ସର୍ଵଵେଦାନ୍ତସିଦ୍ଧାନ୍ତଗୋଚରଂ ତମଗୋଚରମ୍ ।
ଗୋଵିନ୍ଦଂ ପରମାନନ୍ଦଂ ସଦ୍ଗୁରୁଂ ପ୍ରଣତୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍ ॥ 1॥
ଗୋଵିନ୍ଦଂ ପରମାନନ୍ଦଂ ସଦ୍ଗୁରୁଂ ପ୍ରଣତୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍ ॥ 1॥
ଜନ୍ତୂନାଂ ନରଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭମତଃ ପୁଂସ୍ତ୍ଵଂ ତତୋ ଵିପ୍ରତା
ତସ୍ମାଦ୍ଵୈଦିକଧର୍ମମାର୍ଗପରତା ଵିଦ୍ଵତ୍ତ୍ଵମସ୍ମାତ୍ପରମ୍ ।
ଆତ୍ମାନାତ୍ମଵିଵେଚନଂ ସ୍ଵନୁଭଵୋ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନା ସଂସ୍ଥିତିଃ
ମୁକ୍ତିର୍ନୋ ଶତଜନ୍ମକୋଟିସୁକୃତୈଃ ପୁଣ୍ଯୈର୍ଵିନା ଲଭ୍ଯତେ ॥ 2॥
ତସ୍ମାଦ୍ଵୈଦିକଧର୍ମମାର୍ଗପରତା ଵିଦ୍ଵତ୍ତ୍ଵମସ୍ମାତ୍ପରମ୍ ।
ଆତ୍ମାନାତ୍ମଵିଵେଚନଂ ସ୍ଵନୁଭଵୋ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନା ସଂସ୍ଥିତିଃ
ମୁକ୍ତିର୍ନୋ ଶତଜନ୍ମକୋଟିସୁକୃତୈଃ ପୁଣ୍ଯୈର୍ଵିନା ଲଭ୍ଯତେ ॥ 2॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଶତକୋଟିଜନ୍ମସୁ କୃତୈଃ)
ଦୁର୍ଲଭଂ ତ୍ରଯମେଵୈତଦ୍ଦେଵାନୁଗ୍ରହହେତୁକମ୍ ।
ମନୁଷ୍ଯତ୍ଵଂ ମୁମୁକ୍ଷୁତ୍ଵଂ ମହାପୁରୁଷସଂଶ୍ରଯଃ ॥ 3॥
ଦୁର୍ଲଭଂ ତ୍ରଯମେଵୈତଦ୍ଦେଵାନୁଗ୍ରହହେତୁକମ୍ ।
ମନୁଷ୍ଯତ୍ଵଂ ମୁମୁକ୍ଷୁତ୍ଵଂ ମହାପୁରୁଷସଂଶ୍ରଯଃ ॥ 3॥
ଲବ୍ଧ୍ଵା କଥଞ୍ଚିନ୍ନରଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭଂ (ପାଠଭେଦଃ - କଥଞ୍ଚିନ୍)
ତତ୍ରାପି ପୁଂସ୍ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୁତିପାରଦର୍ଶନମ୍ ।
ଯସ୍ତ୍ଵାତ୍ମମୁକ୍ତୌ ନ ଯତେତ ମୂଢଧୀଃ
ସ ହ୍ଯାତ୍ମହା ସ୍ଵଂ ଵିନିହନ୍ତ୍ଯସଦ୍ଗ୍ରହାତ୍ ॥ 4॥
ତତ୍ରାପି ପୁଂସ୍ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୁତିପାରଦର୍ଶନମ୍ ।
ଯସ୍ତ୍ଵାତ୍ମମୁକ୍ତୌ ନ ଯତେତ ମୂଢଧୀଃ
ସ ହ୍ଯାତ୍ମହା ସ୍ଵଂ ଵିନିହନ୍ତ୍ଯସଦ୍ଗ୍ରହାତ୍ ॥ 4॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଆତ୍ମହା ସ୍ଵଂ)
ଇତଃ କୋ ନ୍ଵସ୍ତି ମୂଢାତ୍ମା ଯସ୍ତୁ ସ୍ଵାର୍ଥେ ପ୍ରମାଦ୍ଯତି ।
ଦୁର୍ଲଭଂ ମାନୁଷଂ ଦେହଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତତ୍ରାପି ପୌରୁଷମ୍ ॥ 5॥
ଇତଃ କୋ ନ୍ଵସ୍ତି ମୂଢାତ୍ମା ଯସ୍ତୁ ସ୍ଵାର୍ଥେ ପ୍ରମାଦ୍ଯତି ।
ଦୁର୍ଲଭଂ ମାନୁଷଂ ଦେହଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତତ୍ରାପି ପୌରୁଷମ୍ ॥ 5॥
ଵଦନ୍ତୁ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଯଜନ୍ତୁ ଦେଵାନ୍ (ପାଠଭେଦଃ - ପଠନ୍ତୁ)
କୁର୍ଵନ୍ତୁ କର୍ମାଣି ଭଜନ୍ତୁ ଦେଵତାଃ ।
ଆତ୍ମୈକ୍ଯବୋଧେନ ଵିନାପି ମୁକ୍ତି- (ପାଠଭେଦଃ - ଵିନା ଵିମୁକ୍ତିଃ ନ)
ର୍ନ ସିଧ୍ଯତି ବ୍ରହ୍ମଶତାନ୍ତରେଽପି ॥ 6॥
କୁର୍ଵନ୍ତୁ କର୍ମାଣି ଭଜନ୍ତୁ ଦେଵତାଃ ।
ଆତ୍ମୈକ୍ଯବୋଧେନ ଵିନାପି ମୁକ୍ତି- (ପାଠଭେଦଃ - ଵିନା ଵିମୁକ୍ତିଃ ନ)
ର୍ନ ସିଧ୍ଯତି ବ୍ରହ୍ମଶତାନ୍ତରେଽପି ॥ 6॥
ଅମୃତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ନାଶାସ୍ତି ଵିତ୍ତେନେତ୍ଯେଵ ହି ଶ୍ରୁତିଃ ।
ବ୍ରଵୀତି କର୍ମଣୋ ମୁକ୍ତେରହେତୁତ୍ଵଂ ସ୍ଫୁଟଂ ଯତଃ ॥ 7॥
ବ୍ରଵୀତି କର୍ମଣୋ ମୁକ୍ତେରହେତୁତ୍ଵଂ ସ୍ଫୁଟଂ ଯତଃ ॥ 7॥
ଅତୋ ଵିମୁକ୍ତ୍ଯୈ ପ୍ରଯତେତ ଵିଦ୍ଵାନ୍
ସନ୍ନ୍ଯସ୍ତବାହ୍ଯାର୍ଥସୁଖସ୍ପୃହଃ ସନ୍ ।
ସନ୍ତଂ ମହାନ୍ତଂ ସମୁପେତ୍ଯ ଦେଶିକଂ
ତେନୋପଦିଷ୍ଟାର୍ଥସମାହିତାତ୍ମା ॥ 8॥
ସନ୍ନ୍ଯସ୍ତବାହ୍ଯାର୍ଥସୁଖସ୍ପୃହଃ ସନ୍ ।
ସନ୍ତଂ ମହାନ୍ତଂ ସମୁପେତ୍ଯ ଦେଶିକଂ
ତେନୋପଦିଷ୍ଟାର୍ଥସମାହିତାତ୍ମା ॥ 8॥
ଉଦ୍ଧରେଦାତ୍ମନାଽଽତ୍ମାନଂ ମଗ୍ନଂ ସଂସାରଵାରିଧୌ ।
ଯୋଗାରୂଢତ୍ଵମାସାଦ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନନିଷ୍ଠଯା ॥ 9॥
ଯୋଗାରୂଢତ୍ଵମାସାଦ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନନିଷ୍ଠଯା ॥ 9॥
ସନ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ସର୍ଵକର୍ମାଣି ଭଵବନ୍ଧଵିମୁକ୍ତଯେ ।
ଯତ୍ଯତାଂ ପଣ୍ଡିତୈର୍ଧୀରୈରାତ୍ମାଭ୍ଯାସ ଉପସ୍ଥିତୈଃ ॥ 10॥
ଯତ୍ଯତାଂ ପଣ୍ଡିତୈର୍ଧୀରୈରାତ୍ମାଭ୍ଯାସ ଉପସ୍ଥିତୈଃ ॥ 10॥
ଚିତ୍ତସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧଯେ କର୍ମ ନ ତୁ ଵସ୍ତୂପଲବ୍ଧଯେ ।
ଵସ୍ତୁସିଦ୍ଧିର୍ଵିଚାରେଣ ନ କିଞ୍ଚିତ୍କର୍ମକୋଟିଭିଃ ॥ 11॥
ଵସ୍ତୁସିଦ୍ଧିର୍ଵିଚାରେଣ ନ କିଞ୍ଚିତ୍କର୍ମକୋଟିଭିଃ ॥ 11॥
ସମ୍ଯଗ୍ଵିଚାରତଃ ସିଦ୍ଧା ରଜ୍ଜୁତତ୍ତ୍ଵାଵଧାରଣା ।
ଭ୍ରାନ୍ତୋଦିତମହାସର୍ପଭଯଦୁଃଖଵିନାଶିନୀ ॥ 12॥
ଭ୍ରାନ୍ତୋଦିତମହାସର୍ପଭଯଦୁଃଖଵିନାଶିନୀ ॥ 12॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯୋ)
ଅର୍ଥସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଵିଚାରେଣ ହିତୋକ୍ତିତଃ ।
ନ ସ୍ନାନେନ ନ ଦାନେନ ପ୍ରାଣାଯାମଶତେନ ଵା ॥ 13॥
ଅର୍ଥସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଵିଚାରେଣ ହିତୋକ୍ତିତଃ ।
ନ ସ୍ନାନେନ ନ ଦାନେନ ପ୍ରାଣାଯାମଶତେନ ଵା ॥ 13॥
ଅଧିକାରିଣମାଶାସ୍ତେ ଫଲସିଦ୍ଧିର୍ଵିଶେଷତଃ ।
ଉପାଯା ଦେଶକାଲାଦ୍ଯାଃ ସନ୍ତ୍ଯସ୍ମିନ୍ସହକାରିଣଃ ॥ 14॥
ଉପାଯା ଦେଶକାଲାଦ୍ଯାଃ ସନ୍ତ୍ଯସ୍ମିନ୍ସହକାରିଣଃ ॥ 14॥
(ପାଠଭେଦଃ - ସନ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଂ)
ଅତୋ ଵିଚାରଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଜିଜ୍ଞାସୋରାତ୍ମଵସ୍ତୁନଃ ॥
ସମାସାଦ୍ଯ ଦଯାସିନ୍ଧୁଂ ଗୁରୁଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦୁତ୍ତମମ୍ ॥ 15॥
ଅତୋ ଵିଚାରଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଜିଜ୍ଞାସୋରାତ୍ମଵସ୍ତୁନଃ ॥
ସମାସାଦ୍ଯ ଦଯାସିନ୍ଧୁଂ ଗୁରୁଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦୁତ୍ତମମ୍ ॥ 15॥
ମେଧାଵୀ ପୁରୁଷୋ ଵିଦ୍ଵାନୂହାପୋହଵିଚକ୍ଷଣଃ ।
ଅଧିକାର୍ଯାତ୍ମଵିଦ୍ଯାଯାମୁକ୍ତଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତଃ ॥ 16॥
ଅଧିକାର୍ଯାତ୍ମଵିଦ୍ଯାଯାମୁକ୍ତଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତଃ ॥ 16॥
ଵିଵେକିନୋ ଵିରକ୍ତସ୍ଯ ଶମାଦିଗୁଣଶାଲିନଃ ।
ମୁମୁକ୍ଷୋରେଵ ହି ବ୍ରହ୍ମଜିଜ୍ଞାସାଯୋଗ୍ଯତା ମତା ॥ 17॥
ମୁମୁକ୍ଷୋରେଵ ହି ବ୍ରହ୍ମଜିଜ୍ଞାସାଯୋଗ୍ଯତା ମତା ॥ 17॥
ସାଧନାନ୍ଯତ୍ର ଚତ୍ଵାରି କଥିତାନି ମନୀଷିଭିଃ ।
ଯେଷୁ ସତ୍ସ୍ଵେଵ ସନ୍ନିଷ୍ଠା ଯଦଭାଵେ ନ ସିଧ୍ଯତି ॥ 18॥
ଯେଷୁ ସତ୍ସ୍ଵେଵ ସନ୍ନିଷ୍ଠା ଯଦଭାଵେ ନ ସିଧ୍ଯତି ॥ 18॥
ଆଦୌ ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯଵସ୍ତୁଵିଵେକଃ ପରିଗଣ୍ଯତେ ।
ଇହାମୁତ୍ରଫଲଭୋଗଵିରାଗସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍ ।
ଶମାଦିଷଟ୍କସମ୍ପତ୍ତିର୍ମୁମୁକ୍ଷୁତ୍ଵମିତି ସ୍ଫୁଟମ୍ ॥ 19॥
ଇହାମୁତ୍ରଫଲଭୋଗଵିରାଗସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍ ।
ଶମାଦିଷଟ୍କସମ୍ପତ୍ତିର୍ମୁମୁକ୍ଷୁତ୍ଵମିତି ସ୍ଫୁଟମ୍ ॥ 19॥
ବ୍ରହ୍ମ ସତ୍ଯଂ ଜଗନ୍ମିଥ୍ଯେତ୍ଯେଵଂରୂପୋ ଵିନିଶ୍ଚଯଃ ।
ସୋଽଯଂ ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯଵସ୍ତୁଵିଵେକଃ ସମୁଦାହୃତଃ ॥ 20॥
ସୋଽଯଂ ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯଵସ୍ତୁଵିଵେକଃ ସମୁଦାହୃତଃ ॥ 20॥
ତଦ୍ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଜିହାସା ଯା ଦର୍ଶନଶ୍ରଵଣାଦିଭିଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ଜୁଗୁପ୍ସା ଯା)
ଦେହାଦିବ୍ରହ୍ମପର୍ଯନ୍ତେ ହ୍ଯନିତ୍ଯେ ଭୋଗଵସ୍ତୁନି ॥ 21॥
ଦେହାଦିବ୍ରହ୍ମପର୍ଯନ୍ତେ ହ୍ଯନିତ୍ଯେ ଭୋଗଵସ୍ତୁନି ॥ 21॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଭୋଗ୍ଯଵସ୍ତୁନି)
ଵିରଜ୍ଯ ଵିଷଯଵ୍ରାତାଦ୍ଦୋଷଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ।
ସ୍ଵଲକ୍ଷ୍ଯେ ନିଯତାଵସ୍ଥା ମନସଃ ଶମ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 22॥
ଵିରଜ୍ଯ ଵିଷଯଵ୍ରାତାଦ୍ଦୋଷଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ।
ସ୍ଵଲକ୍ଷ୍ଯେ ନିଯତାଵସ୍ଥା ମନସଃ ଶମ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 22॥
ଵିଷଯେଭ୍ଯଃ ପରାଵର୍ତ୍ଯ ସ୍ଥାପନଂ ସ୍ଵସ୍ଵଗୋଲକେ ।
ଉଭଯେଷାମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ସ ଦମଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ ।
ବାହ୍ଯାନାଲମ୍ବନଂ ଵୃତ୍ତେରେଷୋପରତିରୁତ୍ତମା ॥ 23॥
ଉଭଯେଷାମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ସ ଦମଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ ।
ବାହ୍ଯାନାଲମ୍ବନଂ ଵୃତ୍ତେରେଷୋପରତିରୁତ୍ତମା ॥ 23॥
ସହନଂ ସର୍ଵଦୁଃଖାନାମପ୍ରତୀକାରପୂର୍ଵକମ୍ ।
ଚିନ୍ତାଵିଲାପରହିତଂ ସା ତିତିକ୍ଷା ନିଗଦ୍ଯତେ ॥ 24॥
ଚିନ୍ତାଵିଲାପରହିତଂ ସା ତିତିକ୍ଷା ନିଗଦ୍ଯତେ ॥ 24॥
ଶାସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଗୁରୁଵାକ୍ଯସ୍ଯ ସତ୍ଯବୁଦ୍ଧ୍ଯଵଧାରଣମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ସତ୍ଯବୁଦ୍ଧ୍ଯାଵଧାରଣା)
ସା ଶ୍ରଦ୍ଧା କଥିତା ସଦ୍ଭିର୍ଯଯା ଵସ୍ତୂପଲଭ୍ଯତେ ॥ 25॥
ସା ଶ୍ରଦ୍ଧା କଥିତା ସଦ୍ଭିର୍ଯଯା ଵସ୍ତୂପଲଭ୍ଯତେ ॥ 25॥
ସର୍ଵଦା ସ୍ଥାପନଂ ବୁଦ୍ଧେଃ ଶୁଦ୍ଧେ ବ୍ରହ୍ମଣି ସର୍ଵଦା । (ପାଠଭେଦଃ - ସମ୍ଯଗାସ୍ଥାପନଂ)
ତତ୍ସମାଧାନମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ନ ତୁ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ଲାଲନମ୍ ॥ 26॥
ତତ୍ସମାଧାନମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ନ ତୁ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ଲାଲନମ୍ ॥ 26॥
ଅହଙ୍କାରାଦିଦେହାନ୍ତାନ୍ ବନ୍ଧାନଜ୍ଞାନକଲ୍ପିତାନ୍ ।
ସ୍ଵସ୍ଵରୂପାଵବୋଧେନ ମୋକ୍ତୁମିଚ୍ଛା ମୁମୁକ୍ଷୁତା ॥ 27॥
ସ୍ଵସ୍ଵରୂପାଵବୋଧେନ ମୋକ୍ତୁମିଚ୍ଛା ମୁମୁକ୍ଷୁତା ॥ 27॥
ମନ୍ଦମଧ୍ଯମରୂପାପି ଵୈରାଗ୍ଯେଣ ଶମାଦିନା ।
ପ୍ରସାଦେନ ଗୁରୋଃ ସେଯଂ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧା ସୂଯତେ ଫଲମ୍ ॥ 28॥
ପ୍ରସାଦେନ ଗୁରୋଃ ସେଯଂ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧା ସୂଯତେ ଫଲମ୍ ॥ 28॥
ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଚ ମୁମୁକ୍ଷୁତ୍ଵଂ ତୀଵ୍ରଂ ଯସ୍ଯ ତୁ ଵିଦ୍ଯତେ ।
ତସ୍ମିନ୍ନେଵାର୍ଥଵନ୍ତଃ ସ୍ଯୁଃ ଫଲଵନ୍ତଃ ଶମାଦଯଃ ॥ 29॥
ତସ୍ମିନ୍ନେଵାର୍ଥଵନ୍ତଃ ସ୍ଯୁଃ ଫଲଵନ୍ତଃ ଶମାଦଯଃ ॥ 29॥
ଏତଯୋର୍ମନ୍ଦତା ଯତ୍ର ଵିରକ୍ତତ୍ଵମୁମୁକ୍ଷଯୋଃ ।
ମରୌ ସଲିଲଵତ୍ତତ୍ର ଶମାଦେର୍ଭାନମାତ୍ରତା ॥ 30॥
ମରୌ ସଲିଲଵତ୍ତତ୍ର ଶମାଦେର୍ଭାନମାତ୍ରତା ॥ 30॥
ମୋକ୍ଷକାରଣସାମଗ୍ର୍ଯାଂ ଭକ୍ତିରେଵ ଗରୀଯସୀ ।
ସ୍ଵସ୍ଵରୂପାନୁସନ୍ଧାନଂ ଭକ୍ତିରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ॥ 31॥
ସ୍ଵସ୍ଵରୂପାନୁସନ୍ଧାନଂ ଭକ୍ତିରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ॥ 31॥
ସ୍ଵାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵାନୁସନ୍ଧାନଂ ଭକ୍ତିରିତ୍ଯପରେ ଜଗୁଃ ।
ଉକ୍ତସାଧନସମ୍ପନ୍ନସ୍ତତ୍ତ୍ଵଜିଜ୍ଞାସୁରାତ୍ମନଃ ।
ଉପସୀଦେଦ୍ଗୁରୁଂ ପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଯସ୍ମାଦ୍ବନ୍ଧଵିମୋକ୍ଷଣମ୍ ॥ 32॥
ଉକ୍ତସାଧନସମ୍ପନ୍ନସ୍ତତ୍ତ୍ଵଜିଜ୍ଞାସୁରାତ୍ମନଃ ।
ଉପସୀଦେଦ୍ଗୁରୁଂ ପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଯସ୍ମାଦ୍ବନ୍ଧଵିମୋକ୍ଷଣମ୍ ॥ 32॥
ଶ୍ରୋତ୍ରିଯୋଽଵୃଜିନୋଽକାମହତୋ ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ ।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୁପରତଃ ଶାନ୍ତୋ ନିରିନ୍ଧନ ଇଵାନଲଃ ।
ଅହେତୁକଦଯାସିନ୍ଧୁର୍ବନ୍ଧୁରାନମତାଂ ସତାମ୍ ॥ 33॥
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୁପରତଃ ଶାନ୍ତୋ ନିରିନ୍ଧନ ଇଵାନଲଃ ।
ଅହେତୁକଦଯାସିନ୍ଧୁର୍ବନ୍ଧୁରାନମତାଂ ସତାମ୍ ॥ 33॥
ତମାରାଧ୍ଯ ଗୁରୁଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରହ୍ଵପ୍ରଶ୍ରଯସେଵନୈଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ପ୍ରହ୍ଵଃ)
ପ୍ରସନ୍ନଂ ତମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ପୃଚ୍ଛେଜ୍ଜ୍ଞାତଵ୍ଯମାତ୍ମନଃ ॥ 34॥
ପ୍ରସନ୍ନଂ ତମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ପୃଚ୍ଛେଜ୍ଜ୍ଞାତଵ୍ଯମାତ୍ମନଃ ॥ 34॥
ସ୍ଵାମିନ୍ନମସ୍ତେ ନତଲୋକବନ୍ଧୋ
କାରୁଣ୍ଯସିନ୍ଧୋ ପତିତଂ ଭଵାବ୍ଧୌ ।
ମାମୁଦ୍ଧରାତ୍ମୀଯକଟାକ୍ଷଦୃଷ୍ଟ୍ଯା
ଋଜ୍ଵ୍ଯାତିକାରୁଣ୍ଯସୁଧାଭିଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ॥ 35॥
କାରୁଣ୍ଯସିନ୍ଧୋ ପତିତଂ ଭଵାବ୍ଧୌ ।
ମାମୁଦ୍ଧରାତ୍ମୀଯକଟାକ୍ଷଦୃଷ୍ଟ୍ଯା
ଋଜ୍ଵ୍ଯାତିକାରୁଣ୍ଯସୁଧାଭିଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ॥ 35॥
ଦୁର୍ଵାରସଂସାରଦଵାଗ୍ନିତପ୍ତଂ
ଦୋଧୂଯମାନଂ ଦୁରଦୃଷ୍ଟଵାତୈଃ ।
ଭୀତଂ ପ୍ରପନ୍ନଂ ପରିପାହି ମୃତ୍ଯୋଃ
ଶରଣ୍ଯମନ୍ଯଦ୍ଯଦହଂ ନ ଜାନେ ॥ 36॥
ଦୋଧୂଯମାନଂ ଦୁରଦୃଷ୍ଟଵାତୈଃ ।
ଭୀତଂ ପ୍ରପନ୍ନଂ ପରିପାହି ମୃତ୍ଯୋଃ
ଶରଣ୍ଯମନ୍ଯଦ୍ଯଦହଂ ନ ଜାନେ ॥ 36॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଅନ୍ଯଂ)
ଶାନ୍ତା ମହାନ୍ତୋ ନିଵସନ୍ତି ସନ୍ତୋ
ଵସନ୍ତଵଲ୍ଲୋକହିତଂ ଚରନ୍ତଃ ।
ତୀର୍ଣାଃ ସ୍ଵଯଂ ଭୀମଭଵାର୍ଣଵଂ ଜନା-
ନହେତୁନାନ୍ଯାନପି ତାରଯନ୍ତଃ ॥ 37॥
ଶାନ୍ତା ମହାନ୍ତୋ ନିଵସନ୍ତି ସନ୍ତୋ
ଵସନ୍ତଵଲ୍ଲୋକହିତଂ ଚରନ୍ତଃ ।
ତୀର୍ଣାଃ ସ୍ଵଯଂ ଭୀମଭଵାର୍ଣଵଂ ଜନା-
ନହେତୁନାନ୍ଯାନପି ତାରଯନ୍ତଃ ॥ 37॥
ଅଯଂ ସ୍ଵଭାଵଃ ସ୍ଵତ ଏଵ ଯତ୍ପର-
ଶ୍ରମାପନୋଦପ୍ରଵଣଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।
ସୁଧାଂଶୁରେଷ ସ୍ଵଯମର୍କକର୍କଶ-
ପ୍ରଭାଭିତପ୍ତାମଵତି କ୍ଷିତିଂ କିଲ ॥ 38॥
ଶ୍ରମାପନୋଦପ୍ରଵଣଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।
ସୁଧାଂଶୁରେଷ ସ୍ଵଯମର୍କକର୍କଶ-
ପ୍ରଭାଭିତପ୍ତାମଵତି କ୍ଷିତିଂ କିଲ ॥ 38॥
ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦରସାନୁଭୂତିକଲିତୈଃ ପୂତୈଃ ସୁଶୀତୈର୍ଯୁତୈ- (ପାଠଭେଦଃ - ସୁଶୀତୈଃ ସିତୈଃ)
ର୍ଯୁଷ୍ମଦ୍ଵାକ୍କଲଶୋଜ୍ଝିତୈଃ ଶ୍ରୁତିସୁଖୈର୍ଵାକ୍ଯାମୃତୈଃ ସେଚଯ ।
ସନ୍ତପ୍ତଂ ଭଵତାପଦାଵଦହନଜ୍ଵାଲାଭିରେନଂ ପ୍ରଭୋ
ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ଭଵଦୀକ୍ଷଣକ୍ଷଣଗତେଃ ପାତ୍ରୀକୃତାଃ ସ୍ଵୀକୃତାଃ ॥ 39॥
ର୍ଯୁଷ୍ମଦ୍ଵାକ୍କଲଶୋଜ୍ଝିତୈଃ ଶ୍ରୁତିସୁଖୈର୍ଵାକ୍ଯାମୃତୈଃ ସେଚଯ ।
ସନ୍ତପ୍ତଂ ଭଵତାପଦାଵଦହନଜ୍ଵାଲାଭିରେନଂ ପ୍ରଭୋ
ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ଭଵଦୀକ୍ଷଣକ୍ଷଣଗତେଃ ପାତ୍ରୀକୃତାଃ ସ୍ଵୀକୃତାଃ ॥ 39॥
କଥଂ ତରେଯଂ ଭଵସିନ୍ଧୁମେତଂ
କା ଵା ଗତିର୍ମେ କତମୋଽସ୍ତ୍ଯୁପାଯଃ ।
ଜାନେ ନ କିଞ୍ଚିତ୍କୃପଯାଽଵ ମାଂ ପ୍ରଭୋ
ସଂସାରଦୁଃଖକ୍ଷତିମାତନୁଷ୍ଵ ॥ 40॥
କା ଵା ଗତିର୍ମେ କତମୋଽସ୍ତ୍ଯୁପାଯଃ ।
ଜାନେ ନ କିଞ୍ଚିତ୍କୃପଯାଽଵ ମାଂ ପ୍ରଭୋ
ସଂସାରଦୁଃଖକ୍ଷତିମାତନୁଷ୍ଵ ॥ 40॥
ତଥା ଵଦନ୍ତଂ ଶରଣାଗତଂ ସ୍ଵଂ
ସଂସାରଦାଵାନଲତାପତପ୍ତମ୍ ।
ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ କାରୁଣ୍ଯରସାର୍ଦ୍ରଦୃଷ୍ଟ୍ଯା
ଦଦ୍ଯାଦଭୀତିଂ ସହସା ମହାତ୍ମା ॥ 41॥
ସଂସାରଦାଵାନଲତାପତପ୍ତମ୍ ।
ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ କାରୁଣ୍ଯରସାର୍ଦ୍ରଦୃଷ୍ଟ୍ଯା
ଦଦ୍ଯାଦଭୀତିଂ ସହସା ମହାତ୍ମା ॥ 41॥
ଵିଦ୍ଵାନ୍ ସ ତସ୍ମା ଉପସତ୍ତିମୀଯୁଷେ
ମୁମୁକ୍ଷଵେ ସାଧୁ ଯଥୋକ୍ତକାରିଣେ ।
ପ୍ରଶାନ୍ତଚିତ୍ତାଯ ଶମାନ୍ଵିତାଯ
ତତ୍ତ୍ଵୋପଦେଶଂ କୃପଯୈଵ କୁର୍ଯାତ୍ ॥ 42॥
ମୁମୁକ୍ଷଵେ ସାଧୁ ଯଥୋକ୍ତକାରିଣେ ।
ପ୍ରଶାନ୍ତଚିତ୍ତାଯ ଶମାନ୍ଵିତାଯ
ତତ୍ତ୍ଵୋପଦେଶଂ କୃପଯୈଵ କୁର୍ଯାତ୍ ॥ 42॥
ମା ଭୈଷ୍ଟ ଵିଦ୍ଵଂସ୍ତଵ ନାସ୍ତ୍ଯପାଯଃ
ସଂସାରସିନ୍ଧୋସ୍ତରଣେଽସ୍ତ୍ଯୁପାଯଃ ।
ଯେନୈଵ ଯାତା ଯତଯୋଽସ୍ଯ ପାରଂ
ତମେଵ ମାର୍ଗଂ ତଵ ନିର୍ଦିଶାମି ॥ 43॥
ସଂସାରସିନ୍ଧୋସ୍ତରଣେଽସ୍ତ୍ଯୁପାଯଃ ।
ଯେନୈଵ ଯାତା ଯତଯୋଽସ୍ଯ ପାରଂ
ତମେଵ ମାର୍ଗଂ ତଵ ନିର୍ଦିଶାମି ॥ 43॥
ଅସ୍ତ୍ଯୁପାଯୋ ମହାନ୍କଶ୍ଚିତ୍ସଂସାରଭଯନାଶନଃ ।
ତେନ ତୀର୍ତ୍ଵା ଭଵାମ୍ଭୋଧିଂ ପରମାନନ୍ଦମାପ୍ସ୍ଯସି ॥ 44॥
ତେନ ତୀର୍ତ୍ଵା ଭଵାମ୍ଭୋଧିଂ ପରମାନନ୍ଦମାପ୍ସ୍ଯସି ॥ 44॥
ଵେଦାନ୍ତାର୍ଥଵିଚାରେଣ ଜାଯତେ ଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍ ।
ତେନାତ୍ଯନ୍ତିକସଂସାରଦୁଃଖନାଶୋ ଭଵତ୍ଯନୁ ॥ 45॥
ତେନାତ୍ଯନ୍ତିକସଂସାରଦୁଃଖନାଶୋ ଭଵତ୍ଯନୁ ॥ 45॥
ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିଧ୍ଯାନଯୋଗାନ୍ମୁମୁକ୍ଷୋଃ
ମୁକ୍ତେର୍ହେତୂନ୍ଵକ୍ତି ସାକ୍ଷାଚ୍ଛ୍ରୁତେର୍ଗୀଃ ।
ଯୋ ଵା ଏତେଷ୍ଵେଵ ତିଷ୍ଠତ୍ଯମୁଷ୍ଯ
ମୋକ୍ଷୋଽଵିଦ୍ଯାକଲ୍ପିତାଦ୍ଦେହବନ୍ଧାତ୍ ॥ 46॥
ମୁକ୍ତେର୍ହେତୂନ୍ଵକ୍ତି ସାକ୍ଷାଚ୍ଛ୍ରୁତେର୍ଗୀଃ ।
ଯୋ ଵା ଏତେଷ୍ଵେଵ ତିଷ୍ଠତ୍ଯମୁଷ୍ଯ
ମୋକ୍ଷୋଽଵିଦ୍ଯାକଲ୍ପିତାଦ୍ଦେହବନ୍ଧାତ୍ ॥ 46॥
ଅଜ୍ଞାନଯୋଗାତ୍ପରମାତ୍ମନସ୍ତଵ
ହ୍ଯନାତ୍ମବନ୍ଧସ୍ତତ ଏଵ ସଂସୃତିଃ ।
ତଯୋର୍ଵିଵେକୋଦିତବୋଧଵହ୍ନିଃ
ଅଜ୍ଞାନକାର୍ଯଂ ପ୍ରଦହେତ୍ସମୂଲମ୍ ॥ 47॥
ହ୍ଯନାତ୍ମବନ୍ଧସ୍ତତ ଏଵ ସଂସୃତିଃ ।
ତଯୋର୍ଵିଵେକୋଦିତବୋଧଵହ୍ନିଃ
ଅଜ୍ଞାନକାର୍ଯଂ ପ୍ରଦହେତ୍ସମୂଲମ୍ ॥ 47॥
ଶିଷ୍ଯ ଉଵାଚ।
କୃପଯା ଶ୍ରୂଯତାଂ ସ୍ଵାମିନ୍ପ୍ରଶ୍ନୋଽଯଂ କ୍ରିଯତେ ମଯା ।
ଯଦୁତ୍ତରମହଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୃତାର୍ଥଃ ସ୍ଯାଂ ଭଵନ୍ମୁଖାତ୍ ॥ 48॥
କୃପଯା ଶ୍ରୂଯତାଂ ସ୍ଵାମିନ୍ପ୍ରଶ୍ନୋଽଯଂ କ୍ରିଯତେ ମଯା ।
ଯଦୁତ୍ତରମହଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୃତାର୍ଥଃ ସ୍ଯାଂ ଭଵନ୍ମୁଖାତ୍ ॥ 48॥
କୋ ନାମ ବନ୍ଧଃ କଥମେଷ ଆଗତଃ
କଥଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାସ୍ଯ କଥଂ ଵିମୋକ୍ଷଃ ।
କୋଽସାଵନାତ୍ମା ପରମଃ କ ଆତ୍ମା
ତଯୋର୍ଵିଵେକଃ କଥମେତଦୁଚ୍ଯତାମ୍ ॥ 49॥
କଥଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାସ୍ଯ କଥଂ ଵିମୋକ୍ଷଃ ।
କୋଽସାଵନାତ୍ମା ପରମଃ କ ଆତ୍ମା
ତଯୋର୍ଵିଵେକଃ କଥମେତଦୁଚ୍ଯତାମ୍ ॥ 49॥
ଶ୍ରୀଗୁରୁଵାଚ ।
ଧନ୍ଯୋଽସି କୃତକୃତ୍ଯୋଽସି ପାଵିତଂ ତେ କୁଲଂ ତ୍ଵଯା । (ପାଠଭେଦଃ - ପାଵିତଂ)
ଯଦଵିଦ୍ଯାବନ୍ଧମୁକ୍ତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମୀଭଵିତୁମିଚ୍ଛସି ॥ 50॥
ଧନ୍ଯୋଽସି କୃତକୃତ୍ଯୋଽସି ପାଵିତଂ ତେ କୁଲଂ ତ୍ଵଯା । (ପାଠଭେଦଃ - ପାଵିତଂ)
ଯଦଵିଦ୍ଯାବନ୍ଧମୁକ୍ତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମୀଭଵିତୁମିଚ୍ଛସି ॥ 50॥
ଋଣମୋଚନକର୍ତାରଃ ପିତୁଃ ସନ୍ତି ସୁତାଦଯଃ ।
ବନ୍ଧମୋଚନକର୍ତା ତୁ ସ୍ଵସ୍ମାଦନ୍ଯୋ ନ କଶ୍ଚନ ॥ 51॥
ବନ୍ଧମୋଚନକର୍ତା ତୁ ସ୍ଵସ୍ମାଦନ୍ଯୋ ନ କଶ୍ଚନ ॥ 51॥
ମସ୍ତକନ୍ଯସ୍ତଭାରାଦେର୍ଦୁଃଖମନ୍ଯୈର୍ନିଵାର୍ଯତେ ।
କ୍ଷୁଧାଦିକୃତଦୁଃଖଂ ତୁ ଵିନା ସ୍ଵେନ ନ କେନଚିତ୍ ॥ 52॥
କ୍ଷୁଧାଦିକୃତଦୁଃଖଂ ତୁ ଵିନା ସ୍ଵେନ ନ କେନଚିତ୍ ॥ 52॥
ପଥ୍ଯମୌଷଧସେଵା ଚ କ୍ରିଯତେ ଯେନ ରୋଗିଣା ।
ଆରୋଗ୍ଯସିଦ୍ଧିର୍ଦୃଷ୍ଟାଽସ୍ଯ ନାନ୍ଯାନୁଷ୍ଠିତକର୍ମଣା ॥ 53॥
ଆରୋଗ୍ଯସିଦ୍ଧିର୍ଦୃଷ୍ଟାଽସ୍ଯ ନାନ୍ଯାନୁଷ୍ଠିତକର୍ମଣା ॥ 53॥
ଵସ୍ତୁସ୍ଵରୂପଂ ସ୍ଫୁଟବୋଧଚକ୍ଷୁଷା
ସ୍ଵେନୈଵ ଵେଦ୍ଯଂ ନ ତୁ ପଣ୍ଡିତେନ ।
ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଵରୂପଂ ନିଜଚକ୍ଷୁଷୈଵ
ଜ୍ଞାତଵ୍ଯମନ୍ଯୈରଵଗମ୍ଯତେ କିମ୍ ॥ 54॥
ସ୍ଵେନୈଵ ଵେଦ୍ଯଂ ନ ତୁ ପଣ୍ଡିତେନ ।
ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଵରୂପଂ ନିଜଚକ୍ଷୁଷୈଵ
ଜ୍ଞାତଵ୍ଯମନ୍ଯୈରଵଗମ୍ଯତେ କିମ୍ ॥ 54॥
ଅଵିଦ୍ଯାକାମକର୍ମାଦିପାଶବନ୍ଧଂ ଵିମୋଚିତୁମ୍ ।
କଃ ଶକ୍ନୁଯାଦ୍ଵିନାଽଽତ୍ମାନଂ କଲ୍ପକୋଟିଶତୈରପି ॥ 55॥
କଃ ଶକ୍ନୁଯାଦ୍ଵିନାଽଽତ୍ମାନଂ କଲ୍ପକୋଟିଶତୈରପି ॥ 55॥
ନ ଯୋଗେନ ନ ସାଙ୍ଖ୍ଯେନ କର୍ମଣା ନୋ ନ ଵିଦ୍ଯଯା ।
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମୈକତ୍ଵବୋଧେନ ମୋକ୍ଷଃ ସିଧ୍ଯତି ନାନ୍ଯଥା ॥ 56॥
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମୈକତ୍ଵବୋଧେନ ମୋକ୍ଷଃ ସିଧ୍ଯତି ନାନ୍ଯଥା ॥ 56॥
ଵୀଣାଯା ରୂପସୌନ୍ଦର୍ଯଂ ତନ୍ତ୍ରୀଵାଦନସୌଷ୍ଠଵମ୍ ।
ପ୍ରଜାରଞ୍ଜନମାତ୍ରଂ ତନ୍ନ ସାମ୍ରାଜ୍ଯାଯ କଲ୍ପତେ ॥ 57॥
ପ୍ରଜାରଞ୍ଜନମାତ୍ରଂ ତନ୍ନ ସାମ୍ରାଜ୍ଯାଯ କଲ୍ପତେ ॥ 57॥
ଵାଗ୍ଵୈଖରୀ ଶବ୍ଦଝରୀ ଶାସ୍ତ୍ରଵ୍ଯାଖ୍ଯାନକୌଶଲମ୍ ।
ଵୈଦୁଷ୍ଯଂ ଵିଦୁଷାଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଭୁକ୍ତଯେ ନ ତୁ ମୁକ୍ତଯେ ॥ 58॥
ଵୈଦୁଷ୍ଯଂ ଵିଦୁଷାଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଭୁକ୍ତଯେ ନ ତୁ ମୁକ୍ତଯେ ॥ 58॥
ଅଵିଜ୍ଞାତେ ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ଶାସ୍ତ୍ରାଧୀତିସ୍ତୁ ନିଷ୍ଫଲା ।
ଵିଜ୍ଞାତେଽପି ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ଶାସ୍ତ୍ରାଧୀତିସ୍ତୁ ନିଷ୍ଫଲା ॥ 59॥
ଵିଜ୍ଞାତେଽପି ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ଶାସ୍ତ୍ରାଧୀତିସ୍ତୁ ନିଷ୍ଫଲା ॥ 59॥
ଶବ୍ଦଜାଲଂ ମହାରଣ୍ଯଂ ଚିତ୍ତଭ୍ରମଣକାରଣମ୍ ।
ଅତଃ ପ୍ରଯତ୍ନାଜ୍ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୈସ୍ତତ୍ତ୍ଵମାତ୍ମନଃ ॥ 60॥
ଅତଃ ପ୍ରଯତ୍ନାଜ୍ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୈସ୍ତତ୍ତ୍ଵମାତ୍ମନଃ ॥ 60॥
ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାତ୍ତତ୍ତ୍ଵ
ଅଜ୍ଞାନସର୍ପଦଷ୍ଟସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୌଷଧଂ ଵିନା ।
କିମୁ ଵେଦୈଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ କିମୁ ମନ୍ତ୍ରୈଃ କିମୌଷଧୈଃ ॥ 61॥
ଅଜ୍ଞାନସର୍ପଦଷ୍ଟସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୌଷଧଂ ଵିନା ।
କିମୁ ଵେଦୈଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ କିମୁ ମନ୍ତ୍ରୈଃ କିମୌଷଧୈଃ ॥ 61॥
ନ ଗଚ୍ଛତି ଵିନା ପାନଂ ଵ୍ଯାଧିରୌଷଧଶବ୍ଦତଃ ।
ଵିନାଽପରୋକ୍ଷାନୁଭଵଂ ବ୍ରହ୍ମଶବ୍ଦୈର୍ନ ମୁଚ୍ଯତେ ॥ 62॥
ଵିନାଽପରୋକ୍ଷାନୁଭଵଂ ବ୍ରହ୍ମଶବ୍ଦୈର୍ନ ମୁଚ୍ଯତେ ॥ 62॥
ଅକୃତ୍ଵା ଦୃଶ୍ଯଵିଲଯମଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତ୍ତ୍ଵମାତ୍ମନଃ ।
ବ୍ରହ୍ମଶବ୍ଦୈଃ କୁତୋ ମୁକ୍ତିରୁକ୍ତିମାତ୍ରଫଲୈର୍ନୃଣାମ୍ ॥ 63॥
ବ୍ରହ୍ମଶବ୍ଦୈଃ କୁତୋ ମୁକ୍ତିରୁକ୍ତିମାତ୍ରଫଲୈର୍ନୃଣାମ୍ ॥ 63॥
(ପାଠଭେଦଃ - ବାହ୍ଯଶବ୍ଦୈଃ)
ଅକୃତ୍ଵା ଶତ୍ରୁସଂହାରମଗତ୍ଵାଖିଲଭୂଶ୍ରିଯମ୍ ।
ରାଜାହମିତି ଶବ୍ଦାନ୍ନୋ ରାଜା ଭଵିତୁମର୍ହତି ॥ 64॥
ଅକୃତ୍ଵା ଶତ୍ରୁସଂହାରମଗତ୍ଵାଖିଲଭୂଶ୍ରିଯମ୍ ।
ରାଜାହମିତି ଶବ୍ଦାନ୍ନୋ ରାଜା ଭଵିତୁମର୍ହତି ॥ 64॥
ଆପ୍ତୋକ୍ତିଂ ଖନନଂ ତଥୋପରିଶିଲାଦ୍ଯୁତ୍କର୍ଷଣଂ ସ୍ଵୀକୃତିଂ (ପାଠଭେଦଃ - ପରିଶିଲାପାକର୍ଷଣଂ)
ନିକ୍ଷେପଃ ସମପେକ୍ଷତେ ନ ହି ବହିଃଶବ୍ଦୈସ୍ତୁ ନିର୍ଗଚ୍ଛତି ।
ତଦ୍ଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦୋପଦେଶମନନଧ୍ଯାନାଦିଭିର୍ଲଭ୍ଯତେ
ମାଯାକାର୍ଯତିରୋହିତଂ ସ୍ଵମମଲଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ନ ଦୁର୍ଯୁକ୍ତିଭିଃ ॥ 65॥
ନିକ୍ଷେପଃ ସମପେକ୍ଷତେ ନ ହି ବହିଃଶବ୍ଦୈସ୍ତୁ ନିର୍ଗଚ୍ଛତି ।
ତଦ୍ଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦୋପଦେଶମନନଧ୍ଯାନାଦିଭିର୍ଲଭ୍ଯତେ
ମାଯାକାର୍ଯତିରୋହିତଂ ସ୍ଵମମଲଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ନ ଦୁର୍ଯୁକ୍ତିଭିଃ ॥ 65॥
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଭଵବନ୍ଧଵିମୁକ୍ତଯେ ।
ସ୍ଵୈରେଵ ଯତ୍ନଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ରୋଗାଦାଵିଵ ପଣ୍ଡିତୈଃ ॥ 66॥
ସ୍ଵୈରେଵ ଯତ୍ନଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ରୋଗାଦାଵିଵ ପଣ୍ଡିତୈଃ ॥ 66॥
(ପାଠଭେଦଃ - ରୋଗାଦେରିଵ)
ଯସ୍ତ୍ଵଯାଦ୍ଯ କୃତଃ ପ୍ରଶ୍ନୋ ଵରୀଯାଞ୍ଛାସ୍ତ୍ରଵିନ୍ମତଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ସମ୍ମତଃ)
ସୂତ୍ରପ୍ରାଯୋ ନିଗୂଢାର୍ଥୋ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଶ୍ଚ ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ ॥ 67॥
ଯସ୍ତ୍ଵଯାଦ୍ଯ କୃତଃ ପ୍ରଶ୍ନୋ ଵରୀଯାଞ୍ଛାସ୍ତ୍ରଵିନ୍ମତଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ସମ୍ମତଃ)
ସୂତ୍ରପ୍ରାଯୋ ନିଗୂଢାର୍ଥୋ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଶ୍ଚ ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ ॥ 67॥
ଶଋଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ଵିଦ୍ଵନ୍ଯନ୍ମଯା ସମୁଦୀର୍ଯତେ ।
ତଦେତଚ୍ଛ୍ରଵଣାତ୍ସଦ୍ଯୋ ଭଵବନ୍ଧାଦ୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ॥ 68॥
ତଦେତଚ୍ଛ୍ରଵଣାତ୍ସଦ୍ଯୋ ଭଵବନ୍ଧାଦ୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ॥ 68॥
ମୋକ୍ଷସ୍ଯ ହେତୁଃ ପ୍ରଥମୋ ନିଗଦ୍ଯତେ
ଵୈରାଗ୍ଯମତ୍ଯନ୍ତମନିତ୍ଯଵସ୍ତୁଷୁ ।
ତତଃ ଶମଶ୍ଚାପି ଦମସ୍ତିତିକ୍ଷା
ନ୍ଯାସଃ ପ୍ରସକ୍ତାଖିଲକର୍ମଣାଂ ଭୃଶମ୍ ॥ 69॥
ଵୈରାଗ୍ଯମତ୍ଯନ୍ତମନିତ୍ଯଵସ୍ତୁଷୁ ।
ତତଃ ଶମଶ୍ଚାପି ଦମସ୍ତିତିକ୍ଷା
ନ୍ଯାସଃ ପ୍ରସକ୍ତାଖିଲକର୍ମଣାଂ ଭୃଶମ୍ ॥ 69॥
ତତଃ ଶ୍ରୁତିସ୍ତନ୍ମନନଂ ସତତ୍ତ୍ଵ-
ଧ୍ଯାନଂ ଚିରଂ ନିତ୍ଯନିରନ୍ତରଂ ମୁନେଃ ।
ତତୋଽଵିକଲ୍ପଂ ପରମେତ୍ଯ ଵିଦ୍ଵାନ୍
ଇହୈଵ ନିର୍ଵାଣସୁଖଂ ସମୃଚ୍ଛତି ॥ 70॥
ଧ୍ଯାନଂ ଚିରଂ ନିତ୍ଯନିରନ୍ତରଂ ମୁନେଃ ।
ତତୋଽଵିକଲ୍ପଂ ପରମେତ୍ଯ ଵିଦ୍ଵାନ୍
ଇହୈଵ ନିର୍ଵାଣସୁଖଂ ସମୃଚ୍ଛତି ॥ 70॥
ଯଦ୍ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ତଵେଦାନୀମାତ୍ମାନାତ୍ମଵିଵେଚନମ୍ ।
ତଦୁଚ୍ଯତେ ମଯା ସମ୍ଯକ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯଵଧାରଯ ॥ 71॥
ତଦୁଚ୍ଯତେ ମଯା ସମ୍ଯକ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯଵଧାରଯ ॥ 71॥
ମଜ୍ଜାସ୍ଥିମେଦଃପଲରକ୍ତଚର୍ମ-
ତ୍ଵଗାହ୍ଵଯୈର୍ଧାତୁଭିରେଭିରନ୍ଵିତମ୍ ।
ପାଦୋରୁଵକ୍ଷୋଭୁଜପୃଷ୍ଠମସ୍ତକୈଃ
ଅଙ୍ଗୈରୁପାଙ୍ଗୈରୁପଯୁକ୍ତମେତତ୍ ॥ 72॥
ତ୍ଵଗାହ୍ଵଯୈର୍ଧାତୁଭିରେଭିରନ୍ଵିତମ୍ ।
ପାଦୋରୁଵକ୍ଷୋଭୁଜପୃଷ୍ଠମସ୍ତକୈଃ
ଅଙ୍ଗୈରୁପାଙ୍ଗୈରୁପଯୁକ୍ତମେତତ୍ ॥ 72॥
ଅହମ୍ମମେତି ପ୍ରଥିତଂ ଶରୀରଂ
ମୋହାସ୍ପଦଂ ସ୍ଥୂଲମିତୀର୍ଯତେ ବୁଧୈଃ ।
ନଭୋନଭସ୍ଵଦ୍ଦହନାମ୍ବୁଭୂମଯଃ
ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ଭୂତାନି ଭଵନ୍ତି ତାନି ॥ 73॥
ମୋହାସ୍ପଦଂ ସ୍ଥୂଲମିତୀର୍ଯତେ ବୁଧୈଃ ।
ନଭୋନଭସ୍ଵଦ୍ଦହନାମ୍ବୁଭୂମଯଃ
ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ଭୂତାନି ଭଵନ୍ତି ତାନି ॥ 73॥
ପରସ୍ପରାଂଶୈର୍ମିଲିତାନି ଭୂତ୍ଵା
ସ୍ଥୂଲାନି ଚ ସ୍ଥୂଲଶରୀରହେତଵଃ ।
ମାତ୍ରାସ୍ତଦୀଯା ଵିଷଯା ଭଵନ୍ତି
ଶବ୍ଦାଦଯଃ ପଞ୍ଚ ସୁଖାଯ ଭୋକ୍ତୁଃ ॥ 74॥
ସ୍ଥୂଲାନି ଚ ସ୍ଥୂଲଶରୀରହେତଵଃ ।
ମାତ୍ରାସ୍ତଦୀଯା ଵିଷଯା ଭଵନ୍ତି
ଶବ୍ଦାଦଯଃ ପଞ୍ଚ ସୁଖାଯ ଭୋକ୍ତୁଃ ॥ 74॥
ଯ ଏଷୁ ମୂଢା ଵିଷଯେଷୁ ବଦ୍ଧା
ରାଗୋରୁପାଶେନ ସୁଦୁର୍ଦମେନ ।
ଆଯାନ୍ତି ନିର୍ଯାନ୍ତ୍ଯଧ ଊର୍ଧ୍ଵମୁଚ୍ଚୈଃ
ସ୍ଵକର୍ମଦୂତେନ ଜଵେନ ନୀତାଃ ॥ 75॥
ରାଗୋରୁପାଶେନ ସୁଦୁର୍ଦମେନ ।
ଆଯାନ୍ତି ନିର୍ଯାନ୍ତ୍ଯଧ ଊର୍ଧ୍ଵମୁଚ୍ଚୈଃ
ସ୍ଵକର୍ମଦୂତେନ ଜଵେନ ନୀତାଃ ॥ 75॥
ଶବ୍ଦାଦିଭିଃ ପଞ୍ଚଭିରେଵ ପଞ୍ଚ
ପଞ୍ଚତ୍ଵମାପୁଃ ସ୍ଵଗୁଣେନ ବଦ୍ଧାଃ ।
କୁରଙ୍ଗମାତଙ୍ଗପତଙ୍ଗମୀନ-
ଭୃଙ୍ଗା ନରଃ ପଞ୍ଚଭିରଞ୍ଚିତଃ କିମ୍ ॥ 76॥
ପଞ୍ଚତ୍ଵମାପୁଃ ସ୍ଵଗୁଣେନ ବଦ୍ଧାଃ ।
କୁରଙ୍ଗମାତଙ୍ଗପତଙ୍ଗମୀନ-
ଭୃଙ୍ଗା ନରଃ ପଞ୍ଚଭିରଞ୍ଚିତଃ କିମ୍ ॥ 76॥
ଦୋଷେଣ ତୀଵ୍ରୋ ଵିଷଯଃ କୃଷ୍ଣସର୍ପଵିଷାଦପି ।
ଵିଷଂ ନିହନ୍ତି ଭୋକ୍ତାରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟାରଂ ଚକ୍ଷୁଷାପ୍ଯଯମ୍ ॥ 77॥
ଵିଷଂ ନିହନ୍ତି ଭୋକ୍ତାରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟାରଂ ଚକ୍ଷୁଷାପ୍ଯଯମ୍ ॥ 77॥
ଵିଷଯାଶାମହାପାଶାଦ୍ଯୋ ଵିମୁକ୍ତଃ ସୁଦୁସ୍ତ୍ଯଜାତ୍ ।
ସ ଏଵ କଲ୍ପତେ ମୁକ୍ତ୍ଯୈ ନାନ୍ଯଃ ଷଟ୍ଶାସ୍ତ୍ରଵେଦ୍ଯପି ॥ 78॥
ସ ଏଵ କଲ୍ପତେ ମୁକ୍ତ୍ଯୈ ନାନ୍ଯଃ ଷଟ୍ଶାସ୍ତ୍ରଵେଦ୍ଯପି ॥ 78॥
ଆପାତଵୈରାଗ୍ଯଵତୋ ମୁମୁକ୍ଷୂନ୍
ଭଵାବ୍ଧିପାରଂ ପ୍ରତିଯାତୁମୁଦ୍ଯତାନ୍ ।
ଆଶାଗ୍ରହୋ ମଜ୍ଜଯତେଽନ୍ତରାଲେ
ନିଗୃହ୍ଯ କଣ୍ଠେ ଵିନିଵର୍ତ୍ଯ ଵେଗାତ୍ ॥ 79॥
ଭଵାବ୍ଧିପାରଂ ପ୍ରତିଯାତୁମୁଦ୍ଯତାନ୍ ।
ଆଶାଗ୍ରହୋ ମଜ୍ଜଯତେଽନ୍ତରାଲେ
ନିଗୃହ୍ଯ କଣ୍ଠେ ଵିନିଵର୍ତ୍ଯ ଵେଗାତ୍ ॥ 79॥
ଵିଷଯାଖ୍ଯଗ୍ରହୋ ଯେନ ସୁଵିରକ୍ତ୍ଯସିନା ହତଃ ।
ସ ଗଚ୍ଛତି ଭଵାମ୍ଭୋଧେଃ ପାରଂ ପ୍ରତ୍ଯୂହଵର୍ଜିତଃ ॥ 80॥
ସ ଗଚ୍ଛତି ଭଵାମ୍ଭୋଧେଃ ପାରଂ ପ୍ରତ୍ଯୂହଵର୍ଜିତଃ ॥ 80॥
ଵିଷମଵିଷଯମାର୍ଗୈର୍ଗଚ୍ଛତୋଽନଚ୍ଛବୁଦ୍ଧେଃ (ପାଠଭେଦଃ - ଵିଷଯମାର୍ଗେ ଗଚ୍ଛତୋ)
ପ୍ରତିପଦମଭିଯାତୋ ମୃତ୍ଯୁରପ୍ଯେଷ ଵିଦ୍ଧି । (ପାଠଭେଦଃ - ପ୍ରତିପଦମଭିଘାତୋ ମୃତ୍ଯୁରପ୍ଯେଷ ସିଦ୍ଧଃ)
ହିତସୁଜନଗୁରୂକ୍ତ୍ଯା ଗଚ୍ଛତଃ ସ୍ଵସ୍ଯ ଯୁକ୍ତ୍ଯା
ପ୍ରଭଵତି ଫଲସିଦ୍ଧିଃ ସତ୍ଯମିତ୍ଯେଵ ଵିଦ୍ଧି ॥ 81॥
