Goddess Tripura Sundari

લઘુ સ્તવઃ

(Laghu Stavah in Gujarati)

Adi Shankaracharya

The Laghu Stavah is a profound devotional hymn attributed to Adi Shankaracharya, dedicated to Goddess Tripura Sundari, the supreme manifestation of the Divine Mother. Through its intricate verses, the text explores the esoteric nature of the Goddess as both Jyotirmayi and Vangmayi, representing light and speech. It emphasizes the Kundalini Shakti as the creative force of the universe. Reciting this stotra is believed to purify the mind, grant spiritual clarity, and help the devotee transcend the cycle of rebirth by realizing the ultimate unity of the individual self with the cosmic consciousness of the Divine Mother.

ઐન્દ્રસ્યેવ શરાસનસ્ય દધતી મધ્યેલલાટં પ્રભાં
શૌક્લીં કાન્તિમનુષ્ણગોરિવ શિરસ્યાતન્વતી સર્વતઃ ।
એષાસૌ ત્રિપુરા હૃદિ દ્યુતિરિવોષ્ણાંશોઃ સદાહઃ સ્થિતાત્
છિન્દ્યાન્નઃ સહસા પદૈસ્ત્રિભિરઘં જ્યોતિર્મયી વાઙ્મયી ॥ 1 ॥
યા માત્રા ત્રપુસીલતાતનુલસત્તન્તૂત્થિતિસ્પર્ધિની
વાગ્બીજે પ્રથમે સ્થિતા તવ સદા તાં મન્મહે તે વયમ્ ।
શક્તિઃ કુણ્ડલિનીતિ વિશ્વજનનવ્યાપારબદ્ધોદ્યમાઃ
જ્ઞાત્વેત્થં ન પુનઃ સ્પૃશન્તિ જનનીગર્ભેઽર્ભકત્વં નરાઃ ॥ 2 ॥
દૃષ્ટ્વા સમ્ભ્રમકારિ વસ્તુ સહસા ઐ ઐ ઇતિ વ્યાહૃતં
યેનાકૂતવશાદપીહ વરદે બિન્દું વિનાપ્યક્ષરમ્ ।
તસ્યાપિ ધ્રુવમેવ દેવિ તરસા જાતે તવાનુગ્રહે
વાચઃસૂક્તિસુધારસદ્રવમુચો નિર્યાન્તિ વક્ત્રામ્બુજાત્ ॥ 3 ॥
યન્નિત્યે તવ કામરાજમપરં મન્ત્રાક્ષરં નિષ્કલં
તત્સારસ્વતમિત્યવૈતિ વિરલઃ કશ્ચિદ્બુધશ્ચેદ્ભુવિ ।
આખ્યાનં પ્રતિપર્વ સત્યતપસો યત્કીર્તયન્તો દ્વિજાઃ
પ્રારમ્ભે પ્રણવાસ્પદપ્રણયિતાં નીત્વોચ્ચરન્તિ સ્ફુટમ્ ॥ 4 ॥
યત્સદ્યો વચસાં પ્રવૃત્તિકરણે દૃષ્ટપ્રભાવં બુધૈઃ
તાર્તીયં તદહં નમામિ મનસા ત્વદ્બીજમિન્દુપ્રભમ્ ।
અસ્ત્યૌર્વોઽપિ સરસ્વતીમનુગતો જાડ્યામ્બુવિચ્છિત્તયે
