ଉଦ୍ଧଵଗୀତା - ପଞ୍ଚମୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଭଗଵନ୍ତଂ ହରିଂ ପ୍ରାଯଃ ନ ଭଜନ୍ତି ଆତ୍ମଵିତ୍ତମାଃ ।
ତେଷାଂ ଅଶାନ୍ତକାମାନାଂ କା ନିଷ୍ଠା ଅଵିଜିତାତ୍ମନାମ୍ ॥ 1॥

ଚମସଃ ଉଵାଚ।
ମୁଖବାହୂରୂପାଦେଭ୍ଯଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଆଶ୍ରମୈଃ ସହ ।
ଚତ୍ଵାରଃ ଜଜ୍ଞିରେ ଵର୍ଣାଃ ଗୁଣୈଃ ଵିପ୍ରାଦଯଃ ପୃଥକ୍ ॥ 2॥

ଯଃ ଏଷାଂ ପୁରୁଷଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ଆତ୍ମପ୍ରଭଵଂ ଈଶ୍ଵରମ୍ ।
ନ ଭଜନ୍ତି ଅଵଜାନନ୍ତି ସ୍ଥାନାତ୍ ଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ପତନ୍ତି ଅଧଃ ॥ 3॥

ଦୂରେ ହରିକଥାଃ କେଚିତ୍ ଦୂରେ ଚ ଅଚ୍ଯୁତକୀର୍ର୍ତନାଃ ।
ସ୍ତ୍ରିଯଃ ଶୂଦ୍ରାଦଯଃ ଚ ଏଵ ତେ ଅନୁକମ୍ପ୍ଯା ଭଵାଦୃଶାମ୍ ॥ 4॥

ଵିପ୍ରଃ ରାଜନ୍ଯଵୈଶ୍ଯୌ ଚ ହରେଃ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପଦାନ୍ତିକମ୍ ।
ଶ୍ରୌତେନ ଜନ୍ମନା ଅଥ ଅପି ମୁହ୍ଯନ୍ତି ଆମ୍ନାଯଵାଦିନଃ ॥ 5॥

କର୍ମଣି ଅକୋଵିଦାଃ ସ୍ତବ୍ଧାଃ ମୂର୍ଖାଃ ପଣ୍ଡିତମାନିନଃ ।
ଵଦନ୍ତି ଚାଟୁକାତ୍ ମୂଢାଃ ଯଯା ମାଧ୍ଵ୍ଯା ଗିର ଉତ୍ସୁକାଃ ॥ 6॥

ରଜସା ଘୋରସଙ୍କଲ୍ପାଃ କାମୁକାଃ ଅହିମନ୍ଯଵଃ ।
ଦାମ୍ଭିକାଃ ମାନିନଃ ପାପାଃ ଵିହସନ୍ତି ଅଚ୍ଯୁତପ୍ରିଯାନ୍ ॥ 7॥

ଵଦନ୍ତି ତେ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଉପାସିତସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଗୃହେଷୁ ମୈଥୁନ୍ଯସୁଖେଷୁ ଚ ଆଶିଷଃ ।
ଯଜନ୍ତି ଅସୃଷ୍ଟାନ୍ ଅଵିଧାନ୍ ଅଦକ୍ଷିଣମ୍
ଵୃତ୍ତ୍ଯୈ ପରଂ ଘ୍ନନ୍ତି ପଶୂନ୍ ଅତଦ୍ଵିଦଃ ॥ 8॥

ଶ୍ରିଯା ଵିଭୂତ୍ଯା ଅଭିଜନେନ ଵିଦ୍ଯଯା
ତ୍ଯାଗେନ ରୂପେଣ ବଲେନ କର୍ମଣା
ସତଃ ଅଵମନ୍ଯନ୍ତି ହରିପ୍ରିଯାନ୍ ଖଲାଃ ॥ 9॥

ସର୍ଵେଷୁ ଶଶ୍ଵତ୍ ତନୁଭୃତ୍ ସ୍ଵଵସ୍ଥିତମ୍
ଯଥା ସ୍ଵଂ ଆତ୍ମାନଂ ଅଭୀଷ୍ଟଂ ଈଶ୍ଵରମ୍ ।
ଵେଦୋପଗୀତଂ ଚ ନ ଶ୍ରୁଣ୍ଵତେ ଅବୁଧାଃ
ମନୋରଥାନାଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ଵାର୍ତଯା ॥ 10॥

