(શ્રીદેવીભાગવતં, દ્વાદશ સ્કન્ધં, દશમોઽધ્યાયઃ, , મણિદ્વીપ વર્ણન - 1)
વ્યાસ ઉવાચ–
બ્રહ્મલોકાદૂર્ધ્વભાગે સર્વલોકોઽસ્તિ યઃ શ્રુતઃ ।
મણિદ્વીપઃ સ એવાસ્તિ યત્ર દેવી વિરાજતે ॥ 1 ॥
વ્યાસ ઉવાચ–
બ્રહ્મલોકાદૂર્ધ્વભાગે સર્વલોકોઽસ્તિ યઃ શ્રુતઃ ।
મણિદ્વીપઃ સ એવાસ્તિ યત્ર દેવી વિરાજતે ॥ 1 ॥
સર્વસ્માદધિકો યસ્માત્સર્વલોકસ્તતઃ સ્મૃતઃ ।
પુરા પરામ્બયૈવાયં કલ્પિતો મનસેચ્છયા ॥ 2 ॥
પુરા પરામ્બયૈવાયં કલ્પિતો મનસેચ્છયા ॥ 2 ॥
સર્વાદૌ નિજવાસાર્થં પ્રકૃત્યા મૂલભૂતયા ।
કૈલાસાદધિકો લોકો વૈકુણ્ઠાદપિ ચોત્તમઃ ॥ 3 ॥
કૈલાસાદધિકો લોકો વૈકુણ્ઠાદપિ ચોત્તમઃ ॥ 3 ॥
ગોલોકાદપિ સર્વસ્માત્સર્વલોકોઽધિકઃ સ્મૃતઃ ।
નૈતત્સમં ત્રિલોક્યાં તુ સુન્દરં વિદ્યતે ક્વચિત્ ॥ 4 ॥
નૈતત્સમં ત્રિલોક્યાં તુ સુન્દરં વિદ્યતે ક્વચિત્ ॥ 4 ॥
છત્રીભૂતં ત્રિજગતો ભવસન્તાપનાશકમ્ ।
છાયાભૂતં તદેવાસ્તિ બ્રહ્માણ્ડાનાં તુ સત્તમ ॥ 5 ॥
છાયાભૂતં તદેવાસ્તિ બ્રહ્માણ્ડાનાં તુ સત્તમ ॥ 5 ॥
બહુયોજનવિસ્તીર્ણો ગમ્ભીરસ્તાવદેવ હિ ।
મણિદ્વીપસ્ય પરિતો વર્તતે તુ સુધોદધિઃ ॥ 6 ॥
મણિદ્વીપસ્ય પરિતો વર્તતે તુ સુધોદધિઃ ॥ 6 ॥
મરુત્સઙ્ઘટ્ટનોત્કીર્ણતરઙ્ગ શતસઙ્કુલઃ ।
રત્નાચ્છવાલુકાયુક્તો ઝષશઙ્ખસમાકુલઃ ॥ 7 ॥
રત્નાચ્છવાલુકાયુક્તો ઝષશઙ્ખસમાકુલઃ ॥ 7 ॥
વીચિસઙ્ઘર્ષસઞ્જાતલહરીકણશીતલઃ ।
નાનાધ્વજસમાયુક્તા નાનાપોતગતાગતૈઃ ॥ 8 ॥
નાનાધ્વજસમાયુક્તા નાનાપોતગતાગતૈઃ ॥ 8 ॥
વિરાજમાનઃ પરિતસ્તીરરત્નદ્રુમો મહાન્ ।
તદુત્તરમયોધાતુનિર્મિતો ગગને તતઃ ॥ 9 ॥
તદુત્તરમયોધાતુનિર્મિતો ગગને તતઃ ॥ 9 ॥
સપ્તયોજનવિસ્તીર્ણઃ પ્રાકારો વર્તતે મહાન્ ।
નાનાશસ્ત્રપ્રહરણા નાનાયુદ્ધવિશારદાઃ ॥ 10 ॥
નાનાશસ્ત્રપ્રહરણા નાનાયુદ્ધવિશારદાઃ ॥ 10 ॥
રક્ષકા નિવસન્ત્યત્ર મોદમાનાઃ સમન્તતઃ ।
ચતુર્દ્વારસમાયુક્તો દ્વારપાલશતાન્વિતઃ ॥ 11 ॥
ચતુર્દ્વારસમાયુક્તો દ્વારપાલશતાન્વિતઃ ॥ 11 ॥
નાનાગણૈઃ પરિવૃતો દેવીભક્તિયુતૈર્નૃપ ।
દર્શનાર્થં સમાયાન્તિ યે દેવા જગદીશિતુઃ ॥ 12 ॥
દર્શનાર્થં સમાયાન્તિ યે દેવા જગદીશિતુઃ ॥ 12 ॥
