Goddess Bhuvaneshvari

મણિદ્વીપ વર્ણન - 3 (દેવી ભાગવતમ્)

(Manidvipa Varnanam in Gujarati)

From Devi Bhagavata Purana

Manidvipa Varnanam is a profound section found in the twelfth skandha of the Devi Bhagavata Purana, detailing the celestial abode of the Supreme Goddess Bhuvaneshvari. This text provides an exquisite, architectural, and metaphysical description of the divine island, often considered the ultimate destination for devotees of the Divine Mother. Chanting or meditating upon these verses is believed to purify the practitioner's consciousness, grant liberation from worldly attachments, and invoke the grace of the Goddess. It serves as a meditative gateway, helping seekers visualize the eternal residence of the cosmic Mother beyond the reach of ordinary time and space.

(શ્રીદેવીભાગવતં, દ્વાદશ સ્કન્ધં, દ્વાદશોઽધ્યાયઃ, મણિદ્વીપ વર્ણન - 3)
વ્યાસ ઉવાચ
તદેવ દેવીસદનં મધ્યભાગે વિરાજતે ।
સહસ્ર સ્તમ્ભસંયુક્તાશ્ચત્વારસ્તેષુ મણ્ડપાઃ ॥ 1 ॥
શૃઙ્ગારમણ્ડપશ્ચૈકો મુક્તિમણ્ડપ એવ ચ ।
જ્ઞાનમણ્ડપ સઞ્જ્ઞસ્તુ તૃતીયઃ પરિકીર્તિતઃ ॥ 2 ॥
એકાન્તમણ્ડપશ્ચૈવ ચતુર્થઃ પરિકીર્તિતઃ ।
નાના વિતાનસંયુક્તા નાના ધૂપૈસ્તુ ધૂપિતાઃ ॥ 3 ॥
કોટિસૂર્યસમાઃ કાન્ત્યા ભ્રાઞ્જન્તે મણ્ડપાઃ શુભાઃ ।
તન્મણ્ડપાનાં પરિતઃ કાશ્મીરવનિકા સ્મૃતા ॥ 4 ॥
મલ્લિકાકુન્દવનિકા યત્ર પુષ્કલકાઃ સ્થિતાઃ ।
અસઙ્ખ્યાતા મૃગમદૈઃ પૂરિતાસ્તત્સ્રવા નૃપ ॥ 5 ॥
મહાપદ્માટવી તદ્વદ્રત્નસોપાનનિર્મિતા ।
સુધારસેનસમ્પૂર્ણા ગુઞ્જન્મત્તમધુવ્રતા ॥ 6 ॥
હંસકારણ્ડવાકીર્ણા ગન્ધપૂરિત દિક્તટા ।
વનિકાનાં સુગન્ધૈસ્તુ મણિદ્વીપં સુવાસિતમ્ ॥ 7 ॥