ଲୋକେ ଵ୍ଯଵାଯ ଆମିଷଂ ଅଦ୍ଯସେଵା
ନିତ୍ଯାଃ ତୁ ଜନ୍ତୋଃ ନ ହି ତତ୍ର ଚୋଦନା ।
ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତିଃ ତେଷୁ ଵିଵାହଯଜ୍ଞ
ସୁରାଗ୍ରହୈଃ ଆସୁ ନିଵୃତ୍ତିଃ ଇଷ୍ଟା ॥ 11॥

ଧନଂ ଚ ଧର୍ମେକଫଲଂ ଯତଃ ଵୈ
ଜ୍ଞାନଂ ସଵିଜ୍ଞାନଂ ଅନୁପ୍ରଶାନ୍ତି ।
ଗୃହେଷୁ ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି କଲେଵରସ୍ଯ
ମୃତ୍ଯୁଂ ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଦୁରନ୍ତଵୀର୍ଯମ୍ ॥ 12॥

ଯତ୍ ଘ୍ରାଣଭକ୍ଷଃ ଵିହିତଃ ସୁରାଯାଃ
ତଥା ପଶୋଃ ଆଲଭନଂ ନ ହିଂସା ।
ଏଵଂ ଵ୍ଯଵାଯଃ ପ୍ରଜଯା ନ ରତ୍ଯା
ଇଅମଂ ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ନ ଵିଦୁଃ ସ୍ଵଧର୍ମମ୍ ॥ 13॥

ଯେ ତୁ ଅନେଵଂଵିଦଃ ଅସନ୍ତଃ ସ୍ତବ୍ଧାଃ ସତ୍ ଅଭିମାନିନଃ ।
ପଶୂନ୍ ଦ୍ରୁହ୍ଯନ୍ତି ଵିସ୍ରବ୍ଧାଃ ପ୍ରେତ୍ଯ ଖାଦନ୍ତି ତେ ଚ ତାନ୍ ॥ 14॥

ଦ୍ଵିଷନ୍ତଃ ପରକାଯେଷୁ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ହରିଂ ଈଶ୍ଵରମ୍ ।
ମୃତକେ ସାନୁବନ୍ଧେ ଅସ୍ମିନ୍ ବଦ୍ଧସ୍ନେହାଃ ପତନ୍ତି ଅଧଃ ॥ 15॥

ଯେ କୈଵଲ୍ଯଂ ଅସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାଃ ଯେ ଚ ଅତୀତାଃ ଚ ମୂଢତାମ୍ ।
ତ୍ରୈଵର୍ଗିକାଃ ହି ଅକ୍ଷଣିକାଃ ଆତ୍ମାନଂ ଘାତଯନ୍ତି ତେ ॥ 16॥

ଏତଃ ଆତ୍ମହନଃ ଅଶାନ୍ତାଃ ଅଜ୍ଞାନେ ଜ୍ଞାନମାନିନଃ ।
ସୀଦନ୍ତି ଅକୃତକୃତ୍ଯାଃ ଵୈ କାଲଧ୍ଵସ୍ତମନୋରଥାଃ ॥ 17॥

ହିତ୍ଵା ଆତ୍ଯାଯ ଅସରଚିତାଃ ଗୃହ ଅପତ୍ଯସୁହୃତ୍ ଶ୍ରିଯଃ ।
ତମଃ ଵିଶନ୍ତି ଅନିଚ୍ଛନ୍ତଃ ଵାସୁଦେଵପରାଙ୍ମୁଖାଃ ॥ 18॥

ରାଜା ଉଵାଚ।
କସ୍ମିନ୍ କାଲେ ସଃ ଭଗଵାନ୍ କିଂ ଵର୍ଣଃ କୀଦୃଶଃ ନୃଭିଃ ।
ନାମ୍ନା ଵା କେନ ଵିଧିନା ପୂଜ୍ଯତେ ତତ୍ ଇହ ଉଚ୍ଯତାମ୍ ॥ 19॥

କରଭାଜନଃ ଉଵାଚ।
କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଃ ଇତ୍ଯେଷୁ କେଶଵଃ ।
ନାନାଵର୍ଣ ଅଭିଧାକାରଃ ନାନା ଏଵ ଵିଧିନା ଇଜ୍ଯତେ ॥ 20॥

