Mahavira (Agni)

5 - pravargya brāhmaṇam - kṛṣṇa yajurveda taittirīya āraṇyaka pāṭhaḥ - devā vai satramāsata

(Pravargya Brahmanam in English (IAST))

From Taittiriya Aranyaka, Krishna Yajurveda

The Pravargya Brahmanam is the fifth Prapathaka of the Taittiriya Aranyaka belonging to the Krishna Yajurveda. It describes the sacred Pravargya ritual, a complex Vedic ceremony involving the preparation and offering of hot milk in a specialized clay pot known as the Mahavira, which represents the cosmic sacrifice and the manifestation of Agni. This ritual symbolizes the reconstruction of the cosmic body of the sacrifice. Chanting or studying these mantras is believed to bestow immense spiritual potency, purify the practitioner, and align the individual with the rhythm of the cosmic order, ultimately leading to divine enlightenment and prosperity.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake pañcamaḥ prapāṭhakaḥ - pravargya brāhmaṇam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1
de॒vā vai sa॒tramā̭sata | ṛddhi̭parimita॒m ~yaśa̭skāmāḥ | te᳚-'bruvann | yannaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~śa̭ ṛ॒cchāt | sarvḙṣā-nna॒sta-thsa॒hāsa॒diti̭ |
teṣā᳚-ṅkurukṣe॒traṃ-ve~di̭rāsīt | tasyai̭ khāṇḍa॒vo da̭kṣiṇā॒rdha ā̭sīt | tūrghna̭muttarā॒rdhaḥ | pa॒rī॒ṇajja̭ghanā॒rdhaḥ | ma॒rava̭ utka॒raḥ || 1 ||
teṣā᳚-mma॒khaṃ-vai~᳚ṣṇa॒vaṃ-ya~śa̭ ārcchat | tannya̭kāmayata | tenāpā᳚krāmat | ta-nde॒vā anvā̭yann | yaśo̭-'va॒rurṷthsamānāḥ | tasyā॒nvāga̭tasya |
sa॒vyāddhanu॒rajā̭yata | dakṣi̭ṇā॒diṣa̭vaḥ | tasmā̭diṣudha॒nva-mpuṇya̭janma |
ya॒jñaja̭nmā॒ hi || 2 ||
tameka॒gṃ॒ santa᳚m | ba॒havo॒ nābhya̭dhṛṣṇuvann | tasmā॒deka̭miṣudha॒nvina᳚m | ba॒havo̭-'niṣudha॒nvā nābhidhṛ̭ṣṇuvanti | so᳚-'smayata | eka̭-mmā॒ santa̭-mba॒havo॒ nābhya̭dhar​ṣiṣu॒riti̭ |
tasya̭ siṣmiyā॒ṇasya॒ tejo-'pā᳚krāmat | ta-dde॒vā oṣa̭dhīṣu॒ nya̭mṛjuḥ | te śyā॒mākā̭ abhavann | sma॒yākā॒ vai nāmai॒te || 3 ||
ta-thsma॒yākā̭nāg​ smayāka॒tvam | tasmā᳚-ddīkṣi॒tenā̭pi॒gṛhya̭ smeta॒vya᳚m | teja̭so॒ dhṛtyai᳚ | sa dhanuḥ̭ prati॒ṣkabhyā̭tiṣṭhat | tā ṷpa॒dīkā̭ abruva॒n-vara̭m ~vṛṇāmahai | atha̭ va i॒magṃ ra̭ndhayāma |
yatra॒ kva̭ ca॒ khanā̭ma | tada॒po̭-'bhitṛ̭ṇadā॒meti̭ |
tasmā̭dupa॒dīkā॒ yatra॒ kva̭ ca॒ khana̭nti | tada॒po̭-'bhitṛ̭ndanti || 4 ||
vārḙvṛta॒gg॒ hyā̭sām | tasya॒ jyāmapyā̭dann |
tasya॒ dhanṷrvi॒prava̭māṇa॒gṃ॒ śira॒ uda̭vartayat |
ta-ddyāvā̭pṛthi॒vī anu॒prāva̭rtata | ya-tprāva̭rtata |
ta-tpra̭va॒rgya̭sya pravargya॒tvam | yadghrā~(4) ityapa̭tat |
taddha॒rmasya̭ gharma॒tvam |
ma॒ha॒to vī॒rya̭mapapta॒diti̭ | ta-nma̭hāvī॒rasya̭ mahāvīra॒tvam || 5 ||
yada॒syā-ssa॒mabha̭rann | ta-thsa॒mrājñaḥ̭ samrā॒ṭtvam |
tagg​ stṛ॒ta-nde॒vatā᳚stre॒dhā vya̭gṛhṇata | a॒gniḥ prā̭tassava॒nam | indro॒ māddhya̭ndina॒gṃ॒ sava̭nam | viśvḙ de॒vāstṛ̭tīyasava॒nam | tenāpa̭śīr​ṣṇā ya॒jñena॒ yaja̭mānāḥ | nāśiṣo॒-'vārṷndhata |
na sṷva॒rgaṃ-lo~॒kama॒bhya̭jayann |
te de॒vā a॒śvinā̭vabruvann || 6 ||
bhi॒ṣajau॒ vai sthaḥ̭ | i॒daṃ-ya~॒jñasya॒ śiraḥ॒ prati̭dhatta॒miti̭ | tāva̭brūtāṃ॒-va~ra̭m ~vṛṇāvahai | graha̭ e॒va nā॒vatrāpi̭ gṛhyatā॒miti̭ |
tābhyā̭-me॒tamā᳚śvi॒na-ma̭gṛhṇann |
tāve॒ta-dya॒jñasya॒ śiraḥ॒ pratya̭dhattām |
ya-tpra̭va॒rgyaḥ̭ | tena॒ saśī᳚r​ṣṇā ya॒jñena॒ yaja̭mānāḥ | avā॒śiṣo-'rṷndhata |
a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒kama̭jayann | ya-tpra̭va॒rgya̭-mpravṛ॒ṇakti̭ | ya॒jñasyai॒va tacchiraḥ॒ prati̭dadhāti |
tena॒ saśī᳚r​ṣṇā ya॒jñena॒ yaja̭mānaḥ |