ପ୍ରତିପଦମଭିଯାତୋ ମୃତ୍ଯୁରପ୍ଯେଷ ଵିଦ୍ଧି । (ପାଠଭେଦଃ - ପ୍ରତିପଦମଭିଘାତୋ ମୃତ୍ଯୁରପ୍ଯେଷ ସିଦ୍ଧଃ)
ହିତସୁଜନଗୁରୂକ୍ତ୍ଯା ଗଚ୍ଛତଃ ସ୍ଵସ୍ଯ ଯୁକ୍ତ୍ଯା
ପ୍ରଭଵତି ଫଲସିଦ୍ଧିଃ ସତ୍ଯମିତ୍ଯେଵ ଵିଦ୍ଧି ॥ 81॥
ମୋକ୍ଷସ୍ଯ କାଙ୍କ୍ଷା ଯଦି ଵୈ ତଵାସ୍ତି
ତ୍ଯଜାତିଦୂରାଦ୍ଵିଷଯାନ୍ଵିଷଂ ଯଥା ।
ପୀଯୂଷଵତ୍ତୋଷଦଯାକ୍ଷମାର୍ଜଵ-
ପ୍ରଶାନ୍ତିଦାନ୍ତୀର୍ଭଜ ନିତ୍ଯମାଦରାତ୍ ॥ 82॥
ତ୍ଯଜାତିଦୂରାଦ୍ଵିଷଯାନ୍ଵିଷଂ ଯଥା ।
ପୀଯୂଷଵତ୍ତୋଷଦଯାକ୍ଷମାର୍ଜଵ-
ପ୍ରଶାନ୍ତିଦାନ୍ତୀର୍ଭଜ ନିତ୍ଯମାଦରାତ୍ ॥ 82॥
ଅନୁକ୍ଷଣଂ ଯତ୍ପରିହୃତ୍ଯ କୃତ୍ଯଂ
ଅନାଦ୍ଯଵିଦ୍ଯାକୃତବନ୍ଧମୋକ୍ଷଣମ୍ ।
ଦେହଃ ପରାର୍ଥୋଽଯମମୁଷ୍ଯ ପୋଷଣେ
ଯଃ ସଜ୍ଜତେ ସ ସ୍ଵମନେନ ହନ୍ତି ॥ 83॥
ଅନାଦ୍ଯଵିଦ୍ଯାକୃତବନ୍ଧମୋକ୍ଷଣମ୍ ।
ଦେହଃ ପରାର୍ଥୋଽଯମମୁଷ୍ଯ ପୋଷଣେ
ଯଃ ସଜ୍ଜତେ ସ ସ୍ଵମନେନ ହନ୍ତି ॥ 83॥
ଶରୀରପୋଷଣାର୍ଥୀ ସନ୍ ଯ ଆତ୍ମାନଂ ଦିଦୃକ୍ଷତି । (ପାଠଭେଦଃ - ଦିଦୃକ୍ଷତେ)
ଗ୍ରାହଂ ଦାରୁଧିଯା ଧୃତ୍ଵା ନଦୀଂ ତର୍ତୁଂ ସ ଗଚ୍ଛତି ॥ 84॥
ଗ୍ରାହଂ ଦାରୁଧିଯା ଧୃତ୍ଵା ନଦୀଂ ତର୍ତୁଂ ସ ଗଚ୍ଛତି ॥ 84॥
(ପାଠଭେଦଃ - ସ ଇଚ୍ଛତି)
ମୋହ ଏଵ ମହାମୃତ୍ଯୁର୍ମୁମୁକ୍ଷୋର୍ଵପୁରାଦିଷୁ ।
ମୋହୋ ଵିନିର୍ଜିତୋ ଯେନ ସ ମୁକ୍ତିପଦମର୍ହତି ॥ 85॥
ମୋହ ଏଵ ମହାମୃତ୍ଯୁର୍ମୁମୁକ୍ଷୋର୍ଵପୁରାଦିଷୁ ।
ମୋହୋ ଵିନିର୍ଜିତୋ ଯେନ ସ ମୁକ୍ତିପଦମର୍ହତି ॥ 85॥
ମୋହଂ ଜହି ମହାମୃତ୍ଯୁଂ ଦେହଦାରସୁତାଦିଷୁ ।
ଯଂ ଜିତ୍ଵା ମୁନଯୋ ଯାନ୍ତି ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍ ॥ 86॥
ଯଂ ଜିତ୍ଵା ମୁନଯୋ ଯାନ୍ତି ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍ ॥ 86॥
ତ୍ଵଙ୍ମାଂସରୁଧିରସ୍ନାଯୁମେଦୋମଜ୍ଜାସ୍ଥିସଙ୍କୁଲମ୍ ।
ପୂର୍ଣଂ ମୂତ୍ରପୁରୀଷାଭ୍ଯାଂ ସ୍ଥୂଲଂ ନିନ୍ଦ୍ଯମିଦଂ ଵପୁଃ ॥ 87॥
ପୂର୍ଣଂ ମୂତ୍ରପୁରୀଷାଭ୍ଯାଂ ସ୍ଥୂଲଂ ନିନ୍ଦ୍ଯମିଦଂ ଵପୁଃ ॥ 87॥
ପଞ୍ଚୀକୃତେଭ୍ଯୋ ଭୂତେଭ୍ଯଃ ସ୍ଥୂଲେଭ୍ଯଃ ପୂର୍ଵକର୍ମଣା ।
ସମୁତ୍ପନ୍ନମିଦଂ ସ୍ଥୂଲଂ ଭୋଗାଯତନମାତ୍ମନଃ ।
ଅଵସ୍ଥା ଜାଗରସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଥୂଲାର୍ଥାନୁଭଵୋ ଯତଃ ॥ 88॥
ସମୁତ୍ପନ୍ନମିଦଂ ସ୍ଥୂଲଂ ଭୋଗାଯତନମାତ୍ମନଃ ।
ଅଵସ୍ଥା ଜାଗରସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଥୂଲାର୍ଥାନୁଭଵୋ ଯତଃ ॥ 88॥
ବାହ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ ସ୍ଥୂଲପଦାର୍ଥସେଵାଂ
ସ୍ରକ୍ଚନ୍ଦନସ୍ତ୍ର୍ଯାଦିଵିଚିତ୍ରରୂପାମ୍ ।
କରୋତି ଜୀଵଃ ସ୍ଵଯମେତଦାତ୍ମନା
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଶସ୍ତିର୍ଵପୁଷୋଽସ୍ଯ ଜାଗରେ ॥ 89॥
ସ୍ରକ୍ଚନ୍ଦନସ୍ତ୍ର୍ଯାଦିଵିଚିତ୍ରରୂପାମ୍ ।
କରୋତି ଜୀଵଃ ସ୍ଵଯମେତଦାତ୍ମନା
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଶସ୍ତିର୍ଵପୁଷୋଽସ୍ଯ ଜାଗରେ ॥ 89॥
ସର୍ଵୋଽପି ବାହ୍ଯସଂସାରଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଯଦାଶ୍ରଯଃ ।
ଵିଦ୍ଧି ଦେହମିଦଂ ସ୍ଥୂଲଂ ଗୃହଵଦ୍ଗୃହମେଧିନଃ ॥ 90॥
ଵିଦ୍ଧି ଦେହମିଦଂ ସ୍ଥୂଲଂ ଗୃହଵଦ୍ଗୃହମେଧିନଃ ॥ 90॥
ସ୍ଥୂଲସ୍ଯ ସମ୍ଭଵଜରାମରଣାନି ଧର୍ମାଃ
ସ୍ଥୌଲ୍ଯାଦଯୋ ବହୁଵିଧାଃ ଶିଶୁତାଦ୍ଯଵସ୍ଥାଃ ।
ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଦିନିଯମା ବହୁଧାଽଽମଯାଃ ସ୍ଯୁଃ
ପୂଜାଵମାନବହୁମାନମୁଖା ଵିଶେଷାଃ ॥ 91॥
ସ୍ଥୌଲ୍ଯାଦଯୋ ବହୁଵିଧାଃ ଶିଶୁତାଦ୍ଯଵସ୍ଥାଃ ।
ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଦିନିଯମା ବହୁଧାଽଽମଯାଃ ସ୍ଯୁଃ
ପୂଜାଵମାନବହୁମାନମୁଖା ଵିଶେଷାଃ ॥ 91॥
ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଶ୍ରଵଣଂ ତ୍ଵଗକ୍ଷି
ଘ୍ରାଣଂ ଚ ଜିହ୍ଵା ଵିଷଯାଵବୋଧନାତ୍ ।
ଵାକ୍ପାଣିପାଦା ଗୁଦମପ୍ଯୁପସ୍ଥଃ (ପାଠଭେଦଃ - ଉପସ୍ଥଂ)
କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପ୍ରଵଣେନ କର୍ମସୁ ॥ 92॥
ଘ୍ରାଣଂ ଚ ଜିହ୍ଵା ଵିଷଯାଵବୋଧନାତ୍ ।
ଵାକ୍ପାଣିପାଦା ଗୁଦମପ୍ଯୁପସ୍ଥଃ (ପାଠଭେଦଃ - ଉପସ୍ଥଂ)
କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପ୍ରଵଣେନ କର୍ମସୁ ॥ 92॥
(ପାଠଭେଦଃ - ପ୍ରଵଣାନି)
ନିଗଦ୍ଯତେଽନ୍ତଃକରଣଂ ମନୋଧୀଃ
ଅହଙ୍କୃତିଶ୍ଚିତ୍ତମିତି ସ୍ଵଵୃତ୍ତିଭିଃ ।
ମନସ୍ତୁ ସଙ୍କଲ୍ପଵିକଲ୍ପନାଦିଭିଃ
ବୁଦ୍ଧିଃ ପଦାର୍ଥାଧ୍ଯଵସାଯଧର୍ମତଃ ॥ 93॥
ନିଗଦ୍ଯତେଽନ୍ତଃକରଣଂ ମନୋଧୀଃ
ଅହଙ୍କୃତିଶ୍ଚିତ୍ତମିତି ସ୍ଵଵୃତ୍ତିଭିଃ ।
ମନସ୍ତୁ ସଙ୍କଲ୍ପଵିକଲ୍ପନାଦିଭିଃ
ବୁଦ୍ଧିଃ ପଦାର୍ଥାଧ୍ଯଵସାଯଧର୍ମତଃ ॥ 93॥
ଅତ୍ରାଭିମାନାଦହମିତ୍ଯହଙ୍କୃତିଃ ।
ସ୍ଵାର୍ଥାନୁସନ୍ଧାନଗୁଣେନ ଚିତ୍ତମ୍ ॥ 94॥
ସ୍ଵାର୍ଥାନୁସନ୍ଧାନଗୁଣେନ ଚିତ୍ତମ୍ ॥ 94॥
ପ୍ରାଣାପାନଵ୍ଯାନୋଦାନସମାନା ଭଵତ୍ଯସୌ ପ୍ରାଣଃ ।
ସ୍ଵଯମେଵ ଵୃତ୍ତିଭେଦାଦ୍ଵିକୃତିଭେଦାତ୍ସୁଵର୍ଣସଲିଲାଦିଵତ୍ ॥ 95॥
ସ୍ଵଯମେଵ ଵୃତ୍ତିଭେଦାଦ୍ଵିକୃତିଭେଦାତ୍ସୁଵର୍ଣସଲିଲାଦିଵତ୍ ॥ 95॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଵିକୃତେର୍ଭେଦାତ୍ସୁଵର୍ଣସଲିଲମିଵ)
ଵାଗାଦି ପଞ୍ଚ ଶ୍ରଵଣାଦି ପଞ୍ଚ
ପ୍ରାଣାଦି ପଞ୍ଚାଭ୍ରମୁଖାନି ପଞ୍ଚ ।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦ୍ଯଵିଦ୍ଯାପି ଚ କାମକର୍ମଣୀ
ପୁର୍ଯଷ୍ଟକଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଶରୀରମାହୁଃ ॥ 96॥
ଵାଗାଦି ପଞ୍ଚ ଶ୍ରଵଣାଦି ପଞ୍ଚ
ପ୍ରାଣାଦି ପଞ୍ଚାଭ୍ରମୁଖାନି ପଞ୍ଚ ।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦ୍ଯଵିଦ୍ଯାପି ଚ କାମକର୍ମଣୀ
ପୁର୍ଯଷ୍ଟକଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଶରୀରମାହୁଃ ॥ 96॥
ଇଦଂ ଶରୀରଂ ଶଋଣୁ ସୂକ୍ଷ୍ମସଞ୍ଜ୍ଞିତଂ
ଲିଙ୍ଗଂ ତ୍ଵପଞ୍ଚୀକୃତଭୂତସମ୍ଭଵମ୍ ।
ସଵାସନଂ କର୍ମଫଲାନୁଭାଵକଂ
ସ୍ଵାଜ୍ଞାନତୋଽନାଦିରୁପାଧିରାତ୍ମନଃ ॥ 97॥
ଲିଙ୍ଗଂ ତ୍ଵପଞ୍ଚୀକୃତଭୂତସମ୍ଭଵମ୍ ।
ସଵାସନଂ କର୍ମଫଲାନୁଭାଵକଂ
ସ୍ଵାଜ୍ଞାନତୋଽନାଦିରୁପାଧିରାତ୍ମନଃ ॥ 97॥
ସ୍ଵପ୍ନୋ ଭଵତ୍ଯସ୍ଯ ଵିଭକ୍ତ୍ଯଵସ୍ଥା
ସ୍ଵମାତ୍ରଶେଷେଣ ଵିଭାତି ଯତ୍ର ।
ସ୍ଵପ୍ନେ ତୁ ବୁଦ୍ଧିଃ ସ୍ଵଯମେଵ ଜାଗ୍ରତ୍
କାଲୀନନାନାଵିଧଵାସନାଭିଃ ॥ 98॥
ସ୍ଵମାତ୍ରଶେଷେଣ ଵିଭାତି ଯତ୍ର ।
ସ୍ଵପ୍ନେ ତୁ ବୁଦ୍ଧିଃ ସ୍ଵଯମେଵ ଜାଗ୍ରତ୍
କାଲୀନନାନାଵିଧଵାସନାଭିଃ ॥ 98॥
କର୍ତ୍ରାଦିଭାଵଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯ ରାଜତେ
ଯତ୍ର ସ୍ଵଯଂ ଭାତି ହ୍ଯଯଂ ପରାତ୍ମା । (ପାଠଭେଦଃ - ସ୍ଵଯଞ୍ଜ୍ଯୋତିରଯଂ)
ଧୀମାତ୍ରକୋପାଧିରଶେଷସାକ୍ଷୀ
ନ ଲିପ୍ଯତେ ତତ୍କୃତକର୍ମଲେଶୈଃ । କର୍ମଲେପୈଃ
ଯସ୍ମାଦସଙ୍ଗସ୍ତତ ଏଵ କର୍ମଭିଃ
ନ ଲିପ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିଦୁପାଧିନା କୃତୈଃ ॥ 99॥
ଯତ୍ର ସ୍ଵଯଂ ଭାତି ହ୍ଯଯଂ ପରାତ୍ମା । (ପାଠଭେଦଃ - ସ୍ଵଯଞ୍ଜ୍ଯୋତିରଯଂ)
ଧୀମାତ୍ରକୋପାଧିରଶେଷସାକ୍ଷୀ
ନ ଲିପ୍ଯତେ ତତ୍କୃତକର୍ମଲେଶୈଃ । କର୍ମଲେପୈଃ
ଯସ୍ମାଦସଙ୍ଗସ୍ତତ ଏଵ କର୍ମଭିଃ
ନ ଲିପ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିଦୁପାଧିନା କୃତୈଃ ॥ 99॥
ସର୍ଵଵ୍ଯାପୃତିକରଣଂ ଲିଙ୍ଗମିଦଂ ସ୍ଯାଚ୍ଚିଦାତ୍ମନଃ ପୁଂସଃ ।
ଵାସ୍ଯାଦିକମିଵ ତକ୍ଷ୍ଣସ୍ତେନୈଵାତ୍ମା ଭଵତ୍ଯସଙ୍ଗୋଽଯମ୍ ॥ 100॥
ଵାସ୍ଯାଦିକମିଵ ତକ୍ଷ୍ଣସ୍ତେନୈଵାତ୍ମା ଭଵତ୍ଯସଙ୍ଗୋଽଯମ୍ ॥ 100॥
ଅନ୍ଧତ୍ଵମନ୍ଦତ୍ଵପଟୁତ୍ଵଧର୍ମାଃ
ସୌଗୁଣ୍ଯଵୈଗୁଣ୍ଯଵଶାଦ୍ଧି ଚକ୍ଷୁଷଃ ।
ବାଧିର୍ଯମୂକତ୍ଵମୁଖାସ୍ତଥୈଵ
ଶ୍ରୋତ୍ରାଦିଧର୍ମା ନ ତୁ ଵେତ୍ତୁରାତ୍ମନଃ ॥ 101॥
ସୌଗୁଣ୍ଯଵୈଗୁଣ୍ଯଵଶାଦ୍ଧି ଚକ୍ଷୁଷଃ ।
ବାଧିର୍ଯମୂକତ୍ଵମୁଖାସ୍ତଥୈଵ
ଶ୍ରୋତ୍ରାଦିଧର୍ମା ନ ତୁ ଵେତ୍ତୁରାତ୍ମନଃ ॥ 101॥
ଉଚ୍ଛ୍ଵାସନିଃଶ୍ଵାସଵିଜୃମ୍ଭଣକ୍ଷୁ-
ତ୍ପ୍ରସ୍ଯନ୍ଦନାଦ୍ଯୁତ୍କ୍ରମଣାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ପ୍ରସ୍ପନ୍ଦନାଦ୍ଯ୍)
ପ୍ରାଣାଦିକର୍ମାଣି ଵଦନ୍ତି ତଜ୍ଞାଃ (ପାଠଭେଦଃ - ତଜ୍ଜ୍ଞାଃ)
ପ୍ରାଣସ୍ଯ ଧର୍ମାଵଶନାପିପାସେ ॥ 102॥
ତ୍ପ୍ରସ୍ଯନ୍ଦନାଦ୍ଯୁତ୍କ୍ରମଣାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ପ୍ରସ୍ପନ୍ଦନାଦ୍ଯ୍)
ପ୍ରାଣାଦିକର୍ମାଣି ଵଦନ୍ତି ତଜ୍ଞାଃ (ପାଠଭେଦଃ - ତଜ୍ଜ୍ଞାଃ)
ପ୍ରାଣସ୍ଯ ଧର୍ମାଵଶନାପିପାସେ ॥ 102॥
ଅନ୍ତଃକରଣମେତେଷୁ ଚକ୍ଷୁରାଦିଷୁ ଵର୍ଷ୍ମଣି ।
ଅହମିତ୍ଯଭିମାନେନ ତିଷ୍ଠତ୍ଯାଭାସତେଜସା ॥ 103॥
ଅହମିତ୍ଯଭିମାନେନ ତିଷ୍ଠତ୍ଯାଭାସତେଜସା ॥ 103॥
ଅହଙ୍କାରଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ କର୍ତା ଭୋକ୍ତାଭିମାନ୍ଯଯମ୍ ।
ସତ୍ତ୍ଵାଦିଗୁଣଯୋଗେନ ଚାଵସ୍ଥାତ୍ରଯମଶ୍ନୁତେ ॥ 104॥
ସତ୍ତ୍ଵାଦିଗୁଣଯୋଗେନ ଚାଵସ୍ଥାତ୍ରଯମଶ୍ନୁତେ ॥ 104॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଯୋଗେନାଵସ୍ଥାତ୍ରିତଯମ୍ଶ୍ନୁତେ)
ଵିଷଯାଣାମାନୁକୂଲ୍ଯେ ସୁଖୀ ଦୁଃଖୀ ଵିପର୍ଯଯେ ।
ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଚ ତଦ୍ଧର୍ମଃ ସଦାନନ୍ଦସ୍ଯ ନାତ୍ମନଃ ॥ 105॥
ଵିଷଯାଣାମାନୁକୂଲ୍ଯେ ସୁଖୀ ଦୁଃଖୀ ଵିପର୍ଯଯେ ।
ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଚ ତଦ୍ଧର୍ମଃ ସଦାନନ୍ଦସ୍ଯ ନାତ୍ମନଃ ॥ 105॥
ଆତ୍ମାର୍ଥତ୍ଵେନ ହି ପ୍ରେଯାନ୍ଵିଷଯୋ ନ ସ୍ଵତଃ ପ୍ରିଯଃ ।
ସ୍ଵତ ଏଵ ହି ସର୍ଵେଷାମାତ୍ମା ପ୍ରିଯତମୋ ଯତଃ ।
ତତ ଆତ୍ମା ସଦାନନ୍ଦୋ ନାସ୍ଯ ଦୁଃଖଂ କଦାଚନ ॥ 106॥
ସ୍ଵତ ଏଵ ହି ସର୍ଵେଷାମାତ୍ମା ପ୍ରିଯତମୋ ଯତଃ ।
ତତ ଆତ୍ମା ସଦାନନ୍ଦୋ ନାସ୍ଯ ଦୁଃଖଂ କଦାଚନ ॥ 106॥
ଯତ୍ସୁଷୁପ୍ତୌ ନିର୍ଵିଷଯ ଆତ୍ମାନନ୍ଦୋଽନୁଭୂଯତେ ।
ଶ୍ରୁତିଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମୈତିହ୍ଯମନୁମାନଂ ଚ ଜାଗ୍ରତି ॥ 107॥
ଶ୍ରୁତିଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମୈତିହ୍ଯମନୁମାନଂ ଚ ଜାଗ୍ରତି ॥ 107॥
ଅଵ୍ଯକ୍ତନାମ୍ନୀ ପରମେଶଶକ୍ତିଃ
ଅନାଦ୍ଯଵିଦ୍ଯା ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମିକା ପରା ।
କାର୍ଯାନୁମେଯା ସୁଧିଯୈଵ ମାଯା
ଯଯା ଜଗତ୍ସର୍ଵମିଦଂ ପ୍ରସୂଯତେ ॥ 108॥
ଅନାଦ୍ଯଵିଦ୍ଯା ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମିକା ପରା ।
କାର୍ଯାନୁମେଯା ସୁଧିଯୈଵ ମାଯା
ଯଯା ଜଗତ୍ସର୍ଵମିଦଂ ପ୍ରସୂଯତେ ॥ 108॥
ସନ୍ନାପ୍ଯସନ୍ନାପ୍ଯୁଭଯାତ୍ମିକା ନୋ
ଭିନ୍ନାପ୍ଯଭିନ୍ନାପ୍ଯୁଭଯାତ୍ମିକା ନୋ ।
ସାଙ୍ଗାପ୍ଯନଙ୍ଗା ହ୍ଯୁଭଯାତ୍ମିକା ନୋ (ପାଠଭେଦଃ - ଅନଙ୍ଗାପ୍ଯୁଭଯାତ୍ମିକା)
ମହାଦ୍ଭୁତାଽନିର୍ଵଚନୀଯରୂପା ॥ 109॥
ଭିନ୍ନାପ୍ଯଭିନ୍ନାପ୍ଯୁଭଯାତ୍ମିକା ନୋ ।
ସାଙ୍ଗାପ୍ଯନଙ୍ଗା ହ୍ଯୁଭଯାତ୍ମିକା ନୋ (ପାଠଭେଦଃ - ଅନଙ୍ଗାପ୍ଯୁଭଯାତ୍ମିକା)
ମହାଦ୍ଭୁତାଽନିର୍ଵଚନୀଯରୂପା ॥ 109॥
ଶୁଦ୍ଧାଦ୍ଵଯବ୍ରହ୍ମଵିବୋଧନାଶ୍ଯା
ସର୍ପଭ୍ରମୋ ରଜ୍ଜୁଵିଵେକତୋ ଯଥା ।
ରଜସ୍ତମଃସତ୍ତ୍ଵମିତି ପ୍ରସିଦ୍ଧା
ଗୁଣାସ୍ତଦୀଯାଃ ପ୍ରଥିତୈଃ ସ୍ଵକାର୍ଯୈଃ ॥ 110॥
ସର୍ପଭ୍ରମୋ ରଜ୍ଜୁଵିଵେକତୋ ଯଥା ।
ରଜସ୍ତମଃସତ୍ତ୍ଵମିତି ପ୍ରସିଦ୍ଧା
ଗୁଣାସ୍ତଦୀଯାଃ ପ୍ରଥିତୈଃ ସ୍ଵକାର୍ଯୈଃ ॥ 110॥
ଵିକ୍ଷେପଶକ୍ତୀ ରଜସଃ କ୍ରିଯାତ୍ମିକା
ଯତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଃ ପ୍ରସୃତା ପୁରାଣୀ ।
ରାଗାଦଯୋଽସ୍ଯାଃ ପ୍ରଭଵନ୍ତି ନିତ୍ଯଂ
ଦୁଃଖାଦଯୋ ଯେ ମନସୋ ଵିକାରାଃ ॥ 111॥
ଯତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଃ ପ୍ରସୃତା ପୁରାଣୀ ।
ରାଗାଦଯୋଽସ୍ଯାଃ ପ୍ରଭଵନ୍ତି ନିତ୍ଯଂ
ଦୁଃଖାଦଯୋ ଯେ ମନସୋ ଵିକାରାଃ ॥ 111॥
କାମଃ କ୍ରୋଧୋ ଲୋଭଦମ୍ଭାଦ୍ଯସୂଯା (ପାଠଭେଦଃ - ଲୋଭଦମ୍ଭାଭ୍ଯସୂଯା)
ଅହଙ୍କାରେର୍ଷ୍ଯାମତ୍ସରାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଘୋରାଃ ।
ଧର୍ମା ଏତେ ରାଜସାଃ ପୁମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତି-
ର୍ଯସ୍ମାଦେଷା ତଦ୍ରଜୋ ବନ୍ଧହେତୁଃ ॥ 112॥
ଅହଙ୍କାରେର୍ଷ୍ଯାମତ୍ସରାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଘୋରାଃ ।
ଧର୍ମା ଏତେ ରାଜସାଃ ପୁମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତି-
ର୍ଯସ୍ମାଦେଷା ତଦ୍ରଜୋ ବନ୍ଧହେତୁଃ ॥ 112॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଯସ୍ମାଦେତତ୍ତଦ୍ରଜୋ)
ଏଷାଽଽଵୃତିର୍ନାମ ତମୋଗୁଣସ୍ଯ
ଶକ୍ତିର୍ମଯା ଵସ୍ତ୍ଵଵଭାସତେଽନ୍ଯଥା । ଶକ୍ତିର୍ଯଯା
ସୈଷା ନିଦାନଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ସଂସୃତେଃ
ଵିକ୍ଷେପଶକ୍ତେଃ ପ୍ରଵଣସ୍ଯ ହେତୁଃ ॥ 113॥
ଏଷାଽଽଵୃତିର୍ନାମ ତମୋଗୁଣସ୍ଯ
ଶକ୍ତିର୍ମଯା ଵସ୍ତ୍ଵଵଭାସତେଽନ୍ଯଥା । ଶକ୍ତିର୍ଯଯା
ସୈଷା ନିଦାନଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ସଂସୃତେଃ
ଵିକ୍ଷେପଶକ୍ତେଃ ପ୍ରଵଣସ୍ଯ ହେତୁଃ ॥ 113॥
(ପାଠଭେଦଃ - ପ୍ରସରସ୍ଯ)
ପ୍ରଜ୍ଞାଵାନପି ପଣ୍ଡିତୋଽପି ଚତୁରୋଽପ୍ଯତ୍ଯନ୍ତସୂକ୍ଷ୍ମାତ୍ମଦୃଗ୍- (ପାଠଭେଦଃ - ସୂକ୍ଷ୍ମାର୍ଥଦୃଗ୍)
ଵ୍ଯାଲୀଢସ୍ତମସା ନ ଵେତ୍ତି ବହୁଧା ସମ୍ବୋଧିତୋଽପି ସ୍ଫୁଟମ୍ ।
ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯାରୋପିତମେଵ ସାଧୁ କଲଯତ୍ଯାଲମ୍ବତେ ତଦ୍ଗୁଣାନ୍
ହନ୍ତାସୌ ପ୍ରବଲା ଦୁରନ୍ତତମସଃ ଶକ୍ତିର୍ମହତ୍ଯାଵୃତିଃ ॥ 114॥
ପ୍ରଜ୍ଞାଵାନପି ପଣ୍ଡିତୋଽପି ଚତୁରୋଽପ୍ଯତ୍ଯନ୍ତସୂକ୍ଷ୍ମାତ୍ମଦୃଗ୍- (ପାଠଭେଦଃ - ସୂକ୍ଷ୍ମାର୍ଥଦୃଗ୍)
ଵ୍ଯାଲୀଢସ୍ତମସା ନ ଵେତ୍ତି ବହୁଧା ସମ୍ବୋଧିତୋଽପି ସ୍ଫୁଟମ୍ ।
ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯାରୋପିତମେଵ ସାଧୁ କଲଯତ୍ଯାଲମ୍ବତେ ତଦ୍ଗୁଣାନ୍
ହନ୍ତାସୌ ପ୍ରବଲା ଦୁରନ୍ତତମସଃ ଶକ୍ତିର୍ମହତ୍ଯାଵୃତିଃ ॥ 114॥
ଅଭାଵନା ଵା ଵିପରୀତଭାଵନାଽ- (ପାଠଭେଦଃ - ଵିପରୀତଭାଵନା)
ସମ୍ଭାଵନା ଵିପ୍ରତିପତ୍ତିରସ୍ଯାଃ ।
ସଂସର୍ଗଯୁକ୍ତଂ ନ ଵିମୁଞ୍ଚତି ଧ୍ରୁଵଂ
ଵିକ୍ଷେପଶକ୍ତିଃ କ୍ଷପଯତ୍ଯଜସ୍ରମ୍ ॥ 115॥
ସମ୍ଭାଵନା ଵିପ୍ରତିପତ୍ତିରସ୍ଯାଃ ।
ସଂସର୍ଗଯୁକ୍ତଂ ନ ଵିମୁଞ୍ଚତି ଧ୍ରୁଵଂ
ଵିକ୍ଷେପଶକ୍ତିଃ କ୍ଷପଯତ୍ଯଜସ୍ରମ୍ ॥ 115॥
ଅଜ୍ଞାନମାଲସ୍ଯଜଡତ୍ଵନିଦ୍ରା-
ପ୍ରମାଦମୂଢତ୍ଵମୁଖାସ୍ତମୋଗୁଣାଃ ।
ଏତୈଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତୋ ନ ହି ଵେତ୍ତି କିଞ୍ଚିତ୍
ନିଦ୍ରାଲୁଵତ୍ସ୍ତମ୍ଭଵଦେଵ ତିଷ୍ଠତି ॥ 116॥
ପ୍ରମାଦମୂଢତ୍ଵମୁଖାସ୍ତମୋଗୁଣାଃ ।
ଏତୈଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତୋ ନ ହି ଵେତ୍ତି କିଞ୍ଚିତ୍
ନିଦ୍ରାଲୁଵତ୍ସ୍ତମ୍ଭଵଦେଵ ତିଷ୍ଠତି ॥ 116॥
ସତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ଜଲଵତ୍ତଥାପି
ତାଭ୍ଯାଂ ମିଲିତ୍ଵା ସରଣାଯ କଲ୍ପତେ ।
ଯତ୍ରାତ୍ମବିମ୍ବଃ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତଃ ସନ୍
ପ୍ରକାଶଯତ୍ଯର୍କ ଇଵାଖିଲଂ ଜଡମ୍ ॥ 117॥
ତାଭ୍ଯାଂ ମିଲିତ୍ଵା ସରଣାଯ କଲ୍ପତେ ।
ଯତ୍ରାତ୍ମବିମ୍ବଃ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତଃ ସନ୍
ପ୍ରକାଶଯତ୍ଯର୍କ ଇଵାଖିଲଂ ଜଡମ୍ ॥ 117॥
ମିଶ୍ରସ୍ଯ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ଭଵନ୍ତି ଧର୍ମାଃ
ତ୍ଵମାନିତାଦ୍ଯା ନିଯମା ଯମାଦ୍ଯାଃ ।
ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚ ଭକ୍ତିଶ୍ଚ ମୁମୁକ୍ଷୁତା ଚ
ଦୈଵୀ ଚ ସମ୍ପତ୍ତିରସନ୍ନିଵୃତ୍ତିଃ ॥ 118॥
ତ୍ଵମାନିତାଦ୍ଯା ନିଯମା ଯମାଦ୍ଯାଃ ।
ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚ ଭକ୍ତିଶ୍ଚ ମୁମୁକ୍ଷୁତା ଚ
ଦୈଵୀ ଚ ସମ୍ପତ୍ତିରସନ୍ନିଵୃତ୍ତିଃ ॥ 118॥
ଵିଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ଗୁଣାଃ ପ୍ରସାଦଃ
ସ୍ଵାତ୍ମାନୁଭୂତିଃ ପରମା ପ୍ରଶାନ୍ତିଃ ।
ତୃପ୍ତିଃ ପ୍ରହର୍ଷଃ ପରମାତ୍ମନିଷ୍ଠା
ଯଯା ସଦାନନ୍ଦରସଂ ସମୃଚ୍ଛତି ॥ 119॥
ସ୍ଵାତ୍ମାନୁଭୂତିଃ ପରମା ପ୍ରଶାନ୍ତିଃ ।
ତୃପ୍ତିଃ ପ୍ରହର୍ଷଃ ପରମାତ୍ମନିଷ୍ଠା
ଯଯା ସଦାନନ୍ଦରସଂ ସମୃଚ୍ଛତି ॥ 119॥
ଅଵ୍ଯକ୍ତମେତତ୍ତ୍ରିଗୁଣୈର୍ନିରୁକ୍ତଂ
ତତ୍କାରଣଂ ନାମ ଶରୀରମାତ୍ମନଃ ।
ସୁଷୁପ୍ତିରେତସ୍ଯ ଵିଭକ୍ତ୍ଯଵସ୍ଥା
ପ୍ରଲୀନସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯବୁଦ୍ଧିଵୃତ୍ତିଃ ॥ 120॥
ତତ୍କାରଣଂ ନାମ ଶରୀରମାତ୍ମନଃ ।
ସୁଷୁପ୍ତିରେତସ୍ଯ ଵିଭକ୍ତ୍ଯଵସ୍ଥା
ପ୍ରଲୀନସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯବୁଦ୍ଧିଵୃତ୍ତିଃ ॥ 120॥
ସର୍ଵପ୍ରକାରପ୍ରମିତିପ୍ରଶାନ୍ତିଃ
ବୀଜାତ୍ମନାଵସ୍ଥିତିରେଵ ବୁଦ୍ଧେଃ ।
ସୁଷୁପ୍ତିରେତସ୍ଯ କିଲ ପ୍ରତୀତିଃ (ପାଠଭେଦଃ - ସୁଷୁପ୍ତିରତ୍ରାସ୍ଯ)
କିଞ୍ଚିନ୍ନ ଵେଦ୍ମୀତି ଜଗତ୍ପ୍ରସିଦ୍ଧେଃ ॥ 121॥
ବୀଜାତ୍ମନାଵସ୍ଥିତିରେଵ ବୁଦ୍ଧେଃ ।
ସୁଷୁପ୍ତିରେତସ୍ଯ କିଲ ପ୍ରତୀତିଃ (ପାଠଭେଦଃ - ସୁଷୁପ୍ତିରତ୍ରାସ୍ଯ)
କିଞ୍ଚିନ୍ନ ଵେଦ୍ମୀତି ଜଗତ୍ପ୍ରସିଦ୍ଧେଃ ॥ 121॥
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରାଣମନୋଽହମାଦଯଃ
ସର୍ଵେ ଵିକାରା ଵିଷଯାଃ ସୁଖାଦଯଃ ।
ଵ୍ଯୋମାଦିଭୂତାନ୍ଯଖିଲଂ ଚ ଵିଶ୍ଵଂ
ଅଵ୍ଯକ୍ତପର୍ଯନ୍ତମିଦଂ ହ୍ଯନାତ୍ମା ॥ 122॥
ସର୍ଵେ ଵିକାରା ଵିଷଯାଃ ସୁଖାଦଯଃ ।
ଵ୍ଯୋମାଦିଭୂତାନ୍ଯଖିଲଂ ଚ ଵିଶ୍ଵଂ
ଅଵ୍ଯକ୍ତପର୍ଯନ୍ତମିଦଂ ହ୍ଯନାତ୍ମା ॥ 122॥
ମାଯା ମାଯାକାର୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ମହଦାଦିଦେହପର୍ଯନ୍ତମ୍ ।
ଅସଦିଦମନାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ଵଂ ମରୁମରୀଚିକାକଲ୍ପମ୍ ॥ 123॥
ଅସଦିଦମନାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ଵଂ ମରୁମରୀଚିକାକଲ୍ପମ୍ ॥ 123॥
ଅଥ ତେ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସ୍ଵରୂପଂ ପରମାତ୍ମନଃ ।
ଯଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ ନରୋ ବନ୍ଧାନ୍ମୁକ୍ତଃ କୈଵଲ୍ଯମଶ୍ନୁତେ ॥ 124॥
ଯଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ ନରୋ ବନ୍ଧାନ୍ମୁକ୍ତଃ କୈଵଲ୍ଯମଶ୍ନୁତେ ॥ 124॥
ଅସ୍ତି କଶ୍ଚିତ୍ସ୍ଵଯଂ ନିତ୍ଯମହମ୍ପ୍ରତ୍ଯଯଲମ୍ବନଃ ।
ଅଵସ୍ଥାତ୍ରଯସାକ୍ଷୀ ସନ୍ପଞ୍ଚକୋଶଵିଲକ୍ଷଣଃ ॥ 125॥
ଅଵସ୍ଥାତ୍ରଯସାକ୍ଷୀ ସନ୍ପଞ୍ଚକୋଶଵିଲକ୍ଷଣଃ ॥ 125॥
ଯୋ ଵିଜାନାତି ସକଲଂ ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତିଷୁ ।
ବୁଦ୍ଧିତଦ୍ଵୃତ୍ତିସଦ୍ଭାଵମଭାଵମହମିତ୍ଯଯମ୍ ॥ 126॥
ବୁଦ୍ଧିତଦ୍ଵୃତ୍ତିସଦ୍ଭାଵମଭାଵମହମିତ୍ଯଯମ୍ ॥ 126॥
ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ୍ଵଯଂ ସର୍ଵଂ ଯଂ ନ ପଶ୍ଯତି କଶ୍ଚନ । (ପାଠଭେଦଃ - କିଞ୍ଚନ)
ଯଶ୍ଚେତଯତି ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦି ନ ତଦ୍ଯଂ ଚେତଯତ୍ଯଯମ୍ ॥ 127॥
ଯଶ୍ଚେତଯତି ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦି ନ ତଦ୍ଯଂ ଚେତଯତ୍ଯଯମ୍ ॥ 127॥
ଯେନ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଯଂ ନ ଵ୍ଯାପ୍ନୋତି କିଞ୍ଚନ ।
ଆଭାରୂପମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଯଂ ଭାନ୍ତମନୁଭାତ୍ଯଯମ୍ ॥ 128॥
ଆଭାରୂପମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଯଂ ଭାନ୍ତମନୁଭାତ୍ଯଯମ୍ ॥ 128॥
ଯସ୍ଯ ସନ୍ନିଧିମାତ୍ରେଣ ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯମନୋଧିଯଃ ।
ଵିଷଯେଷୁ ସ୍ଵକୀଯେଷୁ ଵର୍ତନ୍ତେ ପ୍ରେରିତା ଇଵ ॥ 129॥
ଵିଷଯେଷୁ ସ୍ଵକୀଯେଷୁ ଵର୍ତନ୍ତେ ପ୍ରେରିତା ଇଵ ॥ 129॥
ଅହଙ୍କାରାଦିଦେହାନ୍ତା ଵିଷଯାଶ୍ଚ ସୁଖାଦଯଃ ।
ଵେଦ୍ଯନ୍ତେ ଘଟଵଦ୍ଯେନ ନିତ୍ଯବୋଧସ୍ଵରୂପିଣା ॥ 130॥
ଵେଦ୍ଯନ୍ତେ ଘଟଵଦ୍ଯେନ ନିତ୍ଯବୋଧସ୍ଵରୂପିଣା ॥ 130॥
ଏଷୋଽନ୍ତରାତ୍ମା ପୁରୁଷଃ ପୁରାଣୋ
ନିରନ୍ତରାଖଣ୍ଡସୁଖାନୁଭୂତିଃ ।
ସଦୈକରୂପଃ ପ୍ରତିବୋଧମାତ୍ରୋ
ଯେନେଷିତା ଵାଗସଵଶ୍ଚରନ୍ତି ॥ 131॥
ନିରନ୍ତରାଖଣ୍ଡସୁଖାନୁଭୂତିଃ ।
ସଦୈକରୂପଃ ପ୍ରତିବୋଧମାତ୍ରୋ
ଯେନେଷିତା ଵାଗସଵଶ୍ଚରନ୍ତି ॥ 131॥
ଅତ୍ରୈଵ ସତ୍ତ୍ଵାତ୍ମନି ଧୀଗୁହାଯାଂ
ଅଵ୍ଯାକୃତାକାଶ ଉଶତ୍ପ୍ରକାଶଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ଉରୁପ୍ରକାଶଃ)
ଆକାଶ ଉଚ୍ଚୈ ରଵିଵତ୍ପ୍ରକାଶତେ
ସ୍ଵତେଜସା ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ପ୍ରକାଶଯନ୍ ॥ 132॥
ଅଵ୍ଯାକୃତାକାଶ ଉଶତ୍ପ୍ରକାଶଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ଉରୁପ୍ରକାଶଃ)
ଆକାଶ ଉଚ୍ଚୈ ରଵିଵତ୍ପ୍ରକାଶତେ
ସ୍ଵତେଜସା ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ପ୍ରକାଶଯନ୍ ॥ 132॥
ଜ୍ଞାତା ମନୋଽହଙ୍କୃତିଵିକ୍ରିଯାଣାଂ
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରାଣକୃତକ୍ରିଯାଣାମ୍ ।
ଅଯୋଽଗ୍ନିଵତ୍ତାନନୁଵର୍ତମାନୋ
ନ ଚେଷ୍ଟତେ ନୋ ଵିକରୋତି କିଞ୍ଚନ ॥ 133॥
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରାଣକୃତକ୍ରିଯାଣାମ୍ ।
ଅଯୋଽଗ୍ନିଵତ୍ତାନନୁଵର୍ତମାନୋ
ନ ଚେଷ୍ଟତେ ନୋ ଵିକରୋତି କିଞ୍ଚନ ॥ 133॥
ନ ଜାଯତେ ନୋ ମ୍ରିଯତେ ନ ଵର୍ଧତେ
ନ କ୍ଷୀଯତେ ନୋ ଵିକରୋତି ନିତ୍ଯଃ ।
ଵିଲୀଯମାନେଽପି ଵପୁଷ୍ଯମୁଷ୍ମି-
ନ୍ନ ଲୀଯତେ କୁମ୍ଭ ଇଵାମ୍ବରଂ ସ୍ଵଯମ୍ ॥ 134॥
ନ କ୍ଷୀଯତେ ନୋ ଵିକରୋତି ନିତ୍ଯଃ ।
ଵିଲୀଯମାନେଽପି ଵପୁଷ୍ଯମୁଷ୍ମି-
ନ୍ନ ଲୀଯତେ କୁମ୍ଭ ଇଵାମ୍ବରଂ ସ୍ଵଯମ୍ ॥ 134॥
ପ୍ରକୃତିଵିକୃତିଭିନ୍ନଃ ଶୁଦ୍ଧବୋଧସ୍ଵଭାଵଃ
ସଦସଦିଦମଶେଷଂ ଭାସଯନ୍ନିର୍ଵିଶେଷଃ ।
ଵିଲସତି ପରମାତ୍ମା ଜାଗ୍ରଦାଦିଷ୍ଵଵସ୍ଥା-
ସ୍ଵହମହମିତି ସାକ୍ଷାତ୍ସାକ୍ଷିରୂପେଣ ବୁଦ୍ଧେଃ ॥ 135॥
ସଦସଦିଦମଶେଷଂ ଭାସଯନ୍ନିର୍ଵିଶେଷଃ ।
ଵିଲସତି ପରମାତ୍ମା ଜାଗ୍ରଦାଦିଷ୍ଵଵସ୍ଥା-
ସ୍ଵହମହମିତି ସାକ୍ଷାତ୍ସାକ୍ଷିରୂପେଣ ବୁଦ୍ଧେଃ ॥ 135॥
ନିଯମିତମନସାମୁଂ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵମାତ୍ମାନମାତ୍ମ-
ନ୍ଯଯମହମିତି ସାକ୍ଷାଦ୍ଵିଦ୍ଧି ବୁଦ୍ଧିପ୍ରସାଦାତ୍ ।
ଜନିମରଣତରଙ୍ଗାପାରସଂସାରସିନ୍ଧୁଂ
ପ୍ରତର ଭଵ କୃତାର୍ଥୋ ବ୍ରହ୍ମରୂପେଣ ସଂସ୍ଥଃ ॥ 136॥
ନ୍ଯଯମହମିତି ସାକ୍ଷାଦ୍ଵିଦ୍ଧି ବୁଦ୍ଧିପ୍ରସାଦାତ୍ ।
ଜନିମରଣତରଙ୍ଗାପାରସଂସାରସିନ୍ଧୁଂ
ପ୍ରତର ଭଵ କୃତାର୍ଥୋ ବ୍ରହ୍ମରୂପେଣ ସଂସ୍ଥଃ ॥ 136॥
ଅତ୍ରାନାତ୍ମନ୍ଯହମିତି ମତିର୍ବନ୍ଧ ଏଷୋଽସ୍ଯ ପୁଂସଃ
ପ୍ରାପ୍ତୋଽଜ୍ଞାନାଜ୍ଜନନମରଣକ୍ଲେଶସମ୍ପାତହେତୁଃ ।
ଯେନୈଵାଯଂ ଵପୁରିଦମସତ୍ସତ୍ଯମିତ୍ଯାତ୍ମବୁଦ୍ଧ୍ଯା
ପୁଷ୍ଯତ୍ଯୁକ୍ଷତ୍ଯଵତି ଵିଷଯୈସ୍ତନ୍ତୁଭିଃ କୋଶକୃଦ୍ଵତ୍ ॥ 137॥
ପ୍ରାପ୍ତୋଽଜ୍ଞାନାଜ୍ଜନନମରଣକ୍ଲେଶସମ୍ପାତହେତୁଃ ।
ଯେନୈଵାଯଂ ଵପୁରିଦମସତ୍ସତ୍ଯମିତ୍ଯାତ୍ମବୁଦ୍ଧ୍ଯା
ପୁଷ୍ଯତ୍ଯୁକ୍ଷତ୍ଯଵତି ଵିଷଯୈସ୍ତନ୍ତୁଭିଃ କୋଶକୃଦ୍ଵତ୍ ॥ 137॥
ଅତସ୍ମିଂସ୍ତଦ୍ବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଭଵତି ଵିମୂଢସ୍ଯ ତମସା
ଵିଵେକାଭାଵାଦ୍ଵୈ ସ୍ଫୁରତି ଭୁଜଗେ ରଜ୍ଜୁଧିଷଣା ।
ତତୋଽନର୍ଥଵ୍ରାତୋ ନିପତତି ସମାଦାତୁରଧିକଃ
ତତୋ ଯୋଽସଦ୍ଗ୍ରାହଃ ସ ହି ଭଵତି ବନ୍ଧଃ ଶଋଣୁ ସଖେ ॥ 138॥
ଵିଵେକାଭାଵାଦ୍ଵୈ ସ୍ଫୁରତି ଭୁଜଗେ ରଜ୍ଜୁଧିଷଣା ।
ତତୋଽନର୍ଥଵ୍ରାତୋ ନିପତତି ସମାଦାତୁରଧିକଃ
ତତୋ ଯୋଽସଦ୍ଗ୍ରାହଃ ସ ହି ଭଵତି ବନ୍ଧଃ ଶଋଣୁ ସଖେ ॥ 138॥
ଅଖଣ୍ଡନିତ୍ଯାଦ୍ଵଯବୋଧଶକ୍ତ୍ଯା
ସ୍ଫୁରନ୍ତମାତ୍ମାନମନନ୍ତଵୈଭଵମ୍ ।
ସମାଵୃଣୋତ୍ଯାଵୃତିଶକ୍ତିରେଷା
ତମୋମଯୀ ରାହୁରିଵାର୍କବିମ୍ବମ୍ ॥ 139॥
ସ୍ଫୁରନ୍ତମାତ୍ମାନମନନ୍ତଵୈଭଵମ୍ ।
ସମାଵୃଣୋତ୍ଯାଵୃତିଶକ୍ତିରେଷା
ତମୋମଯୀ ରାହୁରିଵାର୍କବିମ୍ବମ୍ ॥ 139॥
ତିରୋଭୂତେ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯମଲତରତେଜୋଵତି ପୁମାନ୍
ଅନାତ୍ମାନଂ ମୋହାଦହମିତି ଶରୀରଂ କଲଯତି ।
ତତଃ କାମକ୍ରୋଧପ୍ରଭୃତିଭିରମୁଂ ବନ୍ଧନଗୁଣୈଃ (ପାଠଭେଦଃ - ବନ୍ଧକଗୁଣୈଃ)
ପରଂ ଵିକ୍ଷେପାଖ୍ଯା ରଜସ ଉରୁଶକ୍ତିର୍ଵ୍ଯଥଯତି ॥ 140॥
ଅନାତ୍ମାନଂ ମୋହାଦହମିତି ଶରୀରଂ କଲଯତି ।
ତତଃ କାମକ୍ରୋଧପ୍ରଭୃତିଭିରମୁଂ ବନ୍ଧନଗୁଣୈଃ (ପାଠଭେଦଃ - ବନ୍ଧକଗୁଣୈଃ)
ପରଂ ଵିକ୍ଷେପାଖ୍ଯା ରଜସ ଉରୁଶକ୍ତିର୍ଵ୍ଯଥଯତି ॥ 140॥
ମହାମୋହଗ୍ରାହଗ୍ରସନଗଲିତାତ୍ମାଵଗମନୋ
ଧିଯୋ ନାନାଵସ୍ଥାଂ ସ୍ଵଯମଭିନଯଂସ୍ତଦ୍ଗୁଣତଯା । (ପାଠଭେଦଃ - ନାନାଵସ୍ଥାଃ)
ଅପାରେ ସଂସାରେ ଵିଷଯଵିଷପୂରେ ଜଲନିଧୌ
ନିମଜ୍ଯୋନ୍ମଜ୍ଯାଯଂ ଭ୍ରମତି କୁମତିଃ କୁତ୍ସିତଗତିଃ ॥ 141॥
ଧିଯୋ ନାନାଵସ୍ଥାଂ ସ୍ଵଯମଭିନଯଂସ୍ତଦ୍ଗୁଣତଯା । (ପାଠଭେଦଃ - ନାନାଵସ୍ଥାଃ)
ଅପାରେ ସଂସାରେ ଵିଷଯଵିଷପୂରେ ଜଲନିଧୌ
ନିମଜ୍ଯୋନ୍ମଜ୍ଯାଯଂ ଭ୍ରମତି କୁମତିଃ କୁତ୍ସିତଗତିଃ ॥ 141॥
ଭାନୁପ୍ରଭାସଞ୍ଜନିତାଭ୍ରପଙ୍କ୍ତିଃ
ଭାନୁଂ ତିରୋଧାଯ ଵିଜୃମ୍ଭତେ ଯଥା ।
ଆତ୍ମୋଦିତାହଙ୍କୃତିରାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ
ତଥା ତିରୋଧାଯ ଵିଜୃମ୍ଭତେ ସ୍ଵଯମ୍ ॥ 142॥
ଭାନୁଂ ତିରୋଧାଯ ଵିଜୃମ୍ଭତେ ଯଥା ।
ଆତ୍ମୋଦିତାହଙ୍କୃତିରାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ
ତଥା ତିରୋଧାଯ ଵିଜୃମ୍ଭତେ ସ୍ଵଯମ୍ ॥ 142॥
କଵଲିତଦିନନାଥେ ଦୁର୍ଦିନେ ସାନ୍ଦ୍ରମେଘୈଃ
ଵ୍ଯଥଯତି ହିମଝଞ୍ଝାଵାଯୁରୁଗ୍ରୋ ଯଥୈତାନ୍ ।
ଅଵିରତତମସାଽଽତ୍ମନ୍ଯାଵୃତେ ମୂଢବୁଦ୍ଧିଂ
କ୍ଷପଯତି ବହୁଦୁଃଖୈସ୍ତୀଵ୍ରଵିକ୍ଷେପଶକ୍ତିଃ ॥ 143॥
ଵ୍ଯଥଯତି ହିମଝଞ୍ଝାଵାଯୁରୁଗ୍ରୋ ଯଥୈତାନ୍ ।
ଅଵିରତତମସାଽଽତ୍ମନ୍ଯାଵୃତେ ମୂଢବୁଦ୍ଧିଂ
କ୍ଷପଯତି ବହୁଦୁଃଖୈସ୍ତୀଵ୍ରଵିକ୍ଷେପଶକ୍ତିଃ ॥ 143॥
ଏତାଭ୍ଯାମେଵ ଶକ୍ତିଭ୍ଯାଂ ବନ୍ଧଃ ପୁଂସଃ ସମାଗତଃ ।
ଯାଭ୍ଯାଂ ଵିମୋହିତୋ ଦେହଂ ମତ୍ଵାଽଽତ୍ମାନଂ ଭ୍ରମତ୍ଯଯମ୍ ॥ 144॥
ଯାଭ୍ଯାଂ ଵିମୋହିତୋ ଦେହଂ ମତ୍ଵାଽଽତ୍ମାନଂ ଭ୍ରମତ୍ଯଯମ୍ ॥ 144॥
ବୀଜଂ ସଂସୃତିଭୂମିଜସ୍ଯ ତୁ ତମୋ ଦେହାତ୍ମଧୀରଙ୍କୁରୋ
ରାଗଃ ପଲ୍ଲଵମମ୍ବୁ କର୍ମ ତୁ ଵପୁଃ ସ୍କନ୍ଧୋଽସଵଃ ଶାଖିକାଃ ।
ଅଗ୍ରାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯସଂହତିଶ୍ଚ ଵିଷଯାଃ ପୁଷ୍ପାଣି ଦୁଃଖଂ ଫଲଂ
ନାନାକର୍ମସମୁଦ୍ଭଵଂ ବହୁଵିଧଂ ଭୋକ୍ତାତ୍ର ଜୀଵଃ ଖଗଃ ॥ 145॥
ରାଗଃ ପଲ୍ଲଵମମ୍ବୁ କର୍ମ ତୁ ଵପୁଃ ସ୍କନ୍ଧୋଽସଵଃ ଶାଖିକାଃ ।
ଅଗ୍ରାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯସଂହତିଶ୍ଚ ଵିଷଯାଃ ପୁଷ୍ପାଣି ଦୁଃଖଂ ଫଲଂ
ନାନାକର୍ମସମୁଦ୍ଭଵଂ ବହୁଵିଧଂ ଭୋକ୍ତାତ୍ର ଜୀଵଃ ଖଗଃ ॥ 145॥
ଅଜ୍ଞାନମୂଲୋଽଯମନାତ୍ମବନ୍ଧୋ
ନୈସର୍ଗିକୋଽନାଦିରନନ୍ତ ଈରିତଃ ।
ଜନ୍ମାପ୍ଯଯଵ୍ଯାଧିଜରାଦିଦୁଃଖ-
ପ୍ରଵାହପାତଂ ଜନଯତ୍ଯମୁଷ୍ଯ ॥ 146॥
ନୈସର୍ଗିକୋଽନାଦିରନନ୍ତ ଈରିତଃ ।
ଜନ୍ମାପ୍ଯଯଵ୍ଯାଧିଜରାଦିଦୁଃଖ-
ପ୍ରଵାହପାତଂ ଜନଯତ୍ଯମୁଷ୍ଯ ॥ 146॥
ନାସ୍ତ୍ରୈର୍ନ ଶସ୍ତ୍ରୈରନିଲେନ ଵହ୍ନିନା
ଛେତ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯୋ ନ ଚ କର୍ମକୋଟିଭିଃ ।
ଵିଵେକଵିଜ୍ଞାନମହାସିନା ଵିନା
ଧାତୁଃ ପ୍ରସାଦେନ ଶିତେନ ମଞ୍ଜୁନା ॥ 147॥
ଛେତ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯୋ ନ ଚ କର୍ମକୋଟିଭିଃ ।
ଵିଵେକଵିଜ୍ଞାନମହାସିନା ଵିନା
ଧାତୁଃ ପ୍ରସାଦେନ ଶିତେନ ମଞ୍ଜୁନା ॥ 147॥
ଶ୍ରୁତିପ୍ରମାଣୈକମତେଃ ସ୍ଵଧର୍ମ
ନିଷ୍ଠା ତଯୈଵାତ୍ମଵିଶୁଦ୍ଧିରସ୍ଯ ।
ଵିଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧେଃ ପରମାତ୍ମଵେଦନଂ
ତେନୈଵ ସଂସାରସମୂଲନାଶଃ ॥ 148॥
ନିଷ୍ଠା ତଯୈଵାତ୍ମଵିଶୁଦ୍ଧିରସ୍ଯ ।
ଵିଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧେଃ ପରମାତ୍ମଵେଦନଂ
ତେନୈଵ ସଂସାରସମୂଲନାଶଃ ॥ 148॥
କୋଶୈରନ୍ନମଯାଦ୍ଯୈଃ ପଞ୍ଚଭିରାତ୍ମା ନ ସଂଵୃତୋ ଭାତି ।
ନିଜଶକ୍ତିସମୁତ୍ପନ୍ନୈଃ ଶୈଵାଲପଟଲୈରିଵାମ୍ବୁ ଵାପୀସ୍ଥମ୍ ॥ 149॥
ନିଜଶକ୍ତିସମୁତ୍ପନ୍ନୈଃ ଶୈଵାଲପଟଲୈରିଵାମ୍ବୁ ଵାପୀସ୍ଥମ୍ ॥ 149॥
ତଚ୍ଛୈଵାଲାପନଯେ ସମ୍ଯକ୍ ସଲିଲଂ ପ୍ରତୀଯତେ ଶୁଦ୍ଧମ୍ ।
ତୃଷ୍ଣାସନ୍ତାପହରଂ ସଦ୍ଯଃ ସୌଖ୍ଯପ୍ରଦଂ ପରଂ ପୁଂସଃ ॥ 150॥
ତୃଷ୍ଣାସନ୍ତାପହରଂ ସଦ୍ଯଃ ସୌଖ୍ଯପ୍ରଦଂ ପରଂ ପୁଂସଃ ॥ 150॥
ପଞ୍ଚାନାମପି କୋଶାନାମପଵାଦେ ଵିଭାତ୍ଯଯଂ ଶୁଦ୍ଧଃ ।
ନିତ୍ଯାନନ୍ଦୈକରସଃ ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରୂପଃ ପରଃ ସ୍ଵଯଞ୍ଜ୍ଯୋତିଃ ॥ 151॥
ନିତ୍ଯାନନ୍ଦୈକରସଃ ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରୂପଃ ପରଃ ସ୍ଵଯଞ୍ଜ୍ଯୋତିଃ ॥ 151॥
ଆତ୍ମାନାତ୍ମଵିଵେକଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ବନ୍ଧମୁକ୍ତଯେ ଵିଦୁଷା ।
ତେନୈଵାନନ୍ଦୀ ଭଵତି ସ୍ଵଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦମ୍ ॥ 152॥
ତେନୈଵାନନ୍ଦୀ ଭଵତି ସ୍ଵଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦମ୍ ॥ 152॥
ମୁଞ୍ଜାଦିଷୀକାମିଵ ଦୃଶ୍ଯଵର୍ଗାତ୍
ପ୍ରତ୍ଯଞ୍ଚମାତ୍ମାନମସଙ୍ଗମକ୍ରିଯମ୍ ।
ଵିଵିଚ୍ଯ ତତ୍ର ପ୍ରଵିଲାପ୍ଯ ସର୍ଵଂ
ତଦାତ୍ମନା ତିଷ୍ଠତି ଯଃ ସ ମୁକ୍ତଃ ॥ 153॥
ପ୍ରତ୍ଯଞ୍ଚମାତ୍ମାନମସଙ୍ଗମକ୍ରିଯମ୍ ।
ଵିଵିଚ୍ଯ ତତ୍ର ପ୍ରଵିଲାପ୍ଯ ସର୍ଵଂ
ତଦାତ୍ମନା ତିଷ୍ଠତି ଯଃ ସ ମୁକ୍ତଃ ॥ 153॥
ଦେହୋଽଯମନ୍ନଭଵନୋଽନ୍ନମଯସ୍ତୁ କୋଶ- (ପାଠଭେଦଃ - କୋଶୋ)
ଶ୍ଚାନ୍ନେନ ଜୀଵତି ଵିନଶ୍ଯତି ତଦ୍ଵିହୀନଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ହ୍ଯନ୍ନେନ)
ତ୍ଵକ୍ଚର୍ମମାଂସରୁଧିରାସ୍ଥିପୁରୀଷରାଶି-
ର୍ନାଯଂ ସ୍ଵଯଂ ଭଵିତୁମର୍ହତି ନିତ୍ଯଶୁଦ୍ଧଃ ॥ 154॥
ଶ୍ଚାନ୍ନେନ ଜୀଵତି ଵିନଶ୍ଯତି ତଦ୍ଵିହୀନଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ହ୍ଯନ୍ନେନ)
ତ୍ଵକ୍ଚର୍ମମାଂସରୁଧିରାସ୍ଥିପୁରୀଷରାଶି-
ର୍ନାଯଂ ସ୍ଵଯଂ ଭଵିତୁମର୍ହତି ନିତ୍ଯଶୁଦ୍ଧଃ ॥ 154॥
ପୂର୍ଵଂ ଜନେରଧିମୃତେରପି ନାଯମସ୍ତି (ପାଠଭେଦଃ - ଜନେରପିମୃତେରଥ)
ଜାତକ୍ଷଣଃ କ୍ଷଣଗୁଣୋଽନିଯତସ୍ଵଭାଵଃ ।
ନୈକୋ ଜଡଶ୍ଚ ଘଟଵତ୍ପରିଦୃଶ୍ଯମାନଃ
ସ୍ଵାତ୍ମା କଥଂ ଭଵତି ଭାଵଵିକାରଵେତ୍ତା ॥ 155॥
ଜାତକ୍ଷଣଃ କ୍ଷଣଗୁଣୋଽନିଯତସ୍ଵଭାଵଃ ।
ନୈକୋ ଜଡଶ୍ଚ ଘଟଵତ୍ପରିଦୃଶ୍ଯମାନଃ
ସ୍ଵାତ୍ମା କଥଂ ଭଵତି ଭାଵଵିକାରଵେତ୍ତା ॥ 155॥
ପାଣିପାଦାଦିମାନ୍ଦେହୋ ନାତ୍ମା ଵ୍ଯଙ୍ଗେଽପି ଜୀଵନାତ୍ ।