କୃତେ ଶୁକ୍ଲଃ ଚତୁର୍ବାହୁଃ ଜଟିଲଃ ଵଲ୍କଲାମ୍ବରଃ ।
କୃଷ୍ଣାଜିନୌପଵୀତାକ୍ଷାନ୍ ବିଭ୍ରତ୍ ଦଣ୍ଡକମଣ୍ଡଲୂନ୍ ॥ 21॥

ମନୁଷ୍ଯାଃ ତୁ ତଦା ଶାନ୍ତାଃ ନିର୍ଵୈରାଃ ସୁହୃଦଃ ସମାଃ ।
ଯଜନ୍ତି ତପସା ଦେଵଂ ଶମେନ ଚ ଦମେନ ଚ ॥ 22॥

ହଂସଃ ସୁପର୍ଣଃ ଵୈକୁଣ୍ଠଃ ଧର୍ମଃ ଯୋଗେଶ୍ଵରଃ ଅମଲଃ ।
ଈଶ୍ଵରଃ ପୁରୁଷଃ ଅଵ୍ଯକ୍ତଃ ପରମାତ୍ମା ଇତି ଗୀଯତେ ॥ 23॥

ତ୍ରେତାଯାଂ ରକ୍ତଵର୍ଣଃ ଅସୌ ଚତୁର୍ବାହୁଃ ତ୍ରିମେଖଲଃ ।
ହିରଣ୍ଯକେଶଃ ତ୍ରଯୀ ଆତ୍ମା ସ୍ରୁକ୍ସ୍ରୁଵାଦି ଉପଲକ୍ଷଣଃ ॥ 24॥

ତଂ ତଦା ମନୁଜା ଦେଵଂ ସର୍ଵଦେଵମଯଂ ହରିମ୍ ।
ଯଜନ୍ତି ଵିଦ୍ଯଯା ତ୍ରଯ୍ଯା ଧର୍ମିଷ୍ଠାଃ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ ॥ 25॥

ଵିଷ୍ଣୁଃ ଯଜ୍ଞଃ ପୃଷ୍ଣିଗର୍ଭଃ ସର୍ଵଦେଵଃ ଉରୁକ୍ରମଃ ।
ଵୃଷାକପିଃ ଜଯନ୍ତଃ ଚ ଉରୁଗାଯ ଇତି ଈର୍ଯତେ ॥ 26॥

ଦ୍ଵାପରେ ଭଗଵାନ୍ ଶ୍ଯାମଃ ପୀତଵାସା ନିଜାଯୁଧଃ ।
ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଦିଭିଃ ଅଙ୍କୈଃ ଚ ଲକ୍ଷଣୈଃ ଉପଲକ୍ଷିତଃ ॥ 27॥

ତଂ ତଦା ପୁରୁଷଂ ମର୍ତ୍ଯା ମହାରାଜୌପଲକ୍ଷଣମ୍ ।
ଯଜନ୍ତି ଵେଦତନ୍ତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ପରଂ ଜିଜ୍ଞାସଵଃ ନୃପ ॥ 28॥

ନମଃ ତେ ଵାସୁଦେଵାଯ ନମଃ ସଙ୍କର୍ଷଣାଯ ଚ ।
ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଯ ଅନିରୁଦ୍ଧାଯ ତୁଭ୍ଯଂ ଭଗଵତେ ନମଃ ॥ 29॥

ନାରାଯଣାଯ ଋଷଯେ ପୁରୁଷାଯ ମହାତ୍ମନେ ।
ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରାଯ ଵିଶ୍ଵାଯ ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମନେ ନମଃ ॥ 30॥

ଇତି ଦ୍ଵାପରଃ ଉର୍ଵୀଶ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ଜଗଦୀଶ୍ଵରମ୍ ।
ନାନାତନ୍ତ୍ରଵିଧାନେନ କଲୌ ଅପି ଯଥା ଶ୍ରୁଣୁ ॥ 31॥

କୃଷ୍ଣଵର୍ଣଂ ତ୍ଵିଷାକୃଷ୍ଣଂ ସାଙ୍ଗୌପାଙ୍ଗାସ୍ତ୍ର
ପାର୍ଷଦମ୍ ।
ଯଜ୍ଞୈଃ ସଙ୍କୀର୍ତନପ୍ରାଯୈଃ ଯଜନ୍ତି ହି ସୁମେଧସଃ ॥ 32॥

