॥ દ્વિતીય મુણ્ડકે દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ ॥
આવિ-સ્સન્નિહિત-ઙ્ગુહાચર-ન્નામ
મહત્પદમત્રૈત-થ્સમર્પિતમ્ ।
એજત્પ્રાણન્નિમિષચ્ચ યદેતજ્જાનથ
સદસદ્વરેણ્ય-મ્પરં-વિઁજ્ઞાનાદ્યદ્વરિષ્ઠ-મ્પ્રજાનામ્ ॥ 1॥
આવિ-સ્સન્નિહિત-ઙ્ગુહાચર-ન્નામ
મહત્પદમત્રૈત-થ્સમર્પિતમ્ ।
એજત્પ્રાણન્નિમિષચ્ચ યદેતજ્જાનથ
સદસદ્વરેણ્ય-મ્પરં-વિઁજ્ઞાનાદ્યદ્વરિષ્ઠ-મ્પ્રજાનામ્ ॥ 1॥
યદર્ચિમદ્યદણુભ્યો-ઽણુ ચ
યસ્મિ~લ્લોકા નિહિતા લોકિનશ્ચ ।
તદેતદક્ષર-મ્બ્રહ્મ સ પ્રાણસ્તદુ વાઙ્મનઃ
તદેતત્સત્ય-ન્તદમૃત-ન્તદ્વેદ્ધવ્યં સોમ્ય વિદ્ધિ ॥ 2॥
યસ્મિ~લ્લોકા નિહિતા લોકિનશ્ચ ।
તદેતદક્ષર-મ્બ્રહ્મ સ પ્રાણસ્તદુ વાઙ્મનઃ
તદેતત્સત્ય-ન્તદમૃત-ન્તદ્વેદ્ધવ્યં સોમ્ય વિદ્ધિ ॥ 2॥
ધનુર્ ગૃહીત્વૌપનિષદ-મ્મહાસ્ત્રં
શરં હ્યુપાસા નિશિતં સન્ધયીત ।
આયમ્ય તદ્ભાવગતેન ચેતસા
લક્ષ્ય-ન્તદેવાક્ષરં સોમ્ય વિદ્ધિ ॥ 3॥
શરં હ્યુપાસા નિશિતં સન્ધયીત ।
આયમ્ય તદ્ભાવગતેન ચેતસા
લક્ષ્ય-ન્તદેવાક્ષરં સોમ્ય વિદ્ધિ ॥ 3॥
પ્રણવો ધનુ-શ્શરો હ્યાત્મા બ્રહ્મ તલ્લક્ષ્યમુચ્યતે ।
અપ્રમત્તેન વેદ્ધવ્યં શરવ-ત્તન્મયો ભવેત્ ॥ 4॥
અપ્રમત્તેન વેદ્ધવ્યં શરવ-ત્તન્મયો ભવેત્ ॥ 4॥
યસ્મિ-ન્દ્યૌઃ પૃથિવી ચાન્તરિક્ષમોતં
મન-સ્સહ પ્રાણૈશ્ચ સર્વૈઃ ।
તમેવૈક-ઞ્જાનથ આત્માનમન્યા વાચો
વિમુઞ્ચથામૃતસ્યૈષ સેતુઃ ॥ 5॥
મન-સ્સહ પ્રાણૈશ્ચ સર્વૈઃ ।
તમેવૈક-ઞ્જાનથ આત્માનમન્યા વાચો
વિમુઞ્ચથામૃતસ્યૈષ સેતુઃ ॥ 5॥
અરા ઇવ રથનાભૌ સંહતા યત્ર નાડ્યઃ ।
સ એષો-ઽન્તશ્ચરતે બહુધા જાયમાનઃ ।
ઓમિત્યેવ-ન્ધ્યાયથ આત્માનં સ્વસ્તિ વઃ
પારાય તમસઃ પરસ્તાત્ ॥ 6॥
સ એષો-ઽન્તશ્ચરતે બહુધા જાયમાનઃ ।
ઓમિત્યેવ-ન્ધ્યાયથ આત્માનં સ્વસ્તિ વઃ
પારાય તમસઃ પરસ્તાત્ ॥ 6॥
ય-સ્સર્વજ્ઞ-સ્સર્વવિદ્ યસ્યૈષ મહિમા ભુવિ ।
દિવ્યે બ્રહ્મપુરે હ્યેષ વ્યોમ્ન્યાત્મા પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥
મનોમયઃ પ્રાણશરીરનેતા
પ્રતિષ્ઠિતો-ઽન્ને હૃદયં સન્નિધાય ।
તદ્ વિજ્ઞાનેન પરિપશ્યન્તિ ધીરા
આનન્દરૂપમમૃતં-યઁદ્ વિભાતિ ॥ 7॥
દિવ્યે બ્રહ્મપુરે હ્યેષ વ્યોમ્ન્યાત્મા પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥
મનોમયઃ પ્રાણશરીરનેતા
પ્રતિષ્ઠિતો-ઽન્ને હૃદયં સન્નિધાય ।
તદ્ વિજ્ઞાનેન પરિપશ્યન્તિ ધીરા
આનન્દરૂપમમૃતં-યઁદ્ વિભાતિ ॥ 7॥
ભિદ્યતે હૃદયગ્રન્થિશ્છિદ્યન્તે સર્વસંશયાઃ ।
ક્ષીયન્તે ચાસ્ય કર્માણિ તસ્મિ-ન્દૃષ્ટે પરાવરે ॥ 8॥
ક્ષીયન્તે ચાસ્ય કર્માણિ તસ્મિ-ન્દૃષ્ટે પરાવરે ॥ 8॥
હિરણ્મયે પરે કોશે વિરજ-મ્બ્રહ્મ નિષ્કલમ્ ।
તચ્છુભ્ર-ઞ્જ્યોતિષા-ઞ્જ્યોતિસ્તદ્ યદાત્મવિદો વિદુઃ ॥ 9॥
તચ્છુભ્ર-ઞ્જ્યોતિષા-ઞ્જ્યોતિસ્તદ્ યદાત્મવિદો વિદુઃ ॥ 9॥
ન તત્ર સૂર્યો ભાતિ ન ચન્દ્રતારકં
નેમા વિદ્યુતો ભાન્તિ કુતો-ઽયમગ્નિઃ ।
તમેવ ભાન્તમનુભાતિ સર્વં
તસ્ય ભાસા સર્વમિદં-વિઁભાતિ ॥ 10॥
નેમા વિદ્યુતો ભાન્તિ કુતો-ઽયમગ્નિઃ ।
તમેવ ભાન્તમનુભાતિ સર્વં
તસ્ય ભાસા સર્વમિદં-વિઁભાતિ ॥ 10॥
બ્રહ્મૈવેદમમૃત-મ્પુરસ્તાદ્ બ્રહ્મ પશ્ચાદ્ બ્રહ્મ દક્ષિણતશ્ચોત્તરેણ ।
અધશ્ચોર્ધ્વ-ઞ્ચ પ્રસૃત-મ્બ્રહ્મૈવેદં-વિઁશ્વમિદં-વઁરિષ્ઠમ્ ॥ 11॥
અધશ્ચોર્ધ્વ-ઞ્ચ પ્રસૃત-મ્બ્રહ્મૈવેદં-વિઁશ્વમિદં-વઁરિષ્ઠમ્ ॥ 11॥
॥ ઇતિ મુણ્ડકોપનિષદિ દ્વિતીયમુણ્ડકે દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ ॥