ତତ୍ତଚ୍ଛକ୍ତେରନାଶାଚ୍ଚ ନ ନିଯମ୍ଯୋ ନିଯାମକଃ ॥ 156॥
ତତ୍ତଚ୍ଛକ୍ତେରନାଶାଚ୍ଚ ନ ନିଯମ୍ଯୋ ନିଯାମକଃ ॥ 156॥
ଦେହତଦ୍ଧର୍ମତତ୍କର୍ମତଦଵସ୍ଥାଦିସାକ୍ଷିଣଃ ।
ସତ ଏଵ ସ୍ଵତଃସିଦ୍ଧଂ ତଦ୍ଵୈଲକ୍ଷଣ୍ଯମାତ୍ମନଃ ॥ 157॥
ସତ ଏଵ ସ୍ଵତଃସିଦ୍ଧଂ ତଦ୍ଵୈଲକ୍ଷଣ୍ଯମାତ୍ମନଃ ॥ 157॥
ଶଲ୍ଯରାଶିର୍ମାଂସଲିପ୍ତୋ ମଲପୂର୍ଣୋଽତିକଶ୍ମଲଃ ।
କଥଂ ଭଵେଦଯଂ ଵେତ୍ତା ସ୍ଵଯମେତଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣଃ ॥ 158॥
କଥଂ ଭଵେଦଯଂ ଵେତ୍ତା ସ୍ଵଯମେତଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣଃ ॥ 158॥
ତ୍ଵଙ୍ମାଂସମେଦୋଽସ୍ଥିପୁରୀଷରାଶା-
ଵହମ୍ମତିଂ ମୂଢଜନଃ କରୋତି ।
ଵିଲକ୍ଷଣଂ ଵେତ୍ତି ଵିଚାରଶୀଲୋ
ନିଜସ୍ଵରୂପଂ ପରମାର୍ଥଭୂତମ୍ ॥ 159॥
ଵହମ୍ମତିଂ ମୂଢଜନଃ କରୋତି ।
ଵିଲକ୍ଷଣଂ ଵେତ୍ତି ଵିଚାରଶୀଲୋ
ନିଜସ୍ଵରୂପଂ ପରମାର୍ଥଭୂତମ୍ ॥ 159॥
ଦେହୋଽହମିତ୍ଯେଵ ଜଡସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିଃ
ଦେହେ ଚ ଜୀଵେ ଵିଦୁଷସ୍ତ୍ଵହନ୍ଧୀଃ ।
ଵିଵେକଵିଜ୍ଞାନଵତୋ ମହାତ୍ମନୋ
ବ୍ରହ୍ମାହମିତ୍ଯେଵ ମତିଃ ସଦାତ୍ମନି ॥ 160॥
ଦେହେ ଚ ଜୀଵେ ଵିଦୁଷସ୍ତ୍ଵହନ୍ଧୀଃ ।
ଵିଵେକଵିଜ୍ଞାନଵତୋ ମହାତ୍ମନୋ
ବ୍ରହ୍ମାହମିତ୍ଯେଵ ମତିଃ ସଦାତ୍ମନି ॥ 160॥
ଅତ୍ରାତ୍ମବୁଦ୍ଧିଂ ତ୍ଯଜ ମୂଢବୁଦ୍ଧେ
ତ୍ଵଙ୍ମାଂସମେଦୋଽସ୍ଥିପୁରୀଷରାଶୌ ।
ସର୍ଵାତ୍ମନି ବ୍ରହ୍ମଣି ନିର୍ଵିକଲ୍ପେ
କୁରୁଷ୍ଵ ଶାନ୍ତିଂ ପରମାଂ ଭଜସ୍ଵ ॥ 161॥
ତ୍ଵଙ୍ମାଂସମେଦୋଽସ୍ଥିପୁରୀଷରାଶୌ ।
ସର୍ଵାତ୍ମନି ବ୍ରହ୍ମଣି ନିର୍ଵିକଲ୍ପେ
କୁରୁଷ୍ଵ ଶାନ୍ତିଂ ପରମାଂ ଭଜସ୍ଵ ॥ 161॥
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯାଦାଵସତି ଭ୍ରମୋଦିତାଂ
ଵିଦ୍ଵାନହନ୍ତାଂ ନ ଜହାତି ଯାଵତ୍ ।
ତାଵନ୍ନ ତସ୍ଯାସ୍ତି ଵିମୁକ୍ତିଵାର୍ତା-
ପ୍ଯସ୍ତ୍ଵେଷ ଵେଦାନ୍ତନଯାନ୍ତଦର୍ଶୀ ॥ 162॥
ଵିଦ୍ଵାନହନ୍ତାଂ ନ ଜହାତି ଯାଵତ୍ ।
ତାଵନ୍ନ ତସ୍ଯାସ୍ତି ଵିମୁକ୍ତିଵାର୍ତା-
ପ୍ଯସ୍ତ୍ଵେଷ ଵେଦାନ୍ତନଯାନ୍ତଦର୍ଶୀ ॥ 162॥
ଛାଯାଶରୀରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବଗାତ୍ରେ
ଯତ୍ସ୍ଵପ୍ନଦେହେ ହୃଦି କଲ୍ପିତାଙ୍ଗେ ।
ଯଥାତ୍ମବୁଦ୍ଧିସ୍ତଵ ନାସ୍ତି କାଚି-
ଜ୍ଜୀଵଚ୍ଛରୀରେ ଚ ତଥୈଵ ମାଽସ୍ତୁ ॥ 163॥
ଯତ୍ସ୍ଵପ୍ନଦେହେ ହୃଦି କଲ୍ପିତାଙ୍ଗେ ।
ଯଥାତ୍ମବୁଦ୍ଧିସ୍ତଵ ନାସ୍ତି କାଚି-
ଜ୍ଜୀଵଚ୍ଛରୀରେ ଚ ତଥୈଵ ମାଽସ୍ତୁ ॥ 163॥
ଦେହାତ୍ମଧୀରେଵ ନୃଣାମସଦ୍ଧିଯାଂ
ଜନ୍ମାଦିଦୁଃଖପ୍ରଭଵସ୍ଯ ବୀଜମ୍ ।
ଯତସ୍ତତସ୍ତ୍ଵଂ ଜହି ତାଂ ପ୍ରଯତ୍ନାତ୍
ତ୍ଯକ୍ତେ ତୁ ଚିତ୍ତେ ନ ପୁନର୍ଭଵାଶା ॥ 164॥
ଜନ୍ମାଦିଦୁଃଖପ୍ରଭଵସ୍ଯ ବୀଜମ୍ ।
ଯତସ୍ତତସ୍ତ୍ଵଂ ଜହି ତାଂ ପ୍ରଯତ୍ନାତ୍
ତ୍ଯକ୍ତେ ତୁ ଚିତ୍ତେ ନ ପୁନର୍ଭଵାଶା ॥ 164॥
କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ ପଞ୍ଚଭିରଞ୍ଚିତୋଽଯଂ
ପ୍ରାଣୋ ଭଵେତ୍ପ୍ରାଣମଯସ୍ତୁ କୋଶଃ ॥
ଯେନାତ୍ମଵାନନ୍ନମଯୋଽନୁପୂର୍ଣଃ
ପ୍ରଵର୍ତତେଽସୌ ସକଲକ୍ରିଯାସୁ ॥ 165॥
ପ୍ରାଣୋ ଭଵେତ୍ପ୍ରାଣମଯସ୍ତୁ କୋଶଃ ॥
ଯେନାତ୍ମଵାନନ୍ନମଯୋଽନୁପୂର୍ଣଃ
ପ୍ରଵର୍ତତେଽସୌ ସକଲକ୍ରିଯାସୁ ॥ 165॥
ନୈଵାତ୍ମାପି ପ୍ରାଣମଯୋ ଵାଯୁଵିକାରୋ (ପାଠଭେଦଃ - ନୈଵାତ୍ମାଯଂ)
ଗନ୍ତାଽଽଗନ୍ତା ଵାଯୁଵଦନ୍ତର୍ବହିରେଷଃ ।
ଯସ୍ମାତ୍କିଞ୍ଚିତ୍କ୍ଵାପି ନ ଵେତ୍ତୀଷ୍ଟମନିଷ୍ଟଂ
ସ୍ଵଂ ଵାନ୍ଯଂ ଵା କିଞ୍ଚନ ନିତ୍ଯଂ ପରତନ୍ତ୍ରଃ ॥ 166॥
ଗନ୍ତାଽଽଗନ୍ତା ଵାଯୁଵଦନ୍ତର୍ବହିରେଷଃ ।
ଯସ୍ମାତ୍କିଞ୍ଚିତ୍କ୍ଵାପି ନ ଵେତ୍ତୀଷ୍ଟମନିଷ୍ଟଂ
ସ୍ଵଂ ଵାନ୍ଯଂ ଵା କିଞ୍ଚନ ନିତ୍ଯଂ ପରତନ୍ତ୍ରଃ ॥ 166॥
ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ ମନଶ୍ଚ ମନୋମଯଃ ସ୍ଯାତ୍
କୋଶୋ ମମାହମିତି ଵସ୍ତୁଵିକଲ୍ପହେତୁଃ ।
ସଞ୍ଜ୍ଞାଦିଭେଦକଲନାକଲିତୋ ବଲୀଯାଂ-
ସ୍ତତ୍ପୂର୍ଵକୋଶମଭିପୂର୍ଯ ଵିଜୃମ୍ଭତେ ଯଃ ॥ 167॥
କୋଶୋ ମମାହମିତି ଵସ୍ତୁଵିକଲ୍ପହେତୁଃ ।
ସଞ୍ଜ୍ଞାଦିଭେଦକଲନାକଲିତୋ ବଲୀଯାଂ-
ସ୍ତତ୍ପୂର୍ଵକୋଶମଭିପୂର୍ଯ ଵିଜୃମ୍ଭତେ ଯଃ ॥ 167॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଅନୁପୂର୍ଯ)
ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ ପଞ୍ଚଭିରେଵ ହୋତୃଭିଃ
ପ୍ରଚୀଯମାନୋ ଵିଷଯାଜ୍ଯଧାରଯା ।
ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନୋ ବହୁଵାସନେନ୍ଧନୈଃ
ମନୋମଯାଗ୍ନିର୍ଦହତି ପ୍ରପଞ୍ଚମ୍ ॥ 168॥
ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ ପଞ୍ଚଭିରେଵ ହୋତୃଭିଃ
ପ୍ରଚୀଯମାନୋ ଵିଷଯାଜ୍ଯଧାରଯା ।
ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନୋ ବହୁଵାସନେନ୍ଧନୈଃ
ମନୋମଯାଗ୍ନିର୍ଦହତି ପ୍ରପଞ୍ଚମ୍ ॥ 168॥
(ପାଠଭେଦଃ - ମନୋମଯୋଽଗ୍ନିର୍ଦହତି)
ନ ହ୍ଯସ୍ତ୍ଯଵିଦ୍ଯା ମନସୋଽତିରିକ୍ତା
ମନୋ ହ୍ଯଵିଦ୍ଯା ଭଵବନ୍ଧହେତୁଃ ।
ତସ୍ମିନ୍ଵିନଷ୍ଟେ ସକଲଂ ଵିନଷ୍ଟଂ
ଵିଜୃମ୍ଭିତେଽସ୍ମିନ୍ସକଲଂ ଵିଜୃମ୍ଭତେ ॥ 169॥
ନ ହ୍ଯସ୍ତ୍ଯଵିଦ୍ଯା ମନସୋଽତିରିକ୍ତା
ମନୋ ହ୍ଯଵିଦ୍ଯା ଭଵବନ୍ଧହେତୁଃ ।
ତସ୍ମିନ୍ଵିନଷ୍ଟେ ସକଲଂ ଵିନଷ୍ଟଂ
ଵିଜୃମ୍ଭିତେଽସ୍ମିନ୍ସକଲଂ ଵିଜୃମ୍ଭତେ ॥ 169॥
ସ୍ଵପ୍ନେଽର୍ଥଶୂନ୍ଯେ ସୃଜତି ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା
ଭୋକ୍ତ୍ରାଦିଵିଶ୍ଵଂ ମନ ଏଵ ସର୍ଵମ୍ ।
ତଥୈଵ ଜାଗ୍ରତ୍ଯପି ନୋ ଵିଶେଷଃ
ତତ୍ସର୍ଵମେତନ୍ମନସୋ ଵିଜୃମ୍ଭଣମ୍ ॥ 170॥
ଭୋକ୍ତ୍ରାଦିଵିଶ୍ଵଂ ମନ ଏଵ ସର୍ଵମ୍ ।
ତଥୈଵ ଜାଗ୍ରତ୍ଯପି ନୋ ଵିଶେଷଃ
ତତ୍ସର୍ଵମେତନ୍ମନସୋ ଵିଜୃମ୍ଭଣମ୍ ॥ 170॥
ସୁଷୁପ୍ତିକାଲେ ମନସି ପ୍ରଲୀନେ
ନୈଵାସ୍ତି କିଞ୍ଚିତ୍ସକଲପ୍ରସିଦ୍ଧେଃ ।
ଅତୋ ମନଃକଲ୍ପିତ ଏଵ ପୁଂସଃ
ସଂସାର ଏତସ୍ଯ ନ ଵସ୍ତୁତୋଽସ୍ତି ॥ 171॥
ନୈଵାସ୍ତି କିଞ୍ଚିତ୍ସକଲପ୍ରସିଦ୍ଧେଃ ।
ଅତୋ ମନଃକଲ୍ପିତ ଏଵ ପୁଂସଃ
ସଂସାର ଏତସ୍ଯ ନ ଵସ୍ତୁତୋଽସ୍ତି ॥ 171॥
ଵାଯୁନାଽଽନୀଯତେ ମେଘଃ ପୁନସ୍ତେନୈଵ ନୀଯତେ । (ପାଠଭେଦଃ - ଵାଯୁନା ନୀଯତେ ମେଘଃ ପୁନସ୍ତେନୈଵ ଲୀଯତେ)
ମନସା କଲ୍ପ୍ଯତେ ବନ୍ଧୋ ମୋକ୍ଷସ୍ତେନୈଵ କଲ୍ପ୍ଯତେ ॥ 172॥
ମନସା କଲ୍ପ୍ଯତେ ବନ୍ଧୋ ମୋକ୍ଷସ୍ତେନୈଵ କଲ୍ପ୍ଯତେ ॥ 172॥
ଦେହାଦିସର୍ଵଵିଷଯେ ପରିକଲ୍ପ୍ଯ ରାଗଂ
ବଧ୍ନାତି ତେନ ପୁରୁଷଂ ପଶୁଵଦ୍ଗୁଣେନ ।
ଵୈରସ୍ଯମତ୍ର ଵିଷଵତ୍ ସୁଵିଧାଯ ପଶ୍ଚାଦ୍
ଏନଂ ଵିମୋଚଯତି ତନ୍ମନ ଏଵ ବନ୍ଧାତ୍ ॥ 173॥
ବଧ୍ନାତି ତେନ ପୁରୁଷଂ ପଶୁଵଦ୍ଗୁଣେନ ।
ଵୈରସ୍ଯମତ୍ର ଵିଷଵତ୍ ସୁଵିଧାଯ ପଶ୍ଚାଦ୍
ଏନଂ ଵିମୋଚଯତି ତନ୍ମନ ଏଵ ବନ୍ଧାତ୍ ॥ 173॥
ତସ୍ମାନ୍ମନଃ କାରଣମସ୍ଯ ଜନ୍ତୋଃ
ବନ୍ଧସ୍ଯ ମୋକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ଵା ଵିଧାନେ ।
ବନ୍ଧସ୍ଯ ହେତୁର୍ମଲିନଂ ରଜୋଗୁଣୈଃ
ମୋକ୍ଷସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧଂ ଵିରଜସ୍ତମସ୍କମ୍ ॥ 174॥
ବନ୍ଧସ୍ଯ ମୋକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ଵା ଵିଧାନେ ।
ବନ୍ଧସ୍ଯ ହେତୁର୍ମଲିନଂ ରଜୋଗୁଣୈଃ
ମୋକ୍ଷସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧଂ ଵିରଜସ୍ତମସ୍କମ୍ ॥ 174॥
ଵିଵେକଵୈରାଗ୍ଯଗୁଣାତିରେକା-
ଚ୍ଛୁଦ୍ଧତ୍ଵମାସାଦ୍ଯ ମନୋ ଵିମୁକ୍ତ୍ଯୈ ।
ଭଵତ୍ଯତୋ ବୁଦ୍ଧିମତୋ ମୁମୁକ୍ଷୋ-
ସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଦୃଢାଭ୍ଯାଂ ଭଵିତଵ୍ଯମଗ୍ରେ ॥ 175॥
ଚ୍ଛୁଦ୍ଧତ୍ଵମାସାଦ୍ଯ ମନୋ ଵିମୁକ୍ତ୍ଯୈ ।
ଭଵତ୍ଯତୋ ବୁଦ୍ଧିମତୋ ମୁମୁକ୍ଷୋ-
ସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଦୃଢାଭ୍ଯାଂ ଭଵିତଵ୍ଯମଗ୍ରେ ॥ 175॥
ମନୋ ନାମ ମହାଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଵିଷଯାରଣ୍ଯଭୂମିଷୁ ।
ଚରତ୍ଯତ୍ର ନ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ସାଧଵୋ ଯେ ମୁମୁକ୍ଷଵଃ ॥ 176॥
ଚରତ୍ଯତ୍ର ନ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ସାଧଵୋ ଯେ ମୁମୁକ୍ଷଵଃ ॥ 176॥
ମନଃ ପ୍ରସୂତେ ଵିଷଯାନଶେଷାନ୍
ସ୍ଥୂଲାତ୍ମନା ସୂକ୍ଷ୍ମତଯା ଚ ଭୋକ୍ତୁଃ ।
ଶରୀରଵର୍ଣାଶ୍ରମଜାତିଭେଦାନ୍
ଗୁଣକ୍ରିଯାହେତୁଫଲାନି ନିତ୍ଯମ୍ ॥ 177॥
ସ୍ଥୂଲାତ୍ମନା ସୂକ୍ଷ୍ମତଯା ଚ ଭୋକ୍ତୁଃ ।
ଶରୀରଵର୍ଣାଶ୍ରମଜାତିଭେଦାନ୍
ଗୁଣକ୍ରିଯାହେତୁଫଲାନି ନିତ୍ଯମ୍ ॥ 177॥
ଅସଙ୍ଗଚିଦ୍ରୂପମମୁଂ ଵିମୋହ୍ଯ
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରାଣଗୁଣୈର୍ନିବଦ୍ଧ୍ଯ ।
ଅହମ୍ମମେତି ଭ୍ରମଯତ୍ଯଜସ୍ରଂ
ମନଃ ସ୍ଵକୃତ୍ଯେଷୁ ଫଲୋପଭୁକ୍ତିଷୁ ॥ 178॥
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରାଣଗୁଣୈର୍ନିବଦ୍ଧ୍ଯ ।
ଅହମ୍ମମେତି ଭ୍ରମଯତ୍ଯଜସ୍ରଂ
ମନଃ ସ୍ଵକୃତ୍ଯେଷୁ ଫଲୋପଭୁକ୍ତିଷୁ ॥ 178॥
ଅଧ୍ଯାସଦୋଷାତ୍ପୁରୁଷସ୍ଯ ସଂସୃତିଃ (ପାଠଭେଦଃ - ଅଧ୍ଯାସଯୋଗାତ୍)
ଅଧ୍ଯାସବନ୍ଧସ୍ତ୍ଵମୁନୈଵ କଲ୍ପିତଃ ।
ରଜସ୍ତମୋଦୋଷଵତୋଽଵିଵେକିନୋ
ଜନ୍ମାଦିଦୁଃଖସ୍ଯ ନିଦାନମେତତ୍ ॥ 179॥
ଅଧ୍ଯାସବନ୍ଧସ୍ତ୍ଵମୁନୈଵ କଲ୍ପିତଃ ।
ରଜସ୍ତମୋଦୋଷଵତୋଽଵିଵେକିନୋ
ଜନ୍ମାଦିଦୁଃଖସ୍ଯ ନିଦାନମେତତ୍ ॥ 179॥
ଅତଃ ପ୍ରାହୁର୍ମନୋଽଵିଦ୍ଯାଂ ପଣ୍ଡିତାସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନଃ ।
ଯେନୈଵ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ଵିଶ୍ଵଂ ଵାଯୁନେଵାଭ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍ ॥ 180॥
ଯେନୈଵ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ଵିଶ୍ଵଂ ଵାଯୁନେଵାଭ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍ ॥ 180॥
ତନ୍ମନଃଶୋଧନଂ କାର୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ମୁମୁକ୍ଷୁଣା ।
ଵିଶୁଦ୍ଧେ ସତି ଚୈତସ୍ମିନ୍ମୁକ୍ତିଃ କରଫଲାଯତେ ॥ 181॥
ଵିଶୁଦ୍ଧେ ସତି ଚୈତସ୍ମିନ୍ମୁକ୍ତିଃ କରଫଲାଯତେ ॥ 181॥
ମୋକ୍ଷୈକସକ୍ତ୍ଯା ଵିଷଯେଷୁ ରାଗଂ
ନିର୍ମୂଲ୍ଯ ସନ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଚ ସର୍ଵକର୍ମ ।
ସଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯା ଯଃ ଶ୍ରଵଣାଦିନିଷ୍ଠୋ
ରଜଃସ୍ଵଭାଵଂ ସ ଧୁନୋତି ବୁଦ୍ଧେଃ ॥ 182॥
ନିର୍ମୂଲ୍ଯ ସନ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଚ ସର୍ଵକର୍ମ ।
ସଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯା ଯଃ ଶ୍ରଵଣାଦିନିଷ୍ଠୋ
ରଜଃସ୍ଵଭାଵଂ ସ ଧୁନୋତି ବୁଦ୍ଧେଃ ॥ 182॥
ମନୋମଯୋ ନାପି ଭଵେତ୍ପରାତ୍ମା
ହ୍ଯାଦ୍ଯନ୍ତଵତ୍ତ୍ଵାତ୍ପରିଣାମିଭାଵାତ୍ ।
ଦୁଃଖାତ୍ମକତ୍ଵାଦ୍ଵିଷଯତ୍ଵହେତୋଃ
ଦ୍ରଷ୍ଟା ହି ଦୃଶ୍ଯାତ୍ମତଯା ନ ଦୃଷ୍ଟଃ ॥ 183॥
ହ୍ଯାଦ୍ଯନ୍ତଵତ୍ତ୍ଵାତ୍ପରିଣାମିଭାଵାତ୍ ।
ଦୁଃଖାତ୍ମକତ୍ଵାଦ୍ଵିଷଯତ୍ଵହେତୋଃ
ଦ୍ରଷ୍ଟା ହି ଦୃଶ୍ଯାତ୍ମତଯା ନ ଦୃଷ୍ଟଃ ॥ 183॥
ବୁଦ୍ଧିର୍ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ ସାର୍ଧଂ ସଵୃତ୍ତିଃ କର୍ତୃଲକ୍ଷଣଃ ।
ଵିଜ୍ଞାନମଯକୋଶଃ ସ୍ଯାତ୍ପୁଂସଃ ସଂସାରକାରଣମ୍ ॥ 184॥
ଵିଜ୍ଞାନମଯକୋଶଃ ସ୍ଯାତ୍ପୁଂସଃ ସଂସାରକାରଣମ୍ ॥ 184॥
ଅନୁଵ୍ରଜଚ୍ଚିତ୍ପ୍ରତିବିମ୍ବଶକ୍ତିଃ
ଵିଜ୍ଞାନସଞ୍ଜ୍ଞଃ ପ୍ରକୃତେର୍ଵିକାରଃ ।
ଜ୍ଞାନକ୍ରିଯାଵାନହମିତ୍ଯଜସ୍ରଂ
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯାଦିଷ୍ଵଭିମନ୍ଯତେ ଭୃଶମ୍ ॥ 185॥
ଵିଜ୍ଞାନସଞ୍ଜ୍ଞଃ ପ୍ରକୃତେର୍ଵିକାରଃ ।
ଜ୍ଞାନକ୍ରିଯାଵାନହମିତ୍ଯଜସ୍ରଂ
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯାଦିଷ୍ଵଭିମନ୍ଯତେ ଭୃଶମ୍ ॥ 185॥
ଅନାଦିକାଲୋଽଯମହଂସ୍ଵଭାଵୋ
ଜୀଵଃ ସମସ୍ତଵ୍ଯଵହାରଵୋଢା ।
କରୋତି କର୍ମାଣ୍ଯପି ପୂର୍ଵଵାସନଃ (ପାଠଭେଦଃ - କର୍ମାଣ୍ଯନୁ)
ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯପୁଣ୍ଯାନି ଚ ତତ୍ଫଲାନି ॥ 186॥
ଜୀଵଃ ସମସ୍ତଵ୍ଯଵହାରଵୋଢା ।
କରୋତି କର୍ମାଣ୍ଯପି ପୂର୍ଵଵାସନଃ (ପାଠଭେଦଃ - କର୍ମାଣ୍ଯନୁ)
ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯପୁଣ୍ଯାନି ଚ ତତ୍ଫଲାନି ॥ 186॥
ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଵିଚିତ୍ରାସ୍ଵପି ଯୋନିଷୁ ଵ୍ରଜ-
ନ୍ନାଯାତି ନିର୍ଯାତ୍ଯଧ ଊର୍ଧ୍ଵମେଷଃ ।
ଅସ୍ଯୈଵ ଵିଜ୍ଞାନମଯସ୍ଯ ଜାଗ୍ରତ୍-
ସ୍ଵପ୍ନାଦ୍ଯଵସ୍ଥାଃ ସୁଖଦୁଃଖଭୋଗଃ ॥ 187॥
ନ୍ନାଯାତି ନିର୍ଯାତ୍ଯଧ ଊର୍ଧ୍ଵମେଷଃ ।
ଅସ୍ଯୈଵ ଵିଜ୍ଞାନମଯସ୍ଯ ଜାଗ୍ରତ୍-
ସ୍ଵପ୍ନାଦ୍ଯଵସ୍ଥାଃ ସୁଖଦୁଃଖଭୋଗଃ ॥ 187॥
ଦେହାଦିନିଷ୍ଠାଶ୍ରମଧର୍ମକର୍ମ-
ଗୁଣାଭିମାନଃ ସତତଂ ମମେତି ।
ଵିଜ୍ଞାନକୋଶୋଽଯମତିପ୍ରକାଶଃ
ପ୍ରକୃଷ୍ଟସାନ୍ନିଧ୍ଯଵଶାତ୍ପରାତ୍ମନଃ ।
ଅତୋ ଭଵତ୍ଯେଷ ଉପାଧିରସ୍ଯ
ଯଦାତ୍ମଧୀଃ ସଂସରତି ଭ୍ରମେଣ ॥ 188॥
ଗୁଣାଭିମାନଃ ସତତଂ ମମେତି ।
ଵିଜ୍ଞାନକୋଶୋଽଯମତିପ୍ରକାଶଃ
ପ୍ରକୃଷ୍ଟସାନ୍ନିଧ୍ଯଵଶାତ୍ପରାତ୍ମନଃ ।
ଅତୋ ଭଵତ୍ଯେଷ ଉପାଧିରସ୍ଯ
ଯଦାତ୍ମଧୀଃ ସଂସରତି ଭ୍ରମେଣ ॥ 188॥
ଯୋଽଯଂ ଵିଜ୍ଞାନମଯଃ ପ୍ରାଣେଷୁ ହୃଦି ସ୍ଫୁରତ୍ଯଯଂ ଜ୍ଯୋତିଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ସ୍ଫୁରତ୍ସ୍ଵଯଞ୍ଜ୍ଯୋତିଃ)
କୂଟସ୍ଥଃ ସନ୍ନାତ୍ମା କର୍ତା ଭୋକ୍ତା ଭଵତ୍ଯୁପାଧିସ୍ଥଃ ॥ 189॥
କୂଟସ୍ଥଃ ସନ୍ନାତ୍ମା କର୍ତା ଭୋକ୍ତା ଭଵତ୍ଯୁପାଧିସ୍ଥଃ ॥ 189॥
ସ୍ଵଯଂ ପରିଚ୍ଛେଦମୁପେତ୍ଯ ବୁଦ୍ଧେଃ
ତାଦାତ୍ମ୍ଯଦୋଷେଣ ପରଂ ମୃଷାତ୍ମନଃ ।
ସର୍ଵାତ୍ମକଃ ସନ୍ନପି ଵୀକ୍ଷତେ ସ୍ଵଯଂ
ସ୍ଵତଃ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ମୃଦୋ ଘଟାନିଵ ॥ 190॥
ତାଦାତ୍ମ୍ଯଦୋଷେଣ ପରଂ ମୃଷାତ୍ମନଃ ।
ସର୍ଵାତ୍ମକଃ ସନ୍ନପି ଵୀକ୍ଷତେ ସ୍ଵଯଂ
ସ୍ଵତଃ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ମୃଦୋ ଘଟାନିଵ ॥ 190॥
ଉପାଧିସମ୍ବନ୍ଧଵଶାତ୍ପରାତ୍ମା
ହ୍ଯୁପାଧିଧର୍ମାନନୁଭାତି ତଦ୍ଗୁଣଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ଽପ୍ଯୁପାଧି)
ଅଯୋଵିକାରାନଵିକାରିଵହ୍ନିଵତ୍
ସଦୈକରୂପୋଽପି ପରଃ ସ୍ଵଭାଵାତ୍ ॥ 191॥
ହ୍ଯୁପାଧିଧର୍ମାନନୁଭାତି ତଦ୍ଗୁଣଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ଽପ୍ଯୁପାଧି)
ଅଯୋଵିକାରାନଵିକାରିଵହ୍ନିଵତ୍
ସଦୈକରୂପୋଽପି ପରଃ ସ୍ଵଭାଵାତ୍ ॥ 191॥
ଶିଷ୍ଯ ଉଵାଚ।
ଭ୍ରମେଣାପ୍ଯନ୍ଯଥା ଵାଽସ୍ତୁ ଜୀଵଭାଵଃ ପରାତ୍ମନଃ ।
ତଦୁପାଧେରନାଦିତ୍ଵାନ୍ନାନାଦେର୍ନାଶ ଇଷ୍ଯତେ ॥ 192॥
ଭ୍ରମେଣାପ୍ଯନ୍ଯଥା ଵାଽସ୍ତୁ ଜୀଵଭାଵଃ ପରାତ୍ମନଃ ।
ତଦୁପାଧେରନାଦିତ୍ଵାନ୍ନାନାଦେର୍ନାଶ ଇଷ୍ଯତେ ॥ 192॥
ଅତୋଽସ୍ଯ ଜୀଵଭାଵୋଽପି ନିତ୍ଯା ଭଵତି ସଂସୃତିଃ ।
ନ ନିଵର୍ତେତ ତନ୍ମୋକ୍ଷଃ କଥଂ ମେ ଶ୍ରୀଗୁରୋ ଵଦ ॥ 193॥
ନ ନିଵର୍ତେତ ତନ୍ମୋକ୍ଷଃ କଥଂ ମେ ଶ୍ରୀଗୁରୋ ଵଦ ॥ 193॥
ଶ୍ରୀଗୁରୁରୁଵାଚ ।
ସମ୍ଯକ୍ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ଵିଦ୍ଵନ୍ସାଵଧାନେନ ତଚ୍ଛୃଣୁ ।
ପ୍ରାମାଣିକୀ ନ ଭଵତି ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ମୋହିତକଲ୍ପନା ॥ 194॥
ସମ୍ଯକ୍ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ଵିଦ୍ଵନ୍ସାଵଧାନେନ ତଚ୍ଛୃଣୁ ।
ପ୍ରାମାଣିକୀ ନ ଭଵତି ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ମୋହିତକଲ୍ପନା ॥ 194॥
ଭ୍ରାନ୍ତିଂ ଵିନା ତ୍ଵସଙ୍ଗସ୍ଯ ନିଷ୍କ୍ରିଯସ୍ଯ ନିରାକୃତେଃ ।
ନ ଘଟେତାର୍ଥସମ୍ବନ୍ଧୋ ନଭସୋ ନୀଲତାଦିଵତ୍ ॥ 195॥
ନ ଘଟେତାର୍ଥସମ୍ବନ୍ଧୋ ନଭସୋ ନୀଲତାଦିଵତ୍ ॥ 195॥
ସ୍ଵସ୍ଯ ଦ୍ରଷ୍ଟୁର୍ନିର୍ଗୁଣସ୍ଯାକ୍ରିଯସ୍ଯ
ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ବୋଧାନନ୍ଦରୂପସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧେଃ ।
ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ତୋ ଜୀଵଭାଵୋ ନ ସତ୍ଯୋ
ମୋହାପାଯେ ନାସ୍ତ୍ଯଵସ୍ତୁସ୍ଵଭାଵାତ୍ ॥ 196॥
ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ବୋଧାନନ୍ଦରୂପସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧେଃ ।
ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ତୋ ଜୀଵଭାଵୋ ନ ସତ୍ଯୋ
ମୋହାପାଯେ ନାସ୍ତ୍ଯଵସ୍ତୁସ୍ଵଭାଵାତ୍ ॥ 196॥
ଯାଵଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତିସ୍ତାଵଦେଵାସ୍ଯ ସତ୍ତା
ମିଥ୍ଯାଜ୍ଞାନୋଜ୍ଜୃମ୍ଭିତସ୍ଯ ପ୍ରମାଦାତ୍ ।
ରଜ୍ଜ୍ଵାଂ ସର୍ପୋ ଭ୍ରାନ୍ତିକାଲୀନ ଏଵ
ଭ୍ରାନ୍ତେର୍ନାଶେ ନୈଵ ସର୍ପୋଽପି ତଦ୍ଵତ୍ ॥ 197॥
ମିଥ୍ଯାଜ୍ଞାନୋଜ୍ଜୃମ୍ଭିତସ୍ଯ ପ୍ରମାଦାତ୍ ।
ରଜ୍ଜ୍ଵାଂ ସର୍ପୋ ଭ୍ରାନ୍ତିକାଲୀନ ଏଵ
ଭ୍ରାନ୍ତେର୍ନାଶେ ନୈଵ ସର୍ପୋଽପି ତଦ୍ଵତ୍ ॥ 197॥
(ପାଠଭେଦଃ - ସର୍ପୋଽସ୍ତି)
ଅନାଦିତ୍ଵମଵିଦ୍ଯାଯାଃ କାର୍ଯସ୍ଯାପି ତଥେଷ୍ଯତେ ।
ଉତ୍ପନ୍ନାଯାଂ ତୁ ଵିଦ୍ଯାଯାମାଵିଦ୍ଯକମନାଦ୍ଯପି ॥ 198॥
ଅନାଦିତ୍ଵମଵିଦ୍ଯାଯାଃ କାର୍ଯସ୍ଯାପି ତଥେଷ୍ଯତେ ।
ଉତ୍ପନ୍ନାଯାଂ ତୁ ଵିଦ୍ଯାଯାମାଵିଦ୍ଯକମନାଦ୍ଯପି ॥ 198॥
ପ୍ରବୋଧେ ସ୍ଵପ୍ନଵତ୍ସର୍ଵଂ ସହମୂଲଂ ଵିନଶ୍ଯତି ।
ଅନାଦ୍ଯପୀଦଂ ନୋ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାଗଭାଵ ଇଵ ସ୍ଫୁଟମ୍ ॥ 199॥
ଅନାଦ୍ଯପୀଦଂ ନୋ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାଗଭାଵ ଇଵ ସ୍ଫୁଟମ୍ ॥ 199॥
ଅନାଦେରପି ଵିଧ୍ଵଂସଃ ପ୍ରାଗଭାଵସ୍ଯ ଵୀକ୍ଷିତଃ ।
ଯଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯୁପାଧିସମ୍ବନ୍ଧାତ୍ପରିକଲ୍ପିତମାତ୍ମନି ॥ 200॥
ଯଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯୁପାଧିସମ୍ବନ୍ଧାତ୍ପରିକଲ୍ପିତମାତ୍ମନି ॥ 200॥
ଜୀଵତ୍ଵଂ ନ ତତୋଽନ୍ଯସ୍ତୁ ସ୍ଵରୂପେଣ ଵିଲକ୍ଷଣଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ତତୋଽନ୍ଯତ୍ତୁ)
ସମ୍ବନ୍ଧସ୍ତ୍ଵାତ୍ମନୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ମିଥ୍ଯାଜ୍ଞାନପୁରଃସରଃ ॥ 201॥
ସମ୍ବନ୍ଧସ୍ତ୍ଵାତ୍ମନୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ମିଥ୍ଯାଜ୍ଞାନପୁରଃସରଃ ॥ 201॥
(ପାଠଭେଦଃ - ସମ୍ବନ୍ଧଃ ସ୍ଵାତ୍ମନୋ)
ଵିନିଵୃତ୍ତିର୍ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନେନ ନାନ୍ଯଥା ।
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମୈକତ୍ଵଵିଜ୍ଞାନଂ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନଂ ଶ୍ରୁତେର୍ମତମ୍ ॥ 202॥
ଵିନିଵୃତ୍ତିର୍ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନେନ ନାନ୍ଯଥା ।
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମୈକତ୍ଵଵିଜ୍ଞାନଂ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନଂ ଶ୍ରୁତେର୍ମତମ୍ ॥ 202॥
ତଦାତ୍ମାନାତ୍ମନୋଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵିଵେକେନୈଵ ସିଧ୍ଯତି ।
ତତୋ ଵିଵେକଃ କର୍ତଵ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମସଦାତ୍ମନୋଃ ॥ 203॥
ତତୋ ଵିଵେକଃ କର୍ତଵ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମସଦାତ୍ମନୋଃ ॥ 203॥
(ପାଠଭେଦଃ - ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମାସଦାତ୍ମନୋଃ)
ଜଲଂ ପଙ୍କଵଦତ୍ଯନ୍ତଂ ପଙ୍କାପାଯେ ଜଲଂ ସ୍ଫୁଟମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ପଙ୍କଵଦସ୍ପଷ୍ଟଂ)
ଯଥା ଭାତି ତଥାତ୍ମାପି ଦୋଷାଭାଵେ ସ୍ଫୁଟପ୍ରଭଃ ॥ 204॥
ଜଲଂ ପଙ୍କଵଦତ୍ଯନ୍ତଂ ପଙ୍କାପାଯେ ଜଲଂ ସ୍ଫୁଟମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ପଙ୍କଵଦସ୍ପଷ୍ଟଂ)
ଯଥା ଭାତି ତଥାତ୍ମାପି ଦୋଷାଭାଵେ ସ୍ଫୁଟପ୍ରଭଃ ॥ 204॥
ଅସନ୍ନିଵୃତ୍ତୌ ତୁ ସଦାତ୍ମନା ସ୍ଫୁଟଂ
ପ୍ରତୀତିରେତସ୍ଯ ଭଵେତ୍ପ୍ରତୀଚଃ ।
ତତୋ ନିରାସଃ କରଣୀଯ ଏଵ
ସଦାତ୍ମନଃ ସାଧ୍ଵହମାଦିଵସ୍ତୁନଃ ॥ 205॥
ପ୍ରତୀତିରେତସ୍ଯ ଭଵେତ୍ପ୍ରତୀଚଃ ।
ତତୋ ନିରାସଃ କରଣୀଯ ଏଵ
ସଦାତ୍ମନଃ ସାଧ୍ଵହମାଦିଵସ୍ତୁନଃ ॥ 205॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଅସଦାତ୍ମନଃ)
ଅତୋ ନାଯଂ ପରାତ୍ମା ସ୍ଯାଦ୍ଵିଜ୍ଞାନମଯଶବ୍ଦଭାକ୍ ।
ଵିକାରିତ୍ଵାଜ୍ଜଡତ୍ଵାଚ୍ଚ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନତ୍ଵହେତୁତଃ ।
ଦୃଶ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ଵ୍ଯଭିଚାରିତ୍ଵାନ୍ନାନିତ୍ଯୋ ନିତ୍ଯ ଇଷ୍ଯତେ ॥ 206॥
ଅତୋ ନାଯଂ ପରାତ୍ମା ସ୍ଯାଦ୍ଵିଜ୍ଞାନମଯଶବ୍ଦଭାକ୍ ।
ଵିକାରିତ୍ଵାଜ୍ଜଡତ୍ଵାଚ୍ଚ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନତ୍ଵହେତୁତଃ ।
ଦୃଶ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ଵ୍ଯଭିଚାରିତ୍ଵାନ୍ନାନିତ୍ଯୋ ନିତ୍ଯ ଇଷ୍ଯତେ ॥ 206॥
ଆନନ୍ଦପ୍ରତିବିମ୍ବଚୁମ୍ବିତତନୁର୍ଵୃତ୍ତିସ୍ତମୋଜୃମ୍ଭିତା
ସ୍ଯାଦାନନ୍ଦମଯଃ ପ୍ରିଯାଦିଗୁଣକଃ ସ୍ଵେଷ୍ଟାର୍ଥଲାଭୋଦଯଃ ।
ପୁଣ୍ଯସ୍ଯାନୁଭଵେ ଵିଭାତି କୃତିନାମାନନ୍ଦରୂପଃ ସ୍ଵଯଂ
ସର୍ଵୋ ନନ୍ଦତି ଯତ୍ର ସାଧୁ ତନୁଭୃନ୍ମାତ୍ରଃ ପ୍ରଯତ୍ନଂ ଵିନା ॥ 207॥
ସ୍ଯାଦାନନ୍ଦମଯଃ ପ୍ରିଯାଦିଗୁଣକଃ ସ୍ଵେଷ୍ଟାର୍ଥଲାଭୋଦଯଃ ।
ପୁଣ୍ଯସ୍ଯାନୁଭଵେ ଵିଭାତି କୃତିନାମାନନ୍ଦରୂପଃ ସ୍ଵଯଂ
ସର୍ଵୋ ନନ୍ଦତି ଯତ୍ର ସାଧୁ ତନୁଭୃନ୍ମାତ୍ରଃ ପ୍ରଯତ୍ନଂ ଵିନା ॥ 207॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଭୂତ୍ଵା ନନ୍ଦତି)
ଆନନ୍ଦମଯକୋଶସ୍ଯ ସୁଷୁପ୍ତୌ ସ୍ଫୂର୍ତିରୁତ୍କଟା ।
ସ୍ଵପ୍ନଜାଗରଯୋରୀଷଦିଷ୍ଟସନ୍ଦର୍ଶନାଦିନା ॥ 208॥
ଆନନ୍ଦମଯକୋଶସ୍ଯ ସୁଷୁପ୍ତୌ ସ୍ଫୂର୍ତିରୁତ୍କଟା ।
ସ୍ଵପ୍ନଜାଗରଯୋରୀଷଦିଷ୍ଟସନ୍ଦର୍ଶନାଦିନା ॥ 208॥
ନୈଵାଯମାନନ୍ଦମଯଃ ପରାତ୍ମା
ସୋପାଧିକତ୍ଵାତ୍ପ୍ରକୃତେର୍ଵିକାରାତ୍ ।
କାର୍ଯତ୍ଵହେତୋଃ ସୁକୃତକ୍ରିଯାଯା
ଵିକାରସଙ୍ଘାତସମାହିତତ୍ଵାତ୍ ॥ 209॥
ସୋପାଧିକତ୍ଵାତ୍ପ୍ରକୃତେର୍ଵିକାରାତ୍ ।
କାର୍ଯତ୍ଵହେତୋଃ ସୁକୃତକ୍ରିଯାଯା
ଵିକାରସଙ୍ଘାତସମାହିତତ୍ଵାତ୍ ॥ 209॥
ପଞ୍ଚାନାମପି କୋଶାନାଂ ନିଷେଧେ ଯୁକ୍ତିତଃ ଶ୍ରୁତେଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ଯୁକ୍ତିତଃ କୃତେ)
ତନ୍ନିଷେଧାଵଧି ସାକ୍ଷୀ ବୋଧରୂପୋଽଵଶିଷ୍ଯତେ ॥ 210॥
ତନ୍ନିଷେଧାଵଧି ସାକ୍ଷୀ ବୋଧରୂପୋଽଵଶିଷ୍ଯତେ ॥ 210॥
(ପାଠଭେଦଃ - ତନ୍ନିଷେଧାଵଧିଃ)
ଯୋଽଯମାତ୍ମା ସ୍ଵଯଞ୍ଜ୍ଯୋତିଃ ପଞ୍ଚକୋଶଵିଲକ୍ଷଣଃ ।
ଅଵସ୍ଥାତ୍ରଯସାକ୍ଷୀ ସନ୍ନିର୍ଵିକାରୋ ନିରଞ୍ଜନଃ ।
ସଦାନନ୍ଦଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସ୍ଵାତ୍ମତ୍ଵେନ ଵିପଶ୍ଚିତା ॥ 211॥
ଯୋଽଯମାତ୍ମା ସ୍ଵଯଞ୍ଜ୍ଯୋତିଃ ପଞ୍ଚକୋଶଵିଲକ୍ଷଣଃ ।
ଅଵସ୍ଥାତ୍ରଯସାକ୍ଷୀ ସନ୍ନିର୍ଵିକାରୋ ନିରଞ୍ଜନଃ ।
ସଦାନନ୍ଦଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସ୍ଵାତ୍ମତ୍ଵେନ ଵିପଶ୍ଚିତା ॥ 211॥
ଶିଷ୍ଯ ଉଵାଚ।
ମିଥ୍ଯାତ୍ଵେନ ନିଷିଦ୍ଧେଷୁ କୋଶେଷ୍ଵେତେଷୁ ପଞ୍ଚସୁ ।
ସର୍ଵାଭାଵଂ ଵିନା କିଞ୍ଚିନ୍ନ ପଶ୍ଯାମ୍ଯତ୍ର ହେ ଗୁରୋ ।
ଵିଜ୍ଞେଯଂ କିମୁ ଵସ୍ତ୍ଵସ୍ତି ସ୍ଵାତ୍ମନାଽଽତ୍ମଵିପଶ୍ଚିତା ॥ 212॥
ମିଥ୍ଯାତ୍ଵେନ ନିଷିଦ୍ଧେଷୁ କୋଶେଷ୍ଵେତେଷୁ ପଞ୍ଚସୁ ।
ସର୍ଵାଭାଵଂ ଵିନା କିଞ୍ଚିନ୍ନ ପଶ୍ଯାମ୍ଯତ୍ର ହେ ଗୁରୋ ।
ଵିଜ୍ଞେଯଂ କିମୁ ଵସ୍ତ୍ଵସ୍ତି ସ୍ଵାତ୍ମନାଽଽତ୍ମଵିପଶ୍ଚିତା ॥ 212॥
(ପାଠଭେଦଃ - ସ୍ଵାତ୍ମନାତ୍ର ଵିପଶ୍ଚିତା)
ଶ୍ରୀଗୁରୁରୁଵାଚ ।
ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଵିଦ୍ଵନ୍ନିପୁଣୋଽସି ଵିଚାରଣେ ।
ଅହମାଦିଵିକାରାସ୍ତେ ତଦଭାଵୋଽଯମପ୍ଯନୁ ॥ 213॥
ଶ୍ରୀଗୁରୁରୁଵାଚ ।
ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଵିଦ୍ଵନ୍ନିପୁଣୋଽସି ଵିଚାରଣେ ।
ଅହମାଦିଵିକାରାସ୍ତେ ତଦଭାଵୋଽଯମପ୍ଯନୁ ॥ 213॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଽଯମପ୍ଯଥ)
ସର୍ଵେ ଯେନାନୁଭୂଯନ୍ତେ ଯଃ ସ୍ଵଯଂ ନାନୁଭୂଯତେ ।
ତମାତ୍ମାନଂ ଵେଦିତାରଂ ଵିଦ୍ଧି ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସୁସୂକ୍ଷ୍ମଯା ॥ 214॥
ସର୍ଵେ ଯେନାନୁଭୂଯନ୍ତେ ଯଃ ସ୍ଵଯଂ ନାନୁଭୂଯତେ ।
ତମାତ୍ମାନଂ ଵେଦିତାରଂ ଵିଦ୍ଧି ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସୁସୂକ୍ଷ୍ମଯା ॥ 214॥
ତତ୍ସାକ୍ଷିକଂ ଭଵେତ୍ତତ୍ତଦ୍ଯଦ୍ଯଦ୍ଯେନାନୁଭୂଯତେ ।
କସ୍ଯାପ୍ଯନନୁଭୂତାର୍ଥେ ସାକ୍ଷିତ୍ଵଂ ନୋପଯୁଜ୍ଯତେ ॥ 215॥
କସ୍ଯାପ୍ଯନନୁଭୂତାର୍ଥେ ସାକ୍ଷିତ୍ଵଂ ନୋପଯୁଜ୍ଯତେ ॥ 215॥
(ପାଠଭେଦଃ - ନୋପପଦ୍ଯତେ)
ଅସୌ ସ୍ଵସାକ୍ଷିକୋ ଭାଵୋ ଯତଃ ସ୍ଵେନାନୁଭୂଯତେ ।
ଅତଃ ପରଂ ସ୍ଵଯଂ ସାକ୍ଷାତ୍ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମା ନ ଚେତରଃ ॥ 216॥
ଅସୌ ସ୍ଵସାକ୍ଷିକୋ ଭାଵୋ ଯତଃ ସ୍ଵେନାନୁଭୂଯତେ ।
ଅତଃ ପରଂ ସ୍ଵଯଂ ସାକ୍ଷାତ୍ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମା ନ ଚେତରଃ ॥ 216॥
ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତିଷୁ ସ୍ଫୁଟତରଂ ଯୋଽସୌ ସମୁଜ୍ଜୃମ୍ଭତେ
ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରୂପତଯା ସଦାହମହମିତ୍ଯନ୍ତଃ ସ୍ଫୁରନ୍ନୈକଧା । (ପାଠଭେଦଃ - ସ୍ଫୁରନ୍ନେକଧା)
ନାନାକାରଵିକାରଭାଗିନ ଇମାନ୍ ପଶ୍ଯନ୍ନହନ୍ଧୀମୁଖାନ୍ (ପାଠଭେଦଃ - ଭାଜିନ)
ନିତ୍ଯାନନ୍ଦଚିଦାତ୍ମନା ସ୍ଫୁରତି ତଂ ଵିଦ୍ଧି ସ୍ଵମେତଂ ହୃଦି ॥ 217॥
ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରୂପତଯା ସଦାହମହମିତ୍ଯନ୍ତଃ ସ୍ଫୁରନ୍ନୈକଧା । (ପାଠଭେଦଃ - ସ୍ଫୁରନ୍ନେକଧା)
ନାନାକାରଵିକାରଭାଗିନ ଇମାନ୍ ପଶ୍ଯନ୍ନହନ୍ଧୀମୁଖାନ୍ (ପାଠଭେଦଃ - ଭାଜିନ)
ନିତ୍ଯାନନ୍ଦଚିଦାତ୍ମନା ସ୍ଫୁରତି ତଂ ଵିଦ୍ଧି ସ୍ଵମେତଂ ହୃଦି ॥ 217॥
ଘଟୋଦକେ ବିମ୍ବିତମର୍କବିମ୍ବ-
ମାଲୋକ୍ଯ ମୂଢୋ ରଵିମେଵ ମନ୍ଯତେ ।
ତଥା ଚିଦାଭାସମୁପାଧିସଂସ୍ଥଂ
ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯାହମିତ୍ଯେଵ ଜଡୋଽଭିମନ୍ଯତେ ॥ 218॥
ମାଲୋକ୍ଯ ମୂଢୋ ରଵିମେଵ ମନ୍ଯତେ ।
ତଥା ଚିଦାଭାସମୁପାଧିସଂସ୍ଥଂ
ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯାହମିତ୍ଯେଵ ଜଡୋଽଭିମନ୍ଯତେ ॥ 218॥
ଘଟଂ ଜଲଂ ତଦ୍ଗତମର୍କବିମ୍ବଂ
ଵିହାଯ ସର୍ଵଂ ଵିନିରୀକ୍ଷ୍ଯତେଽର୍କଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ଦିଵି ଵୀକ୍ଷ୍ଯତେଽର୍କଃ)
ତଟସ୍ଥ ଏତତ୍ତ୍ରିତଯାଵଭାସକଃ (ପାଠଭେଦଃ - ତଟସ୍ଥିତଃ ତତ୍ତ୍ରି)
ସ୍ଵଯମ୍ପ୍ରକାଶୋ ଵିଦୁଷା ଯଥା ତଥା ॥ 219॥
ଵିହାଯ ସର୍ଵଂ ଵିନିରୀକ୍ଷ୍ଯତେଽର୍କଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ଦିଵି ଵୀକ୍ଷ୍ଯତେଽର୍କଃ)
ତଟସ୍ଥ ଏତତ୍ତ୍ରିତଯାଵଭାସକଃ (ପାଠଭେଦଃ - ତଟସ୍ଥିତଃ ତତ୍ତ୍ରି)
ସ୍ଵଯମ୍ପ୍ରକାଶୋ ଵିଦୁଷା ଯଥା ତଥା ॥ 219॥
ଦେହଂ ଧିଯଂ ଚିତ୍ପ୍ରତିବିମ୍ବମେଵଂ (ପାଠଭେଦଃ - ଚିତ୍ପ୍ରତିବିମ୍ବମେତଂ)
ଵିସୃଜ୍ଯ ବୁଦ୍ଧୌ ନିହିତଂ ଗୁହାଯାମ୍ ।
ଦ୍ରଷ୍ଟାରମାତ୍ମାନମଖଣ୍ଡବୋଧଂ
ସର୍ଵପ୍ରକାଶଂ ସଦସଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 220॥
ଵିସୃଜ୍ଯ ବୁଦ୍ଧୌ ନିହିତଂ ଗୁହାଯାମ୍ ।
ଦ୍ରଷ୍ଟାରମାତ୍ମାନମଖଣ୍ଡବୋଧଂ
ସର୍ଵପ୍ରକାଶଂ ସଦସଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 220॥
ନିତ୍ଯଂ ଵିଭୁଂ ସର୍ଵଗତଂ ସୁସୂକ୍ଷ୍ମଂ
ଅନ୍ତର୍ବହିଃଶୂନ୍ଯମନନ୍ଯମାତ୍ମନଃ ।
ଵିଜ୍ଞାଯ ସମ୍ଯଙ୍ନିଜରୂପମେତତ୍
ପୁମାନ୍ ଵିପାପ୍ମା ଵିରଜୋ ଵିମୃତ୍ଯୁଃ ॥ 221॥
ଅନ୍ତର୍ବହିଃଶୂନ୍ଯମନନ୍ଯମାତ୍ମନଃ ।
ଵିଜ୍ଞାଯ ସମ୍ଯଙ୍ନିଜରୂପମେତତ୍
ପୁମାନ୍ ଵିପାପ୍ମା ଵିରଜୋ ଵିମୃତ୍ଯୁଃ ॥ 221॥
ଵିଶୋକ ଆନନ୍ଦଘନୋ ଵିପଶ୍ଚିତ୍
ସ୍ଵଯଂ କୁତଶ୍ଚିନ୍ନ ବିଭେତି କଶ୍ଚିତ୍ ।
ନାନ୍ଯୋଽସ୍ତି ପନ୍ଥା ଭଵବନ୍ଧମୁକ୍ତେଃ
ଵିନା ସ୍ଵତତ୍ତ୍ଵାଵଗମଂ ମୁମୁକ୍ଷୋଃ ॥ 222॥
ସ୍ଵଯଂ କୁତଶ୍ଚିନ୍ନ ବିଭେତି କଶ୍ଚିତ୍ ।
ନାନ୍ଯୋଽସ୍ତି ପନ୍ଥା ଭଵବନ୍ଧମୁକ୍ତେଃ
ଵିନା ସ୍ଵତତ୍ତ୍ଵାଵଗମଂ ମୁମୁକ୍ଷୋଃ ॥ 222॥
ବ୍ରହ୍ମାଭିନ୍ନତ୍ଵଵିଜ୍ଞାନଂ ଭଵମୋକ୍ଷସ୍ଯ କାରଣମ୍ ।
ଯେନାଦ୍ଵିତୀଯମାନନ୍ଦଂ ବ୍ରହ୍ମ ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ ॥ 223॥
ଯେନାଦ୍ଵିତୀଯମାନନ୍ଦଂ ବ୍ରହ୍ମ ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ ॥ 223॥
(ପାଠଭେଦଃ - ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ବୁଧଃ)
ବ୍ରହ୍ମଭୂତସ୍ତୁ ସଂସୃତ୍ଯୈ ଵିଦ୍ଵାନ୍ନାଵର୍ତତେ ପୁନଃ ।
ଵିଜ୍ଞାତଵ୍ଯମତଃ ସମ୍ଯଗ୍ବ୍ରହ୍ମାଭିନ୍ନତ୍ଵମାତ୍ମନଃ ॥ 224॥
ବ୍ରହ୍ମଭୂତସ୍ତୁ ସଂସୃତ୍ଯୈ ଵିଦ୍ଵାନ୍ନାଵର୍ତତେ ପୁନଃ ।
ଵିଜ୍ଞାତଵ୍ଯମତଃ ସମ୍ଯଗ୍ବ୍ରହ୍ମାଭିନ୍ନତ୍ଵମାତ୍ମନଃ ॥ 224॥
ସତ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନମନନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ପରଂ ସ୍ଵତଃସିଦ୍ଧମ୍ ।
ନିତ୍ଯାନନ୍ଦୈକରସଂ ପ୍ରତ୍ଯଗଭିନ୍ନଂ ନିରନ୍ତରଂ ଜଯତି ॥ 225॥
ନିତ୍ଯାନନ୍ଦୈକରସଂ ପ୍ରତ୍ଯଗଭିନ୍ନଂ ନିରନ୍ତରଂ ଜଯତି ॥ 225॥
ସଦିଦଂ ପରମାଦ୍ଵୈତଂ ସ୍ଵସ୍ମାଦନ୍ଯସ୍ଯ ଵସ୍ତୁନୋଽଭାଵାତ୍ ।
ନ ହ୍ଯନ୍ଯଦସ୍ତି କିଞ୍ଚିତ୍ ସମ୍ଯକ୍ ପରମାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵବୋଧଦଶାଯାମ୍ ॥ 226॥
ନ ହ୍ଯନ୍ଯଦସ୍ତି କିଞ୍ଚିତ୍ ସମ୍ଯକ୍ ପରମାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵବୋଧଦଶାଯାମ୍ ॥ 226॥
(ପାଠଭେଦଃ - ପରତତ୍ତ୍ଵବୋଧସୁଦଶାଯାମ୍)
ଯଦିଦଂ ସକଲଂ ଵିଶ୍ଵଂ ନାନାରୂପଂ ପ୍ରତୀତମଜ୍ଞାନାତ୍ ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ପ୍ରତ୍ଯସ୍ତାଶେଷଭାଵନାଦୋଷମ୍ ॥ 227॥
ଯଦିଦଂ ସକଲଂ ଵିଶ୍ଵଂ ନାନାରୂପଂ ପ୍ରତୀତମଜ୍ଞାନାତ୍ ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ପ୍ରତ୍ଯସ୍ତାଶେଷଭାଵନାଦୋଷମ୍ ॥ 227॥
ମୃତ୍କାର୍ଯଭୂତୋଽପି ମୃଦୋ ନ ଭିନ୍ନଃ
କୁମ୍ଭୋଽସ୍ତି ସର୍ଵତ୍ର ତୁ ମୃତ୍ସ୍ଵରୂପାତ୍ ।
ନ କୁମ୍ଭରୂପଂ ପୃଥଗସ୍ତି କୁମ୍ଭଃ
କୁତୋ ମୃଷା କଲ୍ପିତନାମମାତ୍ରଃ ॥ 228॥
କୁମ୍ଭୋଽସ୍ତି ସର୍ଵତ୍ର ତୁ ମୃତ୍ସ୍ଵରୂପାତ୍ ।