ଧ୍ଯେଯଂ ସଦା ପରିଭଵଘ୍ନଂ ଅଭୀଷ୍ଟଦୋହମ୍
ତୀର୍ଥାସ୍ପଦଂ ଶିଵଵିରିଞ୍ଚିନୁତଂ ଶରଣ୍ଯମ୍ ।
ଭୃତ୍ଯାର୍ତିହନ୍ ପ୍ରଣତପାଲ ଭଵାବ୍ଧିପୋତମ୍
ଵନ୍ଦେ ମହାପୁରୁଷ ତେ ଚରଣାରଵିନ୍ଦମ୍ ॥ 33॥

ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସୁଦୁସ୍ତ୍ଯଜସୁରୈପ୍ସିତରାଜ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀମ୍
ଧର୍ମିଷ୍ଠଃ ଆର୍ଯଵଚସା ଯତ୍ ଅଗାତ୍ ଅରଣ୍ଯମ୍ ।
ମାଯାମୃଗଂ ଦଯିତଯା ଇପ୍ସିତଂ ଅନ୍ଵଧାଵତ୍
ଵନ୍ଦେ ମହାପୁରୁଷ ତେ ଚରଣାରଵିନ୍ଦମ୍ ॥ 34॥

ଏଵଂ ଯୁଗାନୁରୂପାଭ୍ଯାଂ ଭଗଵାନ୍ ଯୁଗଵର୍ତିଭିଃ ।
ମନୁଜୈଃ ଇଜ୍ଯତେ ରାଜନ୍ ଶ୍ରେଯସାଂ ଈଶ୍ଵରଃ ହରିଃ ॥ 35॥

କଲିଂ ସଭାଜଯନ୍ତି ଆର୍ଯା ଗୁଣଜ୍ଞାଃ ସାରଭାଗିନଃ ।
ଯତ୍ର ସଙ୍କୀର୍ତନେନ ଏଵ ସର୍ଵଃ ସ୍ଵାର୍ଥଃ ଅଭିଲଭ୍ଯତେ ॥ 36॥

ନ ହି ଅତଃ ପରମଃ ଲାଭଃ ଦେହିନାଂ ଭ୍ରାମ୍ଯତାଂ ଇହ ।
ଯତଃ ଵିନ୍ଦେତ ପରମାଂ ଶାନ୍ତିଂ ନଶ୍ଯତି ସଂସୃତିଃ ॥ 37॥

କୃତାଦିଷୁ ପ୍ରଜା ରାଜନ୍ କଲୌ ଇଚ୍ଛନ୍ତି ସମ୍ଭଵମ୍ ।
କଲୌ ଖଲୁ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ନାରାଯଣପରାଯଣାଃ ॥ 38॥

କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ଵଚିତ୍ ମହାରାଜ ଦ୍ରଵିଡେଷୁ ଚ ଭୂରିଶଃ ।
ତାମ୍ରପର୍ଣୀ ନଦୀ ଯତ୍ର କୃତମାଲା ପଯସ୍ଵିନୀ ॥ 39॥

କାଵେରୀ ଚ ମହାପୁଣ୍ଯା ପ୍ରତୀଚୀ ଚ ମହାନଦୀ ।
ଯେ ପିବନ୍ତି ଜଲଂ ତାସାଂ ମନୁଜା ମନୁଜେଶ୍ଵର ।
ପ୍ରାଯଃ ଭକ୍ତାଃ ଭଗଵତି ଵାସୁଦେଵଃ ଅମଲ ଆଶଯାଃ ॥ 40॥

ଦେଵର୍ଷିଭୂତାପ୍ତନୃଣା ପିତୄଣାଂ
ନ କିଙ୍କରଃ ନ ଅଯଂ ଋଣୀ ଚ ରାଜନ୍ ।
ସର୍ଵାତ୍ମନା ଯଃ ଶରଣଂ ଶରଣ୍ଯମ୍
ଗତଃ ମୁକୁନ୍ଦଂ ପରିହୃତ୍ଯ କର୍ତୁମ୍ ॥ 41॥

