72 ॥ ഇഷ്ടോ മനുര്യമഃ കാലകാല്യഃ കമ്ബുകലാനിധിഃ । കല്യഃ കാമയിതാ ഭീമഃ കാതര്യഹരണഃ കൃതിഃ ॥ 73 ॥ സമ്പ്രിയഃ പക്കണസ്തര്കചര്ചാനിര്ധാരണാദയഃ । വ്യതിരേകോ വിവേകശ്ച പ്രവേകഃ പ്രക്രമഃ ക്രമഃ ॥ 74 ॥ പ്രമാണ പ്രതിഭൂഃ പ്രാജ്ഞഃ പ്രജ്ഞാപത്ഥ്യാചധാരണഃ । വിധിര്വിധാതാ വ്യവധിരുദ്ഭവഃ പ്രഭവസ്ഥിതിഃ ॥ 75 ॥ വിഷയസ്സംശയഃ പൂര്വഃ പക്ഷഃ കക്ഷ്യോപപാദകഃ । രാദ്ധാന്തോ വിഹിതോ ന്യായഫലനിഷ്പത്തിരുദ്ഭവഃ ॥ 76 ॥ നാനാരൂപാണി തന്ത്രാണി വ്യവഹാര്യോ വ്യവസ്ഥിതിഃ । സര്വസാധാരണോ ദേവസ്സാധ്വസാധുഹിതേ രതഃ ॥ 77 ॥ സന്ധാ സനാതനോ ധര്മോ ധര്മൈരര്ച്യാ മഹാത്മഭിഃ । ഛന്ദോമയസ്ത്രിധാമാത്മാ സ്വച്ഛന്ദശ്ഛാന്ദസേഡിതഃ ॥ 78 ॥ യജ്ഞോ യജ്ഞാത്മകോ യഷ്ടാ യജ്ഞാങ്ഗോഽപഘനോഹവിഃ । സമിദാജ്യം പുരോഡാശശ്ശാലാ സ്ഥാലീ സ്രുവസ്സ്രുചാ ॥ 79 ॥ പ്രാഗ്വംശോ ദേവയജനഃ പരിധിശ്ച പരിസ്തരഃ । വേദിര്വിഹരണം ത്രേതാ പശുഃ പാശശ്ച സംസ്കൃതിഃ ॥ 80 ॥ വിധിര്മന്ത്രോഽര്ഥവാദശ്ച ദ്രവ്യമങ്ഗം ച ദൈവതമ് । സ്തോത്രം ശസ്ത്രം സാമ ഗീതിരുദ്ഗീഥസ്സര്വസാധനമ് ॥ 81 ॥ യാജ്യാ പുരോനുകാവ്യാ ച സാമിധേനീ സമൂഹനമ് । പ്രയോക്താരഃ പ്രയോഗശ്ച പ്രപഞ്ചഃ പ്രാശുഭാ ശ്രമഃ ॥ 82 ॥ ശ്രദ്ധാ പ്രധ്വംസനാ തുഷ്ടിഃ പുഷ്ടിഃ പുണ്യം പ്രതിര്ഭവഃ । സദസ്സദസ്യസമ്പാതഃ പ്രശ്നഃ പ്രതിവചസ്ഥിതിഃ ॥ 83 ॥ പ്രായശ്ചിത്തം പരിഷ്കാരോ ധൃതിര്നിര്വഹണം ഫലമ് । നിയോഗോ ഭാവനാ ഭാവ്യം ഹിരണ്യം ദക്ഷിണാ നുതിഃ ॥ 84 ॥ ആശീരഭ്യുപപത്തിശ്ച തൃപ്തിസ്സ്വം ശര്മ കേവലമ । പുണ്യക്ഷയഃ പുനഃ പാതഭയം ശിക്ഷാശുഗര്ദനഃ ॥ 85 ॥ കാര്പണ്യം യാതനാം ചിന്താ നിര്വേദശ്ച വിഹസ്തതാ । ദേഹഭൃത്കര്മസമ്പാതഃ കിഞ്ചിത്കര്മാനുകൂലകഃ ॥ 86 ॥ അഹേതുകതയാ പ്രേമ സാമ്മുഖ്യം ചാപ്യനുഗ്രഹഃ । ശുചിശ്ശ്രീമത്കുലജനോ നേതാ സത്ത്വാഭിമാനവാന് ॥ 87 ॥ അന്തരായഹരഃ പിത്രോരദുഷ്ടാഹാരദായകഃ । ശുദ്ധാഹാരാനുരൂപാങ്ഗപരിണാമവിധായകഃ ॥ 