શૃઙ્ગારમણ્ડપે દેવ્યો ગાયન્તિ વિવિધૈઃ સ્વરૈઃ ।
સભાસદો દેવવશા મધ્યે શ્રીજગદમ્બિકા ॥ 8 ॥
મુક્તિમણ્ડપમધ્યે તુ મોચયત્યનિશં શિવા ।
જ્ઞાનોપદેશં કુરુતે તૃતીયે નૃપ મણ્ડપે ॥ 9 ॥
ચતુર્થમણ્ડપે ચૈવ જગદ્રક્ષા વિચિન્તનમ્ ।
મન્ત્રિણી સહિતા નિત્યં કરોતિ જગદમ્બિકા ॥ 10 ॥
ચિન્તામણિગૃહે રાજઞ્છક્તિ તત્ત્વાત્મકૈઃ પરૈઃ ।
સોપાનૈર્દશભિર્યુક્તો મઞ્ચકોપ્યધિરાજતે ॥ 11 ॥
બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ ઈશ્વરશ્ચ સદાશિવઃ ।
એતે મઞ્ચખુરાઃ પ્રોક્તાઃ ફલકસ્તુ સદાશિવઃ ॥ 12 ॥
તસ્યોપરિ મહાદેવો ભુવનેશો વિરાજતે ।
યા દેવી નિજલીલાર્થં દ્વિધાભૂતા બભૂવહ ॥ 13 ॥
સૃષ્ટ્યાદૌ તુ સ એવાયં તદર્ધાઙ્ગો મહેશ્વરઃ ।
કન્દર્પ દર્પનાશોદ્યત્કોટિ કન્દર્પસુન્દરઃ ॥ 14 ॥
પઞ્ચવક્ત્રસ્ત્રિનેત્રશ્ચ મણિભૂષણ ભૂષિતઃ ।
હરિણાભીતિપરશૂન્વરં ચ નિજબાહુભિઃ ॥ 15 ॥
દધાનઃ ષોડશાબ્દોઽસૌ દેવઃ સર્વેશ્વરો મહાન્ ।
કોટિસૂર્ય પ્રતીકાશશ્ચન્દ્રકોટિ સુશીતલઃ ॥ 16 ॥
શુદ્ધસ્ફટિક સઙ્કાશસ્ત્રિનેત્રઃ શીતલ દ્યુતિઃ ।
વામાઙ્કે સન્નિષણ્ણાઽસ્ય દેવી શ્રીભુવનેશ્વરી ॥ 17 ॥
નવરત્નગણાકીર્ણ કાઞ્ચીદામ વિરાજિતા ।
તપ્તકાઞ્ચનસન્નદ્ધ વૈદૂર્યાઙ્ગદભૂષણા ॥ 18 ॥
કનચ્છ્રીચક્રતાટઙ્ક વિટઙ્ક વદનામ્બુજા ।
લલાટકાન્તિ વિભવ વિજિતાર્ધસુધાકરા ॥ 19 ॥
બિમ્બકાન્તિ તિરસ્કારિરદચ્છદ વિરાજિતા ।
લસત્કુઙ્કુમકસ્તૂરીતિલકોદ્ભાસિતાનના ॥ 20 ॥
દિવ્ય ચૂડામણિ સ્ફાર ચઞ્ચચ્ચન્દ્રકસૂર્યકા ।
ઉદ્યત્કવિસમસ્વચ્છ નાસાભરણ ભાસુરા ॥ 21 ॥
ચિન્તાકલમ્બિતસ્વચ્છ મુક્તાગુચ્છ વિરાજિતા ।
પાટીર પઙ્ક કર્પૂર કુઙ્કુમાલઙ્કૃત સ્તની ॥ 22 ॥
વિચિત્ર વિવિધા કલ્પા કમ્બુસઙ્કાશ કન્ધરા ।
દાડિમીફલબીજાભ દન્તપઙ્ક્તિ વિરાજિતા ॥ 23 ॥
અનર્ઘ્ય રત્નઘટિત મુકુટાઞ્ચિત મસ્તકા ।
મત્તાલિમાલાવિલસદલકાઢ્ય મુખામ્બુજા ॥ 24 ॥