avā॒śiṣo̭ ru॒ndhe | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ñja̭yati |
tasmā̭de॒ṣa ā᳚śvi॒napra̭vayā iva | ya-tpra̭va॒rgyaḥ̭ || 7 ||
(u॒tka॒ro - hyḙ - te - tṛ̭ndanti - mahāvīra॒tva - ma̭bruvan - najayan-thsa॒pta ca̭) (a. 1)
anuvākaṃ 2
sā॒vi॒tra-ñjṷhoti॒ prasū᳚tyai | ca॒tu॒rgṛ॒hī॒tena̭ juhoti |
catṷṣpādaḥ pa॒śavaḥ̭ | pa॒śūne॒vāva̭rundhe | cata̭sro॒ diśaḥ̭ | di॒kṣvḙva prati̭tiṣṭhati |
chandāgṃ̭si de॒vebhyo-'pā᳚krāmann |
na vo̭-'bhā॒gāni̭ ha॒vyaṃ-va~̭kṣyāma॒ iti̭ |
tebhya̭ e॒ta-cca̭turgṛhī॒ta-ma̭dhārayann | pu॒ro॒nu॒vā॒kyā̭yai yā॒jyā̭yai || 8 ||
de॒vatā̭yai vaṣaṭkā॒rāya̭ | yacca̭turgṛhī॒ta-ñju॒hoti̭ |
chandāg̭sye॒va ta-tprī̭ṇāti | tānya̭sya prī॒tāni̭ de॒vebhyo̭ ha॒vyaṃ-va~̭hanti | bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | ho॒ta॒vya̭-ndīkṣi॒tasya̭ gṛ॒hā(3) i na ho̭ta॒vyā(3) miti̭ | ha॒virvai dī᳚kṣi॒taḥ | yajjṷhu॒yāt | ha॒viṣkṛ̭taṃ॒-ya~ja̭mānama॒gnau prada̭ddhyāt |
yanna jṷhu॒yāt || 9 ||
ya॒jña॒pa॒rura॒ntari̭yāt | yajṷre॒va va̭det |
na ha॒viṣkṛ̭taṃ॒-ya~ja̭mānama॒gnau pra॒dadhā̭ti | na ya̭jñapa॒rura॒ntarḙti | gā॒ya॒trī chandā॒g॒syatya̭manyata |
tasyai̭ vaṣaṭkā॒ro᳚-'bhyayya॒ śiro᳚-'cchinat |
tasyai᳚ dve॒dhā rasaḥ॒ parā̭-'patat | pṛ॒thi॒vīma॒rdhaḥ prāvi̭śat | pa॒śūna॒rdhaḥ | yaḥ pṛ̭thi॒vī-mprāvi̭śat || 10 ||
sa kha̭di॒ro̭-'bhavat | yaḥ pa॒śūn | so̭-'jām | yatkhā̭di॒ryabhri॒-rbhava̭ti | chanda̭sāme॒va rasḙna ya॒jñasya॒ śira॒-ssambha̭rati | yadaudṷmbarī |
ūrgvā ṷdu॒mbaraḥ̭ | ū॒rjaiva ya॒jñasya॒ śira॒-ssambha̭rati | ya-dvai̭ṇa॒vī | tejo॒ vai veṇuḥ̭ || 11 ||
teja̭sai॒va ya॒jñasya॒ śira॒-ssambha̭rati | ya-dvaika̭ṅkatī |
bhā e॒vāva̭rundhe | de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va ityabhri॒māda̭tte॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha | a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m |
pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityāha॒ yatyai᳚ | vajra̭ iva॒ vā e॒ṣā | yadabhriḥ̭ | abhri̭rasi॒ nāri̭ra॒sītyā̭ha॒ śāntyai᳚ || 12 ||
a॒ddhva॒ra॒kṛ-dde॒vebhya॒ ityā̭ha | ya॒jño vā a̭ddhva॒raḥ | ya॒jña॒kṛ-dde॒vebhya॒ iti॒ vāvaitadā̭ha | utti̭ṣṭha brahmaṇaspata॒ ityā̭ha |
brahma̭ṇai॒va ya॒jñasya॒ śiro-'cchai̭ti |
praitu॒ brahma̭ṇa॒spati॒rityā̭ha | pretyai॒va ya॒jñasya॒ śiro-'cchai̭ti | pra de॒vyḙtu sū॒nṛtetyā̭ha |
ya॒jño vai sū॒nṛtā᳚ | acchā̭ vī॒rannarya̭-mpa॒ṅktirā̭dhasa॒mityā̭ha || 13 ||
pāṅkto॒ hi ya॒jñaḥ | de॒vā ya॒jñanna̭yantu na॒ ityā̭ha |
de॒vāne॒va ya̭jña॒niyaḥ̭ kurute | devī᳚ dyāvāpṛthivī॒ anṷ me magṃsāthā॒mityā̭ha | ā॒bhyāme॒vānṷmato ya॒jñasya॒ śira॒-ssambha̭rati | ṛ॒ddhyāsa̭ma॒dya ma॒khasya॒ śira॒ ityā̭ha | ya॒jño vai ma॒khaḥ |
ṛ॒ddhyāsa̭ma॒dya ya॒jñasya॒ śira॒ iti॒ vāvaitadā̭ha |
ma॒khāya̭ tvā ma॒khasya̭ tvā śī॒r​ṣṇa ityā̭ha |
ni॒rdiśyai॒vaina̭ddharati || 14 ||
trir​ha̭rati | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | e॒bhya e॒va lo॒kebhyo̭ ya॒jñasya॒ śira॒-ssambha̭rati | tū॒ṣṇī-ñca̭tu॒rthagṃ ha̭rati | apa̭rimitāde॒va ya॒jñasya॒ śira॒-ssambha̭rati |
mṛ॒tkha॒nādagrḙ harati | tasmā᳚-nmṛtkha॒naḥ ka̭ru॒ṇya̭tamaḥ | iya॒tyagra̭ āsī॒rityā̭ha | a॒syāme॒vācha̭mbaṭkāraṃ-ya~॒jñasya॒ śira॒-ssambha̭rati | ūrja॒m ~vā e॒tagṃ rasa̭-mpṛthi॒vyā ṷpa॒dīkā॒ uddi̭hanti || 15 ||
ya-dva॒lmīka᳚m | ya-dva̭lmīkava॒pā sa̭mbhā॒ro bhava̭ti |
ūrja̭me॒va rasa̭-mpṛthi॒vyā ava̭rundhe | atho॒ śrotra̭me॒va | śrotra॒gg॒ hyḙta-tpṛ̭thi॒vyāḥ | ya-dva॒lmīkaḥ̭ | aba̭dhiro bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | indro̭ vṛ॒trāya॒ vajra॒muda̭yacchat |