તેષાં ગણા વસન્ત્યત્ર વાહનાનિ ચ તત્ર હિ ।
વિમાનશતસઙ્ઘર્ષઘણ્ટાસ્વનસમાકુલઃ ॥ 13 ॥
વિમાનશતસઙ્ઘર્ષઘણ્ટાસ્વનસમાકુલઃ ॥ 13 ॥
હયહેષાખુરાઘાતબધિરીકૃતદિમ્મુખઃ ।
ગણૈઃ કિલકિલારાવૈર્વેત્રહસ્તૈશ્ચ તાડિતાઃ ॥ 14 ॥
ગણૈઃ કિલકિલારાવૈર્વેત્રહસ્તૈશ્ચ તાડિતાઃ ॥ 14 ॥
સેવકા દેવસઙ્ગાનાં ભ્રાજન્તે તત્ર ભૂમિપ ।
તસ્મિઙ્કોલાહલે રાજન્નશબ્દઃ કેનચિત્ક્વચિત્ ॥ 15 ॥
તસ્મિઙ્કોલાહલે રાજન્નશબ્દઃ કેનચિત્ક્વચિત્ ॥ 15 ॥
કસ્યચિચ્છ્રૂયતેઽત્યન્તં નાનાધ્વનિસમાકુલે ।
પદે પદે મિષ્ટવારિપરિપૂર્ણસરાન્સિ ચ ॥ 16 ॥
પદે પદે મિષ્ટવારિપરિપૂર્ણસરાન્સિ ચ ॥ 16 ॥
વાટિકા વિવિધા રાજન્ રત્નદ્રુમવિરાજિતાઃ ।
તદુત્તરં મહાસારધાતુનિર્મિતમણ્ડલઃ ॥ 17 ॥
તદુત્તરં મહાસારધાતુનિર્મિતમણ્ડલઃ ॥ 17 ॥
સાલોઽપરો મહાનસ્તિ ગગનસ્પર્શિ યચ્છિરઃ ।
તેજસા સ્યાચ્છતગુણઃ પૂર્વસાલાદયં પરઃ ॥ 18 ॥
તેજસા સ્યાચ્છતગુણઃ પૂર્વસાલાદયં પરઃ ॥ 18 ॥
ગોપુરદ્વારસહિતો બહુવૃક્ષસમન્વિતઃ ।
યા વૃક્ષજાતયઃ સન્તિ સર્વાસ્તાસ્તત્ર સન્તિ ચ ॥ 19 ॥
યા વૃક્ષજાતયઃ સન્તિ સર્વાસ્તાસ્તત્ર સન્તિ ચ ॥ 19 ॥
નિરન્તરં પુષ્પયુતાઃ સદા ફલસમન્વિતાઃ ।
નવપલ્લવસંયુક્તાઃ પરસૌરભસઙ્કુલાઃ ॥ 20 ॥
નવપલ્લવસંયુક્તાઃ પરસૌરભસઙ્કુલાઃ ॥ 20 ॥
પનસા બકુલા લોધ્રાઃ કર્ણિકારાશ્ચ શિંશપાઃ ।
દેવદારુકાઞ્ચનારા આમ્રાશ્ચૈવ સુમેરવઃ ॥ 21 ॥
દેવદારુકાઞ્ચનારા આમ્રાશ્ચૈવ સુમેરવઃ ॥ 21 ॥
લિકુચા હિઙ્ગુલાશ્ચૈલા લવઙ્ગાઃ કટ્ફલાસ્તથા ।
પાટલા મુચુકુન્દાશ્ચ ફલિન્યો જઘનેફલાઃ ॥ 22 ॥
પાટલા મુચુકુન્દાશ્ચ ફલિન્યો જઘનેફલાઃ ॥ 22 ॥
તાલાસ્તમાલાઃ સાલાશ્ચ કઙ્કોલા નાગભદ્રકાઃ ।
પુન્નાગાઃ પીલવઃ સાલ્વકા વૈ કર્પૂરશાખિનઃ ॥ 23 ॥
પુન્નાગાઃ પીલવઃ સાલ્વકા વૈ કર્પૂરશાખિનઃ ॥ 23 ॥
અશ્વકર્ણા હસ્તિકર્ણાસ્તાલપર્ણાશ્ચ દાડિમાઃ ।
ગણિકા બન્ધુજીવાશ્ચ જમ્બીરાશ્ચ કુરણ્ડકાઃ ॥ 24 ॥
ગણિકા બન્ધુજીવાશ્ચ જમ્બીરાશ્ચ કુરણ્ડકાઃ ॥ 24 ॥
ચામ્પેયા બન્ધુજીવાશ્ચ તથા વૈ કનકદ્રુમાઃ ।
કાલાગુરુદ્રુમાશ્ચૈવ તથા ચન્દનપાદપાઃ ॥ 25 ॥
કાલાગુરુદ્રુમાશ્ચૈવ તથા ચન્દનપાદપાઃ ॥ 25 ॥
ખર્જૂરા યૂથિકાસ્તાલપર્ણ્યશ્ચૈવ તથેક્ષવઃ ।