ନ କୁମ୍ଭରୂପଂ ପୃଥଗସ୍ତି କୁମ୍ଭଃ
କୁତୋ ମୃଷା କଲ୍ପିତନାମମାତ୍ରଃ ॥ 228॥
କେନାପି ମୃଦ୍ଭିନ୍ନତଯା ସ୍ଵରୂପଂ
ଘଟସ୍ଯ ସନ୍ଦର୍ଶଯିତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ ।
ଅତୋ ଘଟଃ କଲ୍ପିତ ଏଵ ମୋହା-
ନ୍ମୃଦେଵ ସତ୍ଯଂ ପରମାର୍ଥଭୂତମ୍ ॥ 229॥
ଘଟସ୍ଯ ସନ୍ଦର୍ଶଯିତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ ।
ଅତୋ ଘଟଃ କଲ୍ପିତ ଏଵ ମୋହା-
ନ୍ମୃଦେଵ ସତ୍ଯଂ ପରମାର୍ଥଭୂତମ୍ ॥ 229॥
ସଦ୍ବ୍ରହ୍ମକାର୍ଯଂ ସକଲଂ ସଦେଵଂ (ପାଠଭେଦଃ - ସଦୈଵ)
ତନ୍ମାତ୍ରମେତନ୍ନ ତତୋଽନ୍ଯଦସ୍ତି । (ପାଠଭେଦଃ - ସନ୍ମାତ୍ରମେତନ୍ନ)
ଅସ୍ତୀତି ଯୋ ଵକ୍ତି ନ ତସ୍ଯ ମୋହୋ
ଵିନିର୍ଗତୋ ନିଦ୍ରିତଵତ୍ପ୍ରଜଲ୍ପଃ ॥ 230॥
ତନ୍ମାତ୍ରମେତନ୍ନ ତତୋଽନ୍ଯଦସ୍ତି । (ପାଠଭେଦଃ - ସନ୍ମାତ୍ରମେତନ୍ନ)
ଅସ୍ତୀତି ଯୋ ଵକ୍ତି ନ ତସ୍ଯ ମୋହୋ
ଵିନିର୍ଗତୋ ନିଦ୍ରିତଵତ୍ପ୍ରଜଲ୍ପଃ ॥ 230॥
ବ୍ରହ୍ମୈଵେଦଂ ଵିଶ୍ଵମିତ୍ଯେଵ ଵାଣୀ
ଶ୍ରୌତୀ ବ୍ରୂତେଽଥର୍ଵନିଷ୍ଠା ଵରିଷ୍ଠା ।
ତସ୍ମାଦେତଦ୍ବ୍ରହ୍ମମାତ୍ରଂ ହି ଵିଶ୍ଵଂ
ନାଧିଷ୍ଠାନାଦ୍ଭିନ୍ନତାଽଽରୋପିତସ୍ଯ ॥ 231॥
ଶ୍ରୌତୀ ବ୍ରୂତେଽଥର୍ଵନିଷ୍ଠା ଵରିଷ୍ଠା ।
ତସ୍ମାଦେତଦ୍ବ୍ରହ୍ମମାତ୍ରଂ ହି ଵିଶ୍ଵଂ
ନାଧିଷ୍ଠାନାଦ୍ଭିନ୍ନତାଽଽରୋପିତସ୍ଯ ॥ 231॥
ସତ୍ଯଂ ଯଦି ସ୍ଯାଜ୍ଜଗଦେତଦାତ୍ମନୋଽ
ନନ୍ତତ୍ତ୍ଵହାନିର୍ନିଗମାପ୍ରମାଣତା ।
ଅସତ୍ଯଵାଦିତ୍ଵମପୀଶିତୁଃ ସ୍ଯା-
ନ୍ନୈତତ୍ତ୍ରଯଂ ସାଧୁ ହିତଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ॥ 232॥
ନନ୍ତତ୍ତ୍ଵହାନିର୍ନିଗମାପ୍ରମାଣତା ।
ଅସତ୍ଯଵାଦିତ୍ଵମପୀଶିତୁଃ ସ୍ଯା-
ନ୍ନୈତତ୍ତ୍ରଯଂ ସାଧୁ ହିତଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ॥ 232॥
ଈଶ୍ଵରୋ ଵସ୍ତୁତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ନ ଚାହଂ ତେଷ୍ଵଵସ୍ଥିତଃ ।
ନ ଚ ମତ୍ସ୍ଥାନି ଭୂତାନୀତ୍ଯେଵମେଵ ଵ୍ଯଚୀକ୍ଲୃପତ୍ ॥ 233॥
ନ ଚ ମତ୍ସ୍ଥାନି ଭୂତାନୀତ୍ଯେଵମେଵ ଵ୍ଯଚୀକ୍ଲୃପତ୍ ॥ 233॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଵ୍ଯଚୀକଥତ୍)
ଯଦି ସତ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ସୁଷୁପ୍ତାଵୁପଲଭ୍ଯତାମ୍ ।
ଯନ୍ନୋପଲଭ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିଦତୋଽସତ୍ସ୍ଵପ୍ନଵନ୍ମୃଷା ॥ 234॥
ଯଦି ସତ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ସୁଷୁପ୍ତାଵୁପଲଭ୍ଯତାମ୍ ।
ଯନ୍ନୋପଲଭ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିଦତୋଽସତ୍ସ୍ଵପ୍ନଵନ୍ମୃଷା ॥ 234॥
ଅତଃ ପୃଥଙ୍ନାସ୍ତି ଜଗତ୍ପରାତ୍ମନଃ
ପୃଥକ୍ପ୍ରତୀତିସ୍ତୁ ମୃଷା ଗୁଣାଦିଵତ୍ । ଗୁଣାହିଵତ୍
ଆରୋପିତସ୍ଯାସ୍ତି କିମର୍ଥଵତ୍ତାଽ-
ଧିଷ୍ଠାନମାଭାତି ତଥା ଭ୍ରମେଣ ॥ 235॥
ପୃଥକ୍ପ୍ରତୀତିସ୍ତୁ ମୃଷା ଗୁଣାଦିଵତ୍ । ଗୁଣାହିଵତ୍
ଆରୋପିତସ୍ଯାସ୍ତି କିମର୍ଥଵତ୍ତାଽ-
ଧିଷ୍ଠାନମାଭାତି ତଥା ଭ୍ରମେଣ ॥ 235॥
ଭ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ଯଦ୍ଯଦ୍ଭ୍ରମତଃ ପ୍ରତୀତଂ
ବ୍ରହ୍ମୈଵ ତତ୍ତଦ୍ରଜତଂ ହି ଶୁକ୍ତିଃ ।
ଇଦନ୍ତଯା ବ୍ରହ୍ମ ସଦୈଵ ରୂପ୍ଯତେ (ପାଠଭେଦଃ - ସଦେଵ)
ତ୍ଵାରୋପିତଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ନାମମାତ୍ରମ୍ ॥ 236॥
ବ୍ରହ୍ମୈଵ ତତ୍ତଦ୍ରଜତଂ ହି ଶୁକ୍ତିଃ ।
ଇଦନ୍ତଯା ବ୍ରହ୍ମ ସଦୈଵ ରୂପ୍ଯତେ (ପାଠଭେଦଃ - ସଦେଵ)
ତ୍ଵାରୋପିତଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ନାମମାତ୍ରମ୍ ॥ 236॥
ଅତଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସଦଦ୍ଵିତୀଯଂ
ଵିଶୁଦ୍ଧଵିଜ୍ଞାନଘନଂ ନିରଞ୍ଜନମ୍ ।
ପ୍ରଶାନ୍ତମାଦ୍ଯନ୍ତଵିହୀନମକ୍ରିଯଂ
ନିରନ୍ତରାନନ୍ଦରସସ୍ଵରୂପମ୍ ॥ 237॥
ଵିଶୁଦ୍ଧଵିଜ୍ଞାନଘନଂ ନିରଞ୍ଜନମ୍ ।
ପ୍ରଶାନ୍ତମାଦ୍ଯନ୍ତଵିହୀନମକ୍ରିଯଂ
ନିରନ୍ତରାନନ୍ଦରସସ୍ଵରୂପମ୍ ॥ 237॥
ନିରସ୍ତମାଯାକୃତସର୍ଵଭେଦଂ
ନିତ୍ଯଂ ସୁଖଂ ନିଷ୍କଲମପ୍ରମେଯମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ନିତ୍ଯଂ ଧ୍ରୁଵଂ)
ଅରୂପମଵ୍ଯକ୍ତମନାଖ୍ଯମଵ୍ଯଯଂ
ଜ୍ଯୋତିଃ ସ୍ଵଯଂ କିଞ୍ଚିଦିଦଂ ଚକାସ୍ତି ॥ 238॥
ନିତ୍ଯଂ ସୁଖଂ ନିଷ୍କଲମପ୍ରମେଯମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ନିତ୍ଯଂ ଧ୍ରୁଵଂ)
ଅରୂପମଵ୍ଯକ୍ତମନାଖ୍ଯମଵ୍ଯଯଂ
ଜ୍ଯୋତିଃ ସ୍ଵଯଂ କିଞ୍ଚିଦିଦଂ ଚକାସ୍ତି ॥ 238॥
ଜ୍ଞାତୃଜ୍ଞେଯଜ୍ଞାନଶୂନ୍ଯମନନ୍ତଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପକମ୍ ।
କେଵଲାଖଣ୍ଡଚିନ୍ମାତ୍ରଂ ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ ॥ 239॥
କେଵଲାଖଣ୍ଡଚିନ୍ମାତ୍ରଂ ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ ॥ 239॥
ଅହେଯମନୁପାଦେଯଂ ମନୋଵାଚାମଗୋଚରମ୍ ।
ଅପ୍ରମେଯମନାଦ୍ଯନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମ ପୂର୍ଣମହଂ ମହଃ ॥ 240॥
ଅପ୍ରମେଯମନାଦ୍ଯନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମ ପୂର୍ଣମହଂ ମହଃ ॥ 240॥
(ପାଠଭେଦଃ - ପୂର୍ଣଂ ମହନ୍ମହଃ)
ତତ୍ତ୍ଵମ୍ପଦାଭ୍ଯାମଭିଧୀଯମାନଯୋଃ
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନୋଃ ଶୋଧିତଯୋର୍ଯଦୀତ୍ଥମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ଶୋଧିତଯୋର୍ଯଦିତ୍ଥମ୍)
ଶ୍ରୁତ୍ଯା ତଯୋସ୍ତତ୍ତ୍ଵମସୀତି ସମ୍ଯଗ୍
ଏକତ୍ଵମେଵ ପ୍ରତିପାଦ୍ଯତେ ମୁହୁଃ ॥ 241-
ଏକ୍ଯଂ ତଯୋର୍ଲକ୍ଷିତଯୋର୍ନ ଵାଚ୍ଯଯୋଃ
ନିଗଦ୍ଯତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଵିରୁଦ୍ଧଧର୍ମିଣୋଃ ।
ଖଦ୍ଯୋତଭାନ୍ଵୋରିଵ ରାଜଭୃତ୍ଯଯୋଃ
କୂପାମ୍ବୁରାଶ୍ଯୋଃ ପରମାଣୁମେର୍ଵୋଃ ॥ 242॥
ତତ୍ତ୍ଵମ୍ପଦାଭ୍ଯାମଭିଧୀଯମାନଯୋଃ
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନୋଃ ଶୋଧିତଯୋର୍ଯଦୀତ୍ଥମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ଶୋଧିତଯୋର୍ଯଦିତ୍ଥମ୍)
ଶ୍ରୁତ୍ଯା ତଯୋସ୍ତତ୍ତ୍ଵମସୀତି ସମ୍ଯଗ୍
ଏକତ୍ଵମେଵ ପ୍ରତିପାଦ୍ଯତେ ମୁହୁଃ ॥ 241-
ଏକ୍ଯଂ ତଯୋର୍ଲକ୍ଷିତଯୋର୍ନ ଵାଚ୍ଯଯୋଃ
ନିଗଦ୍ଯତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଵିରୁଦ୍ଧଧର୍ମିଣୋଃ ।
ଖଦ୍ଯୋତଭାନ୍ଵୋରିଵ ରାଜଭୃତ୍ଯଯୋଃ
କୂପାମ୍ବୁରାଶ୍ଯୋଃ ପରମାଣୁମେର୍ଵୋଃ ॥ 242॥
ତଯୋର୍ଵିରୋଧୋଽଯମୁପାଧିକଲ୍ପିତୋ
ନ ଵାସ୍ତଵଃ କଶ୍ଚିଦୁପାଧିରେଷଃ ।
ଈଶସ୍ଯ ମାଯା ମହଦାଦିକାରଣଂ
ଜୀଵସ୍ଯ କାର୍ଯଂ ଶଋଣୁ ପଞ୍ଚକୋଶମ୍ ॥ 243॥
ନ ଵାସ୍ତଵଃ କଶ୍ଚିଦୁପାଧିରେଷଃ ।
ଈଶସ୍ଯ ମାଯା ମହଦାଦିକାରଣଂ
ଜୀଵସ୍ଯ କାର୍ଯଂ ଶଋଣୁ ପଞ୍ଚକୋଶମ୍ ॥ 243॥
(ପାଠଭେଦଃ - ପଞ୍ଚକୋଶାଃ)
ଏତାଵୁପାଧୀ ପରଜୀଵଯୋସ୍ତଯୋଃ
ସମ୍ଯଙ୍ନିରାସେ ନ ପରୋ ନ ଜୀଵଃ ।
ରାଜ୍ଯଂ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭଟସ୍ଯ ଖେଟକ୍-
ସ୍ତଯୋରପୋହେ ନ ଭଟୋ ନ ରାଜା ॥ 244॥
ଏତାଵୁପାଧୀ ପରଜୀଵଯୋସ୍ତଯୋଃ
ସମ୍ଯଙ୍ନିରାସେ ନ ପରୋ ନ ଜୀଵଃ ।
ରାଜ୍ଯଂ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭଟସ୍ଯ ଖେଟକ୍-
ସ୍ତଯୋରପୋହେ ନ ଭଟୋ ନ ରାଜା ॥ 244॥
ଅଥାତ ଆଦେଶ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ସ୍ଵଯଂ
ନିଷେଧତି ବ୍ରହ୍ମଣି କଲ୍ପିତଂ ଦ୍ଵଯମ୍ ।
ଶ୍ରୁତିପ୍ରମାଣାନୁଗୃହୀତବୋଧା- (ପାଠଭେଦଃ - ପ୍ରମାଣାନୁଗୃହୀତଯୁକ୍ତ୍ଯା)
ତ୍ତଯୋର୍ନିରାସଃ କରଣୀଯ ଏଵ ॥ 245॥
ନିଷେଧତି ବ୍ରହ୍ମଣି କଲ୍ପିତଂ ଦ୍ଵଯମ୍ ।
ଶ୍ରୁତିପ୍ରମାଣାନୁଗୃହୀତବୋଧା- (ପାଠଭେଦଃ - ପ୍ରମାଣାନୁଗୃହୀତଯୁକ୍ତ୍ଯା)
ତ୍ତଯୋର୍ନିରାସଃ କରଣୀଯ ଏଵ ॥ 245॥
ନେଦଂ ନେଦଂ କଲ୍ପିତତ୍ଵାନ୍ନ ସତ୍ଯଂ
ରଜ୍ଜୁଦୃଷ୍ଟଵ୍ଯାଲଵତ୍ସ୍ଵପ୍ନଵଚ୍ଚ । (ପାଠଭେଦଃ - ରଜ୍ଜୌ)
ଇତ୍ଥଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ସାଧୁଯୁକ୍ତ୍ଯା ଵ୍ଯପୋହ୍ଯ
ଜ୍ଞେଯଃ ପଶ୍ଚାଦେକଭାଵସ୍ତଯୋର୍ଯଃ ॥ 246॥
ରଜ୍ଜୁଦୃଷ୍ଟଵ୍ଯାଲଵତ୍ସ୍ଵପ୍ନଵଚ୍ଚ । (ପାଠଭେଦଃ - ରଜ୍ଜୌ)
ଇତ୍ଥଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ସାଧୁଯୁକ୍ତ୍ଯା ଵ୍ଯପୋହ୍ଯ
ଜ୍ଞେଯଃ ପଶ୍ଚାଦେକଭାଵସ୍ତଯୋର୍ଯଃ ॥ 246॥
ତତସ୍ତୁ ତୌ ଲକ୍ଷଣଯା ସୁଲକ୍ଷ୍ଯୌ
ତଯୋରଖଣ୍ଡୈକରସତ୍ଵସିଦ୍ଧଯେ ।
ନାଲଂ ଜହତ୍ଯା ନ ତଥାଽଜହତ୍ଯା
କିନ୍ତୂଭଯାର୍ଥାତ୍ମିକଯୈଵ ଭାଵ୍ଯମ୍ ॥ 247॥
ତଯୋରଖଣ୍ଡୈକରସତ୍ଵସିଦ୍ଧଯେ ।
ନାଲଂ ଜହତ୍ଯା ନ ତଥାଽଜହତ୍ଯା
କିନ୍ତୂଭଯାର୍ଥାତ୍ମିକଯୈଵ ଭାଵ୍ଯମ୍ ॥ 247॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଭଯାର୍ଥୈକତଯୈଵ)
ସ ଦେଵଦତ୍ତୋଽଯମିତୀହ ଚୈକତା
ଵିରୁଦ୍ଧଧର୍ମାଂଶମପାସ୍ଯ କଥ୍ଯତେ ।
ଯଥା ତଥା ତତ୍ତ୍ଵମସୀତିଵାକ୍ଯେ
ଵିରୁଦ୍ଧଧର୍ମାନୁଭଯତ୍ର ହିତ୍ଵା ॥ 248॥
ସ ଦେଵଦତ୍ତୋଽଯମିତୀହ ଚୈକତା
ଵିରୁଦ୍ଧଧର୍ମାଂଶମପାସ୍ଯ କଥ୍ଯତେ ।
ଯଥା ତଥା ତତ୍ତ୍ଵମସୀତିଵାକ୍ଯେ
ଵିରୁଦ୍ଧଧର୍ମାନୁଭଯତ୍ର ହିତ୍ଵା ॥ 248॥
ସଂଲକ୍ଷ୍ଯ ଚିନ୍ମାତ୍ରତଯା ସଦାତ୍ମନୋଃ
ଅଖଣ୍ଡଭାଵଃ ପରିଚୀଯତେ ବୁଧୈଃ ।
ଏଵଂ ମହାଵାକ୍ଯଶତେନ କଥ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନୋରୈକ୍ଯମଖଣ୍ଡଭାଵଃ ॥ 249॥
ଅଖଣ୍ଡଭାଵଃ ପରିଚୀଯତେ ବୁଧୈଃ ।
ଏଵଂ ମହାଵାକ୍ଯଶତେନ କଥ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନୋରୈକ୍ଯମଖଣ୍ଡଭାଵଃ ॥ 249॥
ଅସ୍ଥୂଲମିତ୍ଯେତଦସନ୍ନିରସ୍ଯ
ସିଦ୍ଧଂ ସ୍ଵତୋ ଵ୍ଯୋମଵଦପ୍ରତର୍କ୍ଯମ୍ ।
ଅତୋ ମୃଷାମାତ୍ରମିଦଂ ପ୍ରତୀତଂ
ଜହୀହି ଯତ୍ସ୍ଵାତ୍ମତଯା ଗୃହୀତମ୍ ।
ବ୍ରହ୍ମାହମିତ୍ଯେଵ ଵିଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧ୍ଯା
ଵିଦ୍ଧି ସ୍ଵମାତ୍ମାନମଖଣ୍ଡବୋଧମ୍ ॥ 250॥
ସିଦ୍ଧଂ ସ୍ଵତୋ ଵ୍ଯୋମଵଦପ୍ରତର୍କ୍ଯମ୍ ।
ଅତୋ ମୃଷାମାତ୍ରମିଦଂ ପ୍ରତୀତଂ
ଜହୀହି ଯତ୍ସ୍ଵାତ୍ମତଯା ଗୃହୀତମ୍ ।
ବ୍ରହ୍ମାହମିତ୍ଯେଵ ଵିଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧ୍ଯା
ଵିଦ୍ଧି ସ୍ଵମାତ୍ମାନମଖଣ୍ଡବୋଧମ୍ ॥ 250॥
ମୃତ୍କାର୍ଯଂ ସକଲଂ ଘଟାଦି ସତତଂ ମୃନ୍ମାତ୍ରମେଵାହିତଂ (ପାଠଭେଦଃ - ମୃନ୍ମାତ୍ରମେଵାଭିତଃ)
ତଦ୍ଵତ୍ସଜ୍ଜନିତଂ ସଦାତ୍ମକମିଦଂ ସନ୍ମାତ୍ରମେଵାଖିଲମ୍ ।
ଯସ୍ମାନ୍ନାସ୍ତି ସତଃ ପରଂ କିମପି ତତ୍ସତ୍ଯଂ ସ ଆତ୍ମା ସ୍ଵଯଂ
ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ତ୍ଵମସି ପ୍ରଶାନ୍ତମମଲଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵଯଂ ଯତ୍ପରମ୍ ॥ 251॥
ତଦ୍ଵତ୍ସଜ୍ଜନିତଂ ସଦାତ୍ମକମିଦଂ ସନ୍ମାତ୍ରମେଵାଖିଲମ୍ ।
ଯସ୍ମାନ୍ନାସ୍ତି ସତଃ ପରଂ କିମପି ତତ୍ସତ୍ଯଂ ସ ଆତ୍ମା ସ୍ଵଯଂ
ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ତ୍ଵମସି ପ୍ରଶାନ୍ତମମଲଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵଯଂ ଯତ୍ପରମ୍ ॥ 251॥
ନିଦ୍ରାକଲ୍ପିତଦେଶକାଲଵିଷଯଜ୍ଞାତ୍ରାଦି ସର୍ଵଂ ଯଥା
ମିଥ୍ଯା ତଦ୍ଵଦିହାପି ଜାଗ୍ରତି ଜଗତ୍ସ୍ଵାଜ୍ଞାନକାର୍ଯତ୍ଵତଃ ।
ଯସ୍ମାଦେଵମିଦଂ ଶରୀରକରଣପ୍ରାଣାହମାଦ୍ଯପ୍ଯସତ୍
ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ତ୍ଵମସି ପ୍ରଶାନ୍ତମମଲଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵଯଂ ଯତ୍ପରମ୍ ॥ 252॥
ମିଥ୍ଯା ତଦ୍ଵଦିହାପି ଜାଗ୍ରତି ଜଗତ୍ସ୍ଵାଜ୍ଞାନକାର୍ଯତ୍ଵତଃ ।
ଯସ୍ମାଦେଵମିଦଂ ଶରୀରକରଣପ୍ରାଣାହମାଦ୍ଯପ୍ଯସତ୍
ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ତ୍ଵମସି ପ୍ରଶାନ୍ତମମଲଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵଯଂ ଯତ୍ପରମ୍ ॥ 252॥
ଯତ୍ର ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା କଲ୍ପିତଂ ତଦ୍ଵିଵେକେ (ପାଠଭେଦଃ - ଯଦ୍ଵିଵେକେ)
ତତ୍ତନ୍ମାତ୍ରଂ ନୈଵ ତସ୍ମାଦ୍ଵିଭିନ୍ନମ୍ ।
ସ୍ଵପ୍ନେ ନଷ୍ଟଂ ସ୍ଵପ୍ନଵିଶ୍ଵଂ ଵିଚିତ୍ରଂ
ସ୍ଵସ୍ମାଦ୍ଭିନ୍ନଂ କିନ୍ନୁ ଦୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରବୋଧେ ॥ 253॥
ତତ୍ତନ୍ମାତ୍ରଂ ନୈଵ ତସ୍ମାଦ୍ଵିଭିନ୍ନମ୍ ।
ସ୍ଵପ୍ନେ ନଷ୍ଟଂ ସ୍ଵପ୍ନଵିଶ୍ଵଂ ଵିଚିତ୍ରଂ
ସ୍ଵସ୍ମାଦ୍ଭିନ୍ନଂ କିନ୍ନୁ ଦୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରବୋଧେ ॥ 253॥
ଜାତିନୀତିକୁଲଗୋତ୍ରଦୂରଗଂ
ନାମରୂପଗୁଣଦୋଷଵର୍ଜିତମ୍ ।
ଦେଶକାଲଵିଷଯାତିଵର୍ତି ଯଦ୍
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 254॥
ନାମରୂପଗୁଣଦୋଷଵର୍ଜିତମ୍ ।
ଦେଶକାଲଵିଷଯାତିଵର୍ତି ଯଦ୍
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 254॥
ଯତ୍ପରଂ ସକଲଵାଗଗୋଚରଂ
ଗୋଚରଂ ଵିମଲବୋଧଚକ୍ଷୁଷଃ ।
ଶୁଦ୍ଧଚିଦ୍ଘନମନାଦି ଵସ୍ତୁ ଯଦ୍
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 255॥
ଗୋଚରଂ ଵିମଲବୋଧଚକ୍ଷୁଷଃ ।
ଶୁଦ୍ଧଚିଦ୍ଘନମନାଦି ଵସ୍ତୁ ଯଦ୍
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 255॥
ଷଡ୍ଭିରୂର୍ମିଭିରଯୋଗି ଯୋଗିହୃଦ୍-
ଭାଵିତଂ ନ କରଣୈର୍ଵିଭାଵିତମ୍ ।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯଵେଦ୍ଯମନଵଦ୍ଯମସ୍ତି ଯଦ୍ (ପାଠଭେଦଃ - ଭୂତି ଯଦ୍)
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 256॥
ଭାଵିତଂ ନ କରଣୈର୍ଵିଭାଵିତମ୍ ।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯଵେଦ୍ଯମନଵଦ୍ଯମସ୍ତି ଯଦ୍ (ପାଠଭେଦଃ - ଭୂତି ଯଦ୍)
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 256॥
ଭ୍ରାନ୍ତିକଲ୍ପିତଜଗତ୍କଲାଶ୍ରଯଂ
ସ୍ଵାଶ୍ରଯଂ ଚ ସଦସଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣମ୍ ।
ନିଷ୍କଲଂ ନିରୁପମାନଵଦ୍ଧି ଯଦ୍ (ପାଠଭେଦଃ - ନିରୁପମାନମୃଦ୍ଧିମତ୍)
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 257॥
ସ୍ଵାଶ୍ରଯଂ ଚ ସଦସଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣମ୍ ।
ନିଷ୍କଲଂ ନିରୁପମାନଵଦ୍ଧି ଯଦ୍ (ପାଠଭେଦଃ - ନିରୁପମାନମୃଦ୍ଧିମତ୍)
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 257॥
ଜନ୍ମଵୃଦ୍ଧିପରିଣତ୍ଯପକ୍ଷଯ-
ଵ୍ଯାଧିନାଶନଵିହୀନମଵ୍ଯଯମ୍ ।
ଵିଶ୍ଵସୃଷ୍ଟ୍ଯଵଵିଘାତକାରଣଂ (ପାଠଭେଦଃ - ଵନଘାତକାରଣଂ)
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 258॥
ଵ୍ଯାଧିନାଶନଵିହୀନମଵ୍ଯଯମ୍ ।
ଵିଶ୍ଵସୃଷ୍ଟ୍ଯଵଵିଘାତକାରଣଂ (ପାଠଭେଦଃ - ଵନଘାତକାରଣଂ)
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 258॥
ଅସ୍ତଭେଦମନପାସ୍ତଲକ୍ଷଣଂ
ନିସ୍ତରଙ୍ଗଜଲରାଶିନିଶ୍ଚଲମ୍ ।
ନିତ୍ଯମୁକ୍ତମଵିଭକ୍ତମୂର୍ତି ଯଦ୍
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 259॥
ନିସ୍ତରଙ୍ଗଜଲରାଶିନିଶ୍ଚଲମ୍ ।
ନିତ୍ଯମୁକ୍ତମଵିଭକ୍ତମୂର୍ତି ଯଦ୍
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 259॥
ଏକମେଵ ସଦନେକକାରଣଂ
କାରଣାନ୍ତରନିରାସ୍ଯକାରଣମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ସକାରଣମ୍)
କାର୍ଯକାରଣଵିଲକ୍ଷଣଂ ସ୍ଵଯଂ
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 260॥
କାରଣାନ୍ତରନିରାସ୍ଯକାରଣମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ସକାରଣମ୍)
କାର୍ଯକାରଣଵିଲକ୍ଷଣଂ ସ୍ଵଯଂ
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 260॥
ନିର୍ଵିକଲ୍ପକମନଲ୍ପମକ୍ଷରଂ
ଯତ୍କ୍ଷରାକ୍ଷରଵିଲକ୍ଷଣଂ ପରମ୍ ।
ନିତ୍ଯମଵ୍ଯଯସୁଖଂ ନିରଞ୍ଜନଂ
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 261॥
ଯତ୍କ୍ଷରାକ୍ଷରଵିଲକ୍ଷଣଂ ପରମ୍ ।
ନିତ୍ଯମଵ୍ଯଯସୁଖଂ ନିରଞ୍ଜନଂ
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 261॥
ଯଦ୍ଵିଭାତି ସଦନେକଧା ଭ୍ରମା-
ନ୍ନାମରୂପଗୁଣଵିକ୍ରିଯାତ୍ମନା ।
ହେମଵତ୍ସ୍ଵଯମଵିକ୍ରିଯଂ ସଦା
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 262॥
ନ୍ନାମରୂପଗୁଣଵିକ୍ରିଯାତ୍ମନା ।
ହେମଵତ୍ସ୍ଵଯମଵିକ୍ରିଯଂ ସଦା
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 262॥
ଯଚ୍ଚକାସ୍ତ୍ଯନପରଂ ପରାତ୍ପରଂ
ପ୍ରତ୍ଯଗେକରସମାତ୍ମଲକ୍ଷଣମ୍ ।
ସତ୍ଯଚିତ୍ସୁଖମନନ୍ତମଵ୍ଯଯଂ
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 263॥
ପ୍ରତ୍ଯଗେକରସମାତ୍ମଲକ୍ଷଣମ୍ ।
ସତ୍ଯଚିତ୍ସୁଖମନନ୍ତମଵ୍ଯଯଂ
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵମସି ଭାଵଯାତ୍ମନି ॥ 263॥
ଉକ୍ତମର୍ଥମିମମାତ୍ମନି ସ୍ଵଯଂ
ଭାଵଯେତ୍ପ୍ରଥିତଯୁକ୍ତିଭିର୍ଧିଯା । (ପାଠଭେଦଃ - ଭାଵଯ ପ୍ରଥିତ)
ସଂଶଯାଦିରହିତଂ କରାମ୍ବୁଵତ୍
ତେନ ତତ୍ତ୍ଵନିଗମୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 264॥
ଭାଵଯେତ୍ପ୍ରଥିତଯୁକ୍ତିଭିର୍ଧିଯା । (ପାଠଭେଦଃ - ଭାଵଯ ପ୍ରଥିତ)
ସଂଶଯାଦିରହିତଂ କରାମ୍ବୁଵତ୍
ତେନ ତତ୍ତ୍ଵନିଗମୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 264॥
ସମ୍ବୋଧମାତ୍ରଂ ପରିଶୁଦ୍ଧତତ୍ତ୍ଵଂ (ପାଠଭେଦଃ - ସ୍ଵଂ ବୋଧମାତ୍ରଂ)
ଵିଜ୍ଞାଯ ସଙ୍ଘେ ନୃପଵଚ୍ଚ ସୈନ୍ଯେ ।
ତଦାଶ୍ରଯଃ ସ୍ଵାତ୍ମନି ସର୍ଵଦା ସ୍ଥିତୋ (ପାଠଭେଦଃ - ତଦାତ୍ମନୈଵାତ୍ମନି)
ଵିଲାପଯ ବ୍ରହ୍ମଣି ଵିଶ୍ଵଜାତମ୍ ॥ 265॥
ଵିଜ୍ଞାଯ ସଙ୍ଘେ ନୃପଵଚ୍ଚ ସୈନ୍ଯେ ।
ତଦାଶ୍ରଯଃ ସ୍ଵାତ୍ମନି ସର୍ଵଦା ସ୍ଥିତୋ (ପାଠଭେଦଃ - ତଦାତ୍ମନୈଵାତ୍ମନି)
ଵିଲାପଯ ବ୍ରହ୍ମଣି ଵିଶ୍ଵଜାତମ୍ ॥ 265॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଦୃଶ୍ଯଜାତମ୍)
ବୁଦ୍ଧୌ ଗୁହାଯାଂ ସଦସଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣଂ
ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତି ସତ୍ଯଂ ପରମଦ୍ଵିତୀଯମ୍ ।
ତଦାତ୍ମନା ଯୋଽତ୍ର ଵସେଦ୍ଗୁହାଯାଂ
ପୁନର୍ନ ତସ୍ଯାଙ୍ଗଗୁହାପ୍ରଵେଶଃ ॥ 266॥
ବୁଦ୍ଧୌ ଗୁହାଯାଂ ସଦସଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣଂ
ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତି ସତ୍ଯଂ ପରମଦ୍ଵିତୀଯମ୍ ।
ତଦାତ୍ମନା ଯୋଽତ୍ର ଵସେଦ୍ଗୁହାଯାଂ
ପୁନର୍ନ ତସ୍ଯାଙ୍ଗଗୁହାପ୍ରଵେଶଃ ॥ 266॥
ଜ୍ଞାତେ ଵସ୍ତୁନ୍ଯପି ବଲଵତୀ ଵାସନାଽନାଦିରେଷା
କର୍ତା ଭୋକ୍ତାପ୍ଯହମିତି ଦୃଢା ଯାଽସ୍ଯ ସଂସାରହେତୁଃ ।
ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଯାଽଽତ୍ମନି ନିଵସତା ସାପନେଯା ପ୍ରଯତ୍ନା-
ନ୍ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରାହୁସ୍ତଦିହ ମୁନଯୋ ଵାସନାତାନଵଂ ଯତ୍ ॥ 267॥
କର୍ତା ଭୋକ୍ତାପ୍ଯହମିତି ଦୃଢା ଯାଽସ୍ଯ ସଂସାରହେତୁଃ ।
ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଯାଽଽତ୍ମନି ନିଵସତା ସାପନେଯା ପ୍ରଯତ୍ନା-
ନ୍ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରାହୁସ୍ତଦିହ ମୁନଯୋ ଵାସନାତାନଵଂ ଯତ୍ ॥ 267॥
ଅହଂ ମମେତି ଯୋ ଭାଵୋ ଦେହାକ୍ଷାଦାଵନାତ୍ମନି ।
ଅଧ୍ଯାସୋଽଯଂ ନିରସ୍ତଵ୍ଯୋ ଵିଦୁଷା ସ୍ଵାତ୍ମନିଷ୍ଠଯା ॥ 268॥
ଅଧ୍ଯାସୋଽଯଂ ନିରସ୍ତଵ୍ଯୋ ଵିଦୁଷା ସ୍ଵାତ୍ମନିଷ୍ଠଯା ॥ 268॥
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମାନଂ ବୁଦ୍ଧିତଦ୍ଵୃତ୍ତିସାକ୍ଷିଣମ୍ ।
ସୋଽହମିତ୍ଯେଵ ସଦ୍ଵୃତ୍ତ୍ଯାଽନାତ୍ମନ୍ଯାତ୍ମମତିଂ ଜହି ॥ 269॥
ସୋଽହମିତ୍ଯେଵ ସଦ୍ଵୃତ୍ତ୍ଯାଽନାତ୍ମନ୍ଯାତ୍ମମତିଂ ଜହି ॥ 269॥
ଲୋକାନୁଵର୍ତନଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେହାନୁଵର୍ତନମ୍ ।
ଶାସ୍ତ୍ରାନୁଵର୍ତନଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 270॥
ଶାସ୍ତ୍ରାନୁଵର୍ତନଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 270॥
ଲୋକଵାସନଯା ଜନ୍ତୋଃ ଶାସ୍ତ୍ରଵାସନଯାପି ଚ ।
ଦେହଵାସନଯା ଜ୍ଞାନଂ ଯଥାଵନ୍ନୈଵ ଜାଯତେ ॥ 271
ଦେହଵାସନଯା ଜ୍ଞାନଂ ଯଥାଵନ୍ନୈଵ ଜାଯତେ ॥ 271
ସଂସାରକାରାଗୃହମୋକ୍ଷମିଚ୍ଛୋ-
ରଯୋମଯଂ ପାଦନିବନ୍ଧଶଋଙ୍ଖଲମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ନିବଦ୍ଧ)
ଵଦନ୍ତି ତଜ୍ଜ୍ଞାଃ ପଟୁ ଵାସନାତ୍ରଯଂ
ଯୋଽସ୍ମାଦ୍ଵିମୁକ୍ତଃ ସମୁପୈତି ମୁକ୍ତିମ୍ ॥ 272॥
ରଯୋମଯଂ ପାଦନିବନ୍ଧଶଋଙ୍ଖଲମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ନିବଦ୍ଧ)
ଵଦନ୍ତି ତଜ୍ଜ୍ଞାଃ ପଟୁ ଵାସନାତ୍ରଯଂ
ଯୋଽସ୍ମାଦ୍ଵିମୁକ୍ତଃ ସମୁପୈତି ମୁକ୍ତିମ୍ ॥ 272॥
ଜଲାଦିସଂସର୍ଗଵଶାତ୍ପ୍ରଭୂତ- (ପାଠଭେଦଃ - ଜଲାଦିସମ୍ପର୍କଵଶାତ୍)
ଦୁର୍ଗନ୍ଧଧୂତାଽଗରୁଦିଵ୍ଯଵାସନା ।
ସଙ୍ଘର୍ଷଣେନୈଵ ଵିଭାତି ସମ୍ଯ-
ଗ୍ଵିଧୂଯମାନେ ସତି ବାହ୍ଯଗନ୍ଧେ ॥ 273॥
ଦୁର୍ଗନ୍ଧଧୂତାଽଗରୁଦିଵ୍ଯଵାସନା ।
ସଙ୍ଘର୍ଷଣେନୈଵ ଵିଭାତି ସମ୍ଯ-
ଗ୍ଵିଧୂଯମାନେ ସତି ବାହ୍ଯଗନ୍ଧେ ॥ 273॥
ଅନ୍ତଃଶ୍ରିତାନନ୍ତଦୁରନ୍ତଵାସନା-
ଧୂଲୀଵିଲିପ୍ତା ପରମାତ୍ମଵାସନା ।
ପ୍ରଜ୍ଞାତିସଙ୍ଘର୍ଷଣତୋ ଵିଶୁଦ୍ଧା
ପ୍ରତୀଯତେ ଚନ୍ଦନଗନ୍ଧଵତ୍ ସ୍ଫୁଟମ୍ ॥ 274॥
ଧୂଲୀଵିଲିପ୍ତା ପରମାତ୍ମଵାସନା ।
ପ୍ରଜ୍ଞାତିସଙ୍ଘର୍ଷଣତୋ ଵିଶୁଦ୍ଧା
ପ୍ରତୀଯତେ ଚନ୍ଦନଗନ୍ଧଵତ୍ ସ୍ଫୁଟମ୍ ॥ 274॥
(ପାଠଭେଦଃ - ସ୍ଫୁଟା)
ଅନାତ୍ମଵାସନାଜାଲୈସ୍ତିରୋଭୂତାତ୍ମଵାସନା ।
ନିତ୍ଯାତ୍ମନିଷ୍ଠଯା ତେଷାଂ ନାଶେ ଭାତି ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଫୁଟମ୍ ॥ 275॥
ଅନାତ୍ମଵାସନାଜାଲୈସ୍ତିରୋଭୂତାତ୍ମଵାସନା ।
ନିତ୍ଯାତ୍ମନିଷ୍ଠଯା ତେଷାଂ ନାଶେ ଭାତି ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଫୁଟମ୍ ॥ 275॥
(ପାଠଭେଦଃ - ସ୍ଫୁଟା)
ଯଥା ଯଥା ପ୍ରତ୍ଯଗଵସ୍ଥିତଂ ମନଃ
ତଥା ତଥା ମୁଞ୍ଚତି ବାହ୍ଯଵାସନାମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ବାହ୍ଯଵାସନାଃ)
ନିଃଶେଷମୋକ୍ଷେ ସତି ଵାସନାନାଂ
ଆତ୍ମାନୁଭୂତିଃ ପ୍ରତିବନ୍ଧଶୂନ୍ଯା ॥ 276॥
ଯଥା ଯଥା ପ୍ରତ୍ଯଗଵସ୍ଥିତଂ ମନଃ
ତଥା ତଥା ମୁଞ୍ଚତି ବାହ୍ଯଵାସନାମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ବାହ୍ଯଵାସନାଃ)
ନିଃଶେଷମୋକ୍ଷେ ସତି ଵାସନାନାଂ
ଆତ୍ମାନୁଭୂତିଃ ପ୍ରତିବନ୍ଧଶୂନ୍ଯା ॥ 276॥
ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵ ସଦା ସ୍ଥିତ୍ଵା ମନୋ ନଶ୍ଯତି ଯୋଗିନଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ସ୍ଥିତ୍ଯା)
ଵାସନାନାଂ କ୍ଷଯଶ୍ଚାତଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 277॥
ଵାସନାନାଂ କ୍ଷଯଶ୍ଚାତଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 277॥
ତମୋ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ରଜଃ ସତ୍ତ୍ଵାତ୍ସତ୍ତ୍ଵଂ ଶୁଦ୍ଧେନ ନଶ୍ଯତି ।
ତସ୍ମାତ୍ସତ୍ତ୍ଵମଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 278॥
ତସ୍ମାତ୍ସତ୍ତ୍ଵମଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 278॥
ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ପୁଷ୍ଯତି ଵପୁରିତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ନିଶ୍ଚଲଃ ।
ଧୈର୍ଯମାଲମ୍ବ୍ଯ ଯତ୍ନେନ ସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 279॥
ଧୈର୍ଯମାଲମ୍ବ୍ଯ ଯତ୍ନେନ ସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 279॥
ନାହଂ ଜୀଵଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯତଦ୍ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତିପୂର୍ଵକମ୍ ।
ଵାସନାଵେଗତଃ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 280॥
ଵାସନାଵେଗତଃ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 280॥
ଶ୍ରୁତ୍ଯା ଯୁକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵାନୁଭୂତ୍ଯା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସାର୍ଵାତ୍ମ୍ଯମାତ୍ମନଃ ।
କ୍ଵଚିଦାଭାସତଃ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 281॥
କ୍ଵଚିଦାଭାସତଃ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 281॥
ଅନାଦାନଵିସର୍ଗାଭ୍ଯାମୀଷନ୍ନାସ୍ତି କ୍ରିଯା ମୁନେଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ଅନ୍ନାଦାନଵିସର୍ଗା)
ତଦେକନିଷ୍ଠଯା ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 282॥
ତଦେକନିଷ୍ଠଯା ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 282॥
ତତ୍ତ୍ଵମସ୍ଯାଦିଵାକ୍ଯୋତ୍ଥବ୍ରହ୍ମାତ୍ମୈକତ୍ଵବୋଧତଃ ।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାତ୍ମତ୍ଵଦାର୍ଢ୍ଯାଯ ସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 283॥
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାତ୍ମତ୍ଵଦାର୍ଢ୍ଯାଯ ସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 283॥
ଅହମ୍ଭାଵସ୍ଯ ଦେହେଽସ୍ମିନ୍ନିଃଶେଷଵିଲଯାଵଧି ।
ସାଵଧାନେନ ଯୁକ୍ତାତ୍ମା ସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 284॥
ସାଵଧାନେନ ଯୁକ୍ତାତ୍ମା ସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 284॥
ପ୍ରତୀତିର୍ଜୀଵଜଗତୋଃ ସ୍ଵପ୍ନଵଦ୍ଭାତି ଯାଵତା ।
ତାଵନ୍ନିରନ୍ତରଂ ଵିଦ୍ଵନ୍ସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 285॥
ତାଵନ୍ନିରନ୍ତରଂ ଵିଦ୍ଵନ୍ସ୍ଵାଧ୍ଯାସାପନଯଂ କୁରୁ ॥ 285॥
ନିଦ୍ରାଯା ଲୋକଵାର୍ତାଯାଃ ଶବ୍ଦାଦେରପି ଵିସ୍ମୃତେଃ ।
କ୍ଵଚିନ୍ନାଵସରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଚିନ୍ତଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନି ॥ 286॥
କ୍ଵଚିନ୍ନାଵସରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଚିନ୍ତଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନି ॥ 286॥
ମାତାପିତ୍ରୋର୍ମଲୋଦ୍ଭୂତଂ ମଲମାଂସମଯଂ ଵପୁଃ ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚାଣ୍ଡାଲଵଦ୍ଦୂରଂ ବ୍ରହ୍ମୀଭୂଯ କୃତୀ ଭଵ ॥ 287॥
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚାଣ୍ଡାଲଵଦ୍ଦୂରଂ ବ୍ରହ୍ମୀଭୂଯ କୃତୀ ଭଵ ॥ 287॥
ଘଟାକାଶଂ ମହାକାଶ ଇଵାତ୍ମାନଂ ପରାତ୍ମନି ।
ଵିଲାପ୍ଯାଖଣ୍ଡଭାଵେନ ତୂଷ୍ଣୀ ଭଵ ସଦା ମୁନେ ॥ 288॥
ଵିଲାପ୍ଯାଖଣ୍ଡଭାଵେନ ତୂଷ୍ଣୀ ଭଵ ସଦା ମୁନେ ॥ 288॥
(ପାଠଭେଦଃ - ତୂଷ୍ଣୀଂ)
ସ୍ଵପ୍ରକାଶମଧିଷ୍ଠାନଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂଯ ସଦାତ୍ମନା ।
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମପି ପିଣ୍ଡାଣ୍ଡଂ ତ୍ଯଜ୍ଯତାଂ ମଲଭାଣ୍ଡଵତ୍ ॥ 289॥
ସ୍ଵପ୍ରକାଶମଧିଷ୍ଠାନଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂଯ ସଦାତ୍ମନା ।
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମପି ପିଣ୍ଡାଣ୍ଡଂ ତ୍ଯଜ୍ଯତାଂ ମଲଭାଣ୍ଡଵତ୍ ॥ 289॥
ଚିଦାତ୍ମନି ସଦାନନ୍ଦେ ଦେହାରୂଢାମହନ୍ଧିଯମ୍ ।
ନିଵେଶ୍ଯ ଲିଙ୍ଗମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ କେଵଲୋ ଭଵ ସର୍ଵଦା ॥ 290॥
ନିଵେଶ୍ଯ ଲିଙ୍ଗମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ କେଵଲୋ ଭଵ ସର୍ଵଦା ॥ 290॥
ଯତ୍ରୈଷ ଜଗଦାଭାସୋ ଦର୍ପଣାନ୍ତଃ ପୁରଂ ଯଥା ।
ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମାହମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା କୃତକୃତ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯସି ॥ 291॥
ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମାହମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା କୃତକୃତ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯସି ॥ 291॥
ଯତ୍ସତ୍ଯଭୂତଂ ନିଜରୂପମାଦ୍ଯଂ
ଚିଦଦ୍ଵଯାନନ୍ଦମରୂପମକ୍ରିଯମ୍ ।
ତଦେତ୍ଯ ମିଥ୍ଯାଵପୁରୁତ୍ସୃଜେତ (ପାଠଭେଦଃ - ସୃଜୈତ)
ଶୈଲୂଷଵଦ୍ଵେଷମୁପାତ୍ତମାତ୍ମନଃ ॥ 292॥
ଚିଦଦ୍ଵଯାନନ୍ଦମରୂପମକ୍ରିଯମ୍ ।
ତଦେତ୍ଯ ମିଥ୍ଯାଵପୁରୁତ୍ସୃଜେତ (ପାଠଭେଦଃ - ସୃଜୈତ)
ଶୈଲୂଷଵଦ୍ଵେଷମୁପାତ୍ତମାତ୍ମନଃ ॥ 292॥
ସର୍ଵାତ୍ମନା ଦୃଶ୍ଯମିଦଂ ମୃଷୈଵ
ନୈଵାହମର୍ଥଃ କ୍ଷଣିକତ୍ଵଦର୍ଶନାତ୍ ।
ଜାନାମ୍ଯହଂ ସର୍ଵମିତି ପ୍ରତୀତିଃ
କୁତୋଽହମାଦେଃ କ୍ଷଣିକସ୍ଯ ସିଧ୍ଯେତ୍ ॥ 293॥
ନୈଵାହମର୍ଥଃ କ୍ଷଣିକତ୍ଵଦର୍ଶନାତ୍ ।
ଜାନାମ୍ଯହଂ ସର୍ଵମିତି ପ୍ରତୀତିଃ
କୁତୋଽହମାଦେଃ କ୍ଷଣିକସ୍ଯ ସିଧ୍ଯେତ୍ ॥ 293॥
ଅହମ୍ପଦାର୍ଥସ୍ତ୍ଵହମାଦିସାକ୍ଷୀ
ନିତ୍ଯଂ ସୁଷୁପ୍ତାଵପି ଭାଵଦର୍ଶନାତ୍ ।
ବ୍ରୂତେ ହ୍ଯଜୋ ନିତ୍ଯ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ସ୍ଵଯଂ
ତତ୍ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମା ସଦସଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣଃ ॥ 294॥
ନିତ୍ଯଂ ସୁଷୁପ୍ତାଵପି ଭାଵଦର୍ଶନାତ୍ ।
ବ୍ରୂତେ ହ୍ଯଜୋ ନିତ୍ଯ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ସ୍ଵଯଂ
ତତ୍ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମା ସଦସଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣଃ ॥ 294॥
ଵିକାରିଣାଂ ସର୍ଵଵିକାରଵେତ୍ତା
ନିତ୍ଯାଵିକାରୋ ଭଵିତୁଂ ସମର୍ହତି । (ପାଠଭେଦଃ - ନିତ୍ଯୋଽଵିକାରୋ)
ମନୋରଥସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତିଷୁ ସ୍ଫୁଟଂ
ପୁନଃ ପୁନର୍ଦୃଷ୍ଟମସତ୍ତ୍ଵମେତଯୋଃ ॥ 295॥
ନିତ୍ଯାଵିକାରୋ ଭଵିତୁଂ ସମର୍ହତି । (ପାଠଭେଦଃ - ନିତ୍ଯୋଽଵିକାରୋ)
ମନୋରଥସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତିଷୁ ସ୍ଫୁଟଂ