ગોશબ્દો ગિરિ વર્તતે સનિયતં યોગં વિના સિદ્ધિદઃ ॥ 5 ॥
એકૈકં તવ દેવિ બીજમનઘં સવ્યઞ્જનાવ્યઞ્જનં
કૂટસ્થં યદિ વા પૃથક્ ક્રમગતં યદ્વા સ્થિતં વ્યુત્ક્રમાત્ ।
યં યં કામમપેક્ષ્ય યેન વિધિના કેનાપિ વા ચિન્તિતં
જપ્તં વા સફલીકરોતિ સતતં તં તં સમસ્તં નૃણામ્ ॥ 6 ॥
વામે પુસ્તકધારિણીમભયદાં સાક્ષસ્રજં દક્ષિણે
ભક્તેભ્યો વરદાનપેશલકરાં કર્પૂરકુન્દોજ્જ્વલામ્ ।
ઉજ્જૃમ્ભામ્બુજપત્રકાન્તિનયનસ્નિગ્ધપ્રભાલોકિનીં
યે ત્વામમ્બ ન શીલયન્તિ મનસા તેષાં કવિત્વં કુતઃ ॥ 7 ॥
યે ત્વાં પાણ્ડુરપુણ્ડરીકપટલસ્પષ્ટાભિરામપ્રભાં
સિઞ્ચન્તીમમૃતદ્રવૈરિવ શિરો ધ્યાયન્તિ મૂર્ધ્નિ સ્થિતામ્ ।
અશ્રાન્તા વિકટસ્ફુટાક્ષરપદા નિર્યાતિ વક્ત્રામ્બુજાત્
તેષાં ભારતિ ભારતી સુરસરિત્કલ્લોલલોલોર્મિવત્ ॥ 8 ॥
યે સિન્દૂરપરાગપિઞ્જપિહિતાં ત્વત્તેજસાદ્યામિમાં
ઉર્વીં ચાપિ વિલીનયાવકરસપ્રસ્તારમગ્નામિવ ।
પશ્યન્તિ ક્ષણમપ્યનન્યમનસસ્તેષામનઙ્ગજ્વર-
-ક્લાન્તસ્રસ્તકુરઙ્ગશાબકદૃશો વશ્યા ભવન્તિ સ્ફુટમ્ ॥ 9 ॥
ચઞ્ચત્કાઞ્ચનકુણ્ડલાઙ્ગદધરામાબદ્ધકાઞ્ચીસ્રજં
યે ત્વાં ચેતસિ તદ્ગતે ક્ષણમપિ ધ્યાયન્તિ કૃત્વા સ્થિરામ્ ।
તેષાં વેશ્મસુ વિભ્રમાદહરહઃ સ્ફારીભવન્ત્યશ્ચિરં
માદ્યત્કુઞ્જરકર્ણતાલતરલાઃ સ્થૈર્યં ભજન્તે શ્રિયઃ ॥ 10 ॥
આર્ભટ્યા શશિખણ્ડમણ્ડિતજટાજૂટાં નૃમુણ્ડસ્રજં
બન્ધૂકપ્રસવારુણામ્બરધરાં પ્રેતાસનાધ્યાસિનીમ્ ।
ત્વાં ધ્યાયન્તિ ચતુર્ભુજાં ત્રિનયનામાપીનતુઙ્ગસ્તનીં
મધ્યે નિમ્નવલિત્રયાઙ્કિતતનું ત્વદ્રૂપસંવિત્તયે ॥ 11 ॥
જાતોઽપ્યલ્પપરિચ્છદે ક્ષિતિભુજાં સામાન્યમાત્રે કુલે
નિઃશેષાવનિચક્રવર્તિપદવીં લબ્ધ્વા પ્રતાપોન્નતઃ ।
યદ્વિદ્યાધર બૃન્દવન્દિતપદઃ શ્રીવત્સરાજોઽભવત્
દેવિ ત્વચ્ચરણામ્બુજ પ્રણતિજઃ સોઽયં પ્રસાદોદયઃ ॥ 12 ॥
ચણ્ડિ ત્વચ્ચરણામ્બુજાર્ચનકૃતે બિલ્વાદિલોલ્લુણ્ઠન-
-ત્રુટ્યત્કણ્ટકકોટિભિઃ પરિચયં યેષાં ન જગ્મુઃ કરાઃ ।
તે દણ્ડાઙ્કુશચક્રચાપકુલિશશ્રીવત્સમત્સ્યાઙ્કિતૈઃ
જાયન્તે પૃથિવીભુજઃ કથમિવામ્ભોજપ્રભૈઃ પાણિભિઃ ॥ 13 ॥
વિપ્રાઃ ક્ષોણિભુજો વિશસ્તદિતરે ક્ષીરાજ્યમધ્વાસવૈઃ ।