sa yatra̭yatra pa॒rākra̭mata || 16 ||
tannāddhri̭yata | sa pṷ̄tīkasta॒mbe parā᳚kramata | so᳚-'ddhriyata | so᳚-'bravīt | ū॒tiṃ-vai~ mḙ dhā॒ iti̭ | tadū॒tīkā̭nā-mūtīka॒tvam | yadū॒tīkā॒ bhava̭nti |
ya॒jñāyai॒voti-nda̭dhati | a॒gni॒jā a̭si pra॒jāpa̭te॒ reta॒ ityā̭ha | ya e॒va rasaḥ̭ pa॒śū-nprāvi̭śat || 17 ||
tame॒vāva̭rundhe | pañcai॒te sa̭mbhā॒rā bha̭vanti | pāṅkto̭ ya॒jñaḥ | yāvā̭ne॒va ya॒jñaḥ | tasya॒ śira॒-ssambha̭rati | yadgrā॒myāṇā᳚-mpaśū॒nāñcarma̭ṇā sa॒mbhare᳚t | grā॒myā-npa॒śūñchu॒cā-'rpa̭yet | kṛ॒ṣṇā॒ji॒nena॒ sambha̭rati | ā॒ra॒ṇyāne॒va pa॒śūñchu॒cā-'rpa̭yati | tasmā᳚-thsa॒māva̭t-paśū॒nā-mpra॒jāya̭mānānām || 18 ||
ā॒ra॒ṇyāḥ pa॒śavaḥ॒ kanī̭yāgṃsaḥ | śu॒cā hyṛ̭tāḥ |
lo॒ma॒ta-ssambha̭rati | ato॒ hya̭sya॒ meddhya᳚m | pa॒ri॒gṛhyā ya̭nti | rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai |
ba॒havo̭ haranti | apa̭citime॒vāsmi̭-ndadhati |
uddha̭te॒ sika̭topopte॒ pari̭śrite॒ nida̭dhati॒ śāntyai᳚ |
mada̭ntībhi॒rupa̭ sṛjati || 19 ||
teja̭ e॒vāsmi̭-ndadhāti | madhṷ tvā madhu॒lā ka̭ro॒tvityā̭ha | brahma̭ṇai॒vāsmi॒n -tejo̭ dadhāti |
yadgrā॒myāṇā॒-mpātrā̭ṇā-ṅka॒pālai᳚-ssagṃsṛ॒jet |
grā॒myāṇi॒ pātrā̭ṇi śu॒cā-'rpa̭yet | a॒rma॒ka॒pā॒lai-ssagṃsṛ̭jati | e॒tāni॒ vā a̭nupajīvanī॒yāni̭ | tānye॒va śu॒cā-'rpa̭yati |
śarka̭rābhi॒-ssagṃsṛ̭jati॒ dhṛtyai᳚ | atho̭ śa॒ntvāya̭ | a॒ja॒lo॒mai-ssagṃsṛ̭jati | e॒ṣā vā a॒gneḥ pri॒yā ta॒nūḥ | yada॒jā | pri॒yayai॒vaina̭-nta॒nuvā॒ sagṃsṛ̭jati | atho॒ teja̭sā | kṛ॒ṣṇā॒ji॒nasya॒ loma̭bhi॒-ssagṃsṛ̭jati | ya॒jño vai kṛ̭ṣṇāji॒nam |
ya॒jñenai॒va ya॒jñagṃ sagṃsṛ̭jati || 20 ||
(yā॒jā̭yai॒ - na jṷhu॒yā - davi̭śa॒-d- veṇaḥ॒ - śāntyai̭ - pa॒ṅktirā̭dhasa॒mityā̭ha - harati - dihanti - pa॒rākra̭ma॒ - tāvi̭śat - pra॒jāya̭mānānāgṃ - sṛjati - śa॒ntvāyā॒ ṣṭau ca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3
pari̭śrite karoti | bra॒hma॒va॒rca॒sasya॒ pari̭gṛhītyai | na ku॒rvanna॒bhi prā᳚ṇyāt | ya-tku॒rvanna̭bhi prā॒ṇyāt | prā॒ṇāñchu॒cā-'rpa̭yet | a॒pa॒hāya॒ prāṇi̭ti |
prā॒ṇānā᳚-ṅgopī॒thāya̭ | na pra̭va॒rgya̭m-cādi॒tyam-cā॒ntarḙyāt | yada̭ntare॒yāt | du॒ścarmā᳚ syāt || 21 ||
tasmā॒nnānta॒rāyya᳚m | ā॒tmano̭ gopī॒thāya̭ | veṇṷnā karoti | tejo॒ vai veṇuḥ̭ | tejaḥ̭ prava॒rgyaḥ̭ | teja̭sai॒va teja॒-ssama̭rdhayati | ma॒khasya॒ śiro॒-'sītyā̭ha | ya॒jño vai ma॒khaḥ | tasyai॒tacchiraḥ̭ | ya-tpra̭va॒rgyaḥ̭ || 22 ||
tasmā̭de॒vamā̭ha | ya॒jñasya̭ pa॒de stha॒ ityā̭ha | ya॒jñasya॒ hyḙte pa॒de | atho॒ prati̭ṣṭhityai | gā॒ya॒treṇa̭ tvā॒ chanda̭sā karo॒mītyā̭ha |
chando̭bhire॒vaina̭-ṅkaroti | tryṷddhi-ṅkaroti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | e॒ṣām ~lo॒kānā॒māptyai᳚ | chando̭bhiḥ karoti || 23 ||
vī॒rya̭m ~vai chandāgṃ̭si | vī॒ryḙṇai॒vaina̭-ṅkaroti |
yajṷṣā॒ bila̭-ṅkaroti॒ vyāvṛ̭yai | iya̭nta-ṅkaroti |
pra॒jāpa̭tinā yajñamu॒khena॒ sammi̭tam | iya̭nta-ṅkaroti |
ya॒jña॒pa॒ruṣā॒ sammi̭tam | iya̭nta-ṅkaroti |
e॒tāva॒dvai purṷṣe vī॒rya᳚m | vī॒rya̭sammitam || 24 ||
apa̭rimita-ṅkaroti | apa̭rimita॒syāva̭ruddhyai | pa॒ri॒grī॒va-ṅka̭roti॒ dhṛtyai᳚ | sūrya̭sya॒ hara̭sā śrā॒yetyā̭ha | ya॒thā॒ya॒jure॒vaitat | a॒śva॒śa॒kena̭ dhūpayati | prā॒jā॒pa॒tyo vā aśvaḥ̭ sayoni॒tvāya̭ | vṛṣṇo॒ aśva̭sya ni॒ṣpada॒sītyā̭ha |
a॒sau vā ā̭di॒tyo vṛṣā-'śvaḥ̭ | tasya॒ chandāgṃ̭si ni॒ṣpat || 25 ||
chando̭bhire॒vaina̭-ndhūpayati | a॒rciṣe᳚ tvā śo॒ciṣe॒ tvetyā̭ha | teja̭ e॒vāsmi̭-ndadhāti | vā॒ru॒ṇo̭-'bhīddhaḥ̭ | mai॒triyopai̭ti॒ śāntyai᳚ | siddhyai॒ tvetyā̭ha | ya॒thā॒ya॒jure॒vaitat | de॒vastvā̭ savi॒todva̭pa॒tvityā̭ha |