ପୁନଃ ପୁନର୍ଦୃଷ୍ଟମସତ୍ତ୍ଵମେତଯୋଃ ॥ 295॥
ଅତୋଽଭିମାନଂ ତ୍ଯଜ ମାଂସପିଣ୍ଡେ
ପିଣ୍ଡାଭିମାନିନ୍ଯପି ବୁଦ୍ଧିକଲ୍ପିତେ ।
କାଲତ୍ରଯାବାଧ୍ଯମଖଣ୍ଡବୋଧଂ
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପୈହି ଶାନ୍ତିମ୍ ॥ 296॥
ପିଣ୍ଡାଭିମାନିନ୍ଯପି ବୁଦ୍ଧିକଲ୍ପିତେ ।
କାଲତ୍ରଯାବାଧ୍ଯମଖଣ୍ଡବୋଧଂ
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପୈହି ଶାନ୍ତିମ୍ ॥ 296॥
ତ୍ଯଜାଭିମାନଂ କୁଲଗୋତ୍ରନାମ-
ରୂପାଶ୍ରମେଷ୍ଵାର୍ଦ୍ରଶଵାଶ୍ରିତେଷୁ ।
ଲିଙ୍ଗସ୍ଯ ଧର୍ମାନପି କର୍ତୃତାଦୀଂ-
ସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଭଵାଖଣ୍ଡସୁଖସ୍ଵରୂପଃ ॥ 297॥
ରୂପାଶ୍ରମେଷ୍ଵାର୍ଦ୍ରଶଵାଶ୍ରିତେଷୁ ।
ଲିଙ୍ଗସ୍ଯ ଧର୍ମାନପି କର୍ତୃତାଦୀଂ-
ସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଭଵାଖଣ୍ଡସୁଖସ୍ଵରୂପଃ ॥ 297॥
ସନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ପ୍ରତିବନ୍ଧାଃ ପୁଂସଃ ସଂସାରହେତଵୋ ଦୃଷ୍ଟାଃ ।
ତେଷାମେଵଂ ମୂଲଂ ପ୍ରଥମଵିକାରୋ ଭଵତ୍ଯହଙ୍କାରଃ ॥ 298॥
ତେଷାମେଵଂ ମୂଲଂ ପ୍ରଥମଵିକାରୋ ଭଵତ୍ଯହଙ୍କାରଃ ॥ 298॥
(ପାଠଭେଦଃ - ତେଷାମେଷାଂ)
ଯାଵତ୍ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଵସ୍ଯ ସମ୍ବନ୍ଧୋଽହଙ୍କାରେଣ ଦୁରାତ୍ମନା ।
ତାଵନ୍ନ ଲେଶମାତ୍ରାପି ମୁକ୍ତିଵାର୍ତା ଵିଲକ୍ଷଣା ॥ 299॥
ଯାଵତ୍ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଵସ୍ଯ ସମ୍ବନ୍ଧୋଽହଙ୍କାରେଣ ଦୁରାତ୍ମନା ।
ତାଵନ୍ନ ଲେଶମାତ୍ରାପି ମୁକ୍ତିଵାର୍ତା ଵିଲକ୍ଷଣା ॥ 299॥
ଅହଙ୍କାରଗ୍ରହାନ୍ମୁକ୍ତଃ ସ୍ଵରୂପମୁପପଦ୍ଯତେ ।
ଚନ୍ଦ୍ରଵଦ୍ଵିମଲଃ ପୂର୍ଣଃ ସଦାନନ୍ଦଃ ସ୍ଵଯମ୍ପ୍ରଭଃ ॥ 300॥
ଚନ୍ଦ୍ରଵଦ୍ଵିମଲଃ ପୂର୍ଣଃ ସଦାନନ୍ଦଃ ସ୍ଵଯମ୍ପ୍ରଭଃ ॥ 300॥
ଯୋ ଵା ପୁରେ ସୋଽହମିତି ପ୍ରତୀତୋ (ପାଠଭେଦଃ - ପୁରୈଷୋଽହମିତି)
ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ପ୍ରକ୍ଲୃପ୍ତସ୍ତମସାଽତିମୂଢଯା । (ପାଠଭେଦଃ - ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଽଵିଵିକ୍ତସ୍ତମସା)
ତସ୍ଯୈଵ ନିଃଶେଷତଯା ଵିନାଶେ
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଭାଵଃ ପ୍ରତିବନ୍ଧଶୂନ୍ଯଃ ॥ 301॥
ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ପ୍ରକ୍ଲୃପ୍ତସ୍ତମସାଽତିମୂଢଯା । (ପାଠଭେଦଃ - ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଽଵିଵିକ୍ତସ୍ତମସା)
ତସ୍ଯୈଵ ନିଃଶେଷତଯା ଵିନାଶେ
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଭାଵଃ ପ୍ରତିବନ୍ଧଶୂନ୍ଯଃ ॥ 301॥
ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦନିଧିର୍ମହାବଲଵତାଽହଙ୍କାରଘୋରାହିନା
ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯାତ୍ମନି ରକ୍ଷ୍ଯତେ ଗୁଣମଯୈଶ୍ଚଣ୍ଡେସ୍ତ୍ରିଭିର୍ମସ୍ତକୈଃ (ପାଠଭେଦଃ - ଚଣ୍ଡୈ)
ଵିଜ୍ଞାନାଖ୍ଯମହାସିନା ଶ୍ରୁତିମତା ଵିଚ୍ଛିଦ୍ଯ ଶୀର୍ଷତ୍ରଯଂ (ପାଠଭେଦଃ - ଦ୍ଯୁତିମତା)
ନିର୍ମୂଲ୍ଯାହିମିମଂ ନିଧିଂ ସୁଖକରଂ ଧୀରୋଽନୁଭୋକ୍ତୁଙ୍କ୍ଷମଃ ॥ 302॥
ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯାତ୍ମନି ରକ୍ଷ୍ଯତେ ଗୁଣମଯୈଶ୍ଚଣ୍ଡେସ୍ତ୍ରିଭିର୍ମସ୍ତକୈଃ (ପାଠଭେଦଃ - ଚଣ୍ଡୈ)
ଵିଜ୍ଞାନାଖ୍ଯମହାସିନା ଶ୍ରୁତିମତା ଵିଚ୍ଛିଦ୍ଯ ଶୀର୍ଷତ୍ରଯଂ (ପାଠଭେଦଃ - ଦ୍ଯୁତିମତା)
ନିର୍ମୂଲ୍ଯାହିମିମଂ ନିଧିଂ ସୁଖକରଂ ଧୀରୋଽନୁଭୋକ୍ତୁଙ୍କ୍ଷମଃ ॥ 302॥
ଯାଵଦ୍ଵା ଯତ୍କିଞ୍ଚିଦ୍ଵିଷଦୋଷସ୍ଫୂର୍ତିରସ୍ତି ଚେଦ୍ଦେହେ ।
କଥମାରୋଗ୍ଯାଯ ଭଵେତ୍ତଦ୍ଵଦହନ୍ତାପି ଯୋଗିନୋ ମୁକ୍ତ୍ଯୈ ॥ 303॥
କଥମାରୋଗ୍ଯାଯ ଭଵେତ୍ତଦ୍ଵଦହନ୍ତାପି ଯୋଗିନୋ ମୁକ୍ତ୍ଯୈ ॥ 303॥
ଅହମୋଽତ୍ଯନ୍ତନିଵୃତ୍ତ୍ଯା ତତ୍କୃତନାନାଵିକଲ୍ପସଂହୃତ୍ଯା ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିଵେକାଦିଦମହମସ୍ମୀତି ଵିନ୍ଦତେ ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ॥ 304॥
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିଵେକାଦିଦମହମସ୍ମୀତି ଵିନ୍ଦତେ ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ॥ 304॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଵିଵେକାଦଯମ୍)
ଅହଙ୍କାରେ କର୍ତର୍ଯହମିତି ମତିଂ ମୁଞ୍ଚ ସହସା (ପାଠଭେଦଃ - ଅହଙ୍କର୍ତର୍ଯସ୍ମିନ୍ନହମିତି)
ଵିକାରାତ୍ମନ୍ଯାତ୍ମପ୍ରତିଫଲଜୁଷି ସ୍ଵସ୍ଥିତିମୁଷି ।
ଯଦଧ୍ଯାସାତ୍ପ୍ରାପ୍ତା ଜନିମୃତିଜରାଦୁଃଖବହୁଲା
ପ୍ରତୀଚଶ୍ଚିନ୍ମୂର୍ତେସ୍ତଵ ସୁଖତନୋଃ ସଂସୃତିରିଯମ୍ ॥ 305॥
ଅହଙ୍କାରେ କର୍ତର୍ଯହମିତି ମତିଂ ମୁଞ୍ଚ ସହସା (ପାଠଭେଦଃ - ଅହଙ୍କର୍ତର୍ଯସ୍ମିନ୍ନହମିତି)
ଵିକାରାତ୍ମନ୍ଯାତ୍ମପ୍ରତିଫଲଜୁଷି ସ୍ଵସ୍ଥିତିମୁଷି ।
ଯଦଧ୍ଯାସାତ୍ପ୍ରାପ୍ତା ଜନିମୃତିଜରାଦୁଃଖବହୁଲା
ପ୍ରତୀଚଶ୍ଚିନ୍ମୂର୍ତେସ୍ତଵ ସୁଖତନୋଃ ସଂସୃତିରିଯମ୍ ॥ 305॥
ସଦୈକରୂପସ୍ଯ ଚିଦାତ୍ମନୋ ଵିଭୋ-
ରାନନ୍ଦମୂର୍ତେରନଵଦ୍ଯକୀର୍ତେଃ ।
ନୈଵାନ୍ଯଥା କ୍ଵାପ୍ଯଵିକାରିଣସ୍ତେ
ଵିନାହମଧ୍ଯାସମମୁଷ୍ଯ ସଂସୃତିଃ ॥ 306॥
ରାନନ୍ଦମୂର୍ତେରନଵଦ୍ଯକୀର୍ତେଃ ।
ନୈଵାନ୍ଯଥା କ୍ଵାପ୍ଯଵିକାରିଣସ୍ତେ
ଵିନାହମଧ୍ଯାସମମୁଷ୍ଯ ସଂସୃତିଃ ॥ 306॥
ତସ୍ମାଦହଙ୍କାରମିମଂ ସ୍ଵଶତ୍ରୁଂ
ଭୋକ୍ତୁର୍ଗଲେ କଣ୍ଟକଵତ୍ପ୍ରତୀତମ୍ ।
ଵିଚ୍ଛିଦ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାନମହାସିନା ସ୍ଫୁଟଂ
ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵାତ୍ମସାମ୍ରାଜ୍ଯସୁଖଂ ଯଥେଷ୍ଟମ୍ ॥ 307॥
ଭୋକ୍ତୁର୍ଗଲେ କଣ୍ଟକଵତ୍ପ୍ରତୀତମ୍ ।
ଵିଚ୍ଛିଦ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାନମହାସିନା ସ୍ଫୁଟଂ
ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵାତ୍ମସାମ୍ରାଜ୍ଯସୁଖଂ ଯଥେଷ୍ଟମ୍ ॥ 307॥
ତତୋଽହମାଦେର୍ଵିନିଵର୍ତ୍ଯ ଵୃତ୍ତିଂ
ସନ୍ତ୍ଯକ୍ତରାଗଃ ପରମାର୍ଥଲାଭାତ୍ ।
ତୂଷ୍ଣୀଂ ସମାସ୍ସ୍ଵାତ୍ମସୁଖାନୁଭୂତ୍ଯା
ପୂର୍ଣାତ୍ମନା ବ୍ରହ୍ମଣି ନିର୍ଵିକଲ୍ପଃ ॥ 308॥
ସନ୍ତ୍ଯକ୍ତରାଗଃ ପରମାର୍ଥଲାଭାତ୍ ।
ତୂଷ୍ଣୀଂ ସମାସ୍ସ୍ଵାତ୍ମସୁଖାନୁଭୂତ୍ଯା
ପୂର୍ଣାତ୍ମନା ବ୍ରହ୍ମଣି ନିର୍ଵିକଲ୍ପଃ ॥ 308॥
ସମୂଲକୃତ୍ତୋଽପି ମହାନହଂ ପୁନଃ
ଵ୍ଯୁଲ୍ଲେଖିତଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯଦି ଚେତସା କ୍ଷଣମ୍ ।
ସଞ୍ଜୀଵ୍ଯ ଵିକ୍ଷେପଶତଂ କରୋତି
ନଭସ୍ଵତା ପ୍ରାଵୃଷି ଵାରିଦୋ ଯଥା ॥ 309॥
ଵ୍ଯୁଲ୍ଲେଖିତଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯଦି ଚେତସା କ୍ଷଣମ୍ ।
ସଞ୍ଜୀଵ୍ଯ ଵିକ୍ଷେପଶତଂ କରୋତି
ନଭସ୍ଵତା ପ୍ରାଵୃଷି ଵାରିଦୋ ଯଥା ॥ 309॥
ନିଗୃହ୍ଯ ଶତ୍ରୋରହମୋଽଵକାଶଃ
କ୍ଵଚିନ୍ନ ଦେଯୋ ଵିଷଯାନୁଚିନ୍ତଯା ।
ସ ଏଵ ସଞ୍ଜୀଵନହେତୁରସ୍ଯ
ପ୍ରକ୍ଷୀଣଜମ୍ବୀରତରୋରିଵାମ୍ବୁ ॥ 310॥
କ୍ଵଚିନ୍ନ ଦେଯୋ ଵିଷଯାନୁଚିନ୍ତଯା ।
ସ ଏଵ ସଞ୍ଜୀଵନହେତୁରସ୍ଯ
ପ୍ରକ୍ଷୀଣଜମ୍ବୀରତରୋରିଵାମ୍ବୁ ॥ 310॥
ଦେହାତ୍ମନା ସଂସ୍ଥିତ ଏଵ କାମୀ
ଵିଲକ୍ଷଣଃ କାମଯିତା କଥଂ ସ୍ଯାତ୍ ।
ଅତୋଽର୍ଥସନ୍ଧାନପରତ୍ଵମେଵ
ଭେଦପ୍ରସକ୍ତ୍ଯା ଭଵବନ୍ଧହେତୁଃ ॥ 311॥
ଵିଲକ୍ଷଣଃ କାମଯିତା କଥଂ ସ୍ଯାତ୍ ।
ଅତୋଽର୍ଥସନ୍ଧାନପରତ୍ଵମେଵ
ଭେଦପ୍ରସକ୍ତ୍ଯା ଭଵବନ୍ଧହେତୁଃ ॥ 311॥
କାର୍ଯପ୍ରଵର୍ଧନାଦ୍ବୀଜପ୍ରଵୃଦ୍ଧିଃ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ ।
କାର୍ଯନାଶାଦ୍ବୀଜନାଶସ୍ତସ୍ମାତ୍କାର୍ଯଂ ନିରୋଧଯେତ୍ ॥ 312॥
କାର୍ଯନାଶାଦ୍ବୀଜନାଶସ୍ତସ୍ମାତ୍କାର୍ଯଂ ନିରୋଧଯେତ୍ ॥ 312॥
ଵାସନାଵୃଦ୍ଧିତଃ କାର୍ଯଂ କାର୍ଯଵୃଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ଵାସନା ।
ଵର୍ଧତେ ସର୍ଵଥା ପୁଂସଃ ସଂସାରୋ ନ ନିଵର୍ତତେ ॥ 313॥
ଵର୍ଧତେ ସର୍ଵଥା ପୁଂସଃ ସଂସାରୋ ନ ନିଵର୍ତତେ ॥ 313॥
ସଂସାରବନ୍ଧଵିଚ୍ଛିତ୍ତ୍ଯୈ ତଦ୍ ଦ୍ଵଯଂ ପ୍ରଦହେଦ୍ଯତିଃ ।
ଵାସନାଵୃଦ୍ଧିରେତାଭ୍ଯାଂ ଚିନ୍ତଯା କ୍ରିଯଯା ବହିଃ ॥ 314॥
ଵାସନାଵୃଦ୍ଧିରେତାଭ୍ଯାଂ ଚିନ୍ତଯା କ୍ରିଯଯା ବହିଃ ॥ 314॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଵାସନା ପ୍ରେର୍ଯତେ ହ୍ଯନ୍ତଃ)
ତାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଵର୍ଧମାନା ସା ସୂତେ ସଂସୃତିମାତ୍ମନଃ ।
ତ୍ରଯାଣାଂ ଚ କ୍ଷଯୋପାଯଃ ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସୁ ସର୍ଵଦା ॥ 315॥
ତାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଵର୍ଧମାନା ସା ସୂତେ ସଂସୃତିମାତ୍ମନଃ ।
ତ୍ରଯାଣାଂ ଚ କ୍ଷଯୋପାଯଃ ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସୁ ସର୍ଵଦା ॥ 315॥
ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵତଃ ସର୍ଵବ୍ରହ୍ମମାତ୍ରାଵଲୋକନୈଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ମାତ୍ରାଵଲୋକନମ୍)
ସଦ୍ଭାଵଵାସନାଦାର୍ଢ୍ଯାତ୍ତତ୍ତ୍ରଯଂ ଲଯମଶ୍ନୁତେ ॥ 316॥
ସଦ୍ଭାଵଵାସନାଦାର୍ଢ୍ଯାତ୍ତତ୍ତ୍ରଯଂ ଲଯମଶ୍ନୁତେ ॥ 316॥
କ୍ରିଯାନାଶେ ଭଵେଚ୍ଚିନ୍ତାନାଶୋଽସ୍ମାଦ୍ଵାସନାକ୍ଷଯଃ ।
ଵାସନାପ୍ରକ୍ଷଯୋ ମୋକ୍ଷଃ ସା ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତିରିଷ୍ଯତେ ॥ 317॥
ଵାସନାପ୍ରକ୍ଷଯୋ ମୋକ୍ଷଃ ସା ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତିରିଷ୍ଯତେ ॥ 317॥
(ପାଠଭେଦଃ - ସ)
ସଦ୍ଵାସନାସ୍ଫୂର୍ତିଵିଜୃମ୍ଭଣେ ସତି
ହ୍ଯସୌ ଵିଲୀନାପ୍ଯହମାଦିଵାସନା । (ପାଠଭେଦଃ - ଵିଲୀନା ତ୍ଵହମାଦିଵାସନା)
ଅତିପ୍ରକୃଷ୍ଟାପ୍ଯରୁଣପ୍ରଭାଯାଂ
ଵିଲୀଯତେ ସାଧୁ ଯଥା ତମିସ୍ରା ॥ 318॥
ସଦ୍ଵାସନାସ୍ଫୂର୍ତିଵିଜୃମ୍ଭଣେ ସତି
ହ୍ଯସୌ ଵିଲୀନାପ୍ଯହମାଦିଵାସନା । (ପାଠଭେଦଃ - ଵିଲୀନା ତ୍ଵହମାଦିଵାସନା)
ଅତିପ୍ରକୃଷ୍ଟାପ୍ଯରୁଣପ୍ରଭାଯାଂ
ଵିଲୀଯତେ ସାଧୁ ଯଥା ତମିସ୍ରା ॥ 318॥
ତମସ୍ତମଃକାର୍ଯମନର୍ଥଜାଲଂ
ନ ଦୃଶ୍ଯତେ ସତ୍ଯୁଦିତେ ଦିନେଶେ ।
ତଥାଽଦ୍ଵଯାନନ୍ଦରସାନୁଭୂତୌ
ନୈଵାସ୍ତି ବନ୍ଧୋ ନ ଚ ଦୁଃଖଗନ୍ଧଃ ॥ 319॥
ନ ଦୃଶ୍ଯତେ ସତ୍ଯୁଦିତେ ଦିନେଶେ ।
ତଥାଽଦ୍ଵଯାନନ୍ଦରସାନୁଭୂତୌ
ନୈଵାସ୍ତି ବନ୍ଧୋ ନ ଚ ଦୁଃଖଗନ୍ଧଃ ॥ 319॥
ଦୃଶ୍ଯଂ ପ୍ରତୀତଂ ପ୍ରଵିଲାପଯନ୍ସନ୍ (ପାଠଭେଦଃ - ପ୍ରଵିଲାପଯନ୍ସ୍ଵଯଂ)
ସନ୍ମାତ୍ରମାନନ୍ଦଘନଂ ଵିଭାଵଯନ୍ ।
ସମାହିତଃ ସନ୍ବହିରନ୍ତରଂ ଵା
କାଲଂ ନଯେଥାଃ ସତି କର୍ମବନ୍ଧେ ॥ 320॥
ସନ୍ମାତ୍ରମାନନ୍ଦଘନଂ ଵିଭାଵଯନ୍ ।
ସମାହିତଃ ସନ୍ବହିରନ୍ତରଂ ଵା
କାଲଂ ନଯେଥାଃ ସତି କର୍ମବନ୍ଧେ ॥ 320॥
ପ୍ରମାଦୋ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠାଯାଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯଃ କଦାଚନ ।
ପ୍ରମାଦୋ ମୃତ୍ଯୁରିତ୍ଯାହ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତଃ ॥ 321॥
ପ୍ରମାଦୋ ମୃତ୍ଯୁରିତ୍ଯାହ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତଃ ॥ 321॥
ନ ପ୍ରମାଦାଦନର୍ଥୋଽନ୍ଯୋ ଜ୍ଞାନିନଃ ସ୍ଵସ୍ଵରୂପତଃ ।
ତତୋ ମୋହସ୍ତତୋଽହନ୍ଧୀସ୍ତତୋ ବନ୍ଧସ୍ତତୋ ଵ୍ଯଥା ॥ 322॥
ତତୋ ମୋହସ୍ତତୋଽହନ୍ଧୀସ୍ତତୋ ବନ୍ଧସ୍ତତୋ ଵ୍ଯଥା ॥ 322॥
ଵିଷଯାଭିମୁଖଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଦ୍ଵାଂସମପି ଵିସ୍ମୃତିଃ ।
ଵିକ୍ଷେପଯତି ଧୀଦୋଷୈର୍ଯୋଷା ଜାରମିଵ ପ୍ରିଯମ୍ ॥ 323॥
ଵିକ୍ଷେପଯତି ଧୀଦୋଷୈର୍ଯୋଷା ଜାରମିଵ ପ୍ରିଯମ୍ ॥ 323॥
ଯଥାପକୃଷ୍ଟଂ ଶୈଵାଲଂ କ୍ଷଣମାତ୍ରଂ ନ ତିଷ୍ଠତି ।
ଆଵୃଣୋତି ତଥା ମାଯା ପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଵାପି ପରାଙ୍ମୁଖମ୍ ॥ 324॥
ଆଵୃଣୋତି ତଥା ମାଯା ପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଵାପି ପରାଙ୍ମୁଖମ୍ ॥ 324॥
ଲକ୍ଷ୍ଯଚ୍ଯୁତଂ ଚେଦ୍ଯଦି ଚିତ୍ତମୀଷଦ୍
ବହିର୍ମୁଖଂ ସନ୍ନିପତେତ୍ତତସ୍ତତଃ ।
ପ୍ରମାଦତଃ ପ୍ରଚ୍ଯୁତକେଲିକନ୍ଦୁକଃ
ସୋପାନପଙ୍କ୍ତୌ ପତିତୋ ଯଥା ତଥା ॥ 325॥
ବହିର୍ମୁଖଂ ସନ୍ନିପତେତ୍ତତସ୍ତତଃ ।
ପ୍ରମାଦତଃ ପ୍ରଚ୍ଯୁତକେଲିକନ୍ଦୁକଃ
ସୋପାନପଙ୍କ୍ତୌ ପତିତୋ ଯଥା ତଥା ॥ 325॥
ଵିଷଯେଷ୍ଵାଵିଶଚ୍ଚେତଃ ସଙ୍କଲ୍ପଯତି ତଦ୍ଗୁଣାନ୍ ।
ସମ୍ଯକ୍ସଙ୍କଲ୍ପନାତ୍କାମଃ କାମାତ୍ପୁଂସଃ ପ୍ରଵର୍ତନମ୍ ॥ 326॥
ସମ୍ଯକ୍ସଙ୍କଲ୍ପନାତ୍କାମଃ କାମାତ୍ପୁଂସଃ ପ୍ରଵର୍ତନମ୍ ॥ 326॥
ଅତଃ ପ୍ରମାଦାନ୍ନ ପରୋଽସ୍ତି ମୃତ୍ଯୁଃ
ଵିଵେକିନୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦଃ ସମାଧୌ ।
ସମାହିତଃ ସିଦ୍ଧିମୁପୈତି ସମ୍ଯକ୍
ସମାହିତାତ୍ମା ଭଵ ସାଵଧାନଃ ॥ 327॥
ଵିଵେକିନୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦଃ ସମାଧୌ ।
ସମାହିତଃ ସିଦ୍ଧିମୁପୈତି ସମ୍ଯକ୍
ସମାହିତାତ୍ମା ଭଵ ସାଵଧାନଃ ॥ 327॥
ତତଃ ସ୍ଵରୂପଵିଭ୍ରଂଶୋ ଵିଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ତୁ ପତତ୍ଯଧଃ ।
ପତିତସ୍ଯ ଵିନା ନାଶଂ ପୁନର୍ନାରୋହ ଈକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ 328॥
ପତିତସ୍ଯ ଵିନା ନାଶଂ ପୁନର୍ନାରୋହ ଈକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ 328॥
ସଙ୍କଲ୍ପଂ ଵର୍ଜଯେତ୍ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାନର୍ଥସ୍ଯ କାରଣମ୍ ।
ଅପଥ୍ଯାନି ହି ଵସ୍ତୂନି ଵ୍ଯାଧିଗ୍ରସ୍ତୋ ଯଥୋତ୍ସୃଜେ ।
ଜୀଵତୋ ଯସ୍ଯ କୈଵଲ୍ଯଂ ଵିଦେହେ ସ ଚ କେଵଲଃ ।
ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ ପଶ୍ଯତୋ ଭେଦଂ ଭଯଂ ବ୍ରୂତେ ଯଜୁଃଶ୍ରୁତିଃ ॥ 329॥
ଅପଥ୍ଯାନି ହି ଵସ୍ତୂନି ଵ୍ଯାଧିଗ୍ରସ୍ତୋ ଯଥୋତ୍ସୃଜେ ।
ଜୀଵତୋ ଯସ୍ଯ କୈଵଲ୍ଯଂ ଵିଦେହେ ସ ଚ କେଵଲଃ ।
ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ ପଶ୍ଯତୋ ଭେଦଂ ଭଯଂ ବ୍ରୂତେ ଯଜୁଃଶ୍ରୁତିଃ ॥ 329॥
ଯଦା କଦା ଵାପି ଵିପଶ୍ଚିଦେଷ
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯନନ୍ତେଽପ୍ଯଣୁମାତ୍ରଭେଦମ୍ ।
ପଶ୍ଯତ୍ଯଥାମୁଷ୍ଯ ଭଯଂ ତଦୈଵ
ଯଦ୍ଵୀକ୍ଷିତଂ ଭିନ୍ନତଯା ପ୍ରମାଦାତ୍ ॥ 330॥
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯନନ୍ତେଽପ୍ଯଣୁମାତ୍ରଭେଦମ୍ ।
ପଶ୍ଯତ୍ଯଥାମୁଷ୍ଯ ଭଯଂ ତଦୈଵ
ଯଦ୍ଵୀକ୍ଷିତଂ ଭିନ୍ନତଯା ପ୍ରମାଦାତ୍ ॥ 330॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଯଦୀକ୍ଷିତଂ)
ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିନ୍ଯାଯଶତୈର୍ନିଷିଦ୍ଧେ
ଦୃଶ୍ଯେଽତ୍ର ଯଃ ସ୍ଵାତ୍ମମତିଂ କରୋତି ।
ଉପୈତି ଦୁଃଖୋପରି ଦୁଃଖଜାତଂ
ନିଷିଦ୍ଧକର୍ତା ସ ମଲିମ୍ଲୁଚୋ ଯଥା ॥ 331॥
ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିନ୍ଯାଯଶତୈର୍ନିଷିଦ୍ଧେ
ଦୃଶ୍ଯେଽତ୍ର ଯଃ ସ୍ଵାତ୍ମମତିଂ କରୋତି ।
ଉପୈତି ଦୁଃଖୋପରି ଦୁଃଖଜାତଂ
ନିଷିଦ୍ଧକର୍ତା ସ ମଲିମ୍ଲୁଚୋ ଯଥା ॥ 331॥
ସତ୍ଯାଭିସନ୍ଧାନରତୋ ଵିମୁକ୍ତୋ
ମହତ୍ତ୍ଵମାତ୍ମୀଯମୁପୈତି ନିତ୍ଯମ୍ ।
ମିଥ୍ଯାଭିସନ୍ଧାନରତସ୍ତୁ ନଶ୍ଯେଦ୍
ଦୃଷ୍ଟଂ ତଦେତଦ୍ଯଦଚୌରଚୌରଯୋଃ ॥ 332॥
ମହତ୍ତ୍ଵମାତ୍ମୀଯମୁପୈତି ନିତ୍ଯମ୍ ।
ମିଥ୍ଯାଭିସନ୍ଧାନରତସ୍ତୁ ନଶ୍ଯେଦ୍
ଦୃଷ୍ଟଂ ତଦେତଦ୍ଯଦଚୌରଚୌରଯୋଃ ॥ 332॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଚୋରଚୋରଯୋଃ)
ଯତିରସଦନୁସନ୍ଧିଂ ବନ୍ଧହେତୁଂ ଵିହାଯ
ସ୍ଵଯମଯମହମସ୍ମୀତ୍ଯାତ୍ମଦୃଷ୍ଟ୍ଯୈଵ ତିଷ୍ଠେତ୍
ସୁଖଯତି ନନୁ ନିଷ୍ଠା ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଵାନୁଭୂତ୍ଯା
ହରତି ପରମଵିଦ୍ଯାକାର୍ଯଦୁଃଖଂ ପ୍ରତୀତମ୍ ॥ 333॥
ଯତିରସଦନୁସନ୍ଧିଂ ବନ୍ଧହେତୁଂ ଵିହାଯ
ସ୍ଵଯମଯମହମସ୍ମୀତ୍ଯାତ୍ମଦୃଷ୍ଟ୍ଯୈଵ ତିଷ୍ଠେତ୍
ସୁଖଯତି ନନୁ ନିଷ୍ଠା ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଵାନୁଭୂତ୍ଯା
ହରତି ପରମଵିଦ୍ଯାକାର୍ଯଦୁଃଖଂ ପ୍ରତୀତମ୍ ॥ 333॥
ବାହ୍ଯାନୁସନ୍ଧିଃ ପରିଵର୍ଧଯେତ୍ଫଲଂ (ପାଠଭେଦଃ - ବାହ୍ଯାଭିସନ୍ଧିଃ)
ଦୁର୍ଵାସନାମେଵ ତତସ୍ତତୋଽଧିକାମ୍ ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିଵେକୈଃ ପରିହୃତ୍ଯ ବାହ୍ଯଂ
ସ୍ଵାତ୍ମାନୁସନ୍ଧିଂ ଵିଦଧୀତ ନିତ୍ଯମ୍ ॥ 334॥
ଦୁର୍ଵାସନାମେଵ ତତସ୍ତତୋଽଧିକାମ୍ ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିଵେକୈଃ ପରିହୃତ୍ଯ ବାହ୍ଯଂ
ସ୍ଵାତ୍ମାନୁସନ୍ଧିଂ ଵିଦଧୀତ ନିତ୍ଯମ୍ ॥ 334॥
ବାହ୍ଯେ ନିରୁଦ୍ଧେ ମନସଃ ପ୍ରସନ୍ନତା
ମନଃପ୍ରସାଦେ ପରମାତ୍ମଦର୍ଶନମ୍ ।
ତସ୍ମିନ୍ସୁଦୃଷ୍ଟେ ଭଵବନ୍ଧନାଶୋ
ବହିର୍ନିରୋଧଃ ପଦଵୀ ଵିମୁକ୍ତେଃ ॥ 335॥
ମନଃପ୍ରସାଦେ ପରମାତ୍ମଦର୍ଶନମ୍ ।
ତସ୍ମିନ୍ସୁଦୃଷ୍ଟେ ଭଵବନ୍ଧନାଶୋ
ବହିର୍ନିରୋଧଃ ପଦଵୀ ଵିମୁକ୍ତେଃ ॥ 335॥
କଃ ପଣ୍ଡିତଃ ସନ୍ସଦସଦ୍ଵିଵେକୀ
ଶ୍ରୁତିପ୍ରମାଣଃ ପରମାର୍ଥଦର୍ଶୀ ।
ଜାନନ୍ହି କୁର୍ଯାଦସତୋଽଵଲମ୍ବଂ
ସ୍ଵପାତହେତୋଃ ଶିଶୁଵନ୍ମୁମୁକ୍ଷୁଃ ॥ 336॥
ଶ୍ରୁତିପ୍ରମାଣଃ ପରମାର୍ଥଦର୍ଶୀ ।
ଜାନନ୍ହି କୁର୍ଯାଦସତୋଽଵଲମ୍ବଂ
ସ୍ଵପାତହେତୋଃ ଶିଶୁଵନ୍ମୁମୁକ୍ଷୁଃ ॥ 336॥
ଦେହାଦିସଂସକ୍ତିମତୋ ନ ମୁକ୍ତିଃ
ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଦେହାଦ୍ଯଭିମତ୍ଯଭାଵଃ ।
ସୁପ୍ତସ୍ଯ ନୋ ଜାଗରଣଂ ନ ଜାଗ୍ରତଃ
ସ୍ଵପ୍ନସ୍ତଯୋର୍ଭିନ୍ନଗୁଣାଶ୍ରଯତ୍ଵାତ୍ ॥ 337॥
ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଦେହାଦ୍ଯଭିମତ୍ଯଭାଵଃ ।
ସୁପ୍ତସ୍ଯ ନୋ ଜାଗରଣଂ ନ ଜାଗ୍ରତଃ
ସ୍ଵପ୍ନସ୍ତଯୋର୍ଭିନ୍ନଗୁଣାଶ୍ରଯତ୍ଵାତ୍ ॥ 337॥
ଅନ୍ତର୍ବହିଃ ସ୍ଵଂ ସ୍ଥିରଜଙ୍ଗମେଷୁ
ଜ୍ଞାତ୍ଵାଽଽତ୍ମନାଧାରତଯା ଵିଲୋକ୍ଯ । (ପାଠଭେଦଃ - ଜ୍ଞାନାତ୍ମନ୍)
ତ୍ଯକ୍ତାଖିଲୋପାଧିରଖଣ୍ଡରୂପଃ
ପୂର୍ଣାତ୍ମନା ଯଃ ସ୍ଥିତ ଏଷ ମୁକ୍ତଃ ॥ 338॥
ଜ୍ଞାତ୍ଵାଽଽତ୍ମନାଧାରତଯା ଵିଲୋକ୍ଯ । (ପାଠଭେଦଃ - ଜ୍ଞାନାତ୍ମନ୍)
ତ୍ଯକ୍ତାଖିଲୋପାଧିରଖଣ୍ଡରୂପଃ
ପୂର୍ଣାତ୍ମନା ଯଃ ସ୍ଥିତ ଏଷ ମୁକ୍ତଃ ॥ 338॥
ସର୍ଵାତ୍ମନା ବନ୍ଧଵିମୁକ୍ତିହେତୁଃ
ସର୍ଵାତ୍ମଭାଵାନ୍ନ ପରୋଽସ୍ତି କଶ୍ଚିତ୍ ।
ଦୃଶ୍ଯାଗ୍ରହେ ସତ୍ଯୁପପଦ୍ଯତେଽସୌ
ସର୍ଵାତ୍ମଭାଵୋଽସ୍ଯ ସଦାତ୍ମନିଷ୍ଠଯା ॥ 339॥
ସର୍ଵାତ୍ମଭାଵାନ୍ନ ପରୋଽସ୍ତି କଶ୍ଚିତ୍ ।
ଦୃଶ୍ଯାଗ୍ରହେ ସତ୍ଯୁପପଦ୍ଯତେଽସୌ
ସର୍ଵାତ୍ମଭାଵୋଽସ୍ଯ ସଦାତ୍ମନିଷ୍ଠଯା ॥ 339॥
ଦୃଶ୍ଯସ୍ଯାଗ୍ରହଣଂ କଥଂ ନୁ ଘଟତେ ଦେହାତ୍ମନା ତିଷ୍ଠତୋ
ବାହ୍ଯାର୍ଥାନୁଭଵପ୍ରସକ୍ତମନସସ୍ତତ୍ତତ୍କ୍ରିଯାଂ କୁର୍ଵତଃ ।
ସନ୍ନ୍ଯସ୍ତାଖିଲଧର୍ମକର୍ମଵିଷଯୈର୍ନିତ୍ଯାତ୍ମନିଷ୍ଠାପରୈଃ
ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୈଃ କରଣୀଯମାତ୍ମନି ସଦାନନ୍ଦେଚ୍ଛୁଭିର୍ଯତ୍ନତଃ ॥ 340॥
ବାହ୍ଯାର୍ଥାନୁଭଵପ୍ରସକ୍ତମନସସ୍ତତ୍ତତ୍କ୍ରିଯାଂ କୁର୍ଵତଃ ।
ସନ୍ନ୍ଯସ୍ତାଖିଲଧର୍ମକର୍ମଵିଷଯୈର୍ନିତ୍ଯାତ୍ମନିଷ୍ଠାପରୈଃ
ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୈଃ କରଣୀଯମାତ୍ମନି ସଦାନନ୍ଦେଚ୍ଛୁଭିର୍ଯତ୍ନତଃ ॥ 340॥
ସର୍ଵାତ୍ମସିଦ୍ଧଯେ ଭିକ୍ଷୋଃ କୃତଶ୍ରଵଣକର୍ମଣଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ସାର୍ଵାତ୍ମ୍ଯ)
ସମାଧିଂ ଵିଦଧାତ୍ଯେଷା ଶାନ୍ତୋ ଦାନ୍ତ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ॥ 341॥
ସମାଧିଂ ଵିଦଧାତ୍ଯେଷା ଶାନ୍ତୋ ଦାନ୍ତ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ॥ 341॥
ଆରୂଢଶକ୍ତେରହମୋ ଵିନାଶଃ
କର୍ତୁନ୍ନ ଶକ୍ଯ ସହସାପି ପଣ୍ଡିତୈଃ । (ପାଠଭେଦଃ - କର୍ତୁଂ ନ)
ଯେ ନିର୍ଵିକଲ୍ପାଖ୍ଯସମାଧିନିଶ୍ଚଲାଃ
ତାନନ୍ତରାଽନନ୍ତଭଵା ହି ଵାସନାଃ ॥ 342॥
କର୍ତୁନ୍ନ ଶକ୍ଯ ସହସାପି ପଣ୍ଡିତୈଃ । (ପାଠଭେଦଃ - କର୍ତୁଂ ନ)
ଯେ ନିର୍ଵିକଲ୍ପାଖ୍ଯସମାଧିନିଶ୍ଚଲାଃ
ତାନନ୍ତରାଽନନ୍ତଭଵା ହି ଵାସନାଃ ॥ 342॥
ଅହମ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯୈଵ ମୋହିନ୍ଯା ଯୋଜଯିତ୍ଵାଽଽଵୃତେର୍ବଲାତ୍ ।
ଵିକ୍ଷେପଶକ୍ତିଃ ପୁରୁଷଂ ଵିକ୍ଷେପଯତି ତଦ୍ଗୁଣୈଃ ॥ 343॥
ଵିକ୍ଷେପଶକ୍ତିଃ ପୁରୁଷଂ ଵିକ୍ଷେପଯତି ତଦ୍ଗୁଣୈଃ ॥ 343॥
ଵିକ୍ଷେପଶକ୍ତିଵିଜଯୋ ଵିଷମୋ ଵିଧାତୁଂ
ନିଃଶେଷମାଵରଣଶକ୍ତିନିଵୃତ୍ତ୍ଯଭାଵେ ।
ଦୃଗ୍ଦୃଶ୍ଯଯୋଃ ସ୍ଫୁଟପଯୋଜଲଵଦ୍ଵିଭାଗେ
ନଶ୍ଯେତ୍ତଦାଵରଣମାତ୍ମନି ଚ ସ୍ଵଭାଵାତ୍ ।
ନିଃସଂଶଯେନ ଭଵତି ପ୍ରତିବନ୍ଧଶୂନ୍ଯୋ
ଵିକ୍ଷେପଣଂ ନ ହି ତଦା ଯଦି ଚେନ୍ମୃଷାର୍ଥେ ॥ 344॥
ନିଃଶେଷମାଵରଣଶକ୍ତିନିଵୃତ୍ତ୍ଯଭାଵେ ।
ଦୃଗ୍ଦୃଶ୍ଯଯୋଃ ସ୍ଫୁଟପଯୋଜଲଵଦ୍ଵିଭାଗେ
ନଶ୍ଯେତ୍ତଦାଵରଣମାତ୍ମନି ଚ ସ୍ଵଭାଵାତ୍ ।
ନିଃସଂଶଯେନ ଭଵତି ପ୍ରତିବନ୍ଧଶୂନ୍ଯୋ
ଵିକ୍ଷେପଣଂ ନ ହି ତଦା ଯଦି ଚେନ୍ମୃଷାର୍ଥେ ॥ 344॥
(ପାଠଭେଦଃ - ନିକ୍ଷେପଣଂ)
ସମ୍ଯଗ୍ଵିଵେକଃ ସ୍ଫୁଟବୋଧଜନ୍ଯୋ
ଵିଭଜ୍ଯ ଦୃଗ୍ଦୃଶ୍ଯପଦାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵମ୍ ।
ଛିନତ୍ତି ମାଯାକୃତମୋହବନ୍ଧଂ
ଯସ୍ମାଦ୍ଵିମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପୁନର୍ନ ସଂସୃତିଃ ॥ 345॥
ସମ୍ଯଗ୍ଵିଵେକଃ ସ୍ଫୁଟବୋଧଜନ୍ଯୋ
ଵିଭଜ୍ଯ ଦୃଗ୍ଦୃଶ୍ଯପଦାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵମ୍ ।
ଛିନତ୍ତି ମାଯାକୃତମୋହବନ୍ଧଂ
ଯସ୍ମାଦ୍ଵିମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପୁନର୍ନ ସଂସୃତିଃ ॥ 345॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଵିମୁକ୍ତସ୍ଯ)
ପରାଵରୈକତ୍ଵଵିଵେକଵହ୍ନିଃ
ଦହତ୍ଯଵିଦ୍ଯାଗହନଂ ହ୍ଯଶେଷମ୍ ।
କିଂ ସ୍ଯାତ୍ପୁନଃ ସଂସରଣସ୍ଯ ବୀଜଂ
ଅଦ୍ଵୈତଭାଵଂ ସମୁପେଯୁଷୋଽସ୍ଯ ॥ 346॥
ପରାଵରୈକତ୍ଵଵିଵେକଵହ୍ନିଃ
ଦହତ୍ଯଵିଦ୍ଯାଗହନଂ ହ୍ଯଶେଷମ୍ ।
କିଂ ସ୍ଯାତ୍ପୁନଃ ସଂସରଣସ୍ଯ ବୀଜଂ
ଅଦ୍ଵୈତଭାଵଂ ସମୁପେଯୁଷୋଽସ୍ଯ ॥ 346॥
ଆଵରଣସ୍ଯ ନିଵୃତ୍ତିର୍ଭଵତି ହି ସମ୍ଯକ୍ପଦାର୍ଥଦର୍ଶନତଃ ।
ମିଥ୍ଯାଜ୍ଞାନଵିନାଶସ୍ତଦ୍ଵିକ୍ଷେପଜନିତଦୁଃଖନିଵୃତ୍ତିଃ ॥ 347॥
ମିଥ୍ଯାଜ୍ଞାନଵିନାଶସ୍ତଦ୍ଵିକ୍ଷେପଜନିତଦୁଃଖନିଵୃତ୍ତିଃ ॥ 347॥
ଏତତ୍ତ୍ରିତଯଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ସମ୍ଯଗ୍ରଜ୍ଜୁସ୍ଵରୂପଵିଜ୍ଞାନାତ୍ ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵସ୍ତୁସତତ୍ତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ବନ୍ଧମୁକ୍ତଯେ ଵିଦୁଷା ॥ 348॥
ତସ୍ମାଦ୍ଵସ୍ତୁସତତ୍ତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ବନ୍ଧମୁକ୍ତଯେ ଵିଦୁଷା ॥ 348॥
ଅଯୋଽଗ୍ନିଯୋଗାଦିଵ ସତ୍ସମନ୍ଵଯାନ୍
ମାତ୍ରାଦିରୂପେଣ ଵିଜୃମ୍ଭତେ ଧୀଃ ।
ତତ୍କାର୍ଯମେତଦ୍ଦ୍ଵିତଯଂ ଯତୋ ମୃଷା (ପାଠଭେଦଃ - ତତ୍କାର୍ଯମେଵ ତ୍ରିତଯଂ)
ଦୃଷ୍ଟଂ ଭ୍ରମସ୍ଵପ୍ନମନୋରଥେଷୁ ॥ 349॥
ମାତ୍ରାଦିରୂପେଣ ଵିଜୃମ୍ଭତେ ଧୀଃ ।
ତତ୍କାର୍ଯମେତଦ୍ଦ୍ଵିତଯଂ ଯତୋ ମୃଷା (ପାଠଭେଦଃ - ତତ୍କାର୍ଯମେଵ ତ୍ରିତଯଂ)
ଦୃଷ୍ଟଂ ଭ୍ରମସ୍ଵପ୍ନମନୋରଥେଷୁ ॥ 349॥
ତତୋ ଵିକାରାଃ ପ୍ରକୃତେରହମ୍ମୁଖା
ଦେହାଵସାନା ଵିଷଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ।
କ୍ଷଣେଽନ୍ଯଥାଭାଵିତଯା ହ୍ଯମୀଷା- (ପାଠଭେଦଃ - ଭାଵିନ ଏଷ ଆତ୍ମା)
ମସତ୍ତ୍ଵମାତ୍ମା ତୁ କଦାପି ନାନ୍ଯଥା ॥ 350॥
ଦେହାଵସାନା ଵିଷଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ।
କ୍ଷଣେଽନ୍ଯଥାଭାଵିତଯା ହ୍ଯମୀଷା- (ପାଠଭେଦଃ - ଭାଵିନ ଏଷ ଆତ୍ମା)
ମସତ୍ତ୍ଵମାତ୍ମା ତୁ କଦାପି ନାନ୍ଯଥା ॥ 350॥
(ପାଠଭେଦଃ - ମସତ୍ତ୍ଵମାତ୍ମା ତୁ କଦାପି)
ନିତ୍ଯାଦ୍ଵଯାଖଣ୍ଡଚିଦେକରୂପୋ
ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିସାକ୍ଷୀ ସଦସଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣଃ ।
ଅହମ୍ପଦପ୍ରତ୍ଯଯଲକ୍ଷିତାର୍ଥଃ
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ ସଦାନନ୍ଦଘନଃ ପରାତ୍ମା ॥ 351॥
ନିତ୍ଯାଦ୍ଵଯାଖଣ୍ଡଚିଦେକରୂପୋ
ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିସାକ୍ଷୀ ସଦସଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣଃ ।
ଅହମ୍ପଦପ୍ରତ୍ଯଯଲକ୍ଷିତାର୍ଥଃ
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ ସଦାନନ୍ଦଘନଃ ପରାତ୍ମା ॥ 351॥
ଇତ୍ଥଂ ଵିପଶ୍ଚିତ୍ସଦସଦ୍ଵିଭଜ୍ଯ
ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵଂ ନିଜବୋଧଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ଵମାତ୍ମାନମଖଣ୍ଡବୋଧଂ
ତେଭ୍ଯୋ ଵିମୁକ୍ତଃ ସ୍ଵଯମେଵ ଶାମ୍ଯତି ॥ 352॥
ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵଂ ନିଜବୋଧଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ଵମାତ୍ମାନମଖଣ୍ଡବୋଧଂ
ତେଭ୍ଯୋ ଵିମୁକ୍ତଃ ସ୍ଵଯମେଵ ଶାମ୍ଯତି ॥ 352॥
ଅଜ୍ଞାନହୃଦଯଗ୍ରନ୍ଥେର୍ନିଃଶେଷଵିଲଯସ୍ତଦା ।
ସମାଧିନାଽଵିକଲ୍ପେନ ଯଦାଽଦ୍ଵୈତାତ୍ମଦର୍ଶନମ୍ ॥ 353॥
ସମାଧିନାଽଵିକଲ୍ପେନ ଯଦାଽଦ୍ଵୈତାତ୍ମଦର୍ଶନମ୍ ॥ 353॥
ତ୍ଵମହମିଦମିତୀଯଂ କଲ୍ପନା ବୁଦ୍ଧିଦୋଷାତ୍
ପ୍ରଭଵତି ପରମାତ୍ମନ୍ଯଦ୍ଵଯେ ନିର୍ଵିଶେଷେ ।
ପ୍ରଵିଲସତି ସମାଧାଵସ୍ଯ ସର୍ଵୋ ଵିକଲ୍ପୋ
ଵିଲଯନମୁପଗଚ୍ଛେଦ୍ଵସ୍ତୁତତ୍ତ୍ଵାଵଧୃତ୍ଯା ॥ 354॥
ପ୍ରଭଵତି ପରମାତ୍ମନ୍ଯଦ୍ଵଯେ ନିର୍ଵିଶେଷେ ।
ପ୍ରଵିଲସତି ସମାଧାଵସ୍ଯ ସର୍ଵୋ ଵିକଲ୍ପୋ
ଵିଲଯନମୁପଗଚ୍ଛେଦ୍ଵସ୍ତୁତତ୍ତ୍ଵାଵଧୃତ୍ଯା ॥ 354॥
ଶାନ୍ତୋ ଦାନ୍ତଃ ପରମୁପରତଃ କ୍ଷାନ୍ତିଯୁକ୍ତଃ ସମାଧିଂ
କୁର୍ଵନ୍ନିତ୍ଯଂ କଲଯତି ଯତିଃ ସ୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଵାତ୍ମଭାଵମ୍ ।
ତେନାଵିଦ୍ଯାତିମିରଜନିତାନ୍ସାଧୁ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଵିକଲ୍ପାନ୍
ବ୍ରହ୍ମାକୃତ୍ଯା ନିଵସତି ସୁଖଂ ନିଷ୍କ୍ରିଯୋ ନିର୍ଵିକଲ୍ପଃ ॥ 355॥
କୁର୍ଵନ୍ନିତ୍ଯଂ କଲଯତି ଯତିଃ ସ୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଵାତ୍ମଭାଵମ୍ ।
ତେନାଵିଦ୍ଯାତିମିରଜନିତାନ୍ସାଧୁ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଵିକଲ୍ପାନ୍
ବ୍ରହ୍ମାକୃତ୍ଯା ନିଵସତି ସୁଖଂ ନିଷ୍କ୍ରିଯୋ ନିର୍ଵିକଲ୍ପଃ ॥ 355॥
ସମାହିତା ଯେ ପ୍ରଵିଲାପ୍ଯ ବାହ୍ଯଂ
ଶ୍ରୋତ୍ରାଦି ଚେତଃ ସ୍ଵମହଂ ଚିଦାତ୍ମନି ।
ତ ଏଵ ମୁକ୍ତା ଭଵପାଶବନ୍ଧୈଃ
ନାନ୍ଯେ ତୁ ପାରୋକ୍ଷ୍ଯକଥାଭିଧାଯିନଃ ॥ 356॥
ଶ୍ରୋତ୍ରାଦି ଚେତଃ ସ୍ଵମହଂ ଚିଦାତ୍ମନି ।
ତ ଏଵ ମୁକ୍ତା ଭଵପାଶବନ୍ଧୈଃ
ନାନ୍ଯେ ତୁ ପାରୋକ୍ଷ୍ଯକଥାଭିଧାଯିନଃ ॥ 356॥
ଉପାଧିଭେଦାତ୍ସ୍ଵଯମେଵ ଭିଦ୍ଯତେ (ପାଠଭେଦଃ - ଯୋଗାତ୍ସ୍ଵଯମେଵ)
ଚୋପାଧ୍ଯପୋହେ ସ୍ଵଯମେଵ କେଵଲଃ ।
ତସ୍ମାଦୁପାଧେର୍ଵିଲଯାଯ ଵିଦ୍ଵାନ୍
ଵସେତ୍ସଦାଽକଲ୍ପସମାଧିନିଷ୍ଠଯା ॥ 357॥
ଚୋପାଧ୍ଯପୋହେ ସ୍ଵଯମେଵ କେଵଲଃ ।
ତସ୍ମାଦୁପାଧେର୍ଵିଲଯାଯ ଵିଦ୍ଵାନ୍
ଵସେତ୍ସଦାଽକଲ୍ପସମାଧିନିଷ୍ଠଯା ॥ 357॥
ସତି ସକ୍ତୋ ନରୋ ଯାତି ସଦ୍ଭାଵଂ ହ୍ଯେକନିଷ୍ଠଯା ।
କୀଟକୋ ଭ୍ରମରଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ ଭ୍ରମରତ୍ଵାଯ କଲ୍ପତେ ॥ 358॥
କୀଟକୋ ଭ୍ରମରଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ ଭ୍ରମରତ୍ଵାଯ କଲ୍ପତେ ॥ 358॥
କ୍ରିଯାନ୍ତରାସକ୍ତିମପାସ୍ଯ କୀଟକୋ
ଧ୍ଯାଯନ୍ନଲିତ୍ଵଂ ହ୍ଯଲିଭାଵମୃଚ୍ଛତି । (ପାଠଭେଦଃ - ଧ୍ଯାଯନ୍ଯଥାଲିଂ)
ତଥୈଵ ଯୋଗୀ ପରମାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ
ଧ୍ଯାତ୍ଵା ସମାଯାତି ତଦେକନିଷ୍ଠଯା ॥ 359॥
ଧ୍ଯାଯନ୍ନଲିତ୍ଵଂ ହ୍ଯଲିଭାଵମୃଚ୍ଛତି । (ପାଠଭେଦଃ - ଧ୍ଯାଯନ୍ଯଥାଲିଂ)
ତଥୈଵ ଯୋଗୀ ପରମାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ
ଧ୍ଯାତ୍ଵା ସମାଯାତି ତଦେକନିଷ୍ଠଯା ॥ 359॥
ଅତୀଵ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ପରମାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ
ନ ସ୍ଥୂଲଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରତିପତ୍ତୁମର୍ହତି ।
ସମାଧିନାତ୍ଯନ୍ତସୁସୂକ୍ଷ୍ମଵୃତ୍ତ୍ଯା
ଜ୍ଞାତଵ୍ଯମାର୍ଯୈରତିଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିଭିଃ ॥ 360॥
ନ ସ୍ଥୂଲଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରତିପତ୍ତୁମର୍ହତି ।
ସମାଧିନାତ୍ଯନ୍ତସୁସୂକ୍ଷ୍ମଵୃତ୍ତ୍ଯା
ଜ୍ଞାତଵ୍ଯମାର୍ଯୈରତିଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିଭିଃ ॥ 360॥
ଯଥା ସୁଵର୍ଣଂ ପୁଟପାକଶୋଧିତଂ
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମଲଂ ସ୍ଵାତ୍ମଗୁଣଂ ସମୃଚ୍ଛତି ।
ତଥା ମନଃ ସତ୍ତ୍ଵରଜସ୍ତମୋମଲଂ
ଧ୍ଯାନେନ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ସମେତି ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ॥ 361॥
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମଲଂ ସ୍ଵାତ୍ମଗୁଣଂ ସମୃଚ୍ଛତି ।
ତଥା ମନଃ ସତ୍ତ୍ଵରଜସ୍ତମୋମଲଂ
ଧ୍ଯାନେନ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ସମେତି ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ॥ 361॥
ନିରନ୍ତରାଭ୍ଯାସଵଶାତ୍ତଦିତ୍ଥଂ
ପକ୍ଵଂ ମନୋ ବ୍ରହ୍ମଣି ଲୀଯତେ ଯଦା ।
ତଦା ସମାଧିଃ ସଵିକଲ୍ପଵର୍ଜିତଃ (ପାଠଭେଦଃ - ସ ଵିକଲ୍ପଵର୍ଜିତଃ)
ସ୍ଵତୋଽଦ୍ଵଯାନନ୍ଦରସାନୁଭାଵକଃ ॥ 362॥
ପକ୍ଵଂ ମନୋ ବ୍ରହ୍ମଣି ଲୀଯତେ ଯଦା ।
ତଦା ସମାଧିଃ ସଵିକଲ୍ପଵର୍ଜିତଃ (ପାଠଭେଦଃ - ସ ଵିକଲ୍ପଵର୍ଜିତଃ)
ସ୍ଵତୋଽଦ୍ଵଯାନନ୍ଦରସାନୁଭାଵକଃ ॥ 362॥
ସମାଧିନାଽନେନ ସମସ୍ତଵାସନା-
ଗ୍ରନ୍ଥେର୍ଵିନାଶୋଽଖିଲକର୍ମନାଶଃ ।
ଅନ୍ତର୍ବହିଃ ସର୍ଵତ ଏଵ ସର୍ଵଦା
ସ୍ଵରୂପଵିସ୍ଫୂର୍ତିରଯତ୍ନତଃ ସ୍ଯାତ୍ ॥ 363॥
ଗ୍ରନ୍ଥେର୍ଵିନାଶୋଽଖିଲକର୍ମନାଶଃ ।
ଅନ୍ତର୍ବହିଃ ସର୍ଵତ ଏଵ ସର୍ଵଦା
ସ୍ଵରୂପଵିସ୍ଫୂର୍ତିରଯତ୍ନତଃ ସ୍ଯାତ୍ ॥ 363॥
ଶ୍ରୁତେଃ ଶତଗୁଣଂ ଵିଦ୍ଯାନ୍ମନନଂ ମନନାଦପି ।
ନିଦିଧ୍ଯାସଂ ଲକ୍ଷଗୁଣମନନ୍ତଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପକମ୍ ॥ 364॥