ત્વાં દેવિ ત્રિપુરે પરાપરમયીં સન્તર્પ્ય પૂજાવિધૌ ।
યાં યાં પ્રાર્થયતે મનઃ સ્થિરધિયાં તેષાં ત એવ ધ્રુવં
તાં તાં સિદ્ધિમવાપ્નુવન્તિ તરસા વિઘ્નૈરવિઘ્નીકૃતાઃ ॥ 14 ॥
શબ્દાનાં જનની ત્વમત્ર ભુવને વાગ્વાદિનીત્યુચ્યસે
ત્વત્તઃ કેશવવાસવ પ્રભૃતયોઽપ્યાવિર્ભવન્તિ સ્ફુટમ્ ।
લીયન્તે ખલુ યત્ર કલ્પવિરમે બ્રહ્માદયસ્તેઽપ્યમી
સા ત્વં કાચિદચિન્ત્યરૂપમહિમા શક્તિઃ પરા ગીયસે ॥ 15 ॥
દેવાનાં ત્રિતયં ત્રયી હુતભુજાં શક્તિત્રયં ત્રિઃ સ્વરાઃ
ત્રૈલોક્યં ત્રિપદી ત્રિપુષ્કરમથો ત્રિબ્રહ્મ વર્ણાસ્ત્રયઃ ।
યત્કિઞ્ચિજ્જગતિ ત્રિધા નિયમિતં વસ્તુ ત્રિવર્ગાદિકં
તત્સર્વં ત્રિપુરેતિ નામ ભગવત્યન્વેતિ તે તત્ત્વતઃ ॥ 16 ॥
લક્ષ્મીં રાજકુલે જયાં રણભુવિ ક્ષેમઙ્કરીમધ્વનિ
ક્રવ્યાદદ્વિપસર્પભાજિ શબરીં કાન્તારદુર્ગે ગિરૌ ।
ભૂતપ્રેતપિશાચજમ્બુકભયે સ્મૃત્વા મહાભૈરવીં
વ્યામોહે ત્રિપુરાં તરન્તિ વિપદસ્તારાં ચ તોયપ્લવે ॥ 17 ॥
માયા કુણ્ડલિની ક્રિયા મધુમતી કાલી કલામાલિની
માતઙ્ગી વિજયા જયા ભગવતી દેવી શિવા શામ્ભવી ।
શક્તિઃ શઙ્કરવલ્લભા ત્રિનયના વાગ્વાદિની ભૈરવી
હ્રીઙ્કારી ત્રિપુરા પરાપરમયી માતા કુમારીત્યસિ ॥ 18 ॥
આઈપલ્લવિતૈઃ પરસ્પરયુતૈર્દ્વિત્રિક્રમાદ્યક્ષરૈ
કાદ્યૈઃ ક્ષાન્તગતૈઃ સ્વરાદિભિરથ ક્ષાન્તૈશ્ચ તૈઃ સસ્વરૈઃ ।
નામાનિ ત્રિપુરે ભવન્તિ ખલુ યાન્યત્યન્તગુહ્યાનિ તે
તેભ્યો ભૈરવપત્નિ વિંશતિસહસ્રેભ્યઃ પરેભ્યો નમઃ ॥ 19 ॥
બોદ્ધવ્યા નિપુણં બુધૈઃ સ્તુતિરિયં કૃત્વા મનસ્તદ્ગતં
ભારત્યાસ્ત્રિપુરેત્યનન્યમનસા યત્રાદ્યવૃત્તે સ્ફુટમ્ ।
એકદ્વિત્રિપદક્રમેણ કથિતસ્તત્પાદસઙ્ખ્યાક્ષરૈઃ
મન્ત્રોદ્ધાર વિધિર્વિશેષસહિતઃ સત્સમ્પ્રદાયાન્વિતઃ ॥ 20 ॥
સાવદ્યં નિરવદ્યમસ્તુ યદિ વા કિં વાનયા ચિન્તયા
નૂનં સ્તોત્રમિદં પઠિષ્યતિ જનો યસ્યાસ્તિ ભક્તિસ્ત્વયિ ।
સઞ્ચિન્ત્યાપિ લઘુત્વમાત્મનિ દૃઢં સઞ્જાયમાનં હઠાત્
ત્વદ્ભક્ત્યા મુખરીકૃતેન રચિતં યસ્માન્મયાપિ ધૃવમ્ ॥ 21 ॥
ઇતિ શ્રીકાલિદાસ વિરચિત પઞ્ચસ્તવ્યાં પ્રથમઃ લઘુસ્તવઃ ।

Explore More