sa॒vi॒tṛpra̭sūta e॒vaina॒-mbrahma̭ṇā de॒vatā̭bhi॒rudva̭pati | apa̭dyamānaḥ pṛthi॒vyāmāśā॒ diśa॒ āpṛ॒ṇetyā̭ha || 26 ||
tasmā̭da॒gni-ssarvā॒ diśo-'nu॒ vibhā̭ti |
utti̭ṣṭha bṛ॒han-bha̭vo॒rdhvasti̭ṣṭha dhru॒vastvamityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai |
ī॒śva॒ro vā e॒ṣo᳚-'ndho bhavi̭toḥ |
yaḥ pra̭va॒rgya̭ma॒nvīkṣa̭te | sūrya̭sya tvā॒ cakṣu॒ṣā-'nvī᳚kṣa॒ ityā̭ha |
cakṣṷṣo gopī॒thāya̭ | ṛ॒jave᳚ tvā sā॒dhave᳚ tvā sukṣi॒tyai tvā॒ bhūtyai॒ tvetyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ ṛ॒juḥ | a॒ntari̭kṣagṃ sā॒dhu | a॒sau sṷkṣi॒tiḥ || 27 ||
diśo॒ bhūtiḥ̭ | i॒māne॒vāsmai̭ lo॒kān ka̭lpayati | atho॒ prati̭ṣṭhityai | i॒da-ma॒ha-ma॒mumā̭muṣyāya॒ṇam ~vi॒śā pa॒śubhi̭-rbrahmavarca॒sena॒ paryṷ̄hā॒mītyā̭ha |
vi॒śaivaina̭-mpa॒śubhi̭-rbrahmavarca॒sena॒ paryṷ̄hati |
vi॒śeti̭ rāja॒nya̭sya brūyāt | vi॒śaivaina॒-mparyṷ̄hati | pa॒śubhi॒riti॒ vaiśya̭sya | pa॒śubhi̭re॒vaina॒-mparyṷ̄hati | a॒su॒rya̭-mpātra॒manā᳚cchṛṇṇam || 28 ||
ācchṛ̭ṇatti | de॒va॒trā-'kaḥ̭ | a॒ja॒kṣī॒reṇācchṛ̭ṇatti |
pa॒ra॒maṃ-vā~ e॒ta-tpayaḥ̭ | yada̭jakṣī॒ram | pa॒ra॒meṇai॒vaina॒-mpaya॒sā-''cchṛ̭ṇatti |
yajṷṣā॒ vyāvṛ̭ttyai | chando̭bhi॒rācchṛ̭ṇatti | chando̭bhi॒rvā e॒ṣa kri̭yate | chando̭bhire॒va chandā॒g॒syācchṛ̭ṇatti | chṛ॒ndhi vāca॒mityā̭ha |
vāca̭me॒vāva̭rundhe | chṛ॒ndhyūrja॒mityā̭ha | ūrja̭me॒vāva̭rundhe | chṛ॒ndhi ha॒virityā̭ha | ha॒vire॒vākaḥ̭ | deva̭ puraścara sa॒ghyāsa॒ntvetyā̭ha |
ya॒thā॒ya॒jure॒vaitat || 29 ||
(syā॒-dya-tpra̭va॒rgyaḥ̭ - chando̭bhiḥ karoti - vī॒rya̭ sammita॒m - chandāgṃ̭si ni॒ṣpat - pṛ॒ṇetyā̭ha - sukṣi॒ti - ranā᳚cchṛṇṇa॒m - chandā॒g॒syācchṛ̭ṇa ttya॒ṣṭau ca̭) (a. 3)
anuvākaṃ 4
brahma॒-npraca̭riṣyāmo॒ hota̭-rgha॒rmama॒bhiṣṭu॒hītyā̭ha |
e॒ṣa vā e॒tar​hi॒ bṛha॒spatiḥ̭ | yadbra॒hmā |
tasmā̭ e॒va pra̭ti॒procya॒ praca̭rati |
ā॒tmano-'nā᳚rtyai | ya॒māya̭ tvā ma॒khāya॒ tvetyā̭ha |
e॒tā vā e॒tasya̭ de॒vatāḥ᳚ | tābhi̭re॒vaina॒gṃ॒ sama̭rdhayati | mada̭ntībhiḥ॒ prokṣa̭ti | teja̭ e॒vāsmi̭-ndadhāti || 30 ||
a॒bhi॒pū॒rva-mprokṣa̭ti | a॒bhi॒pū॒rva-me॒vāsmi॒n-tejo̭ dadhāti | triḥ prokṣa̭ti | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho̭ meddhya॒tvāya̭ | hotā-'nvā̭ha | rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | ana̭vānam | prā॒ṇānā॒gṃ॒ santa̭tyai |
tri॒ṣṭubhaḥ̭ sa॒tī-rgā̭ya॒trīri॒vānvā̭ha || 31 ||
gā॒ya॒tro hi prā॒ṇaḥ | prā॒ṇame॒va yaja̭māne dadhāti | santa̭ta॒manvā̭ha | prā॒ṇānā̭ma॒nnādya̭sya॒ santa̭tyai | atho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | ya-tpari̭mitā anubrū॒yāt | pari̭mita॒mava̭rundhīta | apa̭rimitā॒ anvā̭ha |
apa̭rimita॒syāva̭ruddhyai | śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya̭ || 32 ||
ya-tpra̭va॒rgyaḥ̭ | ūṃrmuñjāḥ᳚ | ya-nmau॒ñjo ve॒do bhava̭ti | ū॒rjaiva ya॒jñasya॒ śira॒-ssama̭rdhayati | prā॒ṇā॒hu॒tī-rjṷhoti | prā॒ṇāne॒va yaja̭māne dadhāti | sa॒pta jṷhoti | sa॒pta vai śī̭r​ṣa॒ṇyāḥ᳚ prā॒ṇāḥ | prā॒ṇāne॒vāsmi̭-ndadhāti | de॒vastvā̭ savi॒tā maddhvā̭-'na॒ktvityā̭ha || 33 ||
teja̭sai॒vaina̭manakti | pṛ॒thi॒vī-ntapa̭sastrāya॒sveti॒ hira̭ṇya॒mupā᳚syati | a॒syā ana̭tidāhāya | śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya̭ | ya-tpra̭va॒rgyaḥ̭ | a॒gni-ssarvā̭ de॒vatāḥ᳚ | pra॒la॒vānā॒dīpyopā᳚syati | de॒vatā᳚sve॒va ya॒jñasya॒ śiraḥ॒ prati̭dadhāti | apra̭tiśīrṇāgra-mbhavati |
e॒ta-dba̭r​hi॒r​hyḙṣaḥ || 34 ||
a॒rcira̭si śo॒cira॒sītyā̭ha | teja̭ e॒vāsmi̭-nbrahmavarca॒sa-nda̭dhāti | sagṃsī̭dasva ma॒hāgṃ a॒sītyā̭ha | ma॒hān. hyḙṣaḥ | bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti |
e॒te vāva ta ṛ॒tvijaḥ̭ | ye da̭r​śapūrṇamā॒sayoḥ᳚ |
atha̭ ka॒thā hotā॒ yaja̭mānāyā॒śiṣo॒ nāśā᳚sta॒ iti̭ |
pu॒rastā̭dāśīḥ॒ khalu॒ vā a॒nyo ya॒jñaḥ | u॒pari̭ṣṭādāśīra॒nyaḥ || 35 ||
a॒nā॒dhṛ॒ṣyā pu॒rastā॒diti॒ yade॒tāni॒ yajū॒g॒ṣyāha̭ | śī॒r॒ṣa॒ta e॒va ya॒jñasya॒ yaja̭māna ā॒śiṣo-'va̭rundhe | āyuḥ̭ pu॒rastā̭dāha | pra॒jā-nda̭kṣiṇa॒taḥ | prā॒ṇa-mpa॒ścāt |
śrotra̭muttara॒taḥ | vidhṛ̭timu॒pari̭ṣṭāt | prā॒ṇāne॒vāsmai̭ sa॒mīco̭ dadhāti |
ī॒śva॒ro vā e॒ṣa diśo-'nūnma̭ditoḥ |
yandiśo-'nṷ vyāsthā॒paya̭nti || 36 ||
mano॒raśvā̭-'si॒ bhūri̭pu॒tretī॒mā-ma॒bhimṛ̭śati |
i॒yaṃ-vai~ mano॒raśvā॒ bhūri̭putrā | a॒syāme॒va prati̭tiṣṭha॒tyanṷnmādāya | sū॒pa॒sadā̭ me bhūyā॒ mā mā̭ higṃsī॒rityā॒hāhigṃ̭sāyai |
citaḥ̭ stha pari॒cita॒ ityā̭ha | apa̭citime॒vāsmi̭-ndadhāti | śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya̭ | ya-tpra̭va॒rgyaḥ̭ |
a॒sau khalu॒ vā ā̭di॒tyaḥ pra̭va॒rgyaḥ̭ | tasya̭ ma॒ruto̭ ra॒śmayaḥ̭ || 37 ||
svāhā̭ ma॒rudbhiḥ॒ pari̭śraya॒svetyā̭ha | a॒mume॒vādi॒tyagṃ ra॒śmibhiḥ॒ paryṷ̄hati |
tasmā̭-da॒sāvā̭di॒tyo̭-'muṣmi̭n ~lo॒ke ra॒śmibhiḥ॒ paryṷ̄ḍhaḥ | tasmā॒-drājā̭ vi॒śā paryṷ̄ḍhaḥ | tasmā᳚-dgrāma॒ṇī-ssa̭jā॒taiḥ paryṷ̄ḍhaḥ | a॒gne-ssṛ॒ṣṭasya̭ ya॒taḥ | vika̭ṅkata॒-mbhā ā᳚rcchat |
ya-dvaika̭ṅkatāḥ pari॒dhayo॒ bhava̭nti |
bhā e॒vāva̭rundhe | dvāda̭śa bhavanti || 38 ||
dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃ​va~thsa॒raḥ | saṃ॒​va~॒thsa॒rame॒vāva̭rundhe |
asti̭ trayoda॒śo māsa॒ ityā̭huḥ | ya-ttra̭yoda॒śaḥ pa̭ri॒dhirbhava̭ti | tenai॒va tra̭yoda॒śa-mmāsa॒mava̭rundhe | a॒ntari̭kṣasyānta॒-rdhira॒sītyā̭ha॒ vyāvṛ̭ttyai | diva॒-ntapa̭sastrāya॒sve-tyu॒pari̭ṣṭā॒-ddhira̭ṇya॒madhi॒ nida̭dhāti | a॒muṣyā॒ ana̭tidāhāya | atho̭ ā॒bhyāme॒vaina̭mubha॒yataḥ॒ pari̭gṛhṇāti |
ar​ha̭-nbibhar​ṣi॒ sāya̭kāni॒ dhanvetyā̭ha || 39 ||
stautye॒vaina̭me॒tat | gā॒ya॒trama̭si॒ traiṣṭṷbhamasi॒ jāga̭tama॒sīti̭ dha॒vitrā॒ṇyāda̭tte | chando̭bhire॒vainā॒nyāda̭tte | madhu॒ maddhviti̭ dhūnoti | prā॒ṇo vai madhṷ | prā॒ṇame॒va yaja̭māne dadhāti | triḥ pari̭yanti | tri॒vṛddhi prā॒ṇaḥ |
triḥ pari̭yanti | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ || 40 ||
atho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | triḥ punaḥ॒ pari̭yanti |
ṣaṭ-thsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛ॒tavaḥ̭ | ṛ॒tuṣve॒va prati̭tiṣṭhanti | yo vai gha॒rmasya̭ pri॒yān-ta॒nuva̭mā॒krāma̭ti | du॒ścarmā॒ vai sa bha̭vati |
e॒ṣa ha॒ vā a̭sya pri॒yā-nta॒nuva॒mākrā̭mati |
ya striḥ pa॒rītya̭ catu॒rtha-mparyḙti |
e॒tāgṃ ha॒ vā a̭syo॒gradḙvo॒ rāja̭ni॒rāca̭krāma || 41 ||
tato॒ vai sa du॒ścarmā̭-'bhavat | tasmā॒-ttriḥ pa॒rītya॒ na ca̭tu॒rtha-mparī̭yāt | ā॒tmano̭ gopī॒thāya̭ | prā॒ṇā vai dha॒vitrā̭ṇi | avya̭tiṣaṅga-ndhūnvanti |
prā॒ṇānā॒-mavya̭tiṣaṅgāya॒ klṛptyai᳚ | vi॒ni॒ṣadya̭ dhūnvanti | di॒kṣvḙva prati̭tiṣṭhanti | ū॒rdhvandhū᳚nvanti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai | sa॒rvato̭ dhūnvanti |
tasmā̭da॒yagṃ sa॒rvataḥ̭ pavate || 42 ||
(da॒dhā॒- tī॒vānvā̭ha - ya॒jña - syā̭hai॒ - ṣa - u॒pari̭ṣṭādāśīra॒nyo - vyā᳚sthā॒paya̭nti - ra॒śmayo̭ - bhavanti॒ - dhanvetyā̭ha - ya॒jña - śca̭krāma॒ - sama̭ṣṭyai॒ dve ca̭) (a. 4)
anuvākaṃ 5
a॒gniṣṭvā॒ vasṷbhiḥ pu॒rastā᳚-drocayatu gāya॒treṇa॒ chanda॒setyā̭ha | a॒gnire॒vainaṃ॒-va~sṷbhiḥ pu॒rastā᳚-drocayati gāya॒treṇa॒ chanda̭sā | sa mā̭ ruci॒to ro̭ca॒yetyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste |
indra̭stvā ru॒drai-rda̭kṣiṇa॒to ro̭cayatu॒ traiṣṭṷbhena॒