ନିଦିଧ୍ଯାସଂ ଲକ୍ଷଗୁଣମନନ୍ତଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପକମ୍ ॥ 364॥
ନିର୍ଵିକଲ୍ପକସମାଧିନା ସ୍ଫୁଟଂ
ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ଵମଵଗମ୍ଯତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ ।
ନାନ୍ଯଥା ଚଲତଯା ମନୋଗତେଃ
ପ୍ରତ୍ଯଯାନ୍ତରଵିମିଶ୍ରିତଂ ଭଵେତ୍ ॥ 365॥
ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ଵମଵଗମ୍ଯତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ ।
ନାନ୍ଯଥା ଚଲତଯା ମନୋଗତେଃ
ପ୍ରତ୍ଯଯାନ୍ତରଵିମିଶ୍ରିତଂ ଭଵେତ୍ ॥ 365॥
ଅତଃ ସମାଧତ୍ସ୍ଵ ଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ସନ୍
ନିରନ୍ତରଂ ଶାନ୍ତମନାଃ ପ୍ରତୀଚି ।
ଵିଧ୍ଵଂସଯ ଧ୍ଵାନ୍ତମନାଦ୍ଯଵିଦ୍ଯଯା
କୃତଂ ସଦେକତ୍ଵଵିଲୋକନେନ ॥ 366॥
ନିରନ୍ତରଂ ଶାନ୍ତମନାଃ ପ୍ରତୀଚି ।
ଵିଧ୍ଵଂସଯ ଧ୍ଵାନ୍ତମନାଦ୍ଯଵିଦ୍ଯଯା
କୃତଂ ସଦେକତ୍ଵଵିଲୋକନେନ ॥ 366॥
ଯୋଗସ୍ଯ ପ୍ରଥମଦ୍ଵାରଂ ଵାଙ୍ନିରୋଧୋଽପରିଗ୍ରହଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ପ୍ରଥମଂ ଦ୍ଵାରଂ)
ନିରାଶା ଚ ନିରୀହା ଚ ନିତ୍ଯମେକାନ୍ତଶୀଲତା ॥ 367॥
ନିରାଶା ଚ ନିରୀହା ଚ ନିତ୍ଯମେକାନ୍ତଶୀଲତା ॥ 367॥
ଏକାନ୍ତସ୍ଥିତିରିନ୍ଦ୍ରିଯୋପରମଣେ ହେତୁର୍ଦମଶ୍ଚେତସଃ
ସଂରୋଧେ କରଣଂ ଶମେନ ଵିଲଯଂ ଯାଯାଦହଂଵାସନା ।
ତେନାନନ୍ଦରସାନୁଭୂତିରଚଲା ବ୍ରାହ୍ମୀ ସଦା ଯୋଗିନଃ
ତସ୍ମାଚ୍ଚିତ୍ତନିରୋଧ ଏଵ ସତତଂ କାର୍ଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନୋ ମୁନେଃ ॥ 368॥
ସଂରୋଧେ କରଣଂ ଶମେନ ଵିଲଯଂ ଯାଯାଦହଂଵାସନା ।
ତେନାନନ୍ଦରସାନୁଭୂତିରଚଲା ବ୍ରାହ୍ମୀ ସଦା ଯୋଗିନଃ
ତସ୍ମାଚ୍ଚିତ୍ତନିରୋଧ ଏଵ ସତତଂ କାର୍ଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନୋ ମୁନେଃ ॥ 368॥
ପ୍ରଯତ୍ନାନ୍ମୁନେଃ
ଵାଚଂ ନିଯଚ୍ଛାତ୍ମନି ତଂ ନିଯଚ୍ଛ
ବୁଦ୍ଧୌ ଧିଯଂ ଯଚ୍ଛ ଚ ବୁଦ୍ଧିସାକ୍ଷିଣି ।
ତଂ ଚାପି ପୂର୍ଣାତ୍ମନି ନିର୍ଵିକଲ୍ପେ
ଵିଲାପ୍ଯ ଶାନ୍ତିଂ ପରମାଂ ଭଜସ୍ଵ ॥ 369॥
ଵାଚଂ ନିଯଚ୍ଛାତ୍ମନି ତଂ ନିଯଚ୍ଛ
ବୁଦ୍ଧୌ ଧିଯଂ ଯଚ୍ଛ ଚ ବୁଦ୍ଧିସାକ୍ଷିଣି ।
ତଂ ଚାପି ପୂର୍ଣାତ୍ମନି ନିର୍ଵିକଲ୍ପେ
ଵିଲାପ୍ଯ ଶାନ୍ତିଂ ପରମାଂ ଭଜସ୍ଵ ॥ 369॥
ଦେହପ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିଯମନୋବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିଭିରୁପାଧିଭିଃ ।
ଯୈର୍ଯୈର୍ଵୃତ୍ତେଃସମାଯୋଗସ୍ତତ୍ତଦ୍ଭାଵୋଽସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ ॥ 370॥
ଯୈର୍ଯୈର୍ଵୃତ୍ତେଃସମାଯୋଗସ୍ତତ୍ତଦ୍ଭାଵୋଽସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ ॥ 370॥
ତନ୍ନିଵୃତ୍ତ୍ଯା ମୁନେଃ ସମ୍ଯକ୍ ସର୍ଵୋପରମଣଂ ସୁଖମ୍ ।
ସନ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ସଦାନନ୍ଦରସାନୁଭଵଵିପ୍ଲଵଃ ॥ 371॥
ସନ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ସଦାନନ୍ଦରସାନୁଭଵଵିପ୍ଲଵଃ ॥ 371॥
ଅନ୍ତସ୍ତ୍ଯାଗୋ ବହିସ୍ତ୍ଯାଗୋ ଵିରକ୍ତସ୍ଯୈଵ ଯୁଜ୍ଯତେ ।
ତ୍ଯଜତ୍ଯନ୍ତର୍ବହିଃସଙ୍ଗଂ ଵିରକ୍ତସ୍ତୁ ମୁମୁକ୍ଷଯା ॥ 372॥
ତ୍ଯଜତ୍ଯନ୍ତର୍ବହିଃସଙ୍ଗଂ ଵିରକ୍ତସ୍ତୁ ମୁମୁକ୍ଷଯା ॥ 372॥
ବହିସ୍ତୁ ଵିଷଯୈଃ ସଙ୍ଗଂ ତଥାନ୍ତରହମାଦିଭିଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ସଙ୍ଗଃ)
ଵିରକ୍ତ ଏଵ ଶକ୍ନୋତି ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ନିଷ୍ଠିତଃ ॥ 373॥
ଵିରକ୍ତ ଏଵ ଶକ୍ନୋତି ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ନିଷ୍ଠିତଃ ॥ 373॥
ଵୈରାଗ୍ଯବୋଧୌ ପୁରୁଷସ୍ଯ ପକ୍ଷିଵତ୍
ପକ୍ଷୌ ଵିଜାନୀହି ଵିଚକ୍ଷଣ ତ୍ଵମ୍ ।
ଵିମୁକ୍ତିସୌଧାଗ୍ରଲତାଧିରୋହଣଂ
ତାଭ୍ଯାଂ ଵିନା ନାନ୍ଯତରେଣ ସିଧ୍ଯତି ॥ 374॥
ପକ୍ଷୌ ଵିଜାନୀହି ଵିଚକ୍ଷଣ ତ୍ଵମ୍ ।
ଵିମୁକ୍ତିସୌଧାଗ୍ରଲତାଧିରୋହଣଂ
ତାଭ୍ଯାଂ ଵିନା ନାନ୍ଯତରେଣ ସିଧ୍ଯତି ॥ 374॥
ଅତ୍ଯନ୍ତଵୈରାଗ୍ଯଵତଃ ସମାଧିଃ
ସମାହିତସ୍ଯୈଵ ଦୃଢପ୍ରବୋଧଃ ।
ପ୍ରବୁଦ୍ଧତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ହି ବନ୍ଧମୁକ୍ତିଃ
ମୁକ୍ତାତ୍ମନୋ ନିତ୍ଯସୁଖାନୁଭୂତିଃ ॥ 375॥
ସମାହିତସ୍ଯୈଵ ଦୃଢପ୍ରବୋଧଃ ।
ପ୍ରବୁଦ୍ଧତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ହି ବନ୍ଧମୁକ୍ତିଃ
ମୁକ୍ତାତ୍ମନୋ ନିତ୍ଯସୁଖାନୁଭୂତିଃ ॥ 375॥
ଵୈରାଗ୍ଯାନ୍ନ ପରଂ ସୁଖସ୍ଯ ଜନକଂ ପଶ୍ଯାମି ଵଶ୍ଯାତ୍ମନଃ
ତଚ୍ଚେଚ୍ଛୁଦ୍ଧତରାତ୍ମବୋଧସହିତଂ ସ୍ଵାରାଜ୍ଯସାମ୍ରାଜ୍ଯଧୁକ୍ ।
ଏତଦ୍ଦ୍ଵାରମଜସ୍ରମୁକ୍ତିଯୁଵତେର୍ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମସ୍ମାତ୍ପରଂ
ସର୍ଵତ୍ରାସ୍ପୃହଯା ସଦାତ୍ମନି ସଦା ପ୍ରଜ୍ଞାଂ କୁରୁ ଶ୍ରେଯସେ ॥ 376॥
ତଚ୍ଚେଚ୍ଛୁଦ୍ଧତରାତ୍ମବୋଧସହିତଂ ସ୍ଵାରାଜ୍ଯସାମ୍ରାଜ୍ଯଧୁକ୍ ।
ଏତଦ୍ଦ୍ଵାରମଜସ୍ରମୁକ୍ତିଯୁଵତେର୍ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମସ୍ମାତ୍ପରଂ
ସର୍ଵତ୍ରାସ୍ପୃହଯା ସଦାତ୍ମନି ସଦା ପ୍ରଜ୍ଞାଂ କୁରୁ ଶ୍ରେଯସେ ॥ 376॥
ଆଶାଂ ଛିନ୍ଦ୍ଧି ଵିଷୋପମେଷୁ ଵିଷଯେଷ୍ଵେଷୈଵ ମୃତ୍ଯୋଃ କୃତି- (ପାଠଭେଦଃ - ମୃତ୍ଯୋଃ ସୃତି)
ସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଜାତିକୁଲାଶ୍ରମେଷ୍ଵଭିମତିଂ ମୁଞ୍ଚାତିଦୂରାତ୍କ୍ରିଯାଃ ।
ଦେହାଦାଵସତି ତ୍ଯଜାତ୍ମଧିଷଣାଂ ପ୍ରଜ୍ଞାଂ କୁରୁଷ୍ଵାତ୍ମନି
ତ୍ଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟାସ୍ଯମନୋଽସି ନିର୍ଦ୍ଵଯପରଂ ବ୍ରହ୍ମାସି ଯଦ୍ଵସ୍ତୁତଃ ॥ 377॥
ସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଜାତିକୁଲାଶ୍ରମେଷ୍ଵଭିମତିଂ ମୁଞ୍ଚାତିଦୂରାତ୍କ୍ରିଯାଃ ।
ଦେହାଦାଵସତି ତ୍ଯଜାତ୍ମଧିଷଣାଂ ପ୍ରଜ୍ଞାଂ କୁରୁଷ୍ଵାତ୍ମନି
ତ୍ଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟାସ୍ଯମନୋଽସି ନିର୍ଦ୍ଵଯପରଂ ବ୍ରହ୍ମାସି ଯଦ୍ଵସ୍ତୁତଃ ॥ 377॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଦ୍ରଷ୍ଟାସ୍ଯମଲୋ)
ଲକ୍ଷ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମଣି ମାନସଂ ଦୃଢତରଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ବାହ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯଂ
ସ୍ଵସ୍ଥାନେ ଵିନିଵେଶ୍ଯ ନିଶ୍ଚଲତନୁଶ୍ଚୋପେକ୍ଷ୍ଯ ଦେହସ୍ଥିତିମ୍ ।
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମୈକ୍ଯମୁପେତ୍ଯ ତନ୍ମଯତଯା ଚାଖଣ୍ଡଵୃତ୍ତ୍ଯାଽନିଶଂ
ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦରସଂ ପିବାତ୍ମନି ମୁଦା ଶୂନ୍ଯୈଃ କିମନ୍ଯୈର୍ଭୃଶମ୍ ॥ 378॥
ଲକ୍ଷ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମଣି ମାନସଂ ଦୃଢତରଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ବାହ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯଂ
ସ୍ଵସ୍ଥାନେ ଵିନିଵେଶ୍ଯ ନିଶ୍ଚଲତନୁଶ୍ଚୋପେକ୍ଷ୍ଯ ଦେହସ୍ଥିତିମ୍ ।
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମୈକ୍ଯମୁପେତ୍ଯ ତନ୍ମଯତଯା ଚାଖଣ୍ଡଵୃତ୍ତ୍ଯାଽନିଶଂ
ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦରସଂ ପିବାତ୍ମନି ମୁଦା ଶୂନ୍ଯୈଃ କିମନ୍ଯୈର୍ଭୃଶମ୍ ॥ 378॥
(ପାଠଭେଦଃ - କିମନ୍ଯୈର୍ଭ୍ରମୈଃ)
ଅନାତ୍ମଚିନ୍ତନଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କଶ୍ମଲଂ ଦୁଃଖକାରଣମ୍ ।
ଚିନ୍ତଯାତ୍ମାନମାନନ୍ଦରୂପଂ ଯନ୍ମୁକ୍ତିକାରଣମ୍ ॥ 379॥
ଅନାତ୍ମଚିନ୍ତନଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କଶ୍ମଲଂ ଦୁଃଖକାରଣମ୍ ।
ଚିନ୍ତଯାତ୍ମାନମାନନ୍ଦରୂପଂ ଯନ୍ମୁକ୍ତିକାରଣମ୍ ॥ 379॥
ଏଷ ସ୍ଵଯଞ୍ଜ୍ଯୋତିରଶେଷସାକ୍ଷୀ
ଵିଜ୍ଞାନକୋଶୋ ଵିଲସତ୍ଯଜସ୍ରମ୍ । ଵିଜ୍ଞାନକୋଶେ
ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ଵିଧାଯୈନମସଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣ-
ମଖଣ୍ଡଵୃତ୍ତ୍ଯାଽଽତ୍ମତଯାଽନୁଭାଵଯ ॥ 380॥
ଵିଜ୍ଞାନକୋଶୋ ଵିଲସତ୍ଯଜସ୍ରମ୍ । ଵିଜ୍ଞାନକୋଶେ
ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ଵିଧାଯୈନମସଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣ-
ମଖଣ୍ଡଵୃତ୍ତ୍ଯାଽଽତ୍ମତଯାଽନୁଭାଵଯ ॥ 380॥
ଏତମଚ୍ଛିନ୍ନଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା ପ୍ରତ୍ଯଯାନ୍ତରଶୂନ୍ଯଯା ।
ଉଲ୍ଲେଖଯନ୍ଵିଜାନୀଯାତ୍ସ୍ଵସ୍ଵରୂପତଯା ସ୍ଫୁଟମ୍ ॥ 381॥
ଉଲ୍ଲେଖଯନ୍ଵିଜାନୀଯାତ୍ସ୍ଵସ୍ଵରୂପତଯା ସ୍ଫୁଟମ୍ ॥ 381॥
ଅତ୍ରାତ୍ମତ୍ଵଂ ଦୃଢୀକୁର୍ଵନ୍ନହମାଦିଷୁ ସନ୍ତ୍ଯଜନ୍ ।
ଉଦାସୀନତଯା ତେଷୁ ତିଷ୍ଠେତ୍ସ୍ଫୁଟଘଟାଦିଵତ୍ ॥ 382॥
ଉଦାସୀନତଯା ତେଷୁ ତିଷ୍ଠେତ୍ସ୍ଫୁଟଘଟାଦିଵତ୍ ॥ 382॥
(ପାଠଭେଦଃ - ତିଷ୍ଠେଦ୍ଘଟପଟାଦିଵତ୍)
ଵିଶୁଦ୍ଧମନ୍ତଃକରଣଂ ସ୍ଵରୂପେ
ନିଵେଶ୍ଯ ସାକ୍ଷିଣ୍ଯଵବୋଧମାତ୍ରେ ।
ଶନୈଃ ଶନୈର୍ନିଶ୍ଚଲତାମୁପାନଯନ୍
ପୂର୍ଣଂ ସ୍ଵମେଵାନୁଵିଲୋକଯେତ୍ତତଃ ॥ 383॥
ଵିଶୁଦ୍ଧମନ୍ତଃକରଣଂ ସ୍ଵରୂପେ
ନିଵେଶ୍ଯ ସାକ୍ଷିଣ୍ଯଵବୋଧମାତ୍ରେ ।
ଶନୈଃ ଶନୈର୍ନିଶ୍ଚଲତାମୁପାନଯନ୍
ପୂର୍ଣଂ ସ୍ଵମେଵାନୁଵିଲୋକଯେତ୍ତତଃ ॥ 383॥
(ପାଠଭେଦଃ - ପୂର୍ଣତ୍ଵମେଵାନୁ)
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରାଣମନୋଽହମାଦିଭିଃ
ସ୍ଵାଜ୍ଞାନକ୍ଲୃପ୍ତୈରଖିଲୈରୁପାଧିଭିଃ ।
ଵିମୁକ୍ତମାତ୍ମାନମଖଣ୍ଡରୂପଂ
ପୂର୍ଣଂ ମହାକାଶମିଵାଵଲୋକଯେତ୍ ॥ 384॥
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରାଣମନୋଽହମାଦିଭିଃ
ସ୍ଵାଜ୍ଞାନକ୍ଲୃପ୍ତୈରଖିଲୈରୁପାଧିଭିଃ ।
ଵିମୁକ୍ତମାତ୍ମାନମଖଣ୍ଡରୂପଂ
ପୂର୍ଣଂ ମହାକାଶମିଵାଵଲୋକଯେତ୍ ॥ 384॥
ଘଟକଲଶକୁସୂଲସୂଚିମୁଖ୍ଯୈଃ
ଗଗନମୁପାଧିଶତୈର୍ଵିମୁକ୍ତମେକମ୍ ।
ଭଵତି ନ ଵିଵିଧଂ ତଥୈଵ ଶୁଦ୍ଧଂ
ପରମହମାଦିଵିମୁକ୍ତମେକମେଵ ॥ 385॥
ଗଗନମୁପାଧିଶତୈର୍ଵିମୁକ୍ତମେକମ୍ ।
ଭଵତି ନ ଵିଵିଧଂ ତଥୈଵ ଶୁଦ୍ଧଂ
ପରମହମାଦିଵିମୁକ୍ତମେକମେଵ ॥ 385॥
ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ତମ୍ବପର୍ଯନ୍ତା ମୃଷାମାତ୍ରା ଉପାଧଯଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଃ ସ୍ତମ୍ବ)
ତତଃ ପୂର୍ଣଂ ସ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ପଶ୍ଯେଦେକାତ୍ମନା ସ୍ଥିତମ୍ ॥ 386॥
ତତଃ ପୂର୍ଣଂ ସ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ପଶ୍ଯେଦେକାତ୍ମନା ସ୍ଥିତମ୍ ॥ 386॥
ଯତ୍ର ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା କଲ୍ପିତଂ ତଦ୍ଵିଵେକେ (ପାଠଭେଦଃ - ଯଦ୍ଵିଵେକେ)
ତତ୍ତନ୍ମାତ୍ରଂ ନୈଵ ତସ୍ମାଦ୍ଵିଭିନ୍ନମ୍ ।
ଭ୍ରାନ୍ତେର୍ନାଶେ ଭାତି ଦୃଷ୍ଟାହିତତ୍ତ୍ଵଂ (ପାଠଭେଦଃ - ଭ୍ରାନ୍ତିଦୃଷ୍ଟା)
ରଜ୍ଜୁସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଵିଶ୍ଵମାତ୍ମସ୍ଵରୂପମ୍ ॥ 387॥
ତତ୍ତନ୍ମାତ୍ରଂ ନୈଵ ତସ୍ମାଦ୍ଵିଭିନ୍ନମ୍ ।
ଭ୍ରାନ୍ତେର୍ନାଶେ ଭାତି ଦୃଷ୍ଟାହିତତ୍ତ୍ଵଂ (ପାଠଭେଦଃ - ଭ୍ରାନ୍ତିଦୃଷ୍ଟା)
ରଜ୍ଜୁସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଵିଶ୍ଵମାତ୍ମସ୍ଵରୂପମ୍ ॥ 387॥
ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଵଯମିନ୍ଦ୍ରଃ ସ୍ଵଯଂ ଶିଵଃ ।
ସ୍ଵଯଂ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵସ୍ମାଦନ୍ଯନ୍ନ କିଞ୍ଚନ ॥ 388॥
ସ୍ଵଯଂ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵସ୍ମାଦନ୍ଯନ୍ନ କିଞ୍ଚନ ॥ 388॥
ଅନ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂ ଚାପି ବହିଃ ସ୍ଵଯଂ ଚ
ସ୍ଵଯଂ ପୁରସ୍ତାତ୍ ସ୍ଵଯମେଵ ପଶ୍ଚାତ୍ ।
ସ୍ଵଯଂ ହ୍ଯାଵାଚ୍ଯାଂ ସ୍ଵଯମପ୍ଯୁଦୀଚ୍ଯାଂ (ପାଠଭେଦଃ - ହ୍ଯଵାଚ୍ଯାଂ)
ତଥୋପରିଷ୍ଟାତ୍ସ୍ଵଯମପ୍ଯଧସ୍ତାତ୍ ॥ 389॥
ସ୍ଵଯଂ ପୁରସ୍ତାତ୍ ସ୍ଵଯମେଵ ପଶ୍ଚାତ୍ ।
ସ୍ଵଯଂ ହ୍ଯାଵାଚ୍ଯାଂ ସ୍ଵଯମପ୍ଯୁଦୀଚ୍ଯାଂ (ପାଠଭେଦଃ - ହ୍ଯଵାଚ୍ଯାଂ)
ତଥୋପରିଷ୍ଟାତ୍ସ୍ଵଯମପ୍ଯଧସ୍ତାତ୍ ॥ 389॥
ତରଙ୍ଗଫେନଭ୍ରମବୁଦ୍ବୁଦାଦି
ସର୍ଵଂ ସ୍ଵରୂପେଣ ଜଲଂ ଯଥା ତଥା ।
ଚିଦେଵ ଦେହାଦ୍ଯହମନ୍ତମେତତ୍
ସର୍ଵଂ ଚିଦେଵୈକରସଂ ଵିଶୁଦ୍ଧମ୍ ॥ 390॥
ସର୍ଵଂ ସ୍ଵରୂପେଣ ଜଲଂ ଯଥା ତଥା ।
ଚିଦେଵ ଦେହାଦ୍ଯହମନ୍ତମେତତ୍
ସର୍ଵଂ ଚିଦେଵୈକରସଂ ଵିଶୁଦ୍ଧମ୍ ॥ 390॥
ସଦେଵେଦଂ ସର୍ଵଂ ଜଗଦଵଗତଂ ଵାଙ୍ମନସଯୋଃ
ସତୋଽନ୍ଯନ୍ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ପ୍ରକୃତିପରସୀମ୍ନି ସ୍ଥିତଵତଃ ।
ପୃଥକ୍ କିଂ ମୃତ୍ସ୍ନାଯାଃ କଲଶଘଟକୁମ୍ଭାଦ୍ଯଵଗତଂ
ଵଦତ୍ଯେଷ ଭ୍ରାନ୍ତସ୍ତ୍ଵମହମିତି ମାଯାମଦିରଯା ॥ 391॥
ସତୋଽନ୍ଯନ୍ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ପ୍ରକୃତିପରସୀମ୍ନି ସ୍ଥିତଵତଃ ।
ପୃଥକ୍ କିଂ ମୃତ୍ସ୍ନାଯାଃ କଲଶଘଟକୁମ୍ଭାଦ୍ଯଵଗତଂ
ଵଦତ୍ଯେଷ ଭ୍ରାନ୍ତସ୍ତ୍ଵମହମିତି ମାଯାମଦିରଯା ॥ 391॥
କ୍ରିଯାସମଭିହାରେଣ ଯତ୍ର ନାନ୍ଯଦିତି ଶ୍ରୁତିଃ ।
ବ୍ରଵୀତି ଦ୍ଵୈତରାହିତ୍ଯଂ ମିଥ୍ଯାଧ୍ଯାସନିଵୃତ୍ତଯେ ॥ 392॥
ବ୍ରଵୀତି ଦ୍ଵୈତରାହିତ୍ଯଂ ମିଥ୍ଯାଧ୍ଯାସନିଵୃତ୍ତଯେ ॥ 392॥
ଆକାଶଵନ୍ନିର୍ମଲନିର୍ଵିକଲ୍ପଂ (ପାଠଭେଦଃ - ନିର୍ଵିକଲ୍ପ)
ନିଃସୀମନିଃସ୍ପନ୍ଦନନିର୍ଵିକାରମ୍ ।
ଅନ୍ତର୍ବହିଃଶୂନ୍ଯମନନ୍ଯମଦ୍ଵଯଂ
ସ୍ଵଯଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ କିମସ୍ତି ବୋଧ୍ଯମ୍ ॥ 393॥
ନିଃସୀମନିଃସ୍ପନ୍ଦନନିର୍ଵିକାରମ୍ ।
ଅନ୍ତର୍ବହିଃଶୂନ୍ଯମନନ୍ଯମଦ୍ଵଯଂ
ସ୍ଵଯଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ କିମସ୍ତି ବୋଧ୍ଯମ୍ ॥ 393॥
ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ କିମୁ ଵିଦ୍ଯତେଽତ୍ର ବହୁଧା ବ୍ରହ୍ମୈଵ ଜୀଵଃ ସ୍ଵଯଂ
ବ୍ରହ୍ମୈତଜ୍ଜଗଦାତତଂ ନୁ ସକଲଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵିତୀଯଂ ଶ୍ରୁତିଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ଜଗଦାପରାଣୁ ସକଲଂ)
ବ୍ରହ୍ମୈଵାହମିତି ପ୍ରବୁଦ୍ଧମତଯଃ ସନ୍ତ୍ଯକ୍ତବାହ୍ଯାଃ ସ୍ଫୁଟଂ
ବ୍ରହ୍ମୀଭୂଯ ଵସନ୍ତି ସନ୍ତତଚିଦାନନ୍ଦାତ୍ମନୈତଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍ ॥ 394॥
ବ୍ରହ୍ମୈତଜ୍ଜଗଦାତତଂ ନୁ ସକଲଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵିତୀଯଂ ଶ୍ରୁତିଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ଜଗଦାପରାଣୁ ସକଲଂ)
ବ୍ରହ୍ମୈଵାହମିତି ପ୍ରବୁଦ୍ଧମତଯଃ ସନ୍ତ୍ଯକ୍ତବାହ୍ଯାଃ ସ୍ଫୁଟଂ
ବ୍ରହ୍ମୀଭୂଯ ଵସନ୍ତି ସନ୍ତତଚିଦାନନ୍ଦାତ୍ମନୈତଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍ ॥ 394॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଆନନ୍ଦାତ୍ମନୈଵ ଧ୍ରୁଵମ୍)
ଜହି ମଲମଯକୋଶେଽହନ୍ଧିଯୋତ୍ଥାପିତାଶାଂ
ପ୍ରସଭମନିଲକଲ୍ପେ ଲିଙ୍ଗଦେହେଽପି ପଶ୍ଚାତ୍ ।
ନିଗମଗଦିତକୀର୍ତିଂ ନିତ୍ଯମାନନ୍ଦମୂର୍ତିଂ
ସ୍ଵଯମିତି ପରିଚୀଯ ବ୍ରହ୍ମରୂପେଣ ତିଷ୍ଠ ॥ 395॥
ଜହି ମଲମଯକୋଶେଽହନ୍ଧିଯୋତ୍ଥାପିତାଶାଂ
ପ୍ରସଭମନିଲକଲ୍ପେ ଲିଙ୍ଗଦେହେଽପି ପଶ୍ଚାତ୍ ।
ନିଗମଗଦିତକୀର୍ତିଂ ନିତ୍ଯମାନନ୍ଦମୂର୍ତିଂ
ସ୍ଵଯମିତି ପରିଚୀଯ ବ୍ରହ୍ମରୂପେଣ ତିଷ୍ଠ ॥ 395॥
ଶଵାକାରଂ ଯାଵଦ୍ଭଜତି ମନୁଜସ୍ତାଵଦଶୁଚିଃ
ପରେଭ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍କ୍ଲେଶୋ ଜନନମରଣଵ୍ଯାଧିନିଲଯଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ଵ୍ଯାଧିନିରଯାଃ)
ଯଦାତ୍ମାନଂ ଶୁଦ୍ଧଂ କଲଯତି ଶିଵାକାରମଚଲମ୍
ତଦା ତେଭ୍ଯୋ ମୁକ୍ତୋ ଭଵତି ହି ତଦାହ ଶ୍ରୁତିରପି ॥ 396॥
ପରେଭ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍କ୍ଲେଶୋ ଜନନମରଣଵ୍ଯାଧିନିଲଯଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ଵ୍ଯାଧିନିରଯାଃ)
ଯଦାତ୍ମାନଂ ଶୁଦ୍ଧଂ କଲଯତି ଶିଵାକାରମଚଲମ୍
ତଦା ତେଭ୍ଯୋ ମୁକ୍ତୋ ଭଵତି ହି ତଦାହ ଶ୍ରୁତିରପି ॥ 396॥
ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯାରୋପିତାଶେଷାଭାସଵସ୍ତୁନିରାସତଃ ।
ସ୍ଵଯମେଵ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପୂର୍ଣମଦ୍ଵଯମକ୍ରିଯମ୍ ॥ 397॥
ସ୍ଵଯମେଵ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପୂର୍ଣମଦ୍ଵଯମକ୍ରିଯମ୍ ॥ 397॥
ସମାହିତାଯାଂ ସତି ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତୌ
ପରାତ୍ମନି ବ୍ରହ୍ମଣି ନିର୍ଵିକଲ୍ପେ ।
ନ ଦୃଶ୍ଯତେ କଶ୍ଚିଦଯଂ ଵିକଲ୍ପଃ
ପ୍ରଜଲ୍ପମାତ୍ରଃ ପରିଶିଷ୍ଯତେ ଯତଃ ॥ 398॥
ପରାତ୍ମନି ବ୍ରହ୍ମଣି ନିର୍ଵିକଲ୍ପେ ।
ନ ଦୃଶ୍ଯତେ କଶ୍ଚିଦଯଂ ଵିକଲ୍ପଃ
ପ୍ରଜଲ୍ପମାତ୍ରଃ ପରିଶିଷ୍ଯତେ ଯତଃ ॥ 398॥
(ପାଠଭେଦଃ - ତତଃ)
ଅସତ୍କଲ୍ପୋ ଵିକଲ୍ପୋଽଯଂ ଵିଶ୍ଵମିତ୍ଯେକଵସ୍ତୁନି ।
ନିର୍ଵିକାରେ ନିରାକାରେ ନିର୍ଵିଶେଷେ ଭିଦା କୁତଃ ॥ 399॥
ଅସତ୍କଲ୍ପୋ ଵିକଲ୍ପୋଽଯଂ ଵିଶ୍ଵମିତ୍ଯେକଵସ୍ତୁନି ।
ନିର୍ଵିକାରେ ନିରାକାରେ ନିର୍ଵିଶେଷେ ଭିଦା କୁତଃ ॥ 399॥
ଦ୍ରଷ୍ଟୁଦର୍ଶନଦୃଶ୍ଯାଦିଭାଵଶୂନ୍ଯୈକଵସ୍ତୁନି । (ପାଠଭେଦଃ - ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦର୍ଶନ)
ନିର୍ଵିକାରେ ନିରାକାରେ ନିର୍ଵିଶେଷେ ଭିଦା କୁତଃ ॥ 400॥
ନିର୍ଵିକାରେ ନିରାକାରେ ନିର୍ଵିଶେଷେ ଭିଦା କୁତଃ ॥ 400॥
କଲ୍ପାର୍ଣଵ ଇଵାତ୍ଯନ୍ତପରିପୂର୍ଣୈକଵସ୍ତୁନି ।
ନିର୍ଵିକାରେ ନିରାକାରେ ନିର୍ଵିଶେଷେ ଭିଦା କୁତଃ ॥ 401॥
ନିର୍ଵିକାରେ ନିରାକାରେ ନିର୍ଵିଶେଷେ ଭିଦା କୁତଃ ॥ 401॥
ତେଜସୀଵ ତମୋ ଯତ୍ର ପ୍ରଲୀନଂ ଭ୍ରାନ୍ତିକାରଣମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ଯତ୍ର ଵିଲୀନଂ)
ଅଦ୍ଵିତୀଯେ ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ନିର୍ଵିଶେଷେ ଭିଦା କୁତଃ ॥ 402॥
ଅଦ୍ଵିତୀଯେ ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ନିର୍ଵିଶେଷେ ଭିଦା କୁତଃ ॥ 402॥
ଏକାତ୍ମକେ ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ଭେଦଵାର୍ତା କଥଂ ଵସେତ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - କଥଂ ଭଵେତ୍)
ସୁଷୁପ୍ତୌ ସୁଖମାତ୍ରାଯାଂ ଭେଦଃ କେନାଵଲୋକିତଃ ॥ 403॥
ସୁଷୁପ୍ତୌ ସୁଖମାତ୍ରାଯାଂ ଭେଦଃ କେନାଵଲୋକିତଃ ॥ 403॥
ନ ହ୍ଯସ୍ତି ଵିଶ୍ଵଂ ପରତତ୍ତ୍ଵବୋଧାତ୍
ସଦାତ୍ମନି ବ୍ରହ୍ମଣି ନିର୍ଵିକଲ୍ପେ ।
କାଲତ୍ରଯେ ନାପ୍ଯହିରୀକ୍ଷିତୋ ଗୁଣେ
ନ ହ୍ଯମ୍ବୁବିନ୍ଦୁର୍ମୃଗତୃଷ୍ଣିକାଯାମ୍ ॥ 404॥
ସଦାତ୍ମନି ବ୍ରହ୍ମଣି ନିର୍ଵିକଲ୍ପେ ।
କାଲତ୍ରଯେ ନାପ୍ଯହିରୀକ୍ଷିତୋ ଗୁଣେ
ନ ହ୍ଯମ୍ବୁବିନ୍ଦୁର୍ମୃଗତୃଷ୍ଣିକାଯାମ୍ ॥ 404॥
ମାଯାମାତ୍ରମିଦଂ ଦ୍ଵୈତମଦ୍ଵୈତଂ ପରମାର୍ଥତଃ ।
ଇତି ବ୍ରୂତେ ଶ୍ରୁତିଃ ସାକ୍ଷାତ୍ସୁଷୁପ୍ତାଵନୁଭୂଯତେ ॥ 405॥
ଇତି ବ୍ରୂତେ ଶ୍ରୁତିଃ ସାକ୍ଷାତ୍ସୁଷୁପ୍ତାଵନୁଭୂଯତେ ॥ 405॥
ଅନନ୍ଯତ୍ଵମଧିଷ୍ଠାନାଦାରୋପ୍ଯସ୍ଯ ନିରୀକ୍ଷିତମ୍ ।
ପଣ୍ଡିତୈ ରଜ୍ଜୁସର୍ପାଦୌ ଵିକଲ୍ପୋ ଭ୍ରାନ୍ତିଜୀଵନଃ ॥ 406॥
ପଣ୍ଡିତୈ ରଜ୍ଜୁସର୍ପାଦୌ ଵିକଲ୍ପୋ ଭ୍ରାନ୍ତିଜୀଵନଃ ॥ 406॥
ଚିତ୍ତମୂଲୋ ଵିକଲ୍ପୋଽଯଂ ଚିତ୍ତାଭାଵେ ନ କଶ୍ଚନ ।
ଅତଶ୍ଚିତ୍ତଂ ସମାଧେହି ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରୂପେ ପରାତ୍ମନି ॥ 407॥
ଅତଶ୍ଚିତ୍ତଂ ସମାଧେହି ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରୂପେ ପରାତ୍ମନି ॥ 407॥
କିମପି ସତତବୋଧଂ କେଵଲାନନ୍ଦରୂପଂ
ନିରୁପମମତିଵେଲଂ ନିତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ନିରୀହମ୍ ।
ନିରଵଧିଗଗନାଭଂ ନିଷ୍କଲଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପଂ
ହୃଦି କଲଯତି ଵିଦ୍ଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମ ପୂର୍ଣଂ ସମାଧୌ ॥ 408॥
ନିରୁପମମତିଵେଲଂ ନିତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ନିରୀହମ୍ ।
ନିରଵଧିଗଗନାଭଂ ନିଷ୍କଲଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପଂ
ହୃଦି କଲଯତି ଵିଦ୍ଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମ ପୂର୍ଣଂ ସମାଧୌ ॥ 408॥
ପ୍ରକୃତିଵିକୃତିଶୂନ୍ଯଂ ଭାଵନାତୀତଭାଵଂ
ସମରସମସମାନଂ ମାନସମ୍ବନ୍ଧଦୂରମ୍ ।
ନିଗମଵଚନସିଦ୍ଧଂ ନିତ୍ଯମସ୍ମତ୍ପ୍ରସିଦ୍ଧଂ
ହୃଦି କଲଯତି ଵିଦ୍ଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମ ପୂର୍ଣଂ ସମାଧୌ ॥ 409॥
ସମରସମସମାନଂ ମାନସମ୍ବନ୍ଧଦୂରମ୍ ।
ନିଗମଵଚନସିଦ୍ଧଂ ନିତ୍ଯମସ୍ମତ୍ପ୍ରସିଦ୍ଧଂ
ହୃଦି କଲଯତି ଵିଦ୍ଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମ ପୂର୍ଣଂ ସମାଧୌ ॥ 409॥
ଅଜରମମରମସ୍ତାଭାଵଵସ୍ତୁସ୍ଵରୂପଂ (ପାଠଭେଦଃ - ଭାସଵସ୍ତୁ)
ସ୍ତିମିତସଲିଲରାଶିପ୍ରଖ୍ଯମାଖ୍ଯାଵିହୀନମ୍ ।
ଶମିତଗୁଣଵିକାରଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଶାନ୍ତମେକଂ
ହୃଦି କଲଯତି ଵିଦ୍ଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମ ପୂର୍ଣଂ ସମାଧୌ ॥ 410॥
ସ୍ତିମିତସଲିଲରାଶିପ୍ରଖ୍ଯମାଖ୍ଯାଵିହୀନମ୍ ।
ଶମିତଗୁଣଵିକାରଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଶାନ୍ତମେକଂ
ହୃଦି କଲଯତି ଵିଦ୍ଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମ ପୂର୍ଣଂ ସମାଧୌ ॥ 410॥
ସମାହିତାନ୍ତଃକରଣଃ ସ୍ଵରୂପେ
ଵିଲୋକଯାତ୍ମାନମଖଣ୍ଡଵୈଭଵମ୍ ।
ଵିଚ୍ଛିନ୍ଦ୍ଧି ବନ୍ଧଂ ଭଵଗନ୍ଧଗନ୍ଧିତଂ (ପାଠଭେଦଃ - ଗନ୍ଧଗନ୍ଧିଲଂ)
ଯତ୍ନେନ ପୁଂସ୍ତ୍ଵଂ ସଫଲୀକୁରୁଷ୍ଵ ॥ 411-
ସର୍ଵୋପାଧିଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦମଦ୍ଵଯମ୍ ।
ଭାଵଯାତ୍ମାନମାତ୍ମସ୍ଥଂ ନ ଭୂଯଃ କଲ୍ପସେଽଧ୍ଵନେ ॥ 412॥
ଵିଲୋକଯାତ୍ମାନମଖଣ୍ଡଵୈଭଵମ୍ ।
ଵିଚ୍ଛିନ୍ଦ୍ଧି ବନ୍ଧଂ ଭଵଗନ୍ଧଗନ୍ଧିତଂ (ପାଠଭେଦଃ - ଗନ୍ଧଗନ୍ଧିଲଂ)
ଯତ୍ନେନ ପୁଂସ୍ତ୍ଵଂ ସଫଲୀକୁରୁଷ୍ଵ ॥ 411-
ସର୍ଵୋପାଧିଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦମଦ୍ଵଯମ୍ ।
ଭାଵଯାତ୍ମାନମାତ୍ମସ୍ଥଂ ନ ଭୂଯଃ କଲ୍ପସେଽଧ୍ଵନେ ॥ 412॥
ଛାଯେଵ ପୁଂସଃ ପରିଦୃଶ୍ଯମାନ-
ମାଭାସରୂପେଣ ଫଲାନୁଭୂତ୍ଯା ।
ଶରୀରମାରାଚ୍ଛଵଵନ୍ନିରସ୍ତଂ
ପୁନର୍ନ ସନ୍ଧତ୍ତ ଇଦଂ ମହାତ୍ମା ॥ 413॥
ମାଭାସରୂପେଣ ଫଲାନୁଭୂତ୍ଯା ।
ଶରୀରମାରାଚ୍ଛଵଵନ୍ନିରସ୍ତଂ
ପୁନର୍ନ ସନ୍ଧତ୍ତ ଇଦଂ ମହାତ୍ମା ॥ 413॥
ସତତଵିମଲବୋଧାନନ୍ଦରୂପଂ ସମେତ୍ଯ (ପାଠଭେଦଃ - ସ୍ଵମେତ୍ଯ)
ତ୍ଯଜ ଜଡମଲରୂପୋପାଧିମେତଂ ସୁଦୂରେ ।
ଅଥ ପୁନରପି ନୈଷ ସ୍ମର୍ଯତାଂ ଵାନ୍ତଵସ୍ତୁ (ପାଠଭେଦଃ - ପୁନରପି ନୈଵ)
ସ୍ମରଣଵିଷଯଭୂତଂ କଲ୍ପତେ କୁତ୍ସନାଯ ॥ 414॥
ତ୍ଯଜ ଜଡମଲରୂପୋପାଧିମେତଂ ସୁଦୂରେ ।
ଅଥ ପୁନରପି ନୈଷ ସ୍ମର୍ଯତାଂ ଵାନ୍ତଵସ୍ତୁ (ପାଠଭେଦଃ - ପୁନରପି ନୈଵ)
ସ୍ମରଣଵିଷଯଭୂତଂ କଲ୍ପତେ କୁତ୍ସନାଯ ॥ 414॥
ସମୂଲମେତତ୍ପରିଦାହ୍ଯ ଵହ୍ନୌ (ପାଠଭେଦଃ - ପରିଦହ୍ଯ)
ସଦାତ୍ମନି ବ୍ରହ୍ମଣି ନିର୍ଵିକଲ୍ପେ ।
ତତଃ ସ୍ଵଯଂ ନିତ୍ଯଵିଶୁଦ୍ଧବୋଧା-
ନନ୍ଦାତ୍ମନା ତିଷ୍ଠତି ଵିଦ୍ଵରିଷ୍ଠଃ ॥ 415॥
ସଦାତ୍ମନି ବ୍ରହ୍ମଣି ନିର୍ଵିକଲ୍ପେ ।
ତତଃ ସ୍ଵଯଂ ନିତ୍ଯଵିଶୁଦ୍ଧବୋଧା-
ନନ୍ଦାତ୍ମନା ତିଷ୍ଠତି ଵିଦ୍ଵରିଷ୍ଠଃ ॥ 415॥
ପ୍ରାରବ୍ଧସୂତ୍ରଗ୍ରଥିତଂ ଶରୀରଂ
ପ୍ରଯାତୁ ଵା ତିଷ୍ଠତୁ ଗୋରିଵ ସ୍ରକ୍ ।
ନ ତତ୍ପୁନଃ ପଶ୍ଯତି ତତ୍ତ୍ଵଵେତ୍ତା-
ଽଽନନ୍ଦାତ୍ମନି ବ୍ରହ୍ମଣି ଲୀନଵୃତ୍ତିଃ ॥ 416॥
ପ୍ରଯାତୁ ଵା ତିଷ୍ଠତୁ ଗୋରିଵ ସ୍ରକ୍ ।
ନ ତତ୍ପୁନଃ ପଶ୍ଯତି ତତ୍ତ୍ଵଵେତ୍ତା-
ଽଽନନ୍ଦାତ୍ମନି ବ୍ରହ୍ମଣି ଲୀନଵୃତ୍ତିଃ ॥ 416॥
ଅଖଣ୍ଡାନନ୍ଦମାତ୍ମାନଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ସ୍ଵସ୍ଵରୂପତଃ ।
କିମିଚ୍ଛନ୍ କସ୍ଯ ଵା ହେତୋର୍ଦେହଂ ପୁଷ୍ଣାତି ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ ॥ 417॥
କିମିଚ୍ଛନ୍ କସ୍ଯ ଵା ହେତୋର୍ଦେହଂ ପୁଷ୍ଣାତି ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ ॥ 417॥
ସଂସିଦ୍ଧସ୍ଯ ଫଲଂ ତ୍ଵେତଜ୍ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ ।
ବହିରନ୍ତଃ ସଦାନନ୍ଦରସାସ୍ଵାଦନମାତ୍ମନି ॥ 418॥
ବହିରନ୍ତଃ ସଦାନନ୍ଦରସାସ୍ଵାଦନମାତ୍ମନି ॥ 418॥
ଵୈରାଗ୍ଯସ୍ଯ ଫଲଂ ବୋଧୋ ବୋଧସ୍ଯୋପରତିଃ ଫଲମ୍ ।
ସ୍ଵାନନ୍ଦାନୁଭଵାଚ୍ଛାନ୍ତିରେଷୈଵୋପରତେଃ ଫଲମ୍ ॥ 419॥
ସ୍ଵାନନ୍ଦାନୁଭଵାଚ୍ଛାନ୍ତିରେଷୈଵୋପରତେଃ ଫଲମ୍ ॥ 419॥
ଯଦ୍ଯୁତ୍ତରୋତ୍ତରାଭାଵଃ ପୂର୍ଵପୂର୍ଵନ୍ତୁ ନିଷ୍ଫଲମ୍ ।
ନିଵୃତ୍ତିଃ ପରମା ତୃପ୍ତିରାନନ୍ଦୋଽନୁପମଃ ସ୍ଵତଃ ॥ 420॥
ନିଵୃତ୍ତିଃ ପରମା ତୃପ୍ତିରାନନ୍ଦୋଽନୁପମଃ ସ୍ଵତଃ ॥ 420॥
ଦୃଷ୍ଟଦୁଃଖେଷ୍ଵନୁଦ୍ଵେଗୋ ଵିଦ୍ଯାଯାଃ ପ୍ରସ୍ତୁତଂ ଫଲମ୍ ।
ଯତ୍କୃତଂ ଭ୍ରାନ୍ତିଵେଲାଯାଂ ନାନା କର୍ମ ଜୁଗୁପ୍ସିତମ୍ ।
ପଶ୍ଚାନ୍ନରୋ ଵିଵେକେନ ତତ୍କଥଂ କର୍ତୁମର୍ହତି ॥ 421॥
ଯତ୍କୃତଂ ଭ୍ରାନ୍ତିଵେଲାଯାଂ ନାନା କର୍ମ ଜୁଗୁପ୍ସିତମ୍ ।
ପଶ୍ଚାନ୍ନରୋ ଵିଵେକେନ ତତ୍କଥଂ କର୍ତୁମର୍ହତି ॥ 421॥
ଵିଦ୍ଯାଫଲଂ ସ୍ଯାଦସତୋ ନିଵୃତ୍ତିଃ
ପ୍ରଵୃତ୍ତିରଜ୍ଞାନଫଲଂ ତଦୀକ୍ଷିତମ୍ ।
ତଜ୍ଜ୍ଞାଜ୍ଞଯୋର୍ଯନ୍ମୃଗତୃଷ୍ଣିକାଦୌ
ନୋଚେଦ୍ଵିଦାଂ ଦୃଷ୍ଟଫଲଂ କିମସ୍ମାତ୍ ॥ 422॥
ପ୍ରଵୃତ୍ତିରଜ୍ଞାନଫଲଂ ତଦୀକ୍ଷିତମ୍ ।
ତଜ୍ଜ୍ଞାଜ୍ଞଯୋର୍ଯନ୍ମୃଗତୃଷ୍ଣିକାଦୌ
ନୋଚେଦ୍ଵିଦାଂ ଦୃଷ୍ଟଫଲଂ କିମସ୍ମାତ୍ ॥ 422॥
(ପାଠଭେଦଃ - ନୋଚେଦ୍ଵିଦୋ)
ଅଜ୍ଞାନହୃଦଯଗ୍ରନ୍ଥେର୍ଵିନାଶୋ ଯଦ୍ଯଶେଷତଃ ।
ଅନିଚ୍ଛୋର୍ଵିଷଯଃ କିଂ ନୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତେଃ କାରଣଂ ସ୍ଵତଃ ॥ 423॥
ଅଜ୍ଞାନହୃଦଯଗ୍ରନ୍ଥେର୍ଵିନାଶୋ ଯଦ୍ଯଶେଷତଃ ।
ଅନିଚ୍ଛୋର୍ଵିଷଯଃ କିଂ ନୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତେଃ କାରଣଂ ସ୍ଵତଃ ॥ 423॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଵିଦୁଷଃ କିଂ)
ଵାସନାନୁଦଯୋ ଭୋଗ୍ଯେ ଵୈରାଗ୍ଯସ୍ଯ ତଦାଵଧିଃ ।
ଅହମ୍ଭାଵୋଦଯାଭାଵୋ ବୋଧସ୍ଯ ପରମାଵଧିଃ ।
ଲୀନଵୃତ୍ତୈରନୁତ୍ପତ୍ତିର୍ମର୍ଯାଦୋପରତେସ୍ତୁ ସା ॥ 424॥
ଵାସନାନୁଦଯୋ ଭୋଗ୍ଯେ ଵୈରାଗ୍ଯସ୍ଯ ତଦାଵଧିଃ ।
ଅହମ୍ଭାଵୋଦଯାଭାଵୋ ବୋଧସ୍ଯ ପରମାଵଧିଃ ।
ଲୀନଵୃତ୍ତୈରନୁତ୍ପତ୍ତିର୍ମର୍ଯାଦୋପରତେସ୍ତୁ ସା ॥ 424॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଵୃତ୍ତେର)
ବ୍ରହ୍ମାକାରତଯା ସଦା ସ୍ଥିତତଯା ନିର୍ମୁକ୍ତବାହ୍ଯାର୍ଥଧୀ-
ରନ୍ଯାଵେଦିତଭୋଗ୍ଯଭୋଗକଲନୋ ନିଦ୍ରାଲୁଵଦ୍ବାଲଵତ୍ ।
ସ୍ଵପ୍ନାଲୋକିତଲୋକଵଜ୍ଜଗଦିଦଂ ପଶ୍ଯନ୍କ୍ଵଚିଲ୍ଲବ୍ଧଧୀ-
ରାସ୍ତେ କଶ୍ଚିଦନନ୍ତପୁଣ୍ଯଫଲଭୁଗ୍ଧନ୍ଯଃ ସ ମାନ୍ଯୋ ଭୁଵି ॥ 425॥
ବ୍ରହ୍ମାକାରତଯା ସଦା ସ୍ଥିତତଯା ନିର୍ମୁକ୍ତବାହ୍ଯାର୍ଥଧୀ-
ରନ୍ଯାଵେଦିତଭୋଗ୍ଯଭୋଗକଲନୋ ନିଦ୍ରାଲୁଵଦ୍ବାଲଵତ୍ ।
ସ୍ଵପ୍ନାଲୋକିତଲୋକଵଜ୍ଜଗଦିଦଂ ପଶ୍ଯନ୍କ୍ଵଚିଲ୍ଲବ୍ଧଧୀ-
ରାସ୍ତେ କଶ୍ଚିଦନନ୍ତପୁଣ୍ଯଫଲଭୁଗ୍ଧନ୍ଯଃ ସ ମାନ୍ଯୋ ଭୁଵି ॥ 425॥
ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞୋ ଯତିରଯଂ ଯଃ ସଦାନନ୍ଦମଶ୍ନୁତେ ।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯେଵ ଵିଲୀନାତ୍ମା ନିର୍ଵିକାରୋ ଵିନିଷ୍କ୍ରିଯଃ ॥ 426॥
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯେଵ ଵିଲୀନାତ୍ମା ନିର୍ଵିକାରୋ ଵିନିଷ୍କ୍ରିଯଃ ॥ 426॥
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନୋଃ ଶୋଧିତଯୋରେକଭାଵାଵଗାହିନୀ ।
ନିର୍ଵିକଲ୍ପା ଚ ଚିନ୍ମାତ୍ରା ଵୃତ୍ତିଃ ପ୍ରଜ୍ଞେତି କଥ୍ଯତେ ।
ସୁସ୍ଥିତାଽସୌ ଭଵେଦ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 427॥
ନିର୍ଵିକଲ୍ପା ଚ ଚିନ୍ମାତ୍ରା ଵୃତ୍ତିଃ ପ୍ରଜ୍ଞେତି କଥ୍ଯତେ ।
ସୁସ୍ଥିତାଽସୌ ଭଵେଦ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 427॥
ଯସ୍ଯ ସ୍ଥିତା ଭଵେତ୍ପ୍ରଜ୍ଞା ଯସ୍ଯାନନ୍ଦୋ ନିରନ୍ତରଃ ।
ପ୍ରପଞ୍ଚୋ ଵିସ୍ମୃତପ୍ରାଯଃ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଇଷ୍ଯତେ ॥ 428॥
ପ୍ରପଞ୍ଚୋ ଵିସ୍ମୃତପ୍ରାଯଃ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଇଷ୍ଯତେ ॥ 428॥
ଲୀନଧୀରପି ଜାଗର୍ତି ଜାଗ୍ରଦ୍ଧର୍ମଵିଵର୍ଜିତଃ ।
ବୋଧୋ ନିର୍ଵାସନୋ ଯସ୍ଯ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଇଷ୍ଯତେ ॥ 429॥
ବୋଧୋ ନିର୍ଵାସନୋ ଯସ୍ଯ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଇଷ୍ଯତେ ॥ 429॥
ଶାନ୍ତସଂସାରକଲନଃ କଲାଵାନପି ନିଷ୍କଲଃ ।
ଯସ୍ଯ ଚିତ୍ତଂ ଵିନିଶ୍ଚିନ୍ତଂ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଇଷ୍ଯତେ ॥ 430॥
ଯସ୍ଯ ଚିତ୍ତଂ ଵିନିଶ୍ଚିନ୍ତଂ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଇଷ୍ଯତେ ॥ 430॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଯଃ ସଚିତ୍ତୋଽପି ନିଶ୍ଚିତ୍ତଃ)
ଵର୍ତମାନେଽପି ଦେହେଽସ୍ମିଞ୍ଛାଯାଵଦନୁଵର୍ତିନି ।
ଅହନ୍ତାମମତାଽଭାଵୋ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 431॥
ଵର୍ତମାନେଽପି ଦେହେଽସ୍ମିଞ୍ଛାଯାଵଦନୁଵର୍ତିନି ।
ଅହନ୍ତାମମତାଽଭାଵୋ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 431॥
ଅତୀତାନନୁସନ୍ଧାନଂ ଭଵିଷ୍ଯଦଵିଚାରଣମ୍ ।
ଔଦାସୀନ୍ଯମପି ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 432॥
ଔଦାସୀନ୍ଯମପି ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 432॥
(ପାଠଭେଦଃ - ପ୍ରାପ୍ତେ)
ଗୁଣଦୋଷଵିଶିଷ୍ଟେଽସ୍ମିନ୍ସ୍ଵଭାଵେନ ଵିଲକ୍ଷଣେ ।
ସର୍ଵତ୍ର ସମଦର୍ଶିତ୍ଵଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 433॥
ଗୁଣଦୋଷଵିଶିଷ୍ଟେଽସ୍ମିନ୍ସ୍ଵଭାଵେନ ଵିଲକ୍ଷଣେ ।