ક્ષીરવૃક્ષાશ્ચ ખદિરાશ્ચિઞ્ચાભલ્લાતકાસ્તથા ॥ 26 ॥
ક્ષીરવૃક્ષાશ્ચ ખદિરાશ્ચિઞ્ચાભલ્લાતકાસ્તથા ॥ 26 ॥
રુચકાઃ કુટજા વૃક્ષા બિલ્વવૃક્ષાસ્તથૈવ ચ ।
તુલસીનાં વનાન્યેવં મલ્લિકાનાં તથૈવ ચ ॥ 27 ॥
તુલસીનાં વનાન્યેવં મલ્લિકાનાં તથૈવ ચ ॥ 27 ॥
ઇત્યાદિતરુજાતીનાં વનાન્યુપવનાનિ ચ ।
નાનાવાપીશતૈર્યુક્તાન્યેવં સન્તિ ધરાધિપ ॥ 28 ॥
નાનાવાપીશતૈર્યુક્તાન્યેવં સન્તિ ધરાધિપ ॥ 28 ॥
કોકિલારાવસંયુક્તા ગુન્જદ્ભ્રમરભૂષિતાઃ ।
નિર્યાસસ્રાવિણઃ સર્વે સ્નિગ્ધચ્છાયાસ્તરૂત્તમાઃ ॥ 29 ॥
નિર્યાસસ્રાવિણઃ સર્વે સ્નિગ્ધચ્છાયાસ્તરૂત્તમાઃ ॥ 29 ॥
નાનાઋતુભવા વૃક્ષા નાનાપક્ષિસમાકુલાઃ ।
નાનારસસ્રાવિણીભિર્નદીભિરતિશોભિતાઃ ॥ 30 ॥
નાનારસસ્રાવિણીભિર્નદીભિરતિશોભિતાઃ ॥ 30 ॥
પારાવતશુકવ્રાતસારિકાપક્ષમારુતૈઃ ।
હંસપક્ષસમુદ્ભૂત વાતવ્રાતૈશ્ચલદ્દ્રુમમ્ ॥ 31 ॥
હંસપક્ષસમુદ્ભૂત વાતવ્રાતૈશ્ચલદ્દ્રુમમ્ ॥ 31 ॥
સુગન્ધગ્રાહિપવનપૂરિતં તદ્વનોત્તમમ્ ।
સહિતં હરિણીયૂથૈર્ધાવમાનૈરિતસ્તતઃ ॥ 32 ॥
સહિતં હરિણીયૂથૈર્ધાવમાનૈરિતસ્તતઃ ॥ 32 ॥
નૃત્યદ્બર્હિકદમ્બસ્ય કેકારાવૈઃ સુખપ્રદૈઃ ।
નાદિતં તદ્વનં દિવ્યં મધુસ્રાવિ સમન્તતઃ ॥ 33 ॥
નાદિતં તદ્વનં દિવ્યં મધુસ્રાવિ સમન્તતઃ ॥ 33 ॥
કાંસ્યસાલાદુત્તરે તુ તામ્રસાલઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
ચતુરસ્રસમાકાર ઉન્નત્યા સપ્તયોજનઃ ॥ 34 ॥
ચતુરસ્રસમાકાર ઉન્નત્યા સપ્તયોજનઃ ॥ 34 ॥
દ્વયોસ્તુ સાલયોર્મધ્યે સમ્પ્રોક્તા કલ્પવાટિકા ।
યેષાં તરૂણાં પુષ્પાણિ કાઞ્ચનાભાનિ ભૂમિપ ॥ 35 ॥
યેષાં તરૂણાં પુષ્પાણિ કાઞ્ચનાભાનિ ભૂમિપ ॥ 35 ॥
પત્રાણિ કાઞ્ચનાભાનિ રત્નબીજફલાનિ ચ ।
દશયોજનગન્ધો હિ પ્રસર્પતિ સમન્તતઃ ॥ 36 ॥
દશયોજનગન્ધો હિ પ્રસર્પતિ સમન્તતઃ ॥ 36 ॥
તદ્વનં રક્ષિતં રાજન્વસન્તેનર્તુનાનિશમ્ ।
પુષ્પસિંહાસનાસીનઃ પુષ્પચ્છત્રવિરાજિતઃ ॥ 37 ॥
પુષ્પસિંહાસનાસીનઃ પુષ્પચ્છત્રવિરાજિતઃ ॥ 37 ॥
પુષ્પભૂષાભૂષિતશ્ચ પુષ્પાસવવિઘૂર્ણિતઃ ।
મધુશ્રીર્માધવશ્રીશ્ચ દ્વે ભાર્યે તસ્ય સમ્મતે ॥ 38 ॥
મધુશ્રીર્માધવશ્રીશ્ચ દ્વે ભાર્યે તસ્ય સમ્મતે ॥ 38 ॥