88 ॥ സ്രാവപാതാദിവിപദാം പരിഹര്താ പരായണഃ । ശിരഃപാണ്യാദിസന്ധാതാ ക്ഷേമകൃത്പ്രാണദഃ പ്രഭു ॥ 89 ॥ അനിര്ഘൃണശ്ചാവിഷമശ്ശക്തിത്രിതയദായകഃ । സ്വേച്ഛാപ്രസങ്ഗസമ്പത്തിവ്യാജഹര്ഷവിശേഷവാന് ॥ 90 ॥ സംവിത്സന്ധായകസ്സര്വജന്മക്ലേശസ്മൃതിപ്രദഃ । വിവകേശോകവൈരാഗ്യഭവഭീതിവിധായകഃ ॥ 91 ॥ ഗര്ഭസ്യാപ്യനുകൂലാദിനാസാന്താധ്യവസായദഃ । ശുഭവൈജനനോപേതസദനേഹോജനിപ്രദഃ ॥ 92 ॥ ഉത്തമായുഃപ്രദോ ബ്രഹ്മനിഷ്ഠാനുഗ്രഹകാരകഃ । സ്വദാസജനനിസ്തീര്ണതദ്വംശജപരമ്പരഃ ॥ 93 ॥ ശ്രീവൈഷ്ണവോത്പാദകൃതസ്വസ്തികാവനിമണ്ഡലഃ । അധര്വണോക്തൈകശതമൃത്യുദൂരക്രിയാപരഃ ॥ 94 ॥ ദയാദ്യഷ്ടഗുണാധാതാ തത്തത്സംസ്കൃതിസാധകഃ । മേധാവിധാതാ ശ്രദ്ധാകൃത് സൌസ്ഥ്യദോ ജാമിതാഹരഃ ॥ 95 ॥ വിഘ്നനുദ്വിജയീ ധാതാ ദേശകാലാനുകൂല്യകൃത് । വിനേതാ സത്പഥാനേതാ ദോഷഹൃച്ഛുഭദസ്സഖാ ॥ 96 ॥ ഹ്രീദോ ഭീദോ രുചികരോ വിശ്വോ വിശ്വഹിതേ രതഃ । പ്രമാദഹൃത്പ്രാപ്തകാരീ പ്രദ്യുമ്നോ ബലവത്തരഃ ॥ 97 ॥ സാങ്ഗവേദസമായോക്താ സര്വശാസ്ത്രാര്ഥവിത്തിദഃ । ബ്രഹ്മചര്യാന്തരായഘ്നഃ പ്രിയകൃദ്ധിതകൃത്പരഃ ॥ 98 ॥ ചിത്തശുദ്ധിപ്രദശ്ഛിന്നാക്ഷചാപല്യഃ ക്ഷമാവഹഃ । ഇന്ദ്രിയാര്ഥാരതിച്ഛേത്താ വിദ്യൈകവ്യസനാവഹഃ ॥ 99 ॥ ആത്മാനുകൂല്യരുചികൃദഖിലാര്തിവിനാശകഃ । തിതീര്ഷുഹൃത്ത്വരാവേദീ ഗുരുസദ്ഭക്തിതേജസഃ ॥ 100 ॥ ഗുരുസമ്ബന്ധഘടകോ ഗുരുവിശ്വാസവര്ധനഃ । ഗുരൂപാസനസന്ധാതാ ഗുരുപ്രേമപ്രവര്ധനഃ ॥ 101 ॥ ആചാര്യാഭിമതൈര്യോക്താ പഞ്ചസംസ്കൃതിഭാവനഃ । ഗുരൂക്തവൃത്തിനൈശ്ചല്യസന്ധാതാഽവഹിതസ്ഥിതിഃ ॥ 102 ॥ ആപന്നാഖിലരക്ഷാര്ഥമാചാര്യകമുപാശ്രിതഃ । ശാസ്ത്രപാണിപ്രദാനേന ഭവമഗ്നാന്സമുദ്ധരന് ॥ 103 ॥ പാഞ്ചകാലികധര്മേഷു നൈശ്ചല്യം പ്രതിപാദയന് । സ്വദാസാരാധനാദ്യര്ഥശുദ്ധദ്രവ്യപ്രദായകഃ ॥ 104 ॥ ന്യാസവിദ്യാവിനിര്വോഢാ ന്യസ്താത്മഭരരക്ഷകഃ । സ്വകൈങ്കര്യൈകരുചിദസ്സ്വദാസ്യപ്രേമവര്ധനഃ ॥ 105 ॥ ആചാര്യാര്ഥാഖിലദ്രവ്യസമ്ഭൃത്യര്പണരോചകഃ । ആചാര്യസ്യ സ്വസച്ഛിഷ്യോജ്ജീവനൈകരുചിപ്രദഃ ॥ 106 ॥ ആഗത്യയോജയനാസഹിതൈകകൃതിജാഗരഃ । ബ്രഹ്മവിദ്യാസമാസ്വാദസുഹിതഃ കൃതിസംസ്കൃതിഃ ॥ 107 ॥ സത്കാരേ വിഷധീദാതാ തരുണ്യാം ശവബുദ്ധിദഃ । സഭാമ്പ്രത്യായയന്വ്യാലീം സര്വത്ര സമബുദ്ധിദഃ ॥ 108 ॥ സമ്ഭാവിതാശേഷദോഷഹൃത്പുനര്ന്യാസരോചകഃ । മഹാവിശ്വാസസന്ധാതാ സ്ഥൈര്യദാതാ മദാപഹഃ ॥ 109 ॥ നാദവ്യാഖ്യാസ്വസിദ്ധാന്തരക്ഷാഹേതുസ്വമന്ത്രദഃ । സ്വമന്ത്രജപസംസിദ്ധിജങ്ഘാലകവിതോദയഃ ॥ 110 ॥ അദുഷ്ടഗുണവത്കാവ്യബന്ധവ്യാമുഗ്ധചേതനഃ । വ്യങ്ഗ്യപ്രധാനരസവദ്ഗദ്യപദ്യാദിനിര്മിതിഃ ॥ 111 ॥ സ്വഭക്തസ്തുതിസന്തുഷ്ടോ ഭൂയോഭക്തിപ്രദായകഃ । സാത്വികത്യാഗസമ്പന്നസത്കര്മകൃദതിപ്രിയഃ ॥ 112 ॥ നിരന്തരാനുസ്മരണനിജദാസൈവാദാസ്യകൃത് । നിഷ്കാമവത്സലോ നൈച്യഭാവനേഷു വിനിര്വിശന് ॥ 113 ॥ സര്വഭൂതഭവദ്ഭാവം സമ്പശ്യത്സുസദാസ്ഥിതഃ । കരണത്രയസാരൂപ്യകല്യാണപതിസാദരഃ ॥ 114 ॥ കദാ കദേതി കൈങ്കര്യകാമിനാം ശേഷിതാമ്ഭജന । പരവ്യൂഹാദിനിര്ദോഷശുഭാശ്രയപരിഗ്രഹഃ ॥ 115 ॥ ചന്ദ്രമണ്ഡലമധ്യസ്യ ശ്വേതാമ്ഭോരുഹവിഷ്ടരഃ । ജ്യോത്സ്നായമാനാങ്ഗരുചിനിര്ധൂതാന്തര്ബഹിസ്തമാഃ ॥ 116 ॥ ഭാവ്യോ ഭാവയിതാ ഭദ്രം പാരിജാതവനാലയഃ । ക്ഷീരാബ്ധിമധ്യമദ്വീപപാലകഃ പ്രപിതാമഹഃ ॥ 117 ॥ നിരന്തരനമോവാകശുദ്ധയാജിഹദാശ്രയഃ । മുക്തിദശ്വേതമൃദ്രൂപശ്വേതദ്വീപവിഭാവനഃ ॥ 118 ॥ ഗരുഡാഹാരിതശ്വേതമൃത്പൂതയദുഭൂധരഃ । ഭദ്രാശ്വവര്ഷനിലയോ ഭയഹാരീ ശുഭാശ്രയഃ ॥ 119 ॥ ഭദ്രശ്രീവത്സഹാരാഢ്യഃ പഞ്ചരാത്രപ്രവര്തകഃ । ഭക്താത്മഭാവഭവനോ ഹാര്ദോഽങ്ഗുഷ്ഠപ്രമാണവാന് ॥ 120 ॥ സ്വദാസസത്കൃതാകൃത്യേ തന്മിത്രാരിഷു യോജയന് । പ്രാണാനുത്ക്രാമയന്നൂരീകൃതപ്രാരബ്ധലോപനഃ ॥ 121 ॥ ലധ്വ്യൈവ ശിക്ഷയാപാപമശേഷമപി നിര്ണുദന് । ത്രിസ്ഥൂണക്ഷോഭതോ ഭൂതസൂക്ഷ്മ്യൈസ്സൂക്ഷ്മവപുസ്സൃജന് ॥ 122 ॥ നിരങ്കുശകൃപാപൂരോ നിത്യകല്യാണകാരകഃ । മൂര്ധന്യനാഡ്യാ സ്വാന്ദാസാന്ബ്രഹ്മരന്ധ്രാദുദഞ്ചയന് ॥ 123 ॥ ഉപാസനപരാന്സര്വാന് പ്രാരബ്ധമനുഭാവയന് । സര്വപ്രാരബ്ധദേഹാന്തേഽപ്യന്തിമസ്മരണം ദിശന് ॥ 124 ॥ പ്രപേയുഷാം ഭേജുഷാം ച യമദൃഷ്ടിമഭാവയന് । ദിവ്യദേഹപ്രദസ്സൂര്യം ദ്വാരയന്മോക്ഷമേയുഷാമ് ॥ 125 ॥ ആതിവാഹികസത്കാരാനധ്വന്യാപാദ്യ മാനയന് । സാര്വാന്ക്രതുഭുജശ്ശശ്വത്പ്രാഭൃതാനി പ്രദാപയന് ॥ 126 ॥ ദുരന്തമായാകാന്താരം ദ്രുതം യോഗേന് ലങ്ഘയന് । സ്ഫായത്സുദര്ശവിവിധവീഥ്യന്തേനാധ്വനാ നയന് ॥ 127 ॥ സീമാന്തസിന്ധുവിരജാം യോഗേനോത്താരയന്വശീ । അമാനവസ്യ ദേവസ്യ കരം ശിരസി ധാരയന് ॥ 128 ॥ അനാദിവാസനാം ധൂന്വന് വൈകുണ്ഠാപ്ത്യാ സലോകയന് । അഹേയമങ്ഗലോദാരതനുദാനാത്സരൂപയന ॥ 129 ॥ സൂരിജുഷ്ടം സുഖൈകാന്തം പരമം പദമാപയന് । അരാരണ്യാമൃതാമ്ഭോധീ ദര്ശയന് ശ്രമനാശനഃ ॥ 130 ॥ ദിവ്യോദ്യാനസരോവാപീസരിന്മണിനഗാന്നയന । ഐരമ്മദാമൃതസരോഗമയന്സൂപബൃംഹണഃ ॥ 131 ॥ അശ്വത്ഥം സോമസവനം പ്രാപയന്വിഷ്ടരശ്രവാഃ । ദിവ്യാപ്സരസ്സമാനീതബ്രഹ്മാലങ്കാരദായകഃ ॥ 132 ॥ ദിവ്യവാസോഽഞ്ജനക്ഷൌമമാല്യൈസ്സ്വാന്ബഹുമാനയന് । സ്വീയാമയോധ്യാം നഗരീം സാദരം സമ്പ്രവേശയന് ॥ 133 ॥ ദാസാന്ദിവ്യരസാലോകഗന്ധാംസലശരീരയന് । സ്വദാസാന്സൂരിവര്ഗേണ സസ്നേഹം ബഹുമാനയന് ॥ 134 ॥ സൂരിസേവോദിതാനന്ദനൈച്യാന്സ്വാനതിശായയന് । വാചയന്സ്വാം നമോവീപ്സാം കുര്വന്പ്രഹ്വാന്കൃതാഞ്ജലീന് ॥ 135 ॥ പ്രാകാരഗോപുരാരാമപ്രാസാദേഭ്യഃ പ്രണാമയന് । ഇന്ദ്രപ്രജാപതിദ്വാരപാലസമ്മാനമാപയന് ॥ 136 ॥ മാലികാഞ്ചന്മഹാരാജവീഥീമധ്യം നിവാസയന് । ശ്രീവൈകുണ്ഠപുരന്ധ്രീഭിര്നാനാസത്കാരകാരകഃ ॥ 137 ॥ ദിവ്യം വിമാനം ഗമയന് ബ്രഹ്മകാന്ത്യാഭിപൂരയന് । മഹാനന്ദാത്മകശ്രീമന്മണിമണ്ഡപമാപയന് ॥ 138 ॥ ഹൃഷ്യത്കുമുദചണ്ഡാദ്യൈര്വിഷ്വക്സേനാന്തികം നയന് । സേനേശചോദിതാസ്ഥാനനായകോ ഹേതിനായകഃ ॥ 139 ॥ പ്രാപയന്ദിവ്യമാസ്ഥാനം വൈനതേയം പ്രണാമയന് । ശ്രീമത്സുന്ദരസൂരീന്ദ്രദിവ്യപങ്ക്തിം പ്രണാമയന് ॥ 140 ॥ ഭാസ്വരാസനപര്യങ്കപ്രാപണേന കൃതാര്ഥയന് । പര്യങ്കവിദ്യാസംസിദ്ധസര്വവൈഭവസങ്ഗതഃ ॥ 141 ॥ സ്വാത്മാനമേവ ശ്രീകാന്തം സാദരം ഭൂരി ദര്ശയന് । ശേഷതൈകരതിം ശേഷം ശയ്യാത്മാനം പ്രണാമയന് ॥ 142 ॥ അനന്താക്ഷിദ്വിസാഹസ്രസാദരാലോകപാത്രയന് । അകുമാരയുവാകാരം ശ്രീകാന്തം സമ്പ്രണാമയന് ॥ 143 ॥ അതടാനന്ദതോ ഹേതോ രഞ്ചയന്കിലികിഞ്ചിതമ് । ദാസാനത്യുത്ഥിതമുഹുഃകൃതിസൃഷ്ടിപ്രസന്നഹൃത് ॥ 144 ॥ ശ്രീയാം പ്രാപസ്വയം താതം ജീവം പുത്രം പ്രഹര്ഷയന് । മജ്ജയന് സ്വമുഖാമ്ഭോധൌ സ്വകാം കീര്തിരുചിം ദിശന് ॥ 145 ॥ ദയാര്ദ്രഗങ്ഗാവലനാകൃതഹ്ലാദൈഃ കൃതാര്ഥയന് । പര്യങ്കാരോഹണപ്രഹ്വം സമം ലക്ഷ്മ്യോപപാദയന് ॥ 146 ॥ കസ്ത്വമിത്യനുയുഞ്ജാനോ ദാസോഽസ്മീത്യുക്തിവിസ്മിതഃ । അപൃഥക്ത്വപ്രകാരോഽസ്മി വാചാസ്വാശ്രിതവദ്ഭവന് ॥ 147 ॥ വിദുഷാം തത്ക്രതുനയാദ്ധയാസ്യവപുഷാഭവന് । വാസുദേവാത്മനാ ഭൂയോ ഭവന്വൈകുണ്ഠനായകഃ ॥ 148 ॥ യഥാ തഥൈവ സ്വം രൂപം ജഗന്മോഹനമൂര്തിമാന് । ദ്വിമൂര്തീ ബഹുമൂര്തീശ്ച ആത്മനശ്ച പ്രകാശയന് ॥ 149 ॥ യുഗപത്സകലം സാക്ഷാത്സ്വതഃ കര്തും സമര്ഥയന് । കവീനാമാദിശന്നിത്യം മുക്താനാമാദിമഃ കവിഃ ॥ 150 ॥ ഷഡര്ണമനുനിഷ്ഠാനാം ശ്വേതദ്വീപസ്ഥിതിം ദിശന് । ദ്വാദശാക്ഷരനിഷ്ഠാനാം ലോകം സാന്താനികം ദിശന് ॥ 151 ॥ അഷ്ടാക്ഷരൈകനിഷ്ഠാനാം കാര്യം വൈകുണ്ഠമര്പയന് । ശരണാഗതിനിഷ്ഠാനാം സാക്ഷാദ്വൈകുണ്ഠമര്പയന് ॥ 152 ॥ സ്വമന്ത്രരാജനിഷ്ഠാനാം സ്വസ്മാര്ദാതേശയം ദിശന് । ശ്രിയാ ഗാഢോപഗൂഢാത്മാ ഭൂതധാത്രീരുചിം ദിശന് ॥ 153 ॥ നീലാവിഭൂതിവ്യാമുഗ്ധോ മഹാശ്വേതാശ്വമസ്തകഃ । ത്ര്യക്ഷസ്ത്രിപുരസംഹാരീ രുദ്രസ്സ്കന്ദോ വിനായകഃ ॥ 154 ॥ അജോ വിരിഞ്ചോ ദ്രുഹിണോ വ്യാപ്തമൂര്തിരമൂര്തികഃ । അസങ്ഗോഽനന്യധീസങ്ഗവിഹങ്ഗോവൈരിഭങ്ഗദഃ ॥ 155 ॥ സ്വാമീ സ്വം സ്വേന സന്തുപ്യന് ശക്രസ്സര്വാധികസ്യദഃ । സ്വയഞ്ജ്യോതിസ്സ്വയംവൈദ്യശ്ശൂരശ്ശൂരകുലോദ്ഭവഃ ॥ 156 ॥ വാസവോ വസുരണ്യോഗ്നിര്വാസുദേവസ്സുഹൃദ്വസുഃ । ഭൂതോ ഭാവീ ഭവന്ഭവ്യോ വിഷ്ണുസ്ഥാനസ്സനാതനഃ ॥ 157 ॥ നിത്യാനുഭാവോ നേദീയാന്ദവീയാന്ദുര്വിഭാവനഃ । സനത്കുമാരസ്സന്ധാതാ സുഗന്ധിസ്സുഖദര്ശനഃ ॥ 158 ॥ തീര്ഥം തിതിക്ഷുസ്തീര്ഥാങ്ഘ്രിസ്തീര്ഥസ്വാദുശുഭശ്ശുചിഃ । തീര്ഥവദ്ദീധിതിസ്തിഗ്മതേജാസ്തീവ്രമനാമയഃ ॥ 159 ॥ ഈശാദ്യുപനിഷദ്വേദ്യഃ പഞ്ചോപനിഷദാത്മകഃ । ഈഡന്തഃസ്ഥോഽപി ദൂരസ്ഥഃ കല്യാണതമരൂപവാന് ॥ 160 ॥ പ്രാണാനാം പ്രാണനഃ പൂര്ണജ്ഞാനൈരപി സുദുര്ഗ്രഹഃ । നാചികേതോപാസനാര്ച്യസ്ത്രിമാത്രപ്രണവോദിതഃ ॥ 161 ॥ ഭൂതയോനിശ്ച സര്വജ്ഞോഽക്ഷരോഽക്ഷരപരാത്പരഃ । അകാരാദിപദജ്ഞേയവ്യൂഹതാരാര്ഥപൂരുഷഃ ॥ 162 ॥ മനോമയാമൃതോ നന്ദമയോ ദഹരരൂപദൃത് । ന്യാസവിദ്യാവേദ്യരൂപഃ ആദിത്യാന്തര്ഹിരണ്മയഃ ॥ 163 ॥ ഇദന്ദ്ര ആത്മോദ്ഗീഥാദി പ്രതീകോ പാസനാന്വയീ । മധുവിദ്യോപാസനീയോ ഗായത്രീധ്യാനഗോചരഃ ॥ 164 ॥ ദിവ്യകൌക്ഷേയസജ്ജ്യോതിഃ ശാണ്ഡില്യോപാസ്തിവീക്ഷിതഃ । സംവര്ഗവിദ്യാവേദ്യാത്മാ തത് ഷോഡശകലം പരമ് ॥ 165 ॥ ഉപകോസലവിദ്യേക്ഷ്യഃ പഞ്ചാഗ്ന്യാത്മശരീരകഃ । വൈശ്വാനരഃ സദഖേഭൂമാ ച ജഗത്കര്മാഽദിപൂരുഷഃ ॥ 166 ॥ മൂര്താമൂര്തബ്രഹ്മ സര്വപ്രേഷ്ഠോഽന്യപ്രിയതാകരഃ । സര്വാന്തരശ്ചാപരോക്ഷശ്ചാന്തര്യാമ്യമൃതോഽനഘഃ ॥ 167 ॥ അഹര്നാമാദിത്യരൂപശ്ചാഹന്നാമാക്ഷിസംശ്രിതഃ । സതുര്യഗായത്ര്യര്ഥശ്ച യഥോപാസ്ത്യാപ്യസദ്വപുഃ ॥ 168 ॥ ചന്ദ്രാദിസായുജ്യപൂര്വമോക്ഷദന്യാസഗോചരഃ । ന്യാസനാശ്യാനഭ്യുപേതപ്രാരബ്ധാംശോ മഹാദയഃ ॥ 169 ॥ അവതാരരഹസ്യാദിജ്ഞാനിപ്രാരബ്ധനാശനഃ । സ്വേന സ്വാര്ഥം പരേണാപി കൃതേ ന്യാസേ ഫലപ്രദഃ ॥ 170 ॥ അസാഹസോഽനപായശ്രീസ്സഹായസ്സ ശ്രിയൈ വസന് । ശ്രീമാന്നാരായണോ വാസുദേവോഽവ്യാദ്വിഷ്ണുരുത്തമഃ ॥ 171 ॥ ॥ ഓമ് ॥ ഇതീദം പരമം ഗുഹ്യം സര്വപാപപ്രണാശനമ് । വാഗീശനാമസാഹസ്രം വത്സ തേഽഭിഹിതം മയാ ॥ 1 ॥ യ ഇദം ശൃണുയാദ്ഭക്ത്യാ ശ്രാവയേദ്വാ സ്വയം പഠത് । നാസൌ പ്രാപ്നോതി ദുരിതമിഹാമുത്ര ച കിഞ്ചന ॥ 2 ॥ തദിദം പ്രജപന് സ്വാമീ വിദ്യാധീശോ ഹയാനനഃ । ക്ഷത്രിയശ്ചേന്മഹാരുദ്രോ വിക്രമാക്രാന്തസര്വഭൂഃ ॥ 3 ॥ മഹോദാരോ മഹാകീര്തിര്മഹിതോ വിജയീ ഭവേത് । ഊരുജശ്ചേദുരുയശോധനധാന്യസമൃദ്ധിമാന് ॥ 4 ॥ അശേഷഭോഗസമ്ഭൂതോ ധനാധിപസമോ ഭവേത് । ശൃണുയാദേവ വൃഷലസ്സ്വയം വിപ്രാത്സുപൂജിതാത് ॥ 5 ॥ മഹിമാനമവാപ്നോതി മഹിതൈശ്വര്യഭാജനമ് । ശ്രീമതോ ഹയശീര്ഷസ്യ നാമ്നാം സാഹസ്രമുത്തമമ് ॥ 6 ॥ ശൃണ്വന്പഠന്നപി നരസ്സര്വാന്കാമാനവാപ്നുയാത് । ധര്മാര്ഥകാമസന്താനഭാഗ്യാരോഗ്യോത്തമായുഷാമ് ॥ 7 ॥ പ്രാപണേ പരമോ ഹേതുഃ സ്തവരാജോഽയമദ്ഭുതഃ । ഹയഗ്രീവേ പരാ ഭക്തിമുദ്വഹന് യ ഇമം പഠേത് ॥ 8 ॥ ത്രിസന്ധ്യം നിയതശ്ശുദ്ധസ്സോഽപവര്ഗായ കല്പതേ । ത്രിഃ പഠന്നാമസാഹസ്രം പ്രത്യഹം വാഗധീശിതുഃ ॥ 9 ॥ മഹതീം കീര്തിമാപ്നോതി നിസ്സീമാം പ്രേയസീം പ്രിയാമ് । വീര്യം ബലം പതിത്വം ച മേധാശ്രദ്ധാവലോന്നതീഃ ॥ 10 ॥ സാരസ്വതസമൃദ്ധിം ച ഭവ്യാന്ഭോഗ്യാന്നതാന്സുതാന് । അഭിരൂപാം വധൂം സാധ്വീം സുഹൃദശ്ച ഹിതൈഷിണഃ ॥ 11 ॥ ബ്രഹ്മവിദ്യാപ്രവചനൈഃ കാലക്ഷേപം ച സന്തതമ് । ഹയഗ്രീവപദാമ്ഭോജ സലിലസ്യാനുകൂലതഃ ॥ 12 ॥ ലഭേത നിര്മലം ശാന്തോ ഹംസോപാസനതത്പരഃ । ശ്രീമത്പരമഹംസസ്യ ചിത്തോല്ലാസനസദ്വിധൌ ॥ 13 ॥ ഇദം തു നാമ്നാം സാഹസ്രമിഷ്ടസാധനമുത്തമമ് । പാപീ പാപാദ്വിമുക്തസ്സ്യാദ്രോഗീ രോഗാദ്വിമുച്യതേ ॥ 14 ॥ ബദ്ധോ ബന്ധാദ്വിമുച്യേത ഭീതേ ഭീതിര്വിമുച്യതേ । മുക്തോ ദരിദ്രോ ദാരിദ്ര്യാദ്ഭവേത്പൂര്ണമനോരഥഃ ॥ 15 ॥ ആപന്ന ആപദാ മുക്തോ ഭവത്യേവ ന സംശയഃ । ഹംസാര്ചനപരോ നിത്യം ഹംസാര്ചനപരായണഃ ॥ 16 ॥ നിര്ധൂതകല്മഷോ നിത്യം ബ്രഹ്മസായുജ്യമാപ്നുയാത് । യേ ഭക്ത്യാ പരമേ ഹംസേ ശ്രിയാ മിഥുനിതാങ്ഗിതേ ॥ 