chanda॒setyā̭ha | indra̭ e॒vainagṃ̭ ru॒drai-rda̭kṣiṇa॒to ro̭cayati॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda̭sā | sa mā̭ ruci॒to ro̭ca॒yetyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste |
varṷṇastvā-''di॒tyaiḥ pa॒ścā-dro̭cayatu॒ jāga̭tena॒ chanda॒setyā̭ha | varṷṇa e॒vaina̭mādi॒tyaiḥ pa॒ścā-dro̭cayati॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā || 43 ||
sa mā̭ ruci॒to ro̭ca॒yetyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste |
dyu॒tā॒nastvā̭ māru॒to ma॒rudbhi̭ruttara॒to ro̭caya॒tvānṷṣṭubhena॒ chanda॒setyā̭ha |
dyu॒tā॒na e॒vaina̭-mmāru॒to ma॒rudbhi̭ruttara॒to ro̭caya॒tyānṷṣṭubhena॒ chanda̭sā |
sa mā̭ ruci॒to ro̭ca॒yetyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste |
bṛha॒spati̭stvā॒ viśvai᳚-rde॒vairu॒pari̭ṣṭā-drocayatu॒ pāṅktḙna॒ chanda॒setyā̭ha |
bṛha॒spati̭re॒vaina॒m ~viśvai᳚-rde॒vairu॒pari̭ṣṭā-drocayati॒ pāṅktḙna॒ chanda̭sā |
sa mā̭ ruci॒to ro̭ca॒yetyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || 44 ||
ro॒ci॒tastva-ndḙva gharma de॒veṣvasītyā̭ha | ro॒ci॒to hyḙṣa de॒veṣṷ | ro॒ci॒ṣī॒yāha-mma̭nu॒ṣye᳚ṣvityā̭ha | roca̭ta e॒vaiṣa ma̭nu॒ṣyḙṣu | samrā᳚ḍ gharma ruci॒tastva-nde॒veṣvāyṷṣmāg​ steja॒svī bra̭hmavarca॒sya̭sītyā̭ha |
ru॒ci॒to hyḙṣa de॒veṣvāyṷṣmāg​ steja॒svī bra̭hmavarca॒sī |
ru॒ci॒to̭-'ha-mma̭nu॒ṣye᳚ṣvāyṷṣmāg​ steja॒svī bra̭hmavarca॒sī bhṷ̄yāsa॒mityā̭ha |
ru॒ci॒ta e॒vaiṣa ma̭nu॒ṣye᳚ṣvāyṷṣmāg​ steja॒svī bra̭hmavarca॒sī bha̭vati | ruga̭si॒ ruca॒-mmayi̭ dhehi॒ mayi॒ rugityā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste |
taṃ-ya~de॒tai-ryajṷrbhi॒raro̭cayitvā | ru॒ci॒to gha॒rma iti̭ prabrū॒yāt | aro̭cuko-'ddhva॒ryu-ssyāt |
aro̭cuko॒ yaja̭mānaḥ | atha॒ yadḙname॒tairyajṷrbhī rocayi॒tvā | ru॒ci॒to gharma॒ iti॒ prāha̭ | rocṷko-'ddhva॒ryu-rbhava̭ti | rocṷko॒ yaja̭mānaḥ || 45 ||
(pa॒ścā-dro̭cayati॒ jaga̭tena॒ chanda̭sā॒ - pāṅktḙna॒ chanda̭sā॒ sa mā̭ ruci॒to ro̭ca॒yetyā̭hā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste - śāste॒ 'ṣṭau ca̭) (a. 5)
anuvākaṃ 6
śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya̭ | ya-tpra̭va॒rgyaḥ̭ | grī॒vā ṷpa॒sadaḥ̭ | pu॒rastā̭dupa॒sadā᳚-mprava॒rgya̭-mpravṛ̭ṇakti | grī॒vāsve॒va ya॒jñasya॒ śiraḥ॒ prati̭dadhāti | triḥ pravṛ̭ṇakti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | e॒bhya e॒va lo॒kebhyo̭ ya॒jñasya॒ śiro-'va̭rundhe |
ṣaṭ-thsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛ॒tavaḥ̭ || 46 ||
ṛ॒tubhya̭ e॒va ya॒jñasya॒ śiro-'va̭rundhe | dvāda̭śa॒ kṛtvaḥ॒ pravṛ̭ṇakti | dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃ​va~thsa॒raḥ | saṃ॒​va~॒thsa॒rāde॒va ya॒jñasya॒ śiro-'va̭rundhe | catṷrvigṃśati॒-ssampa̭dyante | catṷrvigṃśatirardhamā॒sāḥ |
a॒rdha॒mā॒sebhya̭ e॒va ya॒jñasya॒ śiro-'va̭rundhe | atho॒ khalṷ | sa॒kṛde॒va pra॒vṛjyaḥ̭ | eka॒gṃ॒ hi śiraḥ̭ || 47 ||
a॒gni॒ṣṭo॒me pravṛ̭ṇakti | e॒tāvā॒n॒. vai ya॒jñaḥ | yāvā̭nagniṣṭo॒maḥ | yāvā̭ne॒va ya॒jñaḥ | tasya॒ śiraḥ॒ prati̭dadhāti | nokthye᳚ pravṛ̭ñjyāt |
pra॒jā vai pa॒śava̭ u॒kthāni̭ | yadu॒kthye᳚ pravṛ॒ñjyāt |
pra॒jā-mpa॒śūna̭sya॒ nirda̭het | vi॒śva॒jiti॒ sarva̭pṛṣṭhe॒ pravṛ̭ṇakti || 48 ||
pṛ॒ṣṭhāni॒ vā acyṷtañcyāvayanti |
pṛ॒ṣṭhaire॒vāsmā॒ acyṷtañcyāvayi॒tvā-'va̭rundhe | apa̭śya-ṅgo॒pāmityā̭ha | prā॒ṇo vai go॒pāḥ | prā॒ṇame॒va pra॒jāsu॒ viyā̭tayati |
apa̭śya-ṅgo॒pāmityā̭ha | a॒sau vā ā̭di॒tyo go॒pāḥ | sa hīmāḥ pra॒jā go̭pā॒yati̭ | tame॒va pra॒jānā᳚-ṅgo॒ptāra̭-ṅkurute | ani̭padyamāna॒mityā̭ha || 49 ||