ક્રીડતઃ સ્મેરવદને સુમસ્તબકકન્દુકૈઃ ।
અતીવ રમ્યં વિપિનં મધુસ્રાવિ સમન્તતઃ ॥ 39 ॥
અતીવ રમ્યં વિપિનં મધુસ્રાવિ સમન્તતઃ ॥ 39 ॥
દશયોજનપર્યન્તં કુસુમામોદવાયુના ।
પૂરિતં દિવ્યગન્ધર્વૈઃ સાઙ્ગનૈર્ગાનલોલુપૈઃ ॥ 40 ॥
પૂરિતં દિવ્યગન્ધર્વૈઃ સાઙ્ગનૈર્ગાનલોલુપૈઃ ॥ 40 ॥
શોભિતં તદ્વનં દિવ્યં મત્તકોકિલનાદિતમ્ ।
વસન્તલક્ષ્મીસંયુક્તં કામિકામપ્રવર્ધનમ્ ॥ 41 ॥
વસન્તલક્ષ્મીસંયુક્તં કામિકામપ્રવર્ધનમ્ ॥ 41 ॥
તામ્રસાલાદુત્તરત્ર સીસસાલઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
સમુચ્છ્રાયઃ સ્મૃતોઽપ્યસ્ય સપ્તયોજનસઙ્ખ્યયા ॥ 42 ॥
સમુચ્છ્રાયઃ સ્મૃતોઽપ્યસ્ય સપ્તયોજનસઙ્ખ્યયા ॥ 42 ॥
સન્તાનવાટિકામધ્યે સાલયોસ્તુ દ્વયોર્નૃપ ।
દશયોજનગન્ધસ્તુ પ્રસૂનાનાં સમન્તતઃ ॥ 43 ॥
દશયોજનગન્ધસ્તુ પ્રસૂનાનાં સમન્તતઃ ॥ 43 ॥
હિરણ્યાભાનિ કુસુમાન્યુત્ફુલ્લાનિ નિરન્તરમ્ ।
અમૃતદ્રવસંયુક્તફલાનિ મધુરાણિ ચ ॥ 44 ॥
અમૃતદ્રવસંયુક્તફલાનિ મધુરાણિ ચ ॥ 44 ॥
ગ્રીષ્મર્તુર્નાયકસ્તસ્યા વાટિકાયા નૃપોત્તમ ।
શુક્રશ્રીશ્ચ શુચિશ્રીશ્ચ દ્વે ભાર્યે તસ્ય સમ્મતે ॥ 45 ॥
શુક્રશ્રીશ્ચ શુચિશ્રીશ્ચ દ્વે ભાર્યે તસ્ય સમ્મતે ॥ 45 ॥
સન્તાપત્રસ્તલોકાસ્તુ વૃક્ષમૂલેષુ સંસ્થિતાઃ ।
નાનાસિદ્ધૈઃ પરિવૃતો નાનાદેવૈઃ સમન્વિતઃ ॥ 46 ॥
નાનાસિદ્ધૈઃ પરિવૃતો નાનાદેવૈઃ સમન્વિતઃ ॥ 46 ॥
વિલાસિનીનાં બૃન્દૈસ્તુ ચન્દનદ્રવપઙ્કિલૈઃ ।
પુષ્પમાલાભૂષિતૈસ્તુ તાલવૃન્તકરામ્બુજૈઃ ॥ 47 ॥
પુષ્પમાલાભૂષિતૈસ્તુ તાલવૃન્તકરામ્બુજૈઃ ॥ 47 ॥
[પાઠભેદઃ- પ્રાકારઃ]
પ્રકારઃ શોભિતો એજચ્છીતલામ્બુનિષેવિભિઃ ।
સીસસાલાદુત્તરત્રાપ્યારકૂટમયઃ શુભઃ ॥ 48 ॥
પ્રકારઃ શોભિતો એજચ્છીતલામ્બુનિષેવિભિઃ ।
સીસસાલાદુત્તરત્રાપ્યારકૂટમયઃ શુભઃ ॥ 48 ॥
પ્રાકારો વર્તતે રાજન્મુનિયોજનદૈર્ઘ્યવાન્ ।
હરિચન્દનવૃક્ષાણાં વાટી મધ્યે તયોઃ સ્મૃતા ॥ 49 ॥
હરિચન્દનવૃક્ષાણાં વાટી મધ્યે તયોઃ સ્મૃતા ॥ 49 ॥
સાલયોરધિનાથસ્તુ વર્ષર્તુર્મેઘવાહનઃ ।
વિદ્યુત્પિઙ્ગલનેત્રશ્ચ જીમૂતકવચઃ સ્મૃતઃ ॥ 50 ॥