ସ୍ଵପାଦମୂଲଂ ଭଜତଃ ପ୍ରିଯସ୍ଯ
ତ୍ଯକ୍ତାନ୍ଯଭାଵସ୍ଯ ହରିଃ ପରେଶଃ ।
ଵିକର୍ମ ଯତ୍ ଚ ଉତ୍ପତିତଂ କଥଞ୍ଚିତ୍
ଧୁନୋତି ସର୍ଵଂ ହୃଦି ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟଃ ॥ 42॥

ନାରଦଃ ଉଵାଚ।
ଧର୍ମାନ୍ ଭାଗଵତାନ୍ ଇତ୍ଥଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଅଥ ମିଥିଲେଶ୍ଵରଃ ।
ଜାଯନ୍ତ ଇଯାନ୍ ମୁନୀନ୍ ପ୍ରୀତଃ ସୋପାଧ୍ଯାଯଃ ହି ଅପୂଜଯତ୍ ॥ 43॥

ତତଃ ଅନ୍ତଃ ଦଧିରେ ସିଦ୍ଧାଃ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ ।
ରାଜା ଧର୍ମାନ୍ ଉପାତିଷ୍ଠନ୍ ଅଵାପ ପରମାଂ ଗତିମ୍ ॥ 44॥

ତ୍ଵଂ ଅପି ଏତାନ୍ ମହାଭାଗ ଧର୍ମାନ୍ ଭାଗଵତାନ୍ ଶ୍ରୁତାନ୍ ।
ଆସ୍ଥିତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତଃ ନିଃସଙ୍ଗଃ ଯାସ୍ଯସେ ପରମ୍ ॥ 45॥

ଯୁଵଯୋଃ ଖଲୁ ଦମ୍ପତ୍ଯୋଃ ଯଶସା ପୂରିତଂ ଜଗତ୍ ।
ପୁତ୍ରତାଂ ଅଗମତ୍ ଯତ୍ ଵାଂ ଭଗଵାନ୍ ଈଶ୍ଵରଃ ହରିଃ ॥ 46॥

ଦର୍ଶନାଲିଙ୍ଗନାଲାପୈଃ ଶଯନାସନଭୋଜନୈଃ ।
ଆତ୍ମା ଵାଂ ପାଵିତଃ କୃଷ୍ଣେ ପୁତ୍ରସ୍ନେହ ପ୍ରକୁର୍ଵତୋଃ ॥ 47॥

ଵୈରେଣ ଯଂ ନୃପତଯଃ ଶିଶୁପାଲପୌଣ୍ଡ୍ର
ଶାଲ୍ଵାଦଯଃ ଗତିଵିଲାସଵିଲୋକନାଦଯୈଃ ।
ଧ୍ଯାଯନ୍ତଃ ଆକୃତଧିଯଃ ଶଯନାସନାଦୌ
ତତ୍ ସାମ୍ଯଂ ଆପୁଃ ଅନୁରକ୍ତଧିଯାଂ ପୁନଃ କିମ୍ ॥ 48॥

ମା ଅପତ୍ଯବୁଦ୍ଧିଂ ଅକୃଥାଃ କୃଷ୍ଣେ ସର୍ଵାତ୍ମନୀଶ୍ଵରେ ।
ମାଯାମନୁଷ୍ଯଭାଵେନ ଗୂଢ ଐଶ୍ଵର୍ଯେ ପରେ ଅଵ୍ଯଯେ ॥ 49॥

ଭୂଭାରରାଜନ୍ଯହନ୍ତଵେ ଗୁପ୍ତଯେ ସତାମ୍ ।
ଅଵତୀର୍ଣସ୍ଯ ନିର୍ଵୃତ୍ଯୈ ଯଶଃ ଲୋକେ ଵିତନ୍ଯତେ ॥ 50॥

ଶ୍ରୀଶୁକଃ ଉଵାଚ।
ଏତତ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହାଭାଗଃ ଵସୁଦେଵଃ ଅତିଵିସ୍ମିତଃ ।
ଦେଵକୀ ଚ ମହାଭାଗାଃ ଜହତୁଃ ମୋହଂ ଆତ୍ମନଃ ॥ 51॥

ଇତିହାସଂ ଇମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଧାରଯେତ୍ ଯଃ ସମାହିତଃ ।
ସଃ ଵିଧୂଯ ଇହ ଶମଲଂ ବ୍ରହ୍ମଭୂଯାଯ କଲ୍ପତେ ॥ 52॥