na hyḙṣa ni॒padya̭te | ā ca॒ parā̭ ca pa॒thibhi॒ścara̭nta॒mityā̭ha | ā ca॒ hyḙṣa parā̭ ca pa॒thibhi॒ścara̭ti | sa sa॒ddhrīcī॒-ssa viṣṷ̄cī॒rvasā̭na॒ ityā̭ha | sa॒ddhrīcī᳚śca॒ hyḙṣa viṣṷ̄cīśca॒ vasā̭naḥ pra॒jā a॒bhi vi॒paśya̭ti | ā va̭rīvarti॒ bhuva̭neṣva॒ntarityā̭ha | ā hyḙṣa va̭rī॒varti॒ bhuva̭neṣva॒ntaḥ | atra̭ prā॒vīrmadhu॒ māddhvī᳚bhyā॒-mmadhu॒ mādhṷ̄cībhyā॒mityā̭ha |
vāsa̭ntikāve॒vāsmā̭ ṛ॒tū ka̭lpayati |
sama॒gnira॒gninā̭ ga॒tetyā̭ha || 50 ||
graiṣmā̭ve॒vāsmā̭ ṛ॒tū ka̭lpayati | sama॒gnira॒gninā̭ ga॒tetyā̭ha | a॒gnir​hyḙvaiṣo᳚-'gninā̭ sa॒ṅgaccha̭te | svāhā॒ sama॒gnistapa̭sā ga॒tetyā̭ha |
pūrva̭me॒vodi॒tam | utta̭reṇā॒bhigṛ̭ṇāti |
dha॒rtā di॒vo vibhā̭si॒ raja̭saḥ pṛthi॒vyā ityā̭ha |
vār​ṣi̭kāve॒vāsmā̭ ṛ॒tū ka̭lpayati |
hṛ॒de tvā॒ mana̭se॒ tvetyā̭ha | śā॒ra॒dāve॒vāsmā̭ ṛ॒tū ka̭lpayati || 51 ||
di॒vi de॒veṣu॒ hotrā̭ ya॒cchetyā̭ha | hotrā̭bhire॒vemān ~lo॒kān-thsa-nda̭dhāti | viśvā̭sā-mbhuvā-mpata॒ ityā̭ha | haima̭ntikāve॒vāsmā̭ ṛ॒tū ka̭lpayati |
de॒va॒śrūstva-ndḙva gharma de॒vā-npā॒hītyā̭ha |
śai॒śi॒rāve॒vāsmā̭ ṛ॒tū ka̭lpayati |
ta॒po॒jāṃ-vā~ca̭ma॒sme niya̭ccha devā॒yuva॒mityā̭ha |
yā vai meddhyā॒ vāk | sā ta̭po॒jāḥ | tāme॒vāva̭rundhe || 52 ||
garbho̭ de॒vānā॒mityā̭ha | garbho॒ hyḙṣa de॒vānā᳚m | pi॒tā ma̭tī॒nāmityā̭ha | pra॒jā vai ma॒tayaḥ̭ | tāsā̭me॒ṣa e॒va pi॒tā | ya-tpra̭va॒rgyaḥ̭ |
tasmā̭de॒vamā̭ha | patiḥ̭ pra॒jānā॒mityā̭ha | pati॒r​hyḙṣa pra॒jānā᳚m | matiḥ̭ kavī॒nāmityā̭ha || 53 ||
mati॒r​hyḙṣa ka̭vī॒nām | sa-nde॒vo de॒vena̭ savi॒trā 'ya̭tiṣṭa॒ sagṃ sūryḙṇāru॒ktetyā̭ha |
a॒muñcai॒vādi॒tya-mpra̭va॒rgya̭ñca॒ sagṃśā᳚sti |
ā॒yu॒rdāstvama॒smabhya̭-ṅgharma varco॒dā a॒sītyā̭ha |
ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste | pi॒tā no̭-'si pi॒tā no̭ bo॒dhetyā̭ha | bo॒dhaya̭tye॒vaina᳚m | na vai॒ tḙ-'vakā॒śā bha̭vanti | patni̭yai daśa॒maḥ |
nava॒ vai purṷṣe prā॒ṇāḥ || 54 ||
nābhi̭rdaśa॒mī | prā॒ṇāne॒va yaja̭māne dadhāti | atho॒ daśā᳚kṣarā vi॒rāṭ | annaṃ̭-vi~॒rāṭ | vi॒rājai॒vānnādya॒mava̭rundhe | ya॒jñasya॒ śiro᳚-'cchidyata | ta-dde॒vā hotrā̭bhiḥ॒ pratya̭dadhuḥ | ṛ॒tvijo-'ve᳚kṣante | e॒tā vai hotrāḥ᳚ | hotrā̭bhire॒va ya॒jñasya॒ śiraḥ॒ prati̭dadhāti || 55 ||
ru॒ci॒tamave᳚kṣante | ru॒ci॒tādvai pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | pra॒jānā॒gṃ॒ sṛṣṭyai᳚ | ru॒ci॒tamave᳚kṣante | ru॒ci॒tādvai pa॒rjanyo̭ var​ṣati | var​ṣṷkaḥ pa॒rjanyo̭ bhavati | sa-mpra॒jā ḙdhante | ru॒ci॒tamave᳚kṣante | ru॒ci॒tam ~vai bra̭hmavarca॒sam | bra॒hma॒va॒rca॒sino̭ bhavanti || 56 ||
a॒dhī॒yanto-'ve᳚kṣante | sarva॒māyṷryanti | na patnyave᳚kṣeta | ya-tpantya॒vekṣḙta | prajā̭yeta | pra॒jāntva̭syai॒ nirda̭het | yannāvekṣḙta | na prajā̭yeta |
nāsyai᳚ pra॒jānnirda̭het | ti॒ra॒skṛtya॒ yajṷ-rvācayati | prajā̭yate | nāsyai᳚ pra॒jānnirda̭hati | tvaṣṭī̭matī te sape॒yetyā̭ha | sapā॒ddhi pra॒jāḥ pra॒jāya̭nte || 57 ||
(ṛ॒tavo॒ - hi śiraḥ॒ - sarva̭pṛṣṭhe॒ pravṛ̭ṇa॒ - ktyani̭padyamāna॒mityā̭ha - ga॒tetyā̭ha - śāra॒dāve॒vāsmā̭ ṛ॒tū ka̭lpayati - rundhe - kavi॒nāmityā̭ha - prā॒ṇāḥ - prati̭dadhāti - bhavanti - vācayati ca॒tvāri̭ ca) (a. 6)
anuvākaṃ 7
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va iti̭ raśa॒nāmāda̭tte॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha | a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m | pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ | āda॒de-'di̭tyai॒ rāsnā॒-'sītyā̭ha॒ yajṷṣkṛtyai | iḍa॒ ehyadi̭ta॒ ehi॒ sara̭sva॒tyehītyā̭ha | e॒tāni॒ vā a̭syai devanā॒māni̭ |
de॒va॒nā॒maire॒vainā॒-māhva̭yati | asā॒vehya-sā॒vehya-sā॒vehītyā̭ha | e॒tāni॒ vā a̭syai manuṣyanā॒māni̭ || 58 ||