વિદ્યુત્પિઙ્ગલનેત્રશ્ચ જીમૂતકવચઃ સ્મૃતઃ ॥ 50 ॥
વજ્રનિર્ઘોષમુખરશ્ચેન્દ્રધન્વા સમન્તતઃ ।
સહસ્રશો વારિધારા મુઞ્ચન્નાસ્તે ગણાવૃતઃ ॥ 51 ॥
સહસ્રશો વારિધારા મુઞ્ચન્નાસ્તે ગણાવૃતઃ ॥ 51 ॥
નભઃ શ્રીશ્ચ નભસ્યશ્રીઃ સ્વરસ્યા રસ્યમાલિની ।
અમ્બા દુલા નિરત્નિશ્ચાભ્રમન્તી મેઘયન્તિકા ॥ 52 ॥
અમ્બા દુલા નિરત્નિશ્ચાભ્રમન્તી મેઘયન્તિકા ॥ 52 ॥
વર્ષયન્તી ચિબુણિકા વારિધારા ચ સમ્મતાઃ ।
વર્ષર્તોર્દ્વાદશ પ્રોક્તાઃ શક્તયો મદવિહ્વલાઃ ॥ 53 ॥
વર્ષર્તોર્દ્વાદશ પ્રોક્તાઃ શક્તયો મદવિહ્વલાઃ ॥ 53 ॥
નવપલ્લવવૃક્ષાશ્ચ નવીનલતિકાન્વિતાઃ ।
હરિતાનિ તૃણાન્યેવ વેષ્ટિતા યૈર્ધરાઽખિલા ॥ 54 ॥
હરિતાનિ તૃણાન્યેવ વેષ્ટિતા યૈર્ધરાઽખિલા ॥ 54 ॥
નદીનદપ્રવાહાશ્ચ પ્રવહન્તિ ચ વેગતઃ ।
સરાંસિ કલુષામ્બૂનિ રાગિચિત્તસમાનિ ચ ॥ 55 ॥
સરાંસિ કલુષામ્બૂનિ રાગિચિત્તસમાનિ ચ ॥ 55 ॥
વસન્તિ દેવાઃ સિદ્ધાશ્ચ યે દેવીકર્મકારિણઃ ।
વાપીકૂપતડાગાશ્ચ યે દેવ્યર્થં સમર્પિતાઃ ॥ 56 ॥
વાપીકૂપતડાગાશ્ચ યે દેવ્યર્થં સમર્પિતાઃ ॥ 56 ॥
તે ગણા નિવસન્ત્યત્ર સવિલાસાશ્ચ સાઙ્ગનાઃ ।
આરકૂટમયાદગ્રે સપ્તયોજનદૈર્ઘ્યવાન્ ॥ 57 ॥
આરકૂટમયાદગ્રે સપ્તયોજનદૈર્ઘ્યવાન્ ॥ 57 ॥
પઞ્ચલોહાત્મકઃ સાલો મધ્યે મન્દારવાટિકા ।
નાનાપુષ્પલતાકીર્ણા નાનાપલ્લવશોભિતા ॥ 58 ॥
નાનાપુષ્પલતાકીર્ણા નાનાપલ્લવશોભિતા ॥ 58 ॥
અધિષ્ઠાતાઽત્ર સમ્પ્રોક્તઃ શરદૃતુરનામયઃ ।
ઇષલક્ષ્મીરૂર્જલક્ષ્મીર્દ્વે ભાર્યે તસ્ય સમ્મતે ॥ 59 ॥
ઇષલક્ષ્મીરૂર્જલક્ષ્મીર્દ્વે ભાર્યે તસ્ય સમ્મતે ॥ 59 ॥
નાનાસિદ્ધા વસન્ત્યત્ર સાઙ્ગનાઃ સપરિચ્છદાઃ ।
પઞ્ચલોહમયાદગ્રે સપ્તયોજનદૈર્ઘ્યવાન્ ॥ 60 ॥
પઞ્ચલોહમયાદગ્રે સપ્તયોજનદૈર્ઘ્યવાન્ ॥ 60 ॥
દીપ્યમાનો મહાશૃઙ્ગૈર્વર્તતે રૌપ્યસાલકઃ ।
પારિજાતાટવીમધ્યે પ્રસૂનસ્તબકાન્વિતા ॥ 61 ॥
પારિજાતાટવીમધ્યે પ્રસૂનસ્તબકાન્વિતા ॥ 61 ॥
દશયોજનગન્ધીનિ કુસુમાનિ સમન્તતઃ ।
મોદયન્તિ ગણાન્સર્વાન્યે દેવીકર્મકારિણઃ ॥ 62 ॥
મોદયન્તિ ગણાન્સર્વાન્યે દેવીકર્મકારિણઃ ॥ 62 ॥
તત્રાધિનાથઃ સમ્પ્રોક્તો હેમન્તર્તુર્મહોજ્જ્વલઃ ।
સગણઃ સાયુધઃ સર્વાન્ રાગિણો રઞ્જયન્નપઃ ॥ 63 ॥