ସର୍ଵତ୍ର ସମଦର୍ଶିତ୍ଵଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 433॥
ଇଷ୍ଟାନିଷ୍ଟାର୍ଥସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ସମଦର୍ଶିତଯାଽଽତ୍ମନି ।
ଉଭଯତ୍ରାଵିକାରିତ୍ଵଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 434॥
ଉଭଯତ୍ରାଵିକାରିତ୍ଵଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 434॥
ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦରସାସ୍ଵାଦାସକ୍ତଚିତ୍ତତଯା ଯତେଃ ।
ଅନ୍ତର୍ବହିରଵିଜ୍ଞାନଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 435॥
ଅନ୍ତର୍ବହିରଵିଜ୍ଞାନଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 435॥
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯାଦୌ କର୍ତଵ୍ଯେ ମମାହମ୍ଭାଵଵର୍ଜିତଃ ।
ଔଦାସୀନ୍ଯେନ ଯସ୍ତିଷ୍ଠେତ୍ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଲକ୍ଷଣଃ ॥ 436॥
ଔଦାସୀନ୍ଯେନ ଯସ୍ତିଷ୍ଠେତ୍ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଲକ୍ଷଣଃ ॥ 436॥
(ପାଠଭେଦଃ - ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଇଷ୍ଯତେ)
ଵିଜ୍ଞାତ ଆତ୍ମନୋ ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଭାଵଃ ଶ୍ରୁତେର୍ବଲାତ୍ ।
ଭଵବନ୍ଧଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଲକ୍ଷଣଃ ॥ 437॥
ଵିଜ୍ଞାତ ଆତ୍ମନୋ ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଭାଵଃ ଶ୍ରୁତେର୍ବଲାତ୍ ।
ଭଵବନ୍ଧଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଲକ୍ଷଣଃ ॥ 437॥
(ପାଠଭେଦଃ - ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଇଷ୍ଯତେ)
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯେଷ୍ଵହମ୍ଭାଵ ଇଦମ୍ଭାଵସ୍ତଦନ୍ଯକେ ।
ଯସ୍ଯ ନୋ ଭଵତଃ କ୍ଵାପି ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଇଷ୍ଯତେ ॥ 438॥
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯେଷ୍ଵହମ୍ଭାଵ ଇଦମ୍ଭାଵସ୍ତଦନ୍ଯକେ ।
ଯସ୍ଯ ନୋ ଭଵତଃ କ୍ଵାପି ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଇଷ୍ଯତେ ॥ 438॥
ଜୀଵେଶୋଭଯସଂସାରରୂପଦୁର୍ଵାସନୋଜ୍ଝିତା ।
ସା ସର୍ଵଦା ଭଵେଦ୍ଯସ୍ଯ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଇଷ୍ଯତେ ॥
ନ ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋର୍ଭେଦଂ କଦାପି ବ୍ରହ୍ମସର୍ଗଯୋଃ ।
ପ୍ରଜ୍ଞଯା ଯୋ ଵିଜାନିତି ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଲକ୍ଷଣଃ ॥ 439॥
ସା ସର୍ଵଦା ଭଵେଦ୍ଯସ୍ଯ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଇଷ୍ଯତେ ॥
ନ ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋର୍ଭେଦଂ କଦାପି ବ୍ରହ୍ମସର୍ଗଯୋଃ ।
ପ୍ରଜ୍ଞଯା ଯୋ ଵିଜାନିତି ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଲକ୍ଷଣଃ ॥ 439॥
(ପାଠଭେଦଃ - ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଇଷ୍ଯତେ)
ସାଧୁଭିଃ ପୂଜ୍ଯମାନେଽସ୍ମିନ୍ପୀଡ୍ଯମାନେଽପି ଦୁର୍ଜନୈଃ ।
ସମଭାଵୋ ଭଵେଦ୍ଯସ୍ଯ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଲକ୍ଷଣଃ ॥ 440॥
ସାଧୁଭିଃ ପୂଜ୍ଯମାନେଽସ୍ମିନ୍ପୀଡ୍ଯମାନେଽପି ଦୁର୍ଜନୈଃ ।
ସମଭାଵୋ ଭଵେଦ୍ଯସ୍ଯ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଲକ୍ଷଣଃ ॥ 440॥
(ପାଠଭେଦଃ - ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଇଷ୍ଯତେ)
ଯତ୍ର ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଵିଷଯାଃ ପରେରିତା
ନଦୀପ୍ରଵାହା ଇଵ ଵାରିରାଶୌ ।
ଲିନନ୍ତି ସନ୍ମାତ୍ରତଯା ନ ଵିକ୍ରିଯାଂ
ଉତ୍ପାଦଯନ୍ତ୍ଯେଷ ଯତିର୍ଵିମୁକ୍ତଃ ॥ 441॥
ଯତ୍ର ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଵିଷଯାଃ ପରେରିତା
ନଦୀପ୍ରଵାହା ଇଵ ଵାରିରାଶୌ ।
ଲିନନ୍ତି ସନ୍ମାତ୍ରତଯା ନ ଵିକ୍ରିଯାଂ
ଉତ୍ପାଦଯନ୍ତ୍ଯେଷ ଯତିର୍ଵିମୁକ୍ତଃ ॥ 441॥
ଵିଜ୍ଞାତବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ନ ସଂସୃତିଃ ।
ଅସ୍ତି ଚେନ୍ନ ସ ଵିଜ୍ଞାତବ୍ରହ୍ମଭାଵୋ ବହିର୍ମୁଖଃ ॥ 442॥
ଅସ୍ତି ଚେନ୍ନ ସ ଵିଜ୍ଞାତବ୍ରହ୍ମଭାଵୋ ବହିର୍ମୁଖଃ ॥ 442॥
ପ୍ରାଚୀନଵାସନାଵେଗାଦସୌ ସଂସରତୀତି ଚେତ୍ ।
ନ ସଦେକତ୍ଵଵିଜ୍ଞାନାନ୍ମନ୍ଦୀ ଭଵତି ଵାସନା ॥ 443॥
ନ ସଦେକତ୍ଵଵିଜ୍ଞାନାନ୍ମନ୍ଦୀ ଭଵତି ଵାସନା ॥ 443॥
ଅତ୍ଯନ୍ତକାମୁକସ୍ଯାପି ଵୃତ୍ତିଃ କୁଣ୍ଠତି ମାତରି ।
ତଥୈଵ ବ୍ରହ୍ମଣି ଜ୍ଞାତେ ପୂର୍ଣାନନ୍ଦେ ମନୀଷିଣଃ ॥ 444॥
ତଥୈଵ ବ୍ରହ୍ମଣି ଜ୍ଞାତେ ପୂର୍ଣାନନ୍ଦେ ମନୀଷିଣଃ ॥ 444॥
ନିଦିଧ୍ଯାସନଶୀଲସ୍ଯ ବାହ୍ଯପ୍ରତ୍ଯଯ ଈକ୍ଷ୍ଯତେ ।
ବ୍ରଵୀତି ଶ୍ରୁତିରେତସ୍ଯ ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ଫଲଦର୍ଶନାତ୍ ॥ 445॥
ବ୍ରଵୀତି ଶ୍ରୁତିରେତସ୍ଯ ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ଫଲଦର୍ଶନାତ୍ ॥ 445॥
ସୁଖାଦ୍ଯନୁଭଵୋ ଯାଵତ୍ତାଵତ୍ପ୍ରାରବ୍ଧମିଷ୍ଯତେ ।
ଫଲୋଦଯଃ କ୍ରିଯାପୂର୍ଵୋ ନିଷ୍କ୍ରିଯୋ ନ ହି କୁତ୍ରଚିତ୍ ॥ 446॥
ଫଲୋଦଯଃ କ୍ରିଯାପୂର୍ଵୋ ନିଷ୍କ୍ରିଯୋ ନ ହି କୁତ୍ରଚିତ୍ ॥ 446॥
ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମେତି ଵିଜ୍ଞାନାତ୍କଲ୍ପକୋଟିଶତାର୍ଜିତମ୍ ।
ସଞ୍ଚିତଂ ଵିଲଯଂ ଯାତି ପ୍ରବୋଧାତ୍ସ୍ଵପ୍ନକର୍ମଵତ୍ ॥ 447॥
ସଞ୍ଚିତଂ ଵିଲଯଂ ଯାତି ପ୍ରବୋଧାତ୍ସ୍ଵପ୍ନକର୍ମଵତ୍ ॥ 447॥
ଯତ୍କୃତଂ ସ୍ଵପ୍ନଵେଲାଯାଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵା ପାପମୁଲ୍ବଣମ୍ ।
ସୁପ୍ତୋତ୍ଥିତସ୍ଯ କିନ୍ତତ୍ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଵର୍ଗାଯ ନରକାଯ ଵା ॥ 448॥
ସୁପ୍ତୋତ୍ଥିତସ୍ଯ କିନ୍ତତ୍ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଵର୍ଗାଯ ନରକାଯ ଵା ॥ 448॥
ସ୍ଵମସଙ୍ଗମୁଦାସୀନଂ ପରିଜ୍ଞାଯ ନଭୋ ଯଥା ।
ନ ଶ୍ଲିଷ୍ଯତି ଚ ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍କଦାଚିଦ୍ଭାଵିକର୍ମଭିଃ ॥ 449॥
ନ ଶ୍ଲିଷ୍ଯତି ଚ ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍କଦାଚିଦ୍ଭାଵିକର୍ମଭିଃ ॥ 449॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଶ୍ଲିଷ୍ଯତେ ଯତିଃ କିଞ୍ଚିତ୍)
ନ ନଭୋ ଘଟଯୋଗେନ ସୁରାଗନ୍ଧେନ ଲିପ୍ଯତେ ।
ତଥାତ୍ମୋପାଧିଯୋଗେନ ତଦ୍ଧର୍ମୈର୍ନୈଵ ଲିପ୍ଯତେ ॥ 450॥
ନ ନଭୋ ଘଟଯୋଗେନ ସୁରାଗନ୍ଧେନ ଲିପ୍ଯତେ ।
ତଥାତ୍ମୋପାଧିଯୋଗେନ ତଦ୍ଧର୍ମୈର୍ନୈଵ ଲିପ୍ଯତେ ॥ 450॥
ଜ୍ଞାନୋଦଯାତ୍ପୁରାରବ୍ଧଂ କର୍ମଜ୍ଞାନାନ୍ନ ନଶ୍ଯତି ।
ଅଦତ୍ଵା ସ୍ଵଫଲଂ ଲକ୍ଷ୍ଯମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯୋତ୍ସୃଷ୍ଟବାଣଵତ୍ ॥ 451॥
ଅଦତ୍ଵା ସ୍ଵଫଲଂ ଲକ୍ଷ୍ଯମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯୋତ୍ସୃଷ୍ଟବାଣଵତ୍ ॥ 451॥
ଵ୍ଯାଘ୍ରବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ବାଣଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତୁ ଗୋମତୌ ।
ନ ତିଷ୍ଠତି ଛିନତ୍ଯେଵ ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ଵେଗେନ ନିର୍ଭରମ୍ ॥ 452॥
ନ ତିଷ୍ଠତି ଛିନତ୍ଯେଵ ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ଵେଗେନ ନିର୍ଭରମ୍ ॥ 452॥
ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ବଲଵତ୍ତରଂ ଖଲୁ ଵିଦାଂ ଭୋଗେନ ତସ୍ଯ କ୍ଷଯଃ
ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନହୁତାଶନେନ ଵିଲଯଃ ପ୍ରାକ୍ସଞ୍ଚିତାଗାମିନାମ୍ ।
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମୈକ୍ଯମଵେକ୍ଷ୍ଯ ତନ୍ମଯତଯା ଯେ ସର୍ଵଦା ସଂସ୍ଥିତାଃ
ତେଷାଂ ତତ୍ତ୍ରିତଯଂ ନହି କ୍ଵଚିଦପି ବ୍ରହ୍ମୈଵ ତେ ନିର୍ଗୁଣମ୍ ॥ 453॥
ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନହୁତାଶନେନ ଵିଲଯଃ ପ୍ରାକ୍ସଞ୍ଚିତାଗାମିନାମ୍ ।
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମୈକ୍ଯମଵେକ୍ଷ୍ଯ ତନ୍ମଯତଯା ଯେ ସର୍ଵଦା ସଂସ୍ଥିତାଃ
ତେଷାଂ ତତ୍ତ୍ରିତଯଂ ନହି କ୍ଵଚିଦପି ବ୍ରହ୍ମୈଵ ତେ ନିର୍ଗୁଣମ୍ ॥ 453॥
ଉପାଧିତାଦାତ୍ମ୍ଯଵିହୀନକେଵଲ-
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନୈଵାତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତୋ ମୁନେଃ ।
ପ୍ରାରବ୍ଧସଦ୍ଭାଵକଥା ନ ଯୁକ୍ତା
ସ୍ଵପ୍ନାର୍ଥସମ୍ବନ୍ଧକଥେଵ ଜାଗ୍ରତଃ ॥ 454॥
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନୈଵାତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତୋ ମୁନେଃ ।
ପ୍ରାରବ୍ଧସଦ୍ଭାଵକଥା ନ ଯୁକ୍ତା
ସ୍ଵପ୍ନାର୍ଥସମ୍ବନ୍ଧକଥେଵ ଜାଗ୍ରତଃ ॥ 454॥
ନ ହି ପ୍ରବୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରତିଭାସଦେହେ
ଦେହୋପଯୋଗିନ୍ଯପି ଚ ପ୍ରପଞ୍ଚେ ।
କରୋତ୍ଯହନ୍ତାଂ ମମତାମିଦନ୍ତାଂ
କିନ୍ତୁ ସ୍ଵଯଂ ତିଷ୍ଠତି ଜାଗରେଣ ॥ 455॥
ଦେହୋପଯୋଗିନ୍ଯପି ଚ ପ୍ରପଞ୍ଚେ ।
କରୋତ୍ଯହନ୍ତାଂ ମମତାମିଦନ୍ତାଂ
କିନ୍ତୁ ସ୍ଵଯଂ ତିଷ୍ଠତି ଜାଗରେଣ ॥ 455॥
ନ ତସ୍ଯ ମିଥ୍ଯାର୍ଥସମର୍ଥନେଚ୍ଛା
ନ ସଙ୍ଗ୍ରହସ୍ତଜ୍ଜଗତୋଽପି ଦୃଷ୍ଟଃ ।
ତତ୍ରାନୁଵୃତ୍ତିର୍ଯଦି ଚେନ୍ମୃଷାର୍ଥେ
ନ ନିଦ୍ରଯା ମୁକ୍ତ ଇତୀଷ୍ଯତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ ॥ 456॥
ନ ସଙ୍ଗ୍ରହସ୍ତଜ୍ଜଗତୋଽପି ଦୃଷ୍ଟଃ ।
ତତ୍ରାନୁଵୃତ୍ତିର୍ଯଦି ଚେନ୍ମୃଷାର୍ଥେ
ନ ନିଦ୍ରଯା ମୁକ୍ତ ଇତୀଷ୍ଯତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ ॥ 456॥
ତଦ୍ଵତ୍ପରେ ବ୍ରହ୍ମଣି ଵର୍ତମାନଃ
ସଦାତ୍ମନା ତିଷ୍ଠତି ନାନ୍ଯଦୀକ୍ଷତେ ।
ସ୍ମୃତିର୍ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନଵିଲୋକିତାର୍ଥେ
ତଥା ଵିଦଃ ପ୍ରାଶନମୋଚନାଦୌ ॥ 457॥
ସଦାତ୍ମନା ତିଷ୍ଠତି ନାନ୍ଯଦୀକ୍ଷତେ ।
ସ୍ମୃତିର୍ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନଵିଲୋକିତାର୍ଥେ
ତଥା ଵିଦଃ ପ୍ରାଶନମୋଚନାଦୌ ॥ 457॥
କର୍ମଣା ନିର୍ମିତୋ ଦେହଃ ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ତସ୍ଯ କଲ୍ପ୍ଯତାମ୍ ।
ନାନାଦେରାତ୍ମନୋ ଯୁକ୍ତଂ ନୈଵାତ୍ମା କର୍ମନିର୍ମିତଃ ॥ 458॥
ନାନାଦେରାତ୍ମନୋ ଯୁକ୍ତଂ ନୈଵାତ୍ମା କର୍ମନିର୍ମିତଃ ॥ 458॥
ଅଜୋ ନିତ୍ଯଃ ଶାଶ୍ଵତ ଇତି ବ୍ରୂତେ ଶ୍ରୁତିରମୋଘଵାକ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ଅଜୋ ନିତ୍ଯ ଇତି ବ୍ରୂତେ ଶ୍ରୁତିରେଷା ତ୍ଵମୋଘଵାକ୍)
ତଦାତ୍ମନା ତିଷ୍ଠତୋଽସ୍ଯ କୁତଃ ପ୍ରାରବ୍ଧକଲ୍ପନା ॥ 459॥
ତଦାତ୍ମନା ତିଷ୍ଠତୋଽସ୍ଯ କୁତଃ ପ୍ରାରବ୍ଧକଲ୍ପନା ॥ 459॥
ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ସିଧ୍ଯତି ତଦା ଯଦା ଦେହାତ୍ମନା ସ୍ଥିତିଃ ।
ଦେହାତ୍ମଭାଵୋ ନୈଵେଷ୍ଟଃ ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ତ୍ଯଜ୍ଯତାମତଃ ॥ 460॥
ଦେହାତ୍ମଭାଵୋ ନୈଵେଷ୍ଟଃ ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ତ୍ଯଜ୍ଯତାମତଃ ॥ 460॥
ଶରୀରସ୍ଯାପି ପ୍ରାରବ୍ଧକଲ୍ପନା ଭ୍ରାନ୍ତିରେଵ ହି ।
ଅଧ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ କୁତଃ ସତ୍ତ୍ଵମସତ୍ଯସ୍ଯ କୁତୋ ଜନିଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ସତ୍ତ୍ଵମସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ)
ଅଜାତସ୍ଯ କୁତୋ ନାଶଃ ପ୍ରାରବ୍ଧମସତଃ କୁତଃ ॥ 461॥
ଅଧ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ କୁତଃ ସତ୍ତ୍ଵମସତ୍ଯସ୍ଯ କୁତୋ ଜନିଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ସତ୍ତ୍ଵମସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ)
ଅଜାତସ୍ଯ କୁତୋ ନାଶଃ ପ୍ରାରବ୍ଧମସତଃ କୁତଃ ॥ 461॥
ଜ୍ଞାନେନାଜ୍ଞାନକାର୍ଯସ୍ଯ ସମୂଲସ୍ଯ ଲଯୋ ଯଦି ।
ତିଷ୍ଠତ୍ଯଯଂ କଥଂ ଦେହ ଇତି ଶଙ୍କାଵତୋ ଜଡାନ୍ ॥ 462॥
ତିଷ୍ଠତ୍ଯଯଂ କଥଂ ଦେହ ଇତି ଶଙ୍କାଵତୋ ଜଡାନ୍ ॥ 462॥
ସମାଧାତୁଂ ବାହ୍ଯଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ଵଦତି ଶ୍ରୁତିଃ ।
ନ ତୁ ଦେହାଦିସତ୍ଯତ୍ଵବୋଧନାଯ ଵିପଶ୍ଚିତାମ୍ ।
ଯତଃ ଶ୍ରୁତେରଭିପ୍ରାଯଃ ପରମାର୍ଥୈକଗୋଚରଃ ॥ 463॥
ନ ତୁ ଦେହାଦିସତ୍ଯତ୍ଵବୋଧନାଯ ଵିପଶ୍ଚିତାମ୍ ।
ଯତଃ ଶ୍ରୁତେରଭିପ୍ରାଯଃ ପରମାର୍ଥୈକଗୋଚରଃ ॥ 463॥
ପରିପୂର୍ଣମନାଦ୍ଯନ୍ତମପ୍ରମେଯମଵିକ୍ରିଯମ୍ ।
ଏକମେଵାଦ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ନେହ ନାନାସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ॥ 464॥
ଏକମେଵାଦ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ନେହ ନାନାସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ॥ 464॥
ସଦ୍ଘନଂ ଚିଦ୍ଘନଂ ନିତ୍ଯମାନନ୍ଦଘନମକ୍ରିଯମ୍ ।
ଏକମେଵାଦ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ନେହ ନାନାସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ॥ 465॥
ଏକମେଵାଦ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ନେହ ନାନାସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ॥ 465॥
ପ୍ରତ୍ଯଗେକରସଂ ପୂର୍ଣମନନ୍ତଂ ସର୍ଵତୋମୁଖମ୍ ।
ଏକମେଵାଦ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ନେହ ନାନାସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ॥ 466॥
ଏକମେଵାଦ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ନେହ ନାନାସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ॥ 466॥
ଅହେଯମନୁପାଦେଯମନାଦେଯମନାଶ୍ରଯମ୍ । ମନାଧେଯମନା
ଏକମେଵାଦ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ନେହ ନାନାସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ॥ 467॥
ଏକମେଵାଦ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ନେହ ନାନାସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ॥ 467॥
ନିର୍ଗୁଣଂ ନିଷ୍କଲଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପଂ ନିରଞ୍ଜନମ୍ ।
ଏକମେଵାଦ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ନେହ ନାନାସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ॥ 468॥
ଏକମେଵାଦ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ନେହ ନାନାସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ॥ 468॥
ଅନିରୂପ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ଯନ୍ମନୋଵାଚାମଗୋଚରମ୍ ।
ଏକମେଵାଦ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ନେହ ନାନାସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ॥ 469॥
ଏକମେଵାଦ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ନେହ ନାନାସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ॥ 469॥
ସତ୍ସମୃଦ୍ଧଂ ସ୍ଵତଃସିଦ୍ଧଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ବୁଦ୍ଧମନୀଦୃଶମ୍ ।
ଏକମେଵାଦ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ନେହ ନାନାସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ॥ 470॥
ଏକମେଵାଦ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ନେହ ନାନାସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ॥ 470॥
ନିରସ୍ତରାଗା ଵିନିରସ୍ତଭୋଗାଃ (ପାଠଭେଦଃ - ନିରପାସ୍ତଭୋଗାଃ)
ଶାନ୍ତାଃ ସୁଦାନ୍ତା ଯତଯୋ ମହାନ୍ତଃ ।
ଵିଜ୍ଞାଯ ତତ୍ତ୍ଵଂ ପରମେତଦନ୍ତେ
ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପରାଂ ନିର୍ଵୃତିମାତ୍ମଯୋଗାତ୍ ॥ 471॥
ଶାନ୍ତାଃ ସୁଦାନ୍ତା ଯତଯୋ ମହାନ୍ତଃ ।
ଵିଜ୍ଞାଯ ତତ୍ତ୍ଵଂ ପରମେତଦନ୍ତେ
ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପରାଂ ନିର୍ଵୃତିମାତ୍ମଯୋଗାତ୍ ॥ 471॥
ଭଵାନପୀଦଂ ପରତତ୍ତ୍ଵମାତ୍ମନଃ
ସ୍ଵରୂପମାନନ୍ଦଘନଂ ଵିଚାର୍ଯ । (ପାଠଭେଦଃ - ନିଚାଯ୍ଯ)
ଵିଧୂଯ ମୋହଂ ସ୍ଵମନଃପ୍ରକଲ୍ପିତଂ
ମୁକ୍ତଃ କୃତାର୍ଥୋ ଭଵତୁ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଃ ॥ 472॥
ସ୍ଵରୂପମାନନ୍ଦଘନଂ ଵିଚାର୍ଯ । (ପାଠଭେଦଃ - ନିଚାଯ୍ଯ)
ଵିଧୂଯ ମୋହଂ ସ୍ଵମନଃପ୍ରକଲ୍ପିତଂ
ମୁକ୍ତଃ କୃତାର୍ଥୋ ଭଵତୁ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଃ ॥ 472॥
ସମାଧିନା ସାଧୁଵିନିଶ୍ଚଲାତ୍ମନା (ପାଠଭେଦଃ - ସୁନିଶ୍ଚଲାତ୍ମନା)
ପଶ୍ଯାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଫୁଟବୋଧଚକ୍ଷୁଷା ।
ନିଃସଂଶଯଂ ସମ୍ଯଗଵେକ୍ଷିତଶ୍ଚେ-
ଚ୍ଛ୍ରୁତଃ ପଦାର୍ଥୋ ନ ପୁନର୍ଵିକଲ୍ପ୍ଯତେ ॥ 473॥
ପଶ୍ଯାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଫୁଟବୋଧଚକ୍ଷୁଷା ।
ନିଃସଂଶଯଂ ସମ୍ଯଗଵେକ୍ଷିତଶ୍ଚେ-
ଚ୍ଛ୍ରୁତଃ ପଦାର୍ଥୋ ନ ପୁନର୍ଵିକଲ୍ପ୍ଯତେ ॥ 473॥
(ପାଠଭେଦଃ - ପୁନର୍ଵିକଲ୍ପତେ)
ସ୍ଵସ୍ଯାଵିଦ୍ଯାବନ୍ଧସମ୍ବନ୍ଧମୋକ୍ଷା-
ତ୍ସତ୍ଯଜ୍ଞାନାନନ୍ଦରୂପାତ୍ମଲବ୍ଧୌ ।
ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଯୁକ୍ତିର୍ଦେଶିକୋକ୍ତିଃ ପ୍ରମାଣଂ
ଚାନ୍ତଃସିଦ୍ଧା ସ୍ଵାନୁଭୂତିଃ ପ୍ରମାଣମ୍ ॥ 474॥
ସ୍ଵସ୍ଯାଵିଦ୍ଯାବନ୍ଧସମ୍ବନ୍ଧମୋକ୍ଷା-
ତ୍ସତ୍ଯଜ୍ଞାନାନନ୍ଦରୂପାତ୍ମଲବ୍ଧୌ ।
ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଯୁକ୍ତିର୍ଦେଶିକୋକ୍ତିଃ ପ୍ରମାଣଂ
ଚାନ୍ତଃସିଦ୍ଧା ସ୍ଵାନୁଭୂତିଃ ପ୍ରମାଣମ୍ ॥ 474॥
ବନ୍ଧୋ ମୋକ୍ଷଶ୍ଚ ତୃପ୍ତିଶ୍ଚ ଚିନ୍ତାଽଽରୋଗ୍ଯକ୍ଷୁଧାଦଯଃ ।
ସ୍ଵେନୈଵ ଵେଦ୍ଯା ଯଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ପରେଷାମାନୁମାନିକମ୍ ॥ 475॥
ସ୍ଵେନୈଵ ଵେଦ୍ଯା ଯଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ପରେଷାମାନୁମାନିକମ୍ ॥ 475॥
ତଟସ୍ଥିତା ବୋଧଯନ୍ତି ଗୁରଵଃ ଶ୍ରୁତଯୋ ଯଥା ।
ପ୍ରଜ୍ଞଯୈଵ ତରେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନୀଶ୍ଵରାନୁଗୃହୀତଯା ॥ 476॥
ପ୍ରଜ୍ଞଯୈଵ ତରେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନୀଶ୍ଵରାନୁଗୃହୀତଯା ॥ 476॥
ସ୍ଵାନୁଭୂତ୍ଯା ସ୍ଵଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ଵମାତ୍ମାନମଖଣ୍ଡିତମ୍ ।
ସଂସିଦ୍ଧଃ ସମ୍ମୁଖଂ ତିଷ୍ଠେନ୍ନିର୍ଵିକଲ୍ପାତ୍ମନାଽଽତ୍ମନି ॥ 477॥
ସଂସିଦ୍ଧଃ ସମ୍ମୁଖଂ ତିଷ୍ଠେନ୍ନିର୍ଵିକଲ୍ପାତ୍ମନାଽଽତ୍ମନି ॥ 477॥
(ପାଠଭେଦଃ - ସୁସୁଖଂ ତିଷ୍ଠେନ୍)
ଵେଦାନ୍ତସିଦ୍ଧାନ୍ତନିରୁକ୍ତିରେଷା
ବ୍ରହ୍ମୈଵ ଜୀଵଃ ସକଲଂ ଜଗଚ୍ଚ ।
ଅଖଣ୍ଡରୂପସ୍ଥିତିରେଵ ମୋକ୍ଷୋ
ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵିତୀଯେ ଶ୍ରୁତଯଃ ପ୍ରମାଣମ୍ ॥ 478॥
ଵେଦାନ୍ତସିଦ୍ଧାନ୍ତନିରୁକ୍ତିରେଷା
ବ୍ରହ୍ମୈଵ ଜୀଵଃ ସକଲଂ ଜଗଚ୍ଚ ।
ଅଖଣ୍ଡରୂପସ୍ଥିତିରେଵ ମୋକ୍ଷୋ
ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵିତୀଯେ ଶ୍ରୁତଯଃ ପ୍ରମାଣମ୍ ॥ 478॥
(ପାଠଭେଦଃ - ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵିତୀଯଂ)
ଇତି ଗୁରୁଵଚନାଚ୍ଛ୍ରୁତିପ୍ରମାଣାତ୍
ପରମଵଗମ୍ଯ ସତତ୍ତ୍ଵମାତ୍ମଯୁକ୍ତ୍ଯା ।
ପ୍ରଶମିତକରଣଃ ସମାହିତାତ୍ମା
କ୍ଵଚିଦଚଲାକୃତିରାତ୍ମନିଷ୍ଠତୋଽଭୂତ୍ ॥ 479॥
ଇତି ଗୁରୁଵଚନାଚ୍ଛ୍ରୁତିପ୍ରମାଣାତ୍
ପରମଵଗମ୍ଯ ସତତ୍ତ୍ଵମାତ୍ମଯୁକ୍ତ୍ଯା ।
ପ୍ରଶମିତକରଣଃ ସମାହିତାତ୍ମା
କ୍ଵଚିଦଚଲାକୃତିରାତ୍ମନିଷ୍ଠତୋଽଭୂତ୍ ॥ 479॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଆତ୍ମନିଷ୍ଠିତୋ)
କିଞ୍ଚିତ୍କାଲଂ ସମାଧାଯ ପରେ ବ୍ରହ୍ମଣି ମାନସମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - କଞ୍ଚିତ୍କାଲଂ)
ଉତ୍ଥାଯ ପରମାନନ୍ଦାଦିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 480॥
କିଞ୍ଚିତ୍କାଲଂ ସମାଧାଯ ପରେ ବ୍ରହ୍ମଣି ମାନସମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - କଞ୍ଚିତ୍କାଲଂ)
ଉତ୍ଥାଯ ପରମାନନ୍ଦାଦିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 480॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଵ୍ଯୁତ୍ଥାଯ)
ବୁଦ୍ଧିର୍ଵିନଷ୍ଟା ଗଲିତା ପ୍ରଵୃତ୍ତିଃ
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନୋରେକତଯାଽଧିଗତ୍ଯା ।
ଇଦଂ ନ ଜାନେଽପ୍ଯନିଦଂ ନ ଜାନେ
କିଂ ଵା କିଯଦ୍ଵା ସୁଖମସ୍ତ୍ଯପାରମ୍ ॥ 481॥
ବୁଦ୍ଧିର୍ଵିନଷ୍ଟା ଗଲିତା ପ୍ରଵୃତ୍ତିଃ
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନୋରେକତଯାଽଧିଗତ୍ଯା ।
ଇଦଂ ନ ଜାନେଽପ୍ଯନିଦଂ ନ ଜାନେ
କିଂ ଵା କିଯଦ୍ଵା ସୁଖମସ୍ତ୍ଯପାରମ୍ ॥ 481॥
(ପାଠଭେଦଃ - ସୁଖମସ୍ଯ ପାରମ୍)
ଵାଚା ଵକ୍ତୁମଶକ୍ଯମେଵ ମନସା ମନ୍ତୁଂ ନ ଵା ଶକ୍ଯତେ
ସ୍ଵାନନ୍ଦାମୃତପୂରପୂରିତପରବ୍ରହ୍ମାମ୍ବୁଧେର୍ଵୈଭଵମ୍ ।
ଅମ୍ଭୋରାଶିଵିଶୀର୍ଣଵାର୍ଷିକଶିଲାଭାଵଂ ଭଜନ୍ମେ ମନୋ
ଯସ୍ଯାଂଶାଂଶଲଵେ ଵିଲୀନମଧୁନାଽଽନନ୍ଦାତ୍ମନା ନିର୍ଵୃତମ୍ ॥ 482॥
ଵାଚା ଵକ୍ତୁମଶକ୍ଯମେଵ ମନସା ମନ୍ତୁଂ ନ ଵା ଶକ୍ଯତେ
ସ୍ଵାନନ୍ଦାମୃତପୂରପୂରିତପରବ୍ରହ୍ମାମ୍ବୁଧେର୍ଵୈଭଵମ୍ ।
ଅମ୍ଭୋରାଶିଵିଶୀର୍ଣଵାର୍ଷିକଶିଲାଭାଵଂ ଭଜନ୍ମେ ମନୋ
ଯସ୍ଯାଂଶାଂଶଲଵେ ଵିଲୀନମଧୁନାଽଽନନ୍ଦାତ୍ମନା ନିର୍ଵୃତମ୍ ॥ 482॥
କ୍ଵ ଗତଂ କେନ ଵା ନୀତଂ କୁତ୍ର ଲୀନମିଦଂ ଜଗତ୍ ।
ଅଧୁନୈଵ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ନାସ୍ତି କିଂ ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍ ॥ 483॥
ଅଧୁନୈଵ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ନାସ୍ତି କିଂ ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍ ॥ 483॥
କିଂ ହେଯଂ କିମୁପାଦେଯଂ କିମନ୍ଯତ୍କିଂ ଵିଲକ୍ଷଣମ୍ ।
ଅଖଣ୍ଡାନନ୍ଦପୀଯୂଷପୂର୍ଣେ ବ୍ରହ୍ମମହାର୍ଣଵେ ॥ 484॥
ଅଖଣ୍ଡାନନ୍ଦପୀଯୂଷପୂର୍ଣେ ବ୍ରହ୍ମମହାର୍ଣଵେ ॥ 484॥
ନ କିଞ୍ଚିଦତ୍ର ପଶ୍ଯାମି ନ ଶଋଣୋମି ନ ଵେଦ୍ମ୍ଯହମ୍ ।
ସ୍ଵାତ୍ମନୈଵ ସଦାନନ୍ଦରୂପେଣାସ୍ମି ଵିଲକ୍ଷଣଃ ॥ 485॥
ସ୍ଵାତ୍ମନୈଵ ସଦାନନ୍ଦରୂପେଣାସ୍ମି ଵିଲକ୍ଷଣଃ ॥ 485॥
ନମୋ ନମସ୍ତେ ଗୁରଵେ ମହାତ୍ମନେ
ଵିମୁକ୍ତସଙ୍ଗାଯ ସଦୁତ୍ତମାଯ ।
ନିତ୍ଯାଦ୍ଵଯାନନ୍ଦରସସ୍ଵରୂପିଣେ
ଭୂମ୍ନେ ସଦାଽପାରଦଯାମ୍ବୁଧାମ୍ନେ ॥ 486॥
ଵିମୁକ୍ତସଙ୍ଗାଯ ସଦୁତ୍ତମାଯ ।
ନିତ୍ଯାଦ୍ଵଯାନନ୍ଦରସସ୍ଵରୂପିଣେ
ଭୂମ୍ନେ ସଦାଽପାରଦଯାମ୍ବୁଧାମ୍ନେ ॥ 486॥
ଯତ୍କଟାକ୍ଷଶଶିସାନ୍ଦ୍ରଚନ୍ଦ୍ରିକା-
ପାତଧୂତଭଵତାପଜଶ୍ରମଃ ।
ପ୍ରାପ୍ତଵାନହମଖଣ୍ଡଵୈଭଵା-
ନନ୍ଦମାତ୍ମପଦମକ୍ଷଯଂ କ୍ଷଣାତ୍ ॥ 487॥
ପାତଧୂତଭଵତାପଜଶ୍ରମଃ ।
ପ୍ରାପ୍ତଵାନହମଖଣ୍ଡଵୈଭଵା-
ନନ୍ଦମାତ୍ମପଦମକ୍ଷଯଂ କ୍ଷଣାତ୍ ॥ 487॥
ଧନ୍ଯୋଽହଂ କୃତକୃତ୍ଯୋଽହଂ ଵିମୁକ୍ତୋଽହଂ ଭଵଗ୍ରହାତ୍ ।
ନିତ୍ଯାନନ୍ଦସ୍ଵରୂପୋଽହଂ ପୂର୍ଣୋଽହଂ ତ୍ଵଦନୁଗ୍ରହାତ୍ ॥ 488॥
ନିତ୍ଯାନନ୍ଦସ୍ଵରୂପୋଽହଂ ପୂର୍ଣୋଽହଂ ତ୍ଵଦନୁଗ୍ରହାତ୍ ॥ 488॥
ଅସଙ୍ଗୋଽହମନଙ୍ଗୋଽହମଲିଙ୍ଗୋଽହମଭଙ୍ଗୁରଃ ।
ପ୍ରଶାନ୍ତୋଽହମନନ୍ତୋଽହମମଲୋଽହଂ ଚିରନ୍ତନଃ ॥ 489॥
ପ୍ରଶାନ୍ତୋଽହମନନ୍ତୋଽହମମଲୋଽହଂ ଚିରନ୍ତନଃ ॥ 489॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଽହମତାନ୍ତୋଽହଂ)
ଅକର୍ତାହମଭୋକ୍ତାହମଵିକାରୋଽହମକ୍ରିଯଃ ।
ଶୁଦ୍ଧବୋଧସ୍ଵରୂପୋଽହଂ କେଵଲୋଽହଂ ସଦାଶିଵଃ ॥ 490॥
ଅକର୍ତାହମଭୋକ୍ତାହମଵିକାରୋଽହମକ୍ରିଯଃ ।
ଶୁଦ୍ଧବୋଧସ୍ଵରୂପୋଽହଂ କେଵଲୋଽହଂ ସଦାଶିଵଃ ॥ 490॥
ଦ୍ରଷ୍ଟୁଃ ଶ୍ରୋତୁର୍ଵକ୍ତୁଃ କର୍ତୁର୍ଭୋକ୍ତୁର୍ଵିଭିନ୍ନ ଏଵାହମ୍ ।
ନିତ୍ଯନିରନ୍ତରନିଷ୍କ୍ରିଯନିଃସୀମାସଙ୍ଗପୂର୍ଣବୋଧାତ୍ମା ॥ 491॥
ନିତ୍ଯନିରନ୍ତରନିଷ୍କ୍ରିଯନିଃସୀମାସଙ୍ଗପୂର୍ଣବୋଧାତ୍ମା ॥ 491॥
ନାହମିଦଂ ନାହମଦୋଽପ୍ଯୁଭଯୋରଵଭାସକଂ ପରଂ ଶୁଦ୍ଧମ୍ ।
ବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଶୂନ୍ଯଂ ପୂର୍ଣଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵିତୀଯମେଵାହମ୍ ॥ 492॥
ବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଶୂନ୍ଯଂ ପୂର୍ଣଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵିତୀଯମେଵାହମ୍ ॥ 492॥
ନିରୁପମମନାଦିତତ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵମହମିଦମଦ ଇତି କଲ୍ପନାଦୂରମ୍ ।
ନିତ୍ଯାନନ୍ଦୈକରସଂ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵିତୀଯମେଵାହମ୍ ॥ 493॥
ନିତ୍ଯାନନ୍ଦୈକରସଂ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵିତୀଯମେଵାହମ୍ ॥ 493॥
ନାରାଯଣୋଽହଂ ନରକାନ୍ତକୋଽହଂ
ପୁରାନ୍ତକୋଽହଂ ପୁରୁଷୋଽହମୀଶଃ ।
ଅଖଣ୍ଡବୋଧୋଽହମଶେଷସାକ୍ଷୀ
ନିରୀଶ୍ଵରୋଽହଂ ନିରହଂ ଚ ନିର୍ମମଃ ॥ 494॥
ପୁରାନ୍ତକୋଽହଂ ପୁରୁଷୋଽହମୀଶଃ ।
ଅଖଣ୍ଡବୋଧୋଽହମଶେଷସାକ୍ଷୀ
ନିରୀଶ୍ଵରୋଽହଂ ନିରହଂ ଚ ନିର୍ମମଃ ॥ 494॥
ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷ୍ଵହମେଵ ସଂସ୍ଥିତୋ
ଜ୍ଞାନାତ୍ମନାଽନ୍ତର୍ବହିରାଶ୍ରଯଃ ସନ୍ ।
ଭୋକ୍ତା ଚ ଭୋଗ୍ଯଂ ସ୍ଵଯମେଵ ସର୍ଵଂ
ଯଦ୍ଯତ୍ପୃଥଗ୍ଦୃଷ୍ଟମିଦନ୍ତଯା ପୁରା ॥ 495॥
ଜ୍ଞାନାତ୍ମନାଽନ୍ତର୍ବହିରାଶ୍ରଯଃ ସନ୍ ।
ଭୋକ୍ତା ଚ ଭୋଗ୍ଯଂ ସ୍ଵଯମେଵ ସର୍ଵଂ
ଯଦ୍ଯତ୍ପୃଥଗ୍ଦୃଷ୍ଟମିଦନ୍ତଯା ପୁରା ॥ 495॥
ମଯ୍ଯଖଣ୍ଡସୁଖାମ୍ଭୋଧୌ ବହୁଧା ଵିଶ୍ଵଵୀଚଯଃ ।
ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ଵିଲୀଯନ୍ତେ ମାଯାମାରୁତଵିଭ୍ରମାତ୍ ॥ 496॥
ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ଵିଲୀଯନ୍ତେ ମାଯାମାରୁତଵିଭ୍ରମାତ୍ ॥ 496॥
ସ୍ଥୁଲାଦିଭାଵା ମଯି କଲ୍ପିତା ଭ୍ରମା-
ଦାରୋପିତାନୁସ୍ଫୁରଣେନ ଲୋକୈଃ ।
କାଲେ ଯଥା କଲ୍ପକଵତ୍ସରାଯ-
ଣର୍ତ୍ଵାଦଯୋ ନିଷ୍କଲନିର୍ଵିକଲ୍ପେ ॥ 497॥
ଦାରୋପିତାନୁସ୍ଫୁରଣେନ ଲୋକୈଃ ।
କାଲେ ଯଥା କଲ୍ପକଵତ୍ସରାଯ-
ଣର୍ତ୍ଵାଦଯୋ ନିଷ୍କଲନିର୍ଵିକଲ୍ପେ ॥ 497॥
ଆରୋପିତଂ ନାଶ୍ରଯଦୂଷକଂ ଭଵେତ୍
କଦାପି ମୂଢୈରତିଦୋଷଦୂଷିତୈଃ । ମୂଢୈର୍ମତି
ନାର୍ଦ୍ରୀକରୋତ୍ଯୂଷରଭୂମିଭାଗଂ
ମରୀଚିକାଵାରି ମହାପ୍ରଵାହଃ ॥ 498॥
କଦାପି ମୂଢୈରତିଦୋଷଦୂଷିତୈଃ । ମୂଢୈର୍ମତି
ନାର୍ଦ୍ରୀକରୋତ୍ଯୂଷରଭୂମିଭାଗଂ
ମରୀଚିକାଵାରି ମହାପ୍ରଵାହଃ ॥ 498॥
ଆକାଶଵଲ୍ଲେପଵିଦୂରଗୋଽହଂ (ପାଠଭେଦଃ - ଆକାଶଵତ୍ କଲ୍ପଵି)
ଆଦିତ୍ଯଵଦ୍ଭାସ୍ଯଵିଲକ୍ଷଣୋଽହମ୍ ।
ଅହାର୍ଯଵନ୍ନିତ୍ଯଵିନିଶ୍ଚଲୋଽହଂ
ଅମ୍ଭୋଧିଵତ୍ପାରଵିଵର୍ଜିତୋଽହମ୍ ॥ 499॥
ଆଦିତ୍ଯଵଦ୍ଭାସ୍ଯଵିଲକ୍ଷଣୋଽହମ୍ ।
ଅହାର୍ଯଵନ୍ନିତ୍ଯଵିନିଶ୍ଚଲୋଽହଂ
ଅମ୍ଭୋଧିଵତ୍ପାରଵିଵର୍ଜିତୋଽହମ୍ ॥ 499॥
ନ ମେ ଦେହେନ ସମ୍ବନ୍ଧୋ ମେଘେନେଵ ଵିହାଯସଃ ।
ଅତଃ କୁତୋ ମେ ତଦ୍ଧର୍ମା ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତଯଃ ॥ 500॥
ଅତଃ କୁତୋ ମେ ତଦ୍ଧର୍ମା ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତଯଃ ॥ 500॥
ଉପାଧିରାଯାତି ସ ଏଵ ଗଚ୍ଛତି
ସ ଏଵ କର୍ମାଣି କରୋତି ଭୁଙ୍କ୍ତେ ।
ସ ଏଵ ଜୀର୍ଯନ୍ ମ୍ରିଯତେ ସଦାହଂ (ପାଠଭେଦଃ - ଏଵ ଜୀଵନ୍)
କୁଲାଦ୍ରିଵନ୍ନିଶ୍ଚଲ ଏଵ ସଂସ୍ଥିତଃ ॥ 501॥
ସ ଏଵ କର୍ମାଣି କରୋତି ଭୁଙ୍କ୍ତେ ।
ସ ଏଵ ଜୀର୍ଯନ୍ ମ୍ରିଯତେ ସଦାହଂ (ପାଠଭେଦଃ - ଏଵ ଜୀଵନ୍)
କୁଲାଦ୍ରିଵନ୍ନିଶ୍ଚଲ ଏଵ ସଂସ୍ଥିତଃ ॥ 501॥
ନ ମେ ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ନ ଚ ମେ ନିଵୃତ୍ତିଃ
ସଦୈକରୂପସ୍ଯ ନିରଂଶକସ୍ଯ ।
ଏକାତ୍ମକୋ ଯୋ ନିଵିଡୋ ନିରନ୍ତରୋ (ପାଠଭେଦଃ - ନିବିଡୋ)
ଵ୍ଯୋମେଵ ପୂର୍ଣଃ ସ କଥଂ ନୁ ଚେଷ୍ଟତେ ॥ 502॥
ସଦୈକରୂପସ୍ଯ ନିରଂଶକସ୍ଯ ।
ଏକାତ୍ମକୋ ଯୋ ନିଵିଡୋ ନିରନ୍ତରୋ (ପାଠଭେଦଃ - ନିବିଡୋ)
ଵ୍ଯୋମେଵ ପୂର୍ଣଃ ସ କଥଂ ନୁ ଚେଷ୍ଟତେ ॥ 502॥
ପୁଣ୍ଯାନି ପାପାନି ନିରିନ୍ଦ୍ରିଯସ୍ଯ
ନିଶ୍ଚେତସୋ ନିର୍ଵିକୃତେର୍ନିରାକୃତେଃ ।
କୁତୋ ମମାଖଣ୍ଡସୁଖାନୁଭୂତେଃ
ବ୍ରୂତେ ହ୍ଯନନ୍ଵାଗତମିତ୍ଯପି ଶ୍ରୁତିଃ ॥ 503॥
ନିଶ୍ଚେତସୋ ନିର୍ଵିକୃତେର୍ନିରାକୃତେଃ ।
କୁତୋ ମମାଖଣ୍ଡସୁଖାନୁଭୂତେଃ
ବ୍ରୂତେ ହ୍ଯନନ୍ଵାଗତମିତ୍ଯପି ଶ୍ରୁତିଃ ॥ 503॥
ଛାଯଯା ସ୍ପୃଷ୍ଟମୁଷ୍ଣଂ ଵା ଶୀତଂ ଵା ସୁଷ୍ଠୁ ଦୁଃଷ୍ଠୁ ଵା ।
ନ ସ୍ପୃଶତ୍ଯେଵ ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ପୁରୁଷଂ ତଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 504॥
ନ ସ୍ପୃଶତ୍ଯେଵ ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ପୁରୁଷଂ ତଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 504॥
ନ ସାକ୍ଷିଣଂ ସାକ୍ଷ୍ଯଧର୍ମାଃ ସଂସ୍ପୃଶନ୍ତି ଵିଲକ୍ଷଣମ୍ ।
ଅଵିକାରମୁଦାସୀନଂ ଗୃହଧର୍ମାଃ ପ୍ରଦୀପଵତ୍ ।
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯମନୋଧର୍ମା ନୈଵାତ୍ମାନଂ ସ୍ପୃଶନ୍ତ୍ଯହୋ ॥ 505॥
ଅଵିକାରମୁଦାସୀନଂ ଗୃହଧର୍ମାଃ ପ୍ରଦୀପଵତ୍ ।
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯମନୋଧର୍ମା ନୈଵାତ୍ମାନଂ ସ୍ପୃଶନ୍ତ୍ଯହୋ ॥ 505॥
ଏକ୍ଷ୍ତ୍ର
ରଵେର୍ଯଥା କର୍ମଣି ସାକ୍ଷିଭାଵୋ
ଵହ୍ନେର୍ଯଥା ଦାହନିଯାମକତ୍ଵମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ଵାଽଯସି ଦାହକତ୍ଵମ୍)