કલઙ્કકાર્શ્યનિર્મુક્ત શરચ્ચન્દ્રનિભાનના ।
જાહ્નવીસલિલાવર્ત શોભિનાભિવિભૂષિતા ॥ 25 ॥
માણિક્ય શકલાબદ્ધ મુદ્રિકાઙ્ગુલિભૂષિતા ।
પુણ્ડરીકદલાકાર નયનત્રયસુન્દરી ॥ 26 ॥
કલ્પિતાચ્છ મહારાગ પદ્મરાગોજ્જ્વલપ્રભા ।
રત્નકિઙ્કિણિકાયુક્ત રત્નકઙ્કણશોભિતા ॥ 27 ॥
મણિમુક્તાસરાપાર લસત્પદકસન્તતિઃ ।
રત્નાઙ્ગુલિપ્રવિતત પ્રભાજાલલસત્કરા ॥ 28 ॥
કઞ્ચુકીગુમ્ફિતાપાર નાના રત્નતતિદ્યુતિઃ ।
મલ્લિકામોદિ ધમ્મિલ્લ મલ્લિકાલિસરાવૃતા ॥ 29 ॥
સુવૃત્તનિબિડોત્તુઙ્ગ કુચભારાલસા શિવા ।
વરપાશાઙ્કુશાભીતિ લસદ્બાહુ ચતુષ્ટયા ॥ 30 ॥
સર્વશૃઙ્ગારવેષાઢ્યા સુકુમારાઙ્ગવલ્લરી ।
સૌન્દર્યધારાસર્વસ્વા નિર્વ્યાજકરુણામયી ॥ 31 ॥
નિજસંલાપમાધુર્ય વિનિર્ભર્ત્સિતકચ્છપી ।
કોટિકોટિરવીન્દૂનાં કાન્તિં યા બિભ્રતી પરા ॥ 32 ॥
નાના સખીભિર્દાસીભિસ્તથા દેવાઙ્ગનાદિભિઃ ।
સર્વાભિર્દેવતાભિસ્તુ સમન્તાત્પરિવેષ્ટિતા ॥ 33 ॥
ઇચ્છાશક્ત્યા જ્ઞાનશક્ત્યા ક્રિયાશક્ત્યા સમન્વિતા ।
લજ્જા તુષ્ટિસ્તથા પુષ્ટિઃ કીર્તિઃ કાન્તિઃ ક્ષમા દયા ॥ 34 ॥
બુદ્ધિર્મેધાસ્મૃતિર્લક્ષ્મીર્મૂર્તિમત્યોઙ્ગનાઃ સ્મૃતાઃ ।
જયા ચ વિજયા ચૈવાપ્યજિતા ચાપરાજિતા ॥ 35 ॥
નિત્યા વિલાસિની દોગ્ધ્રી ત્વઘોરા મઙ્ગલા નવા ।
પીઠશક્તય એતાસ્તુ સેવન્તે યાં પરામ્બિકામ્ ॥ 36 ॥
યસ્યાસ્તુ પાર્શ્વભાગેસ્તોનિધીતૌ શઙ્ખપદ્મકૌ ।
નવરત્ન વહાનદ્યસ્તથા વૈ કાઞ્ચનસ્રવાઃ ॥ 37 ॥
સપ્તધાતુવહાનદ્યો નિધિભ્યાં તુ વિનિર્ગતાઃ ।
સુધાસિન્ધ્વન્તગામિન્યસ્તાઃ સર્વા નૃપસત્તમ ॥ 38 ॥
સા દેવી ભુવનેશાની તદ્વામાઙ્કે વિરાજતે ।
સર્વેશ ત્વં મહેશસ્ય યત્સઙ્ગા દેવ નાન્યથા ॥ 39 ॥
ચિન્તામણિ ગૃહસ્યાઽસ્ય પ્રમાણં શૃણુ ભૂમિપ ।
સહસ્રયોજનાયામં મહાન્તસ્તત્પ્રચક્ષતે ॥ 40 ॥
તદુત્તરે મહાશાલાઃ પૂર્વસ્માદ્ દ્વિગુણાઃ સ્મૃતાઃ ।