સગણઃ સાયુધઃ સર્વાન્ રાગિણો રઞ્જયન્નપઃ ॥ 63 ॥
સહશ્રીશ્ચ સહસ્યશ્રીર્દ્વે ભાર્યે તસ્ય સમ્મતે ।
વસન્તિ તત્ર સિદ્ધાશ્ચ યે દેવીવ્રતકારિણઃ ॥ 64 ॥
વસન્તિ તત્ર સિદ્ધાશ્ચ યે દેવીવ્રતકારિણઃ ॥ 64 ॥
રૌપ્યસાલમયાદગ્રે સપ્તયોજનદૈર્ઘ્યવાન્ ।
સૌવર્ણસાલઃ સમ્પ્રોક્તસ્તપ્તહાટકકલ્પિતઃ ॥ 65 ॥
સૌવર્ણસાલઃ સમ્પ્રોક્તસ્તપ્તહાટકકલ્પિતઃ ॥ 65 ॥
મધ્યે કદમ્બવાટી તુ પુષ્પપલ્લવશોભિતા ।
કદમ્બમદિરાધારાઃ પ્રવર્તન્તે સહસ્રશઃ ॥ 66 ॥
કદમ્બમદિરાધારાઃ પ્રવર્તન્તે સહસ્રશઃ ॥ 66 ॥
યાભિર્નિપીતપીતાભિર્નિજાનન્દોઽનુભૂયતે ।
તત્રાધિનાથઃ સમ્પ્રોક્તઃ શૈશિરર્તુર્મહોદયઃ ॥ 67 ॥
તત્રાધિનાથઃ સમ્પ્રોક્તઃ શૈશિરર્તુર્મહોદયઃ ॥ 67 ॥
તપઃશ્રીશ્ચ તપસ્યશ્રીર્દ્વે ભાર્યે તસ્ય સમ્મતે ।
મોદમાનઃ સહૈતાભ્યાં વર્તતે શિશિરાકૃતિઃ ॥ 68 ॥
મોદમાનઃ સહૈતાભ્યાં વર્તતે શિશિરાકૃતિઃ ॥ 68 ॥
નાનાવિલાસસંયુક્તો નાનાગણસમાવૃતઃ ।
નિવસન્તિ મહાસિદ્ધા યે દેવીદાનકારિણઃ ॥ 69 ॥
નિવસન્તિ મહાસિદ્ધા યે દેવીદાનકારિણઃ ॥ 69 ॥
નાનાભોગસમુત્પન્નમહાનન્દસમન્વિતાઃ ।
સાઙ્ગનાઃ પરિવારૈસ્તુ સઙ્ઘશઃ પરિવારિતાઃ ॥ 70 ॥
સાઙ્ગનાઃ પરિવારૈસ્તુ સઙ્ઘશઃ પરિવારિતાઃ ॥ 70 ॥
સ્વર્ણસાલમયાદગ્રે મુનિયોજનદૈર્ઘ્યવાન્ ।
પુષ્પરાગમયઃ સાલઃ કુઙ્કુમારુણવિગ્રહઃ ॥ 71 ॥
પુષ્પરાગમયઃ સાલઃ કુઙ્કુમારુણવિગ્રહઃ ॥ 71 ॥
પુષ્પરાગમયી ભૂમિર્વનાન્યુપવનાનિ ચ ।
રત્નવૃક્ષાલવાલાશ્ચ પુષ્પરાગમયાઃ સ્મૃતાઃ ॥ 72 ॥
રત્નવૃક્ષાલવાલાશ્ચ પુષ્પરાગમયાઃ સ્મૃતાઃ ॥ 72 ॥
પ્રાકારો યસ્ય રત્નસ્ય તદ્રત્નરચિતા દ્રુમાઃ ।
વનભૂઃ પક્ષિનશ્ચૈવ રત્નવર્ણજલાનિ ચ ॥ 73 ॥
વનભૂઃ પક્ષિનશ્ચૈવ રત્નવર્ણજલાનિ ચ ॥ 73 ॥
મણ્ડપા મણ્ડપસ્તમ્ભાઃ સરાન્સિ કમલાનિ ચ ।
પ્રાકારે તત્ર યદ્યત્સ્યાત્તત્સર્વં તત્સમં ભવેત્ ॥ 74 ॥
પ્રાકારે તત્ર યદ્યત્સ્યાત્તત્સર્વં તત્સમં ભવેત્ ॥ 74 ॥
પરિભાષેયમુદ્દિષ્ટા રત્નસાલાદિષુ પ્રભો ।
તેજસા સ્યાલ્લક્ષગુણઃ પૂર્વસાલાત્પરો નૃપ ॥ 75 ॥
તેજસા સ્યાલ્લક્ષગુણઃ પૂર્વસાલાત્પરો નૃપ ॥ 75 ॥
દિક્પાલા નિવસન્ત્યત્ર પ્રતિબ્રહ્માન્ડવર્તિનામ્ ।