ରଜ୍ଜୋର୍ଯଥାଽଽରୋପିତଵସ୍ତୁସଙ୍ଗଃ
ତଥୈଵ କୂଟସ୍ଥଚିଦାତ୍ମନୋ ମେ ॥ 506॥
ରଵେର୍ଯଥା କର୍ମଣି ସାକ୍ଷିଭାଵୋ
ଵହ୍ନେର୍ଯଥା ଦାହନିଯାମକତ୍ଵମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ଵାଽଯସି ଦାହକତ୍ଵମ୍)
ରଜ୍ଜୋର୍ଯଥାଽଽରୋପିତଵସ୍ତୁସଙ୍ଗଃ
ତଥୈଵ କୂଟସ୍ଥଚିଦାତ୍ମନୋ ମେ ॥ 506॥
କର୍ତାପି ଵା କାରଯିତାପି ନାହଂ
ଭୋକ୍ତାପି ଵା ଭୋଜଯିତାପି ନାହମ୍ ।
ଦ୍ରଷ୍ଟାପି ଵା ଦର୍ଶଯିତାପି ନାହଂ
ସୋଽହଂ ସ୍ଵଯଞ୍ଜ୍ଯୋତିରନୀଦୃଗାତ୍ମା ॥ 507॥
ଭୋକ୍ତାପି ଵା ଭୋଜଯିତାପି ନାହମ୍ ।
ଦ୍ରଷ୍ଟାପି ଵା ଦର୍ଶଯିତାପି ନାହଂ
ସୋଽହଂ ସ୍ଵଯଞ୍ଜ୍ଯୋତିରନୀଦୃଗାତ୍ମା ॥ 507॥
ଚଲତ୍ଯୁପାଧୌ ପ୍ରତିବିମ୍ବଲୌଲ୍ଯ-
ମୌପାଧିକଂ ମୂଢଧିଯୋ ନଯନ୍ତି ।
ସ୍ଵବିମ୍ବଭୂତଂ ରଵିଵଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରିଯଂ
କର୍ତାସ୍ମି ଭୋକ୍ତାସ୍ମି ହତୋଽସ୍ମି ହେତି ॥ 508॥
ମୌପାଧିକଂ ମୂଢଧିଯୋ ନଯନ୍ତି ।
ସ୍ଵବିମ୍ବଭୂତଂ ରଵିଵଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରିଯଂ
କର୍ତାସ୍ମି ଭୋକ୍ତାସ୍ମି ହତୋଽସ୍ମି ହେତି ॥ 508॥
ଜଲେ ଵାପି ସ୍ଥଲେ ଵାପି ଲୁଠତ୍ଵେଷ ଜଡାତ୍ମକଃ ।
ନାହଂ ଵିଲିପ୍ଯେ ତଦ୍ଧର୍ମୈର୍ଘଟଧର୍ମୈର୍ନଭୋ ଯଥା ॥ 509॥
ନାହଂ ଵିଲିପ୍ଯେ ତଦ୍ଧର୍ମୈର୍ଘଟଧର୍ମୈର୍ନଭୋ ଯଥା ॥ 509॥
କର୍ତୃତ୍ଵଭୋକ୍ତୃତ୍ଵଖଲତ୍ଵମତ୍ତତା-
ଜଡତ୍ଵବଦ୍ଧତ୍ଵଵିମୁକ୍ତତାଦଯଃ ।
ବୁଦ୍ଧେର୍ଵିକଲ୍ପା ନ ତୁ ସନ୍ତି ଵସ୍ତୁତଃ
ସ୍ଵସ୍ମିନ୍ପରେ ବ୍ରହ୍ମଣି କେଵଲେଽଦ୍ଵଯେ ॥ 510॥
ଜଡତ୍ଵବଦ୍ଧତ୍ଵଵିମୁକ୍ତତାଦଯଃ ।
ବୁଦ୍ଧେର୍ଵିକଲ୍ପା ନ ତୁ ସନ୍ତି ଵସ୍ତୁତଃ
ସ୍ଵସ୍ମିନ୍ପରେ ବ୍ରହ୍ମଣି କେଵଲେଽଦ୍ଵଯେ ॥ 510॥
ସନ୍ତୁ ଵିକାରାଃ ପ୍ରକୃତେର୍ଦଶଧା ଶତଧା ସହସ୍ରଧା ଵାପି ।
କିଂ ମେଽସଙ୍ଗଚିତସ୍ତୈର୍ନ ଘନଃ କ୍ଵଚିଦମ୍ବରଂ ସ୍ପୃଶତି ॥ 511॥
କିଂ ମେଽସଙ୍ଗଚିତସ୍ତୈର୍ନ ଘନଃ କ୍ଵଚିଦମ୍ବରଂ ସ୍ପୃଶତି ॥ 511॥
(ପାଠଭେଦଃ - ତୈଃ କିଂ ମେଽସଙ୍ଗଚିତେର୍ନ ହ୍ଯମ୍ବୁଦଡମ୍ବରୋଽମ୍ବରଂ)
ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦିସ୍ଥୂଲପର୍ଯନ୍ତମେତତ୍
ଵିଶ୍ଵଂ ଯତ୍ରାଭାସମାତ୍ରଂ ପ୍ରତୀତମ୍ ।
ଵ୍ଯୋମପ୍ରଖ୍ଯଂ ସୂକ୍ଷ୍ମମାଦ୍ଯନ୍ତହୀନଂ
ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵୈତଂ ଯତ୍ତଦେଵାହମସ୍ମି ॥ 512॥
ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦିସ୍ଥୂଲପର୍ଯନ୍ତମେତତ୍
ଵିଶ୍ଵଂ ଯତ୍ରାଭାସମାତ୍ରଂ ପ୍ରତୀତମ୍ ।
ଵ୍ଯୋମପ୍ରଖ୍ଯଂ ସୂକ୍ଷ୍ମମାଦ୍ଯନ୍ତହୀନଂ
ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵୈତଂ ଯତ୍ତଦେଵାହମସ୍ମି ॥ 512॥
ସର୍ଵାଧାରଂ ସର୍ଵଵସ୍ତୁପ୍ରକାଶଂ
ସର୍ଵାକାରଂ ସର୍ଵଗଂ ସର୍ଵଶୂନ୍ଯମ୍ ।
ନିତ୍ଯଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ନିଶ୍ଚଲଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପଂ (ପାଠଭେଦଃ - ନିଷ୍କଲଂ)
ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵୈତଂ ଯତ୍ତଦେଵାହମସ୍ମି ॥ 513॥
ସର୍ଵାକାରଂ ସର୍ଵଗଂ ସର୍ଵଶୂନ୍ଯମ୍ ।
ନିତ୍ଯଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ନିଶ୍ଚଲଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପଂ (ପାଠଭେଦଃ - ନିଷ୍କଲଂ)
ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵୈତଂ ଯତ୍ତଦେଵାହମସ୍ମି ॥ 513॥
ଯତ୍ପ୍ରତ୍ଯସ୍ତାଶେଷମାଯାଵିଶେଷଂ
ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରୂପଂ ପ୍ରତ୍ଯଯାଗମ୍ଯମାନମ୍ ।
ସତ୍ଯଜ୍ଞାନାନନ୍ତମାନନ୍ଦରୂପଂ
ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵୈତଂ ଯତ୍ତଦେଵାହମସ୍ମି ॥ 514॥
ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରୂପଂ ପ୍ରତ୍ଯଯାଗମ୍ଯମାନମ୍ ।
ସତ୍ଯଜ୍ଞାନାନନ୍ତମାନନ୍ଦରୂପଂ
ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵୈତଂ ଯତ୍ତଦେଵାହମସ୍ମି ॥ 514॥
ନିଷ୍କ୍ରିଯୋଽସ୍ମ୍ଯଵିକାରୋଽସ୍ମି
ନିଷ୍କଲୋଽସ୍ମି ନିରାକୃତିଃ ।
ନିର୍ଵିକଲ୍ପୋଽସ୍ମି ନିତ୍ଯୋଽସ୍ମି
ନିରାଲମ୍ବୋଽସ୍ମି ନିର୍ଦ୍ଵଯଃ ॥ 515॥
ନିଷ୍କଲୋଽସ୍ମି ନିରାକୃତିଃ ।
ନିର୍ଵିକଲ୍ପୋଽସ୍ମି ନିତ୍ଯୋଽସ୍ମି
ନିରାଲମ୍ବୋଽସ୍ମି ନିର୍ଦ୍ଵଯଃ ॥ 515॥
ସର୍ଵାତ୍ମକୋଽହଂ ସର୍ଵୋଽହଂ ସର୍ଵାତୀତୋଽହମଦ୍ଵଯଃ ।
କେଵଲାଖଣ୍ଡବୋଧୋଽହମାନନ୍ଦୋଽହଂ ନିରନ୍ତରଃ ॥ 516॥
କେଵଲାଖଣ୍ଡବୋଧୋଽହମାନନ୍ଦୋଽହଂ ନିରନ୍ତରଃ ॥ 516॥
ସ୍ଵାରାଜ୍ଯସାମ୍ରାଜ୍ଯଵିଭୂତିରେଷା
ଭଵତ୍କୃପାଶ୍ରୀମହିମପ୍ରସାଦାତ୍ ।
ପ୍ରାପ୍ତା ମଯା ଶ୍ରୀଗୁରଵେ ମହାତ୍ମନେ
ନମୋ ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ପୁନର୍ନମୋଽସ୍ତୁ ॥ 517॥
ଭଵତ୍କୃପାଶ୍ରୀମହିମପ୍ରସାଦାତ୍ ।
ପ୍ରାପ୍ତା ମଯା ଶ୍ରୀଗୁରଵେ ମହାତ୍ମନେ
ନମୋ ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ପୁନର୍ନମୋଽସ୍ତୁ ॥ 517॥
ମହାସ୍ଵପ୍ନେ ମାଯାକୃତଜନିଜରାମୃତ୍ଯୁଗହନେ
ଭ୍ରମନ୍ତଂ କ୍ଲିଶ୍ଯନ୍ତଂ ବହୁଲତରତାପୈରନୁଦିନମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ରନୁକଲମ୍)
ଅହଙ୍କାରଵ୍ଯାଘ୍ରଵ୍ଯଥିତମିମମତ୍ଯନ୍ତକୃପଯା
ପ୍ରବୋଧ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଵାପାତ୍ପରମଵିତଵାନ୍ମାମସି ଗୁରୋ ॥ 518॥
ଭ୍ରମନ୍ତଂ କ୍ଲିଶ୍ଯନ୍ତଂ ବହୁଲତରତାପୈରନୁଦିନମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ରନୁକଲମ୍)
ଅହଙ୍କାରଵ୍ଯାଘ୍ରଵ୍ଯଥିତମିମମତ୍ଯନ୍ତକୃପଯା
ପ୍ରବୋଧ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଵାପାତ୍ପରମଵିତଵାନ୍ମାମସି ଗୁରୋ ॥ 518॥
ନମସ୍ତସ୍ମୈ ସଦୈକସ୍ମୈ କସ୍ମୈଚିନ୍ମହସେ ନମଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ସଦେକସ୍ମୈ ନମଶ୍ଚିନ୍ମହସେ ମୁହୁଃ)
ଯଦେତଦ୍ଵିଶ୍ଵରୂପେଣ ରାଜତେ ଗୁରୁରାଜ ତେ ॥ 519॥
ଯଦେତଦ୍ଵିଶ୍ଵରୂପେଣ ରାଜତେ ଗୁରୁରାଜ ତେ ॥ 519॥
ଇତି ନତମଵଲୋକ୍ଯ ଶିଷ୍ଯଵର୍ଯଂ
ସମଧିଗତାତ୍ମସୁଖଂ ପ୍ରବୁଦ୍ଧତତ୍ତ୍ଵମ୍ ।
ପ୍ରମୁଦିତହୃଦଯଂ ସ ଦେଶିକେନ୍ଦ୍ରଃ (ପାଠଭେଦଃ - ହୃଦଯଃ)
ପୁନରିଦମାହ ଵଚଃ ପରଂ ମହାତ୍ମା ॥ 520॥
ସମଧିଗତାତ୍ମସୁଖଂ ପ୍ରବୁଦ୍ଧତତ୍ତ୍ଵମ୍ ।
ପ୍ରମୁଦିତହୃଦଯଂ ସ ଦେଶିକେନ୍ଦ୍ରଃ (ପାଠଭେଦଃ - ହୃଦଯଃ)
ପୁନରିଦମାହ ଵଚଃ ପରଂ ମହାତ୍ମା ॥ 520॥
ବ୍ରହ୍ମପ୍ରତ୍ଯଯସନ୍ତତିର୍ଜଗଦତୋ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ତତ୍ସର୍ଵତଃ (ପାଠଭେଦଃ - ସତ୍ସର୍ଵତଃ)
ପଶ୍ଯାଧ୍ଯାତ୍ମଦୃଶା ପ୍ରଶାନ୍ତମନସା ସର୍ଵାସ୍ଵଵସ୍ଥାସ୍ଵପି ।
ରୂପାଦନ୍ଯଦଵେକ୍ଷିତଂ କିମଭିତଶ୍ଚକ୍ଷୁଷ୍ମତାଂ ଦୃଶ୍ଯତେ (ପାଠଭେଦଃ - ଵିଦ୍ଯତେ)
ତଦ୍ଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦଃ ସତଃ କିମପରଂ ବୁଦ୍ଧେର୍ଵିହାରାସ୍ପଦମ୍ ॥ 521॥
ପଶ୍ଯାଧ୍ଯାତ୍ମଦୃଶା ପ୍ରଶାନ୍ତମନସା ସର୍ଵାସ୍ଵଵସ୍ଥାସ୍ଵପି ।
ରୂପାଦନ୍ଯଦଵେକ୍ଷିତଂ କିମଭିତଶ୍ଚକ୍ଷୁଷ୍ମତାଂ ଦୃଶ୍ଯତେ (ପାଠଭେଦଃ - ଵିଦ୍ଯତେ)
ତଦ୍ଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦଃ ସତଃ କିମପରଂ ବୁଦ୍ଧେର୍ଵିହାରାସ୍ପଦମ୍ ॥ 521॥
କସ୍ତାଂ ପରାନନ୍ଦରସାନୁଭୂତି-
ମୃତ୍ସୃଜ୍ଯ ଶୂନ୍ଯେଷୁ ରମେତ ଵିଦ୍ଵାନ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ
ଚନ୍ଦ୍ରେ ମହାହ୍ଲାଦିନି ଦୀପ୍ଯମାନେ)
ଚିତ୍ରେନ୍ଦୁମାଲୋକଯିତୁଂ କ ଇଚ୍ଛେତ୍ ॥ 522॥
ମୃତ୍ସୃଜ୍ଯ ଶୂନ୍ଯେଷୁ ରମେତ ଵିଦ୍ଵାନ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ
ଚନ୍ଦ୍ରେ ମହାହ୍ଲାଦିନି ଦୀପ୍ଯମାନେ)
ଚିତ୍ରେନ୍ଦୁମାଲୋକଯିତୁଂ କ ଇଚ୍ଛେତ୍ ॥ 522॥
ଅସତ୍ପଦାର୍ଥାନୁଭଵେନ କିଞ୍ଚିନ୍
ନ ହ୍ଯସ୍ତି ତୃପ୍ତିର୍ନ ଚ ଦୁଃଖହାନିଃ ।
ତଦଦ୍ଵଯାନନ୍ଦରସାନୁଭୂତ୍ଯା
ତୃପ୍ତଃ ସୁଖଂ ତିଷ୍ଠ ସଦାତ୍ମନିଷ୍ଠଯା ॥ 523॥
ନ ହ୍ଯସ୍ତି ତୃପ୍ତିର୍ନ ଚ ଦୁଃଖହାନିଃ ।
ତଦଦ୍ଵଯାନନ୍ଦରସାନୁଭୂତ୍ଯା
ତୃପ୍ତଃ ସୁଖଂ ତିଷ୍ଠ ସଦାତ୍ମନିଷ୍ଠଯା ॥ 523॥
ସ୍ଵମେଵ ସର୍ଵଥା ପଶ୍ଯନ୍ମନ୍ଯମାନଃ ସ୍ଵମଦ୍ଵଯମ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ସର୍ଵତଃ)
ସ୍ଵାନନ୍ଦମନୁଭୁଞ୍ଜାନଃ କାଲଂ ନଯ ମହାମତେ ॥ 524॥
ସ୍ଵାନନ୍ଦମନୁଭୁଞ୍ଜାନଃ କାଲଂ ନଯ ମହାମତେ ॥ 524॥
ଅଖଣ୍ଡବୋଧାତ୍ମନି ନିର୍ଵିକଲ୍ପେ
ଵିକଲ୍ପନଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ପୁରପ୍ରକଲ୍ପନମ୍ ।
ତଦଦ୍ଵଯାନନ୍ଦମଯାତ୍ମନା ସଦା
ଶାନ୍ତିଂ ପରାମେତ୍ଯ ଭଜସ୍ଵ ମୌନମ୍ ॥ 525॥
ଵିକଲ୍ପନଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ପୁରପ୍ରକଲ୍ପନମ୍ ।
ତଦଦ୍ଵଯାନନ୍ଦମଯାତ୍ମନା ସଦା
ଶାନ୍ତିଂ ପରାମେତ୍ଯ ଭଜସ୍ଵ ମୌନମ୍ ॥ 525॥
ତୂଷ୍ଣୀମଵସ୍ଥା ପରମୋପଶାନ୍ତିଃ
ବୁଦ୍ଧେରସତ୍କଲ୍ପଵିକଲ୍ପହେତୋଃ ।
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦୋ ମହାତ୍ମନୋ
ଯତ୍ରାଦ୍ଵଯାନନ୍ଦସୁଖଂ ନିରନ୍ତରମ୍ ॥ 526॥
ବୁଦ୍ଧେରସତ୍କଲ୍ପଵିକଲ୍ପହେତୋଃ ।
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦୋ ମହାତ୍ମନୋ
ଯତ୍ରାଦ୍ଵଯାନନ୍ଦସୁଖଂ ନିରନ୍ତରମ୍ ॥ 526॥
ନାସ୍ତି ନିର୍ଵାସନାନ୍ମୌନାତ୍ପରଂ ସୁଖକୃଦୁତ୍ତମମ୍ ।
ଵିଜ୍ଞାତାତ୍ମସ୍ଵରୂପସ୍ଯ ସ୍ଵାନନ୍ଦରସପାଯିନଃ ॥ 527॥
ଵିଜ୍ଞାତାତ୍ମସ୍ଵରୂପସ୍ଯ ସ୍ଵାନନ୍ଦରସପାଯିନଃ ॥ 527॥
ଗଚ୍ଛଂସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ନୁପଵିଶଞ୍ଛଯାନୋ ଵାଽନ୍ଯଥାପି ଵା ।
ଯଥେଚ୍ଛଯା ଵସେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନାତ୍ମାରାମଃ ସଦା ମୁନିଃ ॥ 528॥
ଯଥେଚ୍ଛଯା ଵସେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନାତ୍ମାରାମଃ ସଦା ମୁନିଃ ॥ 528॥
ନ ଦେଶକାଲାସନଦିଗ୍ଯମାଦି-
ଲକ୍ଷ୍ଯାଦ୍ଯପେକ୍ଷାଽପ୍ରତିବଦ୍ଧଵୃତ୍ତେଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ପ୍ରତିବଦ୍ଧ
ସଂସିଦ୍ଧତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନୋଽସ୍ତି)
ସ୍ଵଵେଦନେ କା ନିଯମାଦ୍ଯଵସ୍ଥା ॥ 529॥
ଲକ୍ଷ୍ଯାଦ୍ଯପେକ୍ଷାଽପ୍ରତିବଦ୍ଧଵୃତ୍ତେଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ପ୍ରତିବଦ୍ଧ
ସଂସିଦ୍ଧତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନୋଽସ୍ତି)
ସ୍ଵଵେଦନେ କା ନିଯମାଦ୍ଯଵସ୍ଥା ॥ 529॥
ଘଟୋଽଯମିତି ଵିଜ୍ଞାତୁଂ ନିଯମଃ କୋଽନ୍ଵଵେକ୍ଷତେ । (ପାଠଭେଦଃ - ଅପେକ୍ଷ୍ଯତେ)
ଵିନା ପ୍ରମାଣସୁଷ୍ଠୁତ୍ଵଂ ଯସ୍ମିନ୍ସତି ପଦାର୍ଥଧୀଃ ॥ 530॥
ଵିନା ପ୍ରମାଣସୁଷ୍ଠୁତ୍ଵଂ ଯସ୍ମିନ୍ସତି ପଦାର୍ଥଧୀଃ ॥ 530॥
ଅଯମାତ୍ମା ନିତ୍ଯସିଦ୍ଧଃ ପ୍ରମାଣେ ସତି ଭାସତେ ।
ନ ଦେଶଂ ନାପି ଵା କାଲଂ ନ ଶୁଦ୍ଧିଂ ଵାପ୍ଯପେକ୍ଷତେ ॥ 531॥
ନ ଦେଶଂ ନାପି ଵା କାଲଂ ନ ଶୁଦ୍ଧିଂ ଵାପ୍ଯପେକ୍ଷତେ ॥ 531॥
ଦେଵଦତ୍ତୋଽହମିତ୍ଯେତଦ୍ଵିଜ୍ଞାନଂ ନିରପେକ୍ଷକମ୍ ।
ତଦ୍ଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦୋଽପ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାହମିତି ଵେଦନମ୍ ॥ 532॥
ତଦ୍ଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦୋଽପ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାହମିତି ଵେଦନମ୍ ॥ 532॥
ଭାନୁନେଵ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଭାସତେ ଯସ୍ଯ ତେଜସା ।
ଅନାତ୍ମକମସତ୍ତୁଚ୍ଛଂ କିଂ ନୁ ତସ୍ଯାଵଭାସକମ୍ ॥ 533॥
ଅନାତ୍ମକମସତ୍ତୁଚ୍ଛଂ କିଂ ନୁ ତସ୍ଯାଵଭାସକମ୍ ॥ 533॥
ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରପୁରାଣାନି ଭୂତାନି ସକଲାନ୍ଯପି ।
ଯେନାର୍ଥଵନ୍ତି ତଂ କିନ୍ନୁ ଵିଜ୍ଞାତାରଂ ପ୍ରକାଶଯେତ୍ ॥ 534॥
ଯେନାର୍ଥଵନ୍ତି ତଂ କିନ୍ନୁ ଵିଜ୍ଞାତାରଂ ପ୍ରକାଶଯେତ୍ ॥ 534॥
ଏଷ ସ୍ଵଯଞ୍ଜ୍ଯୋତିରନନ୍ତଶକ୍ତିଃ
ଆତ୍ମାଽପ୍ରମେଯଃ ସକଲାନୁଭୂତିଃ ।
ଯମେଵ ଵିଜ୍ଞାଯ ଵିମୁକ୍ତବନ୍ଧୋ
ଜଯତ୍ଯଯଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦୁତ୍ତମୋତ୍ତମଃ ॥ 535॥
ଆତ୍ମାଽପ୍ରମେଯଃ ସକଲାନୁଭୂତିଃ ।
ଯମେଵ ଵିଜ୍ଞାଯ ଵିମୁକ୍ତବନ୍ଧୋ
ଜଯତ୍ଯଯଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦୁତ୍ତମୋତ୍ତମଃ ॥ 535॥
ନ ଖିଦ୍ଯତେ ନୋ ଵିଷଯୈଃ ପ୍ରମୋଦତେ
ନ ସଜ୍ଜତେ ନାପି ଵିରଜ୍ଯତେ ଚ ।
ସ୍ଵସ୍ମିନ୍ସଦା କ୍ରୀଡତି ନନ୍ଦତି ସ୍ଵଯଂ
ନିରନ୍ତରାନନ୍ଦରସେନ ତୃପ୍ତଃ ॥ 536॥
ନ ସଜ୍ଜତେ ନାପି ଵିରଜ୍ଯତେ ଚ ।
ସ୍ଵସ୍ମିନ୍ସଦା କ୍ରୀଡତି ନନ୍ଦତି ସ୍ଵଯଂ
ନିରନ୍ତରାନନ୍ଦରସେନ ତୃପ୍ତଃ ॥ 536॥
କ୍ଷୁଧାଂ ଦେହଵ୍ଯଥାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ବାଲଃ କ୍ରୀଡତି ଵସ୍ତୁନିଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ଵସ୍ତୁନି)
ତଥୈଵ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ରମତେ ନିର୍ମମୋ ନିରହଂ ସୁଖୀ ॥ 537॥
ତଥୈଵ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ରମତେ ନିର୍ମମୋ ନିରହଂ ସୁଖୀ ॥ 537॥
ଚିନ୍ତାଶୂନ୍ଯମଦୈନ୍ଯଭୈକ୍ଷମଶନଂ ପାନଂ ସରିଦ୍ଵାରିଷୁ
ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯେଣ ନିରଙ୍କୁଶା ସ୍ଥିତିରଭୀର୍ନିଦ୍ରା ଶ୍ମଶାନେ ଵନେ ।
ଵସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଷାଲନଶୋଷଣାଦିରହିତଂ ଦିଗ୍ଵାସ୍ତୁ ଶଯ୍ଯା ମହୀ
ସଞ୍ଚାରୋ ନିଗମାନ୍ତଵୀଥିଷୁ ଵିଦାଂ କ୍ରୀଡା ପରେ ବ୍ରହ୍ମଣି ॥ 538॥
ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯେଣ ନିରଙ୍କୁଶା ସ୍ଥିତିରଭୀର୍ନିଦ୍ରା ଶ୍ମଶାନେ ଵନେ ।
ଵସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଷାଲନଶୋଷଣାଦିରହିତଂ ଦିଗ୍ଵାସ୍ତୁ ଶଯ୍ଯା ମହୀ
ସଞ୍ଚାରୋ ନିଗମାନ୍ତଵୀଥିଷୁ ଵିଦାଂ କ୍ରୀଡା ପରେ ବ୍ରହ୍ମଣି ॥ 538॥
ଵିମାନମାଲମ୍ବ୍ଯ ଶରୀରମେତଦ୍
ଭୁନକ୍ତ୍ଯଶେଷାନ୍ଵିଷଯାନୁପସ୍ଥିତାନ୍ ।
ପରେଚ୍ଛଯା ବାଲଵଦାତ୍ମଵେତ୍ତା
ଯୋଽଵ୍ଯକ୍ତଲିଙ୍ଗୋଽନନୁଷକ୍ତବାହ୍ଯଃ ॥ 539॥
ଭୁନକ୍ତ୍ଯଶେଷାନ୍ଵିଷଯାନୁପସ୍ଥିତାନ୍ ।
ପରେଚ୍ଛଯା ବାଲଵଦାତ୍ମଵେତ୍ତା
ଯୋଽଵ୍ଯକ୍ତଲିଙ୍ଗୋଽନନୁଷକ୍ତବାହ୍ଯଃ ॥ 539॥
ଦିଗମ୍ବରୋ ଵାପି ଚ ସାମ୍ବରୋ ଵା
ତ୍ଵଗମ୍ବରୋ ଵାପି ଚିଦମ୍ବରସ୍ଥଃ ।
ଉନ୍ମତ୍ତଵଦ୍ଵାପି ଚ ବାଲଵଦ୍ଵା
ପିଶାଚଵଦ୍ଵାପି ଚରତ୍ଯଵନ୍ଯାମ୍ ॥ 540॥
ତ୍ଵଗମ୍ବରୋ ଵାପି ଚିଦମ୍ବରସ୍ଥଃ ।
ଉନ୍ମତ୍ତଵଦ୍ଵାପି ଚ ବାଲଵଦ୍ଵା
ପିଶାଚଵଦ୍ଵାପି ଚରତ୍ଯଵନ୍ଯାମ୍ ॥ 540॥
କାମାନ୍ନିଷ୍କାମରୂପୀ ସଂଶ୍ଚରତ୍ଯେକଚରୋ ମୁନିଃ । (ପାଠଭେଦଃ - କାମାନ୍ନୀ କାମରୂପୀ)
ସ୍ଵାତ୍ମନୈଵ ସଦା ତୁଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଯଂ ସର୍ଵାତ୍ମନା ସ୍ଥିତଃ ॥ 541॥
ସ୍ଵାତ୍ମନୈଵ ସଦା ତୁଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଯଂ ସର୍ଵାତ୍ମନା ସ୍ଥିତଃ ॥ 541॥
କ୍ଵଚିନ୍ମୂଢୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ କ୍ଵଚିଦପି ମହାରାଜଵିଭଵଃ
କ୍ଵଚିଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତଃ ସୌମ୍ଯଃ କ୍ଵଚିଦଜଗରାଚାରକଲିତଃ ।
କ୍ଵଚିତ୍ପାତ୍ରୀଭୂତଃ କ୍ଵଚିଦଵମତଃ କ୍ଵାପ୍ଯଵିଦିତଃ
ଚରତ୍ଯେଵଂ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସତତପରମାନନ୍ଦସୁଖିତଃ ॥ 542॥
କ୍ଵଚିଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତଃ ସୌମ୍ଯଃ କ୍ଵଚିଦଜଗରାଚାରକଲିତଃ ।
କ୍ଵଚିତ୍ପାତ୍ରୀଭୂତଃ କ୍ଵଚିଦଵମତଃ କ୍ଵାପ୍ଯଵିଦିତଃ
ଚରତ୍ଯେଵଂ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସତତପରମାନନ୍ଦସୁଖିତଃ ॥ 542॥
ନିର୍ଧନୋଽପି ସଦା ତୁଷ୍ଟୋଽପ୍ଯସହାଯୋ ମହାବଲଃ ।
ନିତ୍ଯତୃପ୍ତୋଽପ୍ଯଭୁଞ୍ଜାନୋଽପ୍ଯସମଃ ସମଦର୍ଶନଃ ॥ 543॥
ନିତ୍ଯତୃପ୍ତୋଽପ୍ଯଭୁଞ୍ଜାନୋଽପ୍ଯସମଃ ସମଦର୍ଶନଃ ॥ 543॥
ଅପି କୁର୍ଵନ୍ନକୁର୍ଵାଣଶ୍ଚାଭୋକ୍ତା ଫଲଭୋଗ୍ଯପି ।
ଶରୀର୍ଯପ୍ଯଶରୀର୍ଯେଷ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନୋଽପି ସର୍ଵଗଃ ॥ 544॥
ଶରୀର୍ଯପ୍ଯଶରୀର୍ଯେଷ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନୋଽପି ସର୍ଵଗଃ ॥ 544॥
ଅଶରୀରଂ ସଦା ସନ୍ତମିମଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦଂ କ୍ଵଚିତ୍ ।
ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯେ ନ ସ୍ପୃଶତସ୍ତଥୈଵ ଚ ଶୁଭାଶୁଭେ ॥ 545॥
ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯେ ନ ସ୍ପୃଶତସ୍ତଥୈଵ ଚ ଶୁଭାଶୁଭେ ॥ 545॥
ସ୍ଥୂଲାଦିସମ୍ବନ୍ଧଵତୋଽଭିମାନିନଃ
ସୁଖଂ ଚ ଦୁଃଖଂ ଚ ଶୁଭାଶୁଭେ ଚ ।
ଵିଧ୍ଵସ୍ତବନ୍ଧସ୍ଯ ସଦାତ୍ମନୋ ମୁନେଃ
କୁତଃ ଶୁଭଂ ଵାଽପ୍ଯଶୁଭଂ ଫଲଂ ଵା ॥ 546॥
ସୁଖଂ ଚ ଦୁଃଖଂ ଚ ଶୁଭାଶୁଭେ ଚ ।
ଵିଧ୍ଵସ୍ତବନ୍ଧସ୍ଯ ସଦାତ୍ମନୋ ମୁନେଃ
କୁତଃ ଶୁଭଂ ଵାଽପ୍ଯଶୁଭଂ ଫଲଂ ଵା ॥ 546॥
ତମସା ଗ୍ରସ୍ତଵଦ୍ଭାନାଦଗ୍ରସ୍ତୋଽପି ରଵିର୍ଜନୈଃ ।
ଗ୍ରସ୍ତ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯାଂ ହ୍ଯଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵସ୍ତୁଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 547॥
ଗ୍ରସ୍ତ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯାଂ ହ୍ଯଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵସ୍ତୁଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 547॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା)
ତଦ୍ଵଦ୍ଦେହାଦିବନ୍ଧେଭ୍ଯୋ ଵିମୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମମ୍ ।
ପଶ୍ଯନ୍ତି ଦେହିଵନ୍ମୂଢାଃ ଶରୀରାଭାସଦର୍ଶନାତ୍ ॥ 548॥
ତଦ୍ଵଦ୍ଦେହାଦିବନ୍ଧେଭ୍ଯୋ ଵିମୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମମ୍ ।
ପଶ୍ଯନ୍ତି ଦେହିଵନ୍ମୂଢାଃ ଶରୀରାଭାସଦର୍ଶନାତ୍ ॥ 548॥
ଅହିର୍ନିର୍ଲ୍ଵଯନୀଂ ଵାଯଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଦେହଂ ତୁ ତିଷ୍ଠତି । (ପାଠଭେଦଃ - ଅହିନି)
ଇତସ୍ତତଶ୍ଚାଲ୍ଯମାନୋ ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରାଣଵାଯୁନା ॥ 549॥
ଇତସ୍ତତଶ୍ଚାଲ୍ଯମାନୋ ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରାଣଵାଯୁନା ॥ 549॥
ସ୍ତ୍ରୋତସା ନୀଯତେ ଦାରୁ ଯଥା ନିମ୍ନୋନ୍ନତସ୍ଥଲମ୍ ।
ଦୈଵେନ ନୀଯତେ ଦେହୋ ଯଥାକାଲୋପଭୁକ୍ତିଷୁ ॥ 550॥
ଦୈଵେନ ନୀଯତେ ଦେହୋ ଯଥାକାଲୋପଭୁକ୍ତିଷୁ ॥ 550॥
ପ୍ରାରବ୍ଧକର୍ମପରିକଲ୍ପିତଵାସନାଭିଃ
ସଂସାରିଵଚ୍ଚରତି ଭୁକ୍ତିଷୁ ମୁକ୍ତଦେହଃ ।
ସିଦ୍ଧଃ ସ୍ଵଯଂ ଵସତି ସାକ୍ଷିଵଦତ୍ର ତୂଷ୍ଣୀଂ
ଚକ୍ରସ୍ଯ ମୂଲମିଵ କଲ୍ପଵିକଲ୍ପଶୂନ୍ଯଃ ॥ 551॥
ସଂସାରିଵଚ୍ଚରତି ଭୁକ୍ତିଷୁ ମୁକ୍ତଦେହଃ ।
ସିଦ୍ଧଃ ସ୍ଵଯଂ ଵସତି ସାକ୍ଷିଵଦତ୍ର ତୂଷ୍ଣୀଂ
ଚକ୍ରସ୍ଯ ମୂଲମିଵ କଲ୍ପଵିକଲ୍ପଶୂନ୍ଯଃ ॥ 551॥
ନୈଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଵିଷଯେଷୁ ନିଯୁଙ୍କ୍ତ ଏଷ
ନୈଵାପଯୁଙ୍କ୍ତ ଉପଦର୍ଶନଲକ୍ଷଣସ୍ଥଃ ।
ନୈଵ କ୍ରିଯାଫଲମପୀଷଦଵେକ୍ଷତେ ସ (ପାଠଭେଦଃ - ଅପୀଷଦପେକ୍ଷତେ ସଃ)
ସ୍ଵାନନ୍ଦସାନ୍ଦ୍ରରସପାନସୁମତ୍ତଚିତ୍ତଃ ॥ 552॥
ନୈଵାପଯୁଙ୍କ୍ତ ଉପଦର୍ଶନଲକ୍ଷଣସ୍ଥଃ ।
ନୈଵ କ୍ରିଯାଫଲମପୀଷଦଵେକ୍ଷତେ ସ (ପାଠଭେଦଃ - ଅପୀଷଦପେକ୍ଷତେ ସଃ)
ସ୍ଵାନନ୍ଦସାନ୍ଦ୍ରରସପାନସୁମତ୍ତଚିତ୍ତଃ ॥ 552॥
ଲକ୍ଷ୍ଯାଲକ୍ଷ୍ଯଗତିଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯସ୍ତିଷ୍ଠେତ୍କେଵଲାତ୍ମନା ।
ଶିଵ ଏଵ ସ୍ଵଯଂ ସାକ୍ଷାଦଯଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦୁତ୍ତମଃ ॥ 553॥
ଶିଵ ଏଵ ସ୍ଵଯଂ ସାକ୍ଷାଦଯଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦୁତ୍ତମଃ ॥ 553॥
ଜୀଵନ୍ନେଵ ସଦା ମୁକ୍ତଃ କୃତାର୍ଥୋ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ ।
ଉପାଧିନାଶାଦ୍ବ୍ରହ୍ମୈଵ ସନ୍ ବ୍ରହ୍ମାପ୍ଯେତି ନିର୍ଦ୍ଵଯମ୍ ॥ 554॥
ଉପାଧିନାଶାଦ୍ବ୍ରହ୍ମୈଵ ସନ୍ ବ୍ରହ୍ମାପ୍ଯେତି ନିର୍ଦ୍ଵଯମ୍ ॥ 554॥
ଶୈଲୂଷୋ ଵେଷସଦ୍ଭାଵାଭାଵଯୋଶ୍ଚ ଯଥା ପୁମାନ୍ ।
ତଥୈଵ ବ୍ରହ୍ମଵିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠଃ ସଦା ବ୍ରହ୍ମୈଵ ନାପରଃ ॥ 555॥
ତଥୈଵ ବ୍ରହ୍ମଵିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠଃ ସଦା ବ୍ରହ୍ମୈଵ ନାପରଃ ॥ 555॥
ଯତ୍ର କ୍ଵାପି ଵିଶୀର୍ଣଂ ସତ୍ପର୍ଣମିଵ ତରୋର୍ଵପୁଃ ପତତାତ୍ । (ପାଠଭେଦଃ - ଵିଶୀର୍ଣଂ ପର୍ଣମିଵ)
ବ୍ରହ୍ମୀଭୂତସ୍ଯ ଯତେଃ ପ୍ରାଗେଵ ତଚ୍ଚିଦଗ୍ନିନା ଦଗ୍ଧମ୍ ॥ 556॥
ବ୍ରହ୍ମୀଭୂତସ୍ଯ ଯତେଃ ପ୍ରାଗେଵ ତଚ୍ଚିଦଗ୍ନିନା ଦଗ୍ଧମ୍ ॥ 556॥
ସଦାତ୍ମନି ବ୍ରହ୍ମଣି ତିଷ୍ଠତୋ ମୁନେଃ
ପୂର୍ଣାଽଦ୍ଵଯାନନ୍ଦମଯାତ୍ମନା ସଦା ।
ନ ଦେଶକାଲାଦ୍ଯୁଚିତପ୍ରତୀକ୍ଷା
ତ୍ଵଙ୍ମାଂସଵିଟ୍ପିଣ୍ଡଵିସର୍ଜନାଯ ॥ 557॥
ପୂର୍ଣାଽଦ୍ଵଯାନନ୍ଦମଯାତ୍ମନା ସଦା ।
ନ ଦେଶକାଲାଦ୍ଯୁଚିତପ୍ରତୀକ୍ଷା
ତ୍ଵଙ୍ମାଂସଵିଟ୍ପିଣ୍ଡଵିସର୍ଜନାଯ ॥ 557॥
ଦେହସ୍ଯ ମୋକ୍ଷୋ ନୋ ମୋକ୍ଷୋ ନ ଦଣ୍ଡସ୍ଯ କମଣ୍ଡଲୋଃ ।
ଅଵିଦ୍ଯାହୃଦଯଗ୍ରନ୍ଥିମୋକ୍ଷୋ ମୋକ୍ଷୋ ଯତସ୍ତତଃ ॥ 558॥
ଅଵିଦ୍ଯାହୃଦଯଗ୍ରନ୍ଥିମୋକ୍ଷୋ ମୋକ୍ଷୋ ଯତସ୍ତତଃ ॥ 558॥
କୁଲ୍ଯାଯାମଥ ନଦ୍ଯାଂ ଵା ଶିଵକ୍ଷେତ୍ରେଽପି ଚତ୍ଵରେ ।
ପର୍ଣଂ ପତତି ଚେତ୍ତେନ ତରୋଃ କିଂ ନୁ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ ॥ 559॥
ପର୍ଣଂ ପତତି ଚେତ୍ତେନ ତରୋଃ କିଂ ନୁ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ ॥ 559॥
ପତ୍ରସ୍ଯ ପୁଷ୍ପସ୍ଯ ଫଲସ୍ଯ ନାଶଵଦ୍-
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରାଣଧିଯାଂ ଵିନାଶଃ ।
ନୈଵାତ୍ମନଃ ସ୍ଵସ୍ଯ ସଦାତ୍ମକସ୍ଯା-
ନନ୍ଦାକୃତେର୍ଵୃକ୍ଷଵଦସ୍ତି ଚୈଷଃ ॥ 560॥
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରାଣଧିଯାଂ ଵିନାଶଃ ।
ନୈଵାତ୍ମନଃ ସ୍ଵସ୍ଯ ସଦାତ୍ମକସ୍ଯା-
ନନ୍ଦାକୃତେର୍ଵୃକ୍ଷଵଦସ୍ତି ଚୈଷଃ ॥ 560॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଵଦାସ୍ତ ଏଷଃ)
ପ୍ରଜ୍ଞାନଘନ ଇତ୍ଯାତ୍ମଲକ୍ଷଣଂ ସତ୍ଯସୂଚକମ୍ ।
ଅନୂଦ୍ଯୌପାଧିକସ୍ଯୈଵ କଥଯନ୍ତି ଵିନାଶନମ୍ ॥ 561॥
ପ୍ରଜ୍ଞାନଘନ ଇତ୍ଯାତ୍ମଲକ୍ଷଣଂ ସତ୍ଯସୂଚକମ୍ ।
ଅନୂଦ୍ଯୌପାଧିକସ୍ଯୈଵ କଥଯନ୍ତି ଵିନାଶନମ୍ ॥ 561॥
ଅଵିନାଶୀ ଵା ଅରେଽଯମାତ୍ମେତି ଶ୍ରୁତିରାତ୍ମନଃ ।
ପ୍ରବ୍ରଵୀତ୍ଯଵିନାଶିତ୍ଵଂ ଵିନଶ୍ଯତ୍ସୁ ଵିକାରିଷୁ ॥ 562॥
ପ୍ରବ୍ରଵୀତ୍ଯଵିନାଶିତ୍ଵଂ ଵିନଶ୍ଯତ୍ସୁ ଵିକାରିଷୁ ॥ 562॥
ପାଷାଣଵୃକ୍ଷତୃଣଧାନ୍ଯକଡଙ୍କରାଦ୍ଯା (ପାଠଭେଦଃ - କଟାମ୍ବରାଦ୍ଯା)
ଦଗ୍ଧା ଭଵନ୍ତି ହି ମୃଦେଵ ଯଥା ତଥୈଵ ।
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯାସୁମନ ଆଦି ସମସ୍ତଦୃଶ୍ଯଂ
ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିଦଗ୍ଧମୁପଯାତି ପରାତ୍ମଭାଵମ୍ ॥ 563॥
ଦଗ୍ଧା ଭଵନ୍ତି ହି ମୃଦେଵ ଯଥା ତଥୈଵ ।
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯାସୁମନ ଆଦି ସମସ୍ତଦୃଶ୍ଯଂ
ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିଦଗ୍ଧମୁପଯାତି ପରାତ୍ମଭାଵମ୍ ॥ 563॥
ଵିଲକ୍ଷଣଂ ଯଥା ଧ୍ଵାନ୍ତଂ ଲୀଯତେ ଭାନୁତେଜସି ।
ତଥୈଵ ସକଲଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ପ୍ରଵିଲୀଯତେ ॥ 564॥
ତଥୈଵ ସକଲଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ପ୍ରଵିଲୀଯତେ ॥ 564॥
ଘଟେ ନଷ୍ଟେ ଯଥା ଵ୍ଯୋମ ଵ୍ଯୋମୈଵ ଭଵତି ସ୍ଫୁଟମ୍ ।
ତଥୈଵୋପାଧିଵିଲଯେ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ସ୍ଵଯମ୍ ॥ 565॥
ତଥୈଵୋପାଧିଵିଲଯେ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ସ୍ଵଯମ୍ ॥ 565॥
କ୍ଷୀରଂ କ୍ଷୀରେ ଯଥା କ୍ଷିପ୍ତଂ ତୈଲଂ ତୈଲେ ଜଲଂ ଜଲେ ।
ସଂଯୁକ୍ତମେକତାଂ ଯାତି ତଥାଽଽତ୍ମନ୍ଯାତ୍ମଵିନ୍ମୁନିଃ ॥ 566॥
ସଂଯୁକ୍ତମେକତାଂ ଯାତି ତଥାଽଽତ୍ମନ୍ଯାତ୍ମଵିନ୍ମୁନିଃ ॥ 566॥
ଏଵଂ ଵିଦେହକୈଵଲ୍ଯଂ ସନ୍ମାତ୍ରତ୍ଵମଖଣ୍ଡିତମ୍ ।
ବ୍ରହ୍ମଭାଵଂ ପ୍ରପଦ୍ଯୈଷ ଯତିର୍ନାଵର୍ତତେ ପୁନଃ ॥ 567॥
ବ୍ରହ୍ମଭାଵଂ ପ୍ରପଦ୍ଯୈଷ ଯତିର୍ନାଵର୍ତତେ ପୁନଃ ॥ 567॥
ସଦାତ୍ମୈକତ୍ଵଵିଜ୍ଞାନଦଗ୍ଧାଵିଦ୍ଯାଦିଵର୍ଷ୍ମଣଃ ।
ଅମୁଷ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଭୂତତ୍ଵାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କୁତ ଉଦ୍ଭଵଃ ॥ 568॥
ଅମୁଷ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଭୂତତ୍ଵାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କୁତ ଉଦ୍ଭଵଃ ॥ 568॥
ମାଯାକ୍ଲୃପ୍ତୌ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷୌ ନ ସ୍ତଃ ସ୍ଵାତ୍ମନି ଵସ୍ତୁତଃ ।
ଯଥା ରଜ୍ଜୌ ନିଷ୍କ୍ରିଯାଯାଂ ସର୍ପାଭାସଵିନିର୍ଗମୌ ॥ 569॥
ଯଥା ରଜ୍ଜୌ ନିଷ୍କ୍ରିଯାଯାଂ ସର୍ପାଭାସଵିନିର୍ଗମୌ ॥ 569॥
ଆଵୃତେଃ ସଦସତ୍ତ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଵକ୍ତଵ୍ଯେ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷଣେ ।
ନାଵୃତିର୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ କାଚିଦନ୍ଯାଭାଵାଦନାଵୃତମ୍ ।
ଯଦ୍ଯସ୍ତ୍ଯଦ୍ଵୈତହାନିଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଦ୍ଵୈତଂ ନୋ ସହତେ ଶ୍ରୁତିଃ ॥ 570॥
ନାଵୃତିର୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ କାଚିଦନ୍ଯାଭାଵାଦନାଵୃତମ୍ ।
ଯଦ୍ଯସ୍ତ୍ଯଦ୍ଵୈତହାନିଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଦ୍ଵୈତଂ ନୋ ସହତେ ଶ୍ରୁତିଃ ॥ 570॥
ବନ୍ଧଞ୍ଚ ମୋକ୍ଷଞ୍ଚ ମୃଷୈଵ ମୂଢା
ବୁଦ୍ଧେର୍ଗୁଣଂ ଵସ୍ତୁନି କଲ୍ପଯନ୍ତି ।
ଦୃଗାଵୃତିଂ ମେଘକୃତାଂ ଯଥା ରଵୌ
ଯତୋଽଦ୍ଵଯାଽସଙ୍ଗଚିଦେତଦକ୍ଷରମ୍ ॥ 571॥
ବୁଦ୍ଧେର୍ଗୁଣଂ ଵସ୍ତୁନି କଲ୍ପଯନ୍ତି ।
ଦୃଗାଵୃତିଂ ମେଘକୃତାଂ ଯଥା ରଵୌ
ଯତୋଽଦ୍ଵଯାଽସଙ୍ଗଚିଦେତଦକ୍ଷରମ୍ ॥ 571॥
(ପାଠଭେଦଃ - ଚିଦେକମକ୍ଷରମ୍)
ଅସ୍ତୀତି ପ୍ରତ୍ଯଯୋ ଯଶ୍ଚ ଯଶ୍ଚ ନାସ୍ତୀତି ଵସ୍ତୁନି ।
ବୁଦ୍ଧେରେଵ ଗୁଣାଵେତୌ ନ ତୁ ନିତ୍ଯସ୍ଯ ଵସ୍ତୁନଃ ॥ 572॥
ଅସ୍ତୀତି ପ୍ରତ୍ଯଯୋ ଯଶ୍ଚ ଯଶ୍ଚ ନାସ୍ତୀତି ଵସ୍ତୁନି ।
ବୁଦ୍ଧେରେଵ ଗୁଣାଵେତୌ ନ ତୁ ନିତ୍ଯସ୍ଯ ଵସ୍ତୁନଃ ॥ 572॥
ଅତସ୍ତୌ ମାଯଯା କ୍ଲୃପ୍ତୌ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷୌ ନ ଚାତ୍ମନି ।
ନିଷ୍କଲେ ନିଷ୍କ୍ରିଯେ ଶାନ୍ତେ ନିରଵଦ୍ଯେ ନିରଞ୍ଜନେ ।
ଅଦ୍ଵିତୀଯେ ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ଵ୍ଯୋମଵତ୍କଲ୍ପନା କୁତଃ ॥ 573॥
ନିଷ୍କଲେ ନିଷ୍କ୍ରିଯେ ଶାନ୍ତେ ନିରଵଦ୍ଯେ ନିରଞ୍ଜନେ ।
ଅଦ୍ଵିତୀଯେ ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ଵ୍ଯୋମଵତ୍କଲ୍ପନା କୁତଃ ॥ 573॥
ନ ନିରୋଧୋ ନ ଚୋତ୍ପତ୍ତିର୍ନ ବଦ୍ଧୋ ନ ଚ ସାଧକଃ ।
ନ ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ନ ଵୈ ମୁକ୍ତ ଇତ୍ଯେଷା ପରମାର୍ଥତା ॥ 574॥
ନ ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ନ ଵୈ ମୁକ୍ତ ଇତ୍ଯେଷା ପରମାର୍ଥତା ॥ 574॥
ସକଲନିଗମଚୂଡାସ୍ଵାନ୍ତସିଦ୍ଧାନ୍ତରୂପଂ
ପରମିଦମତିଗୁହ୍ଯଂ ଦର୍ଶିତଂ ତେ ମଯାଦ୍ଯ ।
ଅପଗତକଲିଦୋଷଂ କାମନିର୍ମୁକ୍ତବୁଦ୍ଧିଂ (ପାଠଭେଦଃ - ବୁଦ୍ଧିଃ)
ସ୍ଵସୁତଵଦସକୃତ୍ତ୍ଵାଂ ଭାଵଯିତ୍ଵା ମୁମୁକ୍ଷୁମ୍ ॥ 575॥
ପରମିଦମତିଗୁହ୍ଯଂ ଦର୍ଶିତଂ ତେ ମଯାଦ୍ଯ ।
ଅପଗତକଲିଦୋଷଂ କାମନିର୍ମୁକ୍ତବୁଦ୍ଧିଂ (ପାଠଭେଦଃ - ବୁଦ୍ଧିଃ)
ସ୍ଵସୁତଵଦସକୃତ୍ତ୍ଵାଂ ଭାଵଯିତ୍ଵା ମୁମୁକ୍ଷୁମ୍ ॥ 575॥
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୁରୋର୍ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଶ୍ରଯେଣ କୃତାନତିଃ ।
ସ ତେନ ସମନୁଜ୍ଞାତୋ ଯଯୌ ନିର୍ମୁକ୍ତବନ୍ଧନଃ ॥ 576॥
ସ ତେନ ସମନୁଜ୍ଞାତୋ ଯଯୌ ନିର୍ମୁକ୍ତବନ୍ଧନଃ ॥ 576॥
ଗୁରୁରେଵ ସଦାନନ୍ଦସିନ୍ଧୌ ନିର୍ମଗ୍ନମାନସଃ । (ପାଠଭେଦଃ - ଗୁରୁରେଷ)
ପାଵଯନ୍ଵସୁଧାଂ ସର୍ଵାଂ ଵିଚଚାର ନିରନ୍ତରଃ ॥ 577॥
ପାଵଯନ୍ଵସୁଧାଂ ସର୍ଵାଂ ଵିଚଚାର ନିରନ୍ତରଃ ॥ 577॥
ଇତ୍ଯାଚାର୍ଯସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ସଂଵାଦେନାତ୍ମଲକ୍ଷଣମ୍ ।
ନିରୂପିତଂ ମୁମୁକ୍ଷୂଣାଂ ସୁଖବୋଧୋପପତ୍ତଯେ ॥ 578॥
ନିରୂପିତଂ ମୁମୁକ୍ଷୂଣାଂ ସୁଖବୋଧୋପପତ୍ତଯେ ॥ 578॥
ହିତମିଦମୁପଦେଶମାଦ୍ରିଯନ୍ତାଂ
ଵିହିତନିରସ୍ତସମସ୍ତଚିତ୍ତଦୋଷାଃ ।
ଭଵସୁଖଵିରତାଃ ପ୍ରଶାନ୍ତଚିତ୍ତାଃ (ପାଠଭେଦଃ - ସୁଖଵିମୁଖାଃ)
ଶ୍ରୁତିରସିକା ଯତଯୋ ମୁମୁକ୍ଷଵୋ ଯେ ॥ 579॥
ଵିହିତନିରସ୍ତସମସ୍ତଚିତ୍ତଦୋଷାଃ ।
ଭଵସୁଖଵିରତାଃ ପ୍ରଶାନ୍ତଚିତ୍ତାଃ (ପାଠଭେଦଃ - ସୁଖଵିମୁଖାଃ)
ଶ୍ରୁତିରସିକା ଯତଯୋ ମୁମୁକ୍ଷଵୋ ଯେ ॥ 579॥
ସଂସାରାଧ୍ଵନି ତାପଭାନୁକିରଣପ୍ରୋଦ୍ଭୂତଦାହଵ୍ଯଥା-
ଖିନ୍ନାନାଂ ଜଲକାଙ୍କ୍ଷଯା ମରୁଭୁଵି ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ପରିଭ୍ରାମ୍ଯତାମ୍ ।
ଅତ୍ଯାସନ୍ନସୁଧାମ୍ବୁଧିଂ ସୁଖକରଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵଯଂ ଦର୍ଶଯ-
ତ୍ଯେଷା ଶଙ୍କରଭାରତୀ ଵିଜଯତେ ନିର୍ଵାଣସନ୍ଦାଯିନୀ ॥ 580॥
ଖିନ୍ନାନାଂ ଜଲକାଙ୍କ୍ଷଯା ମରୁଭୁଵି ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ପରିଭ୍ରାମ୍ଯତାମ୍ ।
ଅତ୍ଯାସନ୍ନସୁଧାମ୍ବୁଧିଂ ସୁଖକରଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵଯଂ ଦର୍ଶଯ-
ତ୍ଯେଷା ଶଙ୍କରଭାରତୀ ଵିଜଯତେ ନିର୍ଵାଣସନ୍ଦାଯିନୀ ॥ 580॥
॥ ଇତି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯଵିରଚିତଂ ଵିଵେକଚୂଡାମଣିଃ ॥
॥ ଓଁ ତତ୍ସତ୍ ॥