અન્તરિક્ષગતં ત્વેતન્નિરાધારં વિરાજતે ॥ 41 ॥
સઙ્કોચશ્ચ વિકાશશ્ચ જાયતેઽસ્ય નિરન્તરમ્ ।
પટવત્કાર્યવશતઃ પ્રલયે સર્જને તથા ॥ 42 ॥
શાલાનાં ચૈવ સર્વેષાં સર્વકાન્તિપરાવધિ ।
ચિન્તામણિગૃહં પ્રોક્તં યત્ર દેવી મહોમયી ॥ 43 ॥
યેયે ઉપાસકાઃ સન્તિ પ્રતિબ્રહ્માણ્ડવર્તિનઃ ।
દેવેષુ નાગલોકેષુ મનુષ્યેષ્વિતરેષુ ચ ॥ 44 ॥
શ્રીદેવ્યાસ્તે ચ સર્વેપિ વ્રજન્ત્યત્રૈવ ભૂમિપ ।
દેવીક્ષેત્રે યે ત્યજન્તિ પ્રાણાન્દેવ્યર્ચને રતાઃ ॥ 45 ॥
તે સર્વે યાન્તિ તત્રૈવ યત્ર દેવી મહોત્સવા ।
ઘૃતકુલ્યા દુગ્ધકુલ્યા દધિકુલ્યા મધુસ્રવાઃ ॥ 46 ॥
સ્યન્દન્તિ સરિતઃ સર્વાસ્તથામૃતવહાઃ પરાઃ ।
દ્રાક્ષારસવહાઃ કાશ્ચિજ્જમ્બૂરસવહાઃ પરાઃ ॥ 47 ॥
આમ્રેક્ષુરસવાહિન્યો નદ્યસ્તાસ્તુ સહસ્રશઃ ।
મનોરથફલાવૃક્ષાવાપ્યઃ કૂપાસ્તથૈવ ચ ॥ 48 ॥
યથેષ્ટપાનફલદાન ન્યૂનં કિઞ્ચિદસ્તિ હિ ।
ન રોગપલિતં વાપિ જરા વાપિ કદાચન ॥ 49 ॥
ન ચિન્તા ન ચ માત્સર્યં કામક્રોધાદિકં તથા ।
સર્વે યુવાનઃ સસ્ત્રીકાઃ સહસ્રાદિત્યવર્ચસઃ ॥ 50 ॥
ભજન્તિ સતતં દેવીં તત્ર શ્રીભુવનેશ્વરીમ્ ।
કેચિત્સલોકતાપન્નાઃ કેચિત્સામીપ્યતાં ગતાઃ ॥ 51 ॥
સરૂપતાં ગતાઃ કેચિત્સાર્ષ્ટિતાં ચ પરેગતાઃ ।
યાયાસ્તુ દેવતાસ્તત્ર પ્રતિબ્રહ્માણ્ડવર્તિનામ્ ॥ 52 ॥
સમષ્ટયઃ સ્થિતાસ્તાસ્તુ સેવન્તે જગદીશ્વરીમ્ ।
સપ્તકોટિમહામન્ત્રા મૂર્તિમન્ત ઉપાસતે ॥ 53 ॥
મહાવિદ્યાશ્ચ સકલાઃ સામ્યાવસ્થાત્મિકાં શિવામ્ ।
કારણબ્રહ્મરૂપાં તાં માયા શબલવિગ્રહામ્ ॥ 54 ॥
ઇત્થં રાજન્મયા પ્રોક્તં મણિદ્વીપં મહત્તરમ્ ।
ન સૂર્યચન્દ્રૌ નો વિદ્યુત્કોટયોગ્નિસ્તથૈવ ચ ॥ 55 ॥
એતસ્ય ભાસા કોટ્યંશ કોટ્યંશો નાપિ તે સમાઃ ।
ક્વચિદ્વિદ્રુમસઙ્કાશં ક્વચિન્મરકતચ્છવિ ॥ 56 ॥
વિદ્યુદ્ભાનુસમચ્છાયં મધ્યસૂર્યસમં ક્વચિત્ ।
વિદ્યુત્કોટિમહાધારા સારકાન્તિતતં ક્વચિત્ ॥ 57 ॥