દિક્પાલાનાં સમષ્ટ્યાત્મરૂપાઃ સ્ફૂર્જદ્વરાયુધાઃ ॥ 76 ॥
દિક્પાલાનાં સમષ્ટ્યાત્મરૂપાઃ સ્ફૂર્જદ્વરાયુધાઃ ॥ 76 ॥
પૂર્વાશાયાં સમુત્તુઙ્ગશૃઙ્ગા પૂરમરાવતી ।
નાનોપવનસંયુક્તા મહેન્દ્રસ્તત્ર રાજતે ॥ 77 ॥
નાનોપવનસંયુક્તા મહેન્દ્રસ્તત્ર રાજતે ॥ 77 ॥
સ્વર્ગશોભા ચ યા સ્વર્ગે યાવતી સ્યાત્તતોઽધિકા ।
સમષ્ટિશતનેત્રસ્ય સહસ્રગુણતઃ સ્મૃતા ॥ 78 ॥
સમષ્ટિશતનેત્રસ્ય સહસ્રગુણતઃ સ્મૃતા ॥ 78 ॥
ઐરાવતસમારૂઢો વજ્રહસ્તઃ પ્રતાપવાન્ ।
દેવસેનાપરિવૃતો રાજતેઽત્ર શતક્રતુઃ ॥ 79 ॥
દેવસેનાપરિવૃતો રાજતેઽત્ર શતક્રતુઃ ॥ 79 ॥
દેવાઙ્ગનાગણયુતા શચી તત્ર વિરાજતે ।
વહ્નિકોણે વહ્નિપુરી વહ્નિપૂઃ સદૃશી નૃપ ॥ 80 ॥
વહ્નિકોણે વહ્નિપુરી વહ્નિપૂઃ સદૃશી નૃપ ॥ 80 ॥
સ્વાહાસ્વધાસમાયુક્તો વહ્નિસ્તત્ર વિરાજતે ।
નિજવાહનભૂષાઢ્યો નિજદેવગણૈર્વૃતઃ ॥ 81 ॥
નિજવાહનભૂષાઢ્યો નિજદેવગણૈર્વૃતઃ ॥ 81 ॥
યામ્યાશાયાં યમપુરી તત્ર દણ્ડધરો મહાન્ ।
સ્વભટૈર્વેષ્ટિતો રાજન્ ચિત્રગુપ્તપુરોગમૈઃ ॥ 82 ॥
સ્વભટૈર્વેષ્ટિતો રાજન્ ચિત્રગુપ્તપુરોગમૈઃ ॥ 82 ॥
નિજશક્તિયુતો ભાસ્વત્તનયોઽસ્તિ યમો મહાન્ ।
નૈરૃત્યાં દિશિ રાક્ષસ્યાં રાક્ષસૈઃ પરિવારિતઃ ॥ 83 ॥
નૈરૃત્યાં દિશિ રાક્ષસ્યાં રાક્ષસૈઃ પરિવારિતઃ ॥ 83 ॥
ખડ્ગધારી સ્ફુરન્નાસ્તે નિરૃતિર્નિજશક્તિયુક્ ।
વારુણ્યાં વરુણો રાજા પાશધારી પ્રતાપવાન્ ॥ 84 ॥
વારુણ્યાં વરુણો રાજા પાશધારી પ્રતાપવાન્ ॥ 84 ॥
મહાઝશસમારૂઢો વારુણીમધુવિહ્વલઃ ।
નિજશક્તિસમાયુક્તો નિજયાદોગણાન્વિતઃ ॥ 85 ॥
નિજશક્તિસમાયુક્તો નિજયાદોગણાન્વિતઃ ॥ 85 ॥
સમાસ્તે વારુણે લોકે વરુણાનીરતાકુલઃ ।
વાયુકોણે વાયુલોકો વાયુસ્તત્રાધિતિષ્ઠતિ ॥ 86 ॥
વાયુકોણે વાયુલોકો વાયુસ્તત્રાધિતિષ્ઠતિ ॥ 86 ॥
વાયુસાધનસંસિદ્ધયોગિભિઃ પરિવારિતઃ ।
ધ્વજહસ્તો વિશાલાક્ષો મૃગવાહનસંસ્થિતઃ ॥ 87 ॥
ધ્વજહસ્તો વિશાલાક્ષો મૃગવાહનસંસ્થિતઃ ॥ 87 ॥
મરુદ્ગણૈઃ પરિવૃતો નિજશક્તિસમન્વિતઃ ।
ઉત્તરસ્યાં દિશિ મહાન્યક્ષલોકોઽસ્તિ ભૂમિપ ॥ 88 ॥
ઉત્તરસ્યાં દિશિ મહાન્યક્ષલોકોઽસ્તિ ભૂમિપ ॥ 88 ॥