17 ॥ ജന്മവ്യാധിജരാനാശഭയഭാജോ ന തേ ജനാഃ । ആചാര്യാത്തദിദം സ്തോത്രമധിഗത്യ പഠേന്നരഃ ॥ 18 ॥ തസ്യേദം കല്പതേ സിദ്ധ്യൈ നാന്യഥാ വത്സ കാശ്യപ । ആചാര്യം ലക്ഷണൈര്യുക്തമന്യം വാഽത്മവിദുത്തമമ് ॥ 19 ॥ വൃത്വാചാര്യം സദാ ഭക്ത്യാ സിദ്ധ്യൈ തദിദമശ്നുയാത് । സ യാതി പരമാം വിദ്യാം ശകുനിബ്രഹ്മഹര്ഷണീമ് ॥ 20 ॥ ഹയാസ്യനാമസാഹസ്രസ്തുതിരംഹോവിനാശിനീ । പരമോ ഹംസ ഏവാദൌ പ്രണവം ബ്രഹ്മണേ ദിശത് ॥ 21 ॥ ഉപാദിശത്തതോ വേദാന് ശ്രീമാന ഹയശിരോ ഹരിഃ । തേനാസൌ സ്തവരാജോ ഹി ഹംസാഖ്യഹയഗോചരഃ ॥ 22 ॥ വിദ്യാസാമ്രാജ്യസമ്പത്തിമോക്ഷൈകഫലസാധനമ് । സര്വവിത്സ്വാത്മഭാവേന പരമം പദമാപ്നുയാത് ॥ 23 ॥ ന തത്ര സംശയഃ കശ്ചിന്നിപുണം പരിപശ്യതി । തഥാപി സ്വാത്മനി പ്രേമസിന്ധുസന്ധുക്ഷണക്ഷമഃ. ॥ 24 ॥ ഇതീദം നാമസാഹസ്രം സങ്ഗൃഹീതം തഥോത്തരമ് । ഏവം സങ്ഗൃഹ്യ ദേവേന ഹയഗ്രീവേണ പാലനമ് ॥ 25 ॥ സ്തോത്രരത്നമിദം ദത്തം മഹ്യം തത് കഥിതം തവ । ഹംസനാമസഹസ്രസ്യ വൈഭവം പരമാദ്ഭുതമ് ॥ 26 ॥ വക്തും യഥാവത്കശ്ശക്തോ വര്ഷകോടിശതൈരപി । ഹയാസ്യഃ പരമോ ഹംസോ ഹരിര്നാരായണോഽവ്യയഃ ॥ 27 ॥ കാരണം ശരണം മൃത്യുരമൃതം ചാഖിലാത്മനാമ് । സത്യം സത്യം പുനസ്സത്യം ധ്യേയോ നാരായണോ ഹരിഃ ॥ 28 ॥ സമാനമധികം വേദാന്ന ദൈവം കേശവാത്പരമ് । തത്ത്വം വിജ്ഞാതുകാമാനാം പ്രമാണൈസ്സര്വതോമുഖൈഃ ॥ 29 ॥ തത്ത്വം സ പരമോ ഹംസ ഏക ഏവ ജനാര്ദനഃ । ഇദം രഹസ്യം പരമം മഹാപാതകനാശനമ് ॥ 30 ॥ ന ചാശുശ്രൂഷവേ വാച്യം നാഭക്തായ കദാചന । നാപ്യന്യദേവതായാപി ന വാച്യം നാസ്തികായ ച ॥ 31 ॥ അധീത്യൈതദ്ഗുരുമുഖാദന്വഹം യഃ പഠേന്നരഃ । തദ്വംശ്യാ അപി സര്വേ സ്യുസ്സമ്പത്സാരസ്വതോന്നതാഃ ॥ 32 ॥ ഇതി ഹയവദനാനനാരവിന്ദാന്മധുലഹരീവ നിരര്ഗലാ ഗലന്തീ । ജഗതി ദശശതീതദീയനാമ്നാം ജയതി ജഡാനപി ഗീര്ഷു യോജയന്തീ ॥ 33 ॥ ॥ ഇതി ശ്രീഹയഗ്രീവസഹസ്രനാമസ്തോത്രം സമ്പൂര്ണമ് ॥