ક્વચિત્સિન્દૂર નીલેન્દ્રં માણિક્ય સદૃશચ્છવિ ।
હીરસાર મહાગર્ભ ધગદ્ધગિત દિક્તટમ્ ॥ 58 ॥
કાન્ત્યા દાવાનલસમં તપ્તકાઞ્ચન સન્નિભમ્ ।
ક્વચિચ્ચન્દ્રોપલોદ્ગારં સૂર્યોદ્ગારં ચ કુત્ર ચિત્ ॥ 59 ॥
રત્નશૃઙ્ગિ સમાયુક્તં રત્નપ્રાકાર ગોપુરમ્ ।
રત્નપત્રૈ રત્નફલૈર્વૃક્ષૈશ્ચ પરિમણ્ડિતમ્ ॥ 60 ॥
નૃત્યન્મયૂરસઙ્ઘૈશ્ચ કપોતરણિતોજ્જ્વલમ્ ।
કોકિલાકાકલીલાપૈઃ શુકલાપૈશ્ચ શોભિતમ્ ॥ 61 ॥
સુરમ્ય રમણીયામ્બુ લક્ષાવધિ સરોવૃતમ્ ।
તન્મધ્યભાગ વિલસદ્વિકચદ્રત્ન પઙ્કજૈઃ ॥ 62 ॥
સુગન્ધિભિઃ સમન્તાત્તુ વાસિતં શતયોજનમ્ ।
મન્દમારુત સમ્ભિન્ન ચલદ્દ્રુમ સમાકુલમ્ ॥ 63 ॥
ચિન્તામણિ સમૂહાનાં જ્યોતિષા વિતતામ્બરમ્ ।
રત્નપ્રભાભિરભિતો ધગદ્ધગિત દિક્તટમ્ ॥ 64 ॥
વૃક્ષવ્રાત મહાગન્ધવાતવ્રાત સુપૂરિતમ્ ।
ધૂપધૂપાયિતં રાજન્મણિદીપાયુતોજ્જ્વલમ્ ॥ 65 ॥
મણિજાલક સચ્છિદ્ર તરલોદરકાન્તિભિઃ ।
દિઙ્મોહજનકં ચૈતદ્દર્પણોદર સંયુતમ્ ॥ 66 ॥
ઐશ્વર્યસ્ય સમગ્રસ્ય શૃઙ્ગારસ્યાખિલસ્ય ચ ।
સર્વજ્ઞતાયાઃ સર્વાયાસ્તેજસશ્ચાખિલસ્ય ચ ॥ 67 ॥
પરાક્રમસ્ય સર્વસ્ય સર્વોત્તમગુણસ્ય ચ ।
સકલા યા દયાયાશ્ચ સમાપ્તિરિહ ભૂપતે ॥ 68 ॥
રાજ્ઞ આનન્દમારભ્ય બ્રહ્મલોકાન્ત ભૂમિષુ ।
આનન્દા યે સ્થિતાઃ સર્વે તેઽત્રૈવાન્તર્ભવન્તિ હિ ॥ 69 ॥
ઇતિ તે વર્ણિતં રાજન્મણિદ્વીપં મહત્તરમ્ ।
મહાદેવ્યાઃ પરંસ્થાનં સર્વલોકોત્તમોત્તમમ્ ॥ 70 ॥
એતસ્ય સ્મરણાત્સદ્યઃ સર્વપાપં વિનશ્યતિ ।
પ્રાણોત્ક્રમણસન્ધૌ તુ સ્મૃત્વા તત્રૈવ ગચ્છતિ ॥ 71 ॥
અધ્યાય પઞ્ચકં ત્વેતત્પઠેન્નિત્યં સમાહિતઃ ।
ભૂતપ્રેતપિશાચાદિ બાધા તત્ર ભવેન્ન હિ ॥ 72 ॥
નવીન ગૃહ નિર્માણે વાસ્તુયાગે તથૈવ ચ ।
પઠિતવ્યં પ્રયત્નેન કલ્યાણં તેન જાયતે ॥ 73 ॥
ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતે મહાપુરાણે દ્વાદશસ્કન્ધે દ્વાદશોધ્યાયઃ ॥

Explore More