યક્ષાધિરાજસ્તત્રાઽઽસ્તે વૃદ્ધિઋદ્ધ્યાદિશક્તિભિઃ ।
નવભિર્નિધિભિર્યુક્તસ્તુન્દિલો ધનનાયકઃ ॥ 89 ॥
નવભિર્નિધિભિર્યુક્તસ્તુન્દિલો ધનનાયકઃ ॥ 89 ॥
મણિભદ્રઃ પૂર્ણભદ્રો મણિમાન્મણિકન્ધરઃ ।
મણિભૂષો મણિસ્રગ્વી મણિકાર્મુકધારકઃ ॥ 90 ॥
મણિભૂષો મણિસ્રગ્વી મણિકાર્મુકધારકઃ ॥ 90 ॥
ઇત્યાદિયક્ષસેનાનીસહિતો નિજશક્તિયુક્ ।
ઈશાનકોણે સમ્પ્રોક્તો રુદ્રલોકો મહત્તરઃ ॥ 91 ॥
ઈશાનકોણે સમ્પ્રોક્તો રુદ્રલોકો મહત્તરઃ ॥ 91 ॥
અનર્ઘ્યરત્નખચિતો યત્ર રુદ્રોઽધિદૈવતમ્ ।
મન્યુમાન્દીપ્તનયનો બદ્ધપૃષ્ઠમહેષુધિઃ ॥ 92 ॥
મન્યુમાન્દીપ્તનયનો બદ્ધપૃષ્ઠમહેષુધિઃ ॥ 92 ॥
સ્ફૂર્જદ્ધનુર્વામહસ્તોઽધિજ્યધન્વભિરાવૃતઃ ।
સ્વસમાનૈરસઙ્ખ્યાતરુદ્રૈઃ શૂલવરાયુધૈઃ ॥ 93 ॥
સ્વસમાનૈરસઙ્ખ્યાતરુદ્રૈઃ શૂલવરાયુધૈઃ ॥ 93 ॥
વિકૃતાસ્યૈઃ કરાલાસ્યૈર્વમદ્વહ્નિભિરાસ્યતઃ ।
દશહસ્તૈઃ શતકરૈઃ સહસ્રભુજસંયુતૈઃ ॥ 94 ॥
દશહસ્તૈઃ શતકરૈઃ સહસ્રભુજસંયુતૈઃ ॥ 94 ॥
દશપાદૈર્દશગ્રીવૈસ્ત્રિનેત્રૈરુગ્રમૂર્તિભિઃ ।
અન્તરિક્ષચરા યે ચ યે ચ ભૂમિચરાઃ સ્મૃતાઃ ॥ 95 ॥
અન્તરિક્ષચરા યે ચ યે ચ ભૂમિચરાઃ સ્મૃતાઃ ॥ 95 ॥
રુદ્રાધ્યાયે સ્મૃતા રુદ્રાસ્તૈઃ સર્વૈશ્ચ સમાવૃતઃ ।
રુદ્રાણીકોટિસહિતો ભદ્રકાલ્યાદિમાતૃભિઃ ॥ 96 ॥
રુદ્રાણીકોટિસહિતો ભદ્રકાલ્યાદિમાતૃભિઃ ॥ 96 ॥
નાનાશક્તિસમાવિષ્ટડામર્યાદિગણાવૃતઃ ।
વીરભદ્રાદિસહિતો રુદ્રો રાજન્વિરાજતે ॥ 97 ॥
વીરભદ્રાદિસહિતો રુદ્રો રાજન્વિરાજતે ॥ 97 ॥
મુણ્ડમાલાધરો નાગવલયો નાગકન્ધરઃ ।
વ્યાઘ્રચર્મપરીધાનો ગજચર્મોત્તરીયકઃ ॥ 98 ॥
વ્યાઘ્રચર્મપરીધાનો ગજચર્મોત્તરીયકઃ ॥ 98 ॥
ચિતાભસ્માઙ્ગલિપ્તાઙ્ગઃ પ્રમથાદિગણાવૃતઃ ।
નિનદડ્ડમરુધ્વાનૈર્બધિરીકૃતદિમ્મુખઃ ॥ 99 ॥
નિનદડ્ડમરુધ્વાનૈર્બધિરીકૃતદિમ્મુખઃ ॥ 99 ॥
અટ્ટહાસાસ્ફોટશબ્દૈઃ સન્ત્રાસિતનભસ્તલઃ ।
ભૂતસઙ્ઘસમાવિષ્ટો ભૂતાવાસો મહેશ્વરઃ ॥ 100 ॥
ભૂતસઙ્ઘસમાવિષ્ટો ભૂતાવાસો મહેશ્વરઃ ॥ 100 ॥
ઈશાનદિક્પતિઃ સોઽયં નામ્ના ચેશાન એવ ચ ॥ 101 ॥
ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતે મહાપુરાણે દ્વાદશસ્કન્ધે મણિદ્વીપવર્ણનં નામ દશમોઽધ્યાયઃ ॥