ma॒nu॒ṣya॒nā॒maire॒vainā॒māhva̭yati |
ṣaṭ-thsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛ॒tavaḥ̭ |
ṛ॒tubhi̭re॒vainā॒māhva̭yati | adi̭tyā u॒ṣṇīṣa̭ma॒sītyā̭ha | ya॒thā॒ya॒jure॒vaitat |
vā॒yura̭syai॒ḍa ityā̭ha | vā॒yu॒de॒va॒tyo̭ vai va॒thsaḥ |
pū॒ṣā tvo॒pāva̭sṛja॒tvityā̭ha | pau॒ṣṇā vai de॒vata̭yā pa॒śavaḥ̭ || 59 ||
svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yo॒pāva̭sṛjati | a॒śvibhyā॒-mpradā̭pa॒yetyā̭ha | a॒śvinau॒ vai de॒vānā᳚-mbhi॒ṣajau᳚ | tābhyā̭me॒vāsmai̭ bheṣa॒ja-ṅka̭roti | yaste॒ stanaḥ̭ śaśa॒ya ityā̭ha | stautye॒vainā᳚m | usra̭ gha॒rmagṃ śi॒gṃ॒ṣosra̭ gha॒rma-mpā̭hi gha॒rmāya̭ śi॒gṃ॒ṣetyā̭ha | yathā᳚ brū॒yāda॒muṣmai̭ de॒hīti̭ | tā॒dṛge॒va tat | bṛha॒spati॒stvopa̭sīda॒tvityā̭ha || 60 ||
brahma॒ vai de॒vānā॒-mbṛha॒spatiḥ̭ | brahma̭ṇai॒vainā॒mupa̭sīdati |
dāna̭va-sstha॒ pera̭va॒ ityā̭ha | meddhyā̭ne॒vainā᳚nkaroti |
vi॒ṣva॒gvṛto॒ lohi̭te॒netyā̭ha॒ vyāvṛ̭ttyai |
a॒śvibhyā᳚-mpinvasva॒ sara̭svatyai pinvasva pū॒ṣṇe pi̭nvasva॒ bṛha॒spata̭ye pinva॒svetyā̭ha |
e॒tābhyo॒ hyḙṣā de॒vatā᳚bhyaḥ॒ pinva̭te |
indrā̭ya pinva॒svendrā̭ya pinva॒svetyā̭ha |
indra̭me॒va bhā̭ga॒dheyḙna॒ sama̭rdhayati | dvirindrā॒yetyā̭ha || 61 ||
tasmā॒dindro̭ de॒vatā̭nā-mbhūyiṣṭha॒bhākta̭maḥ |
gā॒ya॒tro̭-'si॒ traiṣṭṷbho-'si॒ jāga̭tama॒sīti̭ śaphopaya॒mānāda̭tte |
chando̭bhire॒vainā॒nāda̭tte | sa॒horjo bhā॒genopa॒mehītyā̭ha |
ū॒rja e॒vaina̭-mbhā॒gama̭kaḥ |
a॒śvinau॒ vā e॒ta-dya॒jñasya॒ śiraḥ̭ prati॒dadha̭tāvabrūtām |
ā॒vābhyā̭me॒va pūrvā᳚bhyāṃ॒-va~ṣa̭ṭkriyātā॒ iti̭ |
indrā᳚śvinā॒ madhṷna-ssāra॒ghasyetyā̭ha |
a॒śvibhyā̭me॒va pūrvā᳚bhyāṃ॒-va~ṣa̭ṭkaroti |
atho̭ a॒śvinā̭ve॒va bhā̭ga॒dheyḙna॒ sama̭rdhayati || 62 ||
gha॒rma-mpā̭ta vasavo॒ yaja̭tā॒ vaḍityā̭ha |
vasṷ̄ne॒va bhā̭ga॒dheyḙna॒ sama̭rdhayati | ya-dva̭ṣaṭku॒ryāt | yā॒tayā̭mā-'sya vaṣaṭkā॒ra-ssyā᳚t |
yanna va̭ṣaṭku॒ryāt | rakṣāgṃ̭si ya॒jñagṃ ha̭nyuḥ | vaḍityā̭ha | pa॒rokṣa̭me॒va vaṣa̭ṭkaroti | nāsya̭ yā॒tayā̭mā vaṣaṭkā॒ro bhava̭ti |
na ya॒jñagṃ rakṣāgṃ̭si ghnanti || 63 ||
svāhā᳚ tvā॒ sūrya̭sya ra॒śmayḙ vṛṣṭi॒vana̭ye juho॒mītyā̭ha | yo vā a̭sya॒ puṇyo̭ ra॒śmiḥ | sa vṛ̭ṣṭi॒vaniḥ̭ | tasmā̭ e॒vaina̭-ñjuhoti |
madhṷ ha॒vira॒sītyā̭ha | sva॒daya̭tye॒vaina᳚m | sūrya̭sya॒ tapa̭sta॒petyā̭ha |
ya॒thā॒ya॒jure॒vaitat | dyāvā̭pṛthi॒vībhyā᳚-ntvā॒ pari̭gṛhṇā॒mītyā̭ha |
dyāvā̭pṛthi॒vībhyā̭-me॒vaina॒-mpari̭gṛhṇāti || 64 ||
a॒ntari̭kṣeṇa॒ tvopa̭yacchā॒mītyā̭ha | a॒ntari̭kṣeṇai॒vaina॒-mupa̭yacchati |
na vā e॒ta-mma̭nu॒ṣyo̭ bhartṷmar​hati |
de॒vānā᳚-ntvā pitṛ॒ṇāmanṷmato॒ bhartugṃ̭ śakeya॒mityā̭ha | de॒vaire॒vaina̭-mpi॒tṛbhi॒ranṷmata॒ āda̭tte | vi vā ḙname॒tada̭rdhayanti | ya-tpa॒ścā-tpra॒vṛjya̭ pu॒ro juhva̭ti | tejo̭-'si॒ tejo-'nu॒ prehītyā̭ha | teja̭ e॒vāsmi̭-ndadhāti | di॒vi॒spṛmmā mā̭ higṃsī-rantarikṣa॒spṛmmā mā̭ higṃsīḥ
pṛthivi॒spṛmmā mā̭ higṃsī॒rityā॒hāhigṃ̭sāyai || 65 ||
suva̭rasi॒ suva̭rme yaccha॒ divaṃ̭-ya~ccha di॒vo mā̭ pā॒hītyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste | śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya̭ | ya-tpra̭va॒rgyaḥ̭ |
ā॒tmā vā॒yuḥ | u॒dyatya̭ vātanā॒mānyā̭ha |
ā॒tmanne॒va ya॒jñasya॒ śiraḥ॒ prati̭dadhāti |
ana̭vānam | prā॒ṇānā॒gṃ॒ santa̭tyai | pañcā̭ha || 66 ||
pāṅkto̭ ya॒jñaḥ | yāvā̭ne॒va ya॒jñaḥ | tasya॒ śiraḥ॒ prati̭dadhāti | a॒gnaye᳚ tvā॒ vasṷmate॒ svāhetyā̭ha |
a॒sau vā ā̭di॒tyo᳚-'gni-rvasṷmān | tasmā̭ e॒vaina̭ñjuhoti | somā̭ya tvā ru॒drava̭te॒ svāhetyā̭ha |
ca॒ndramā॒ vai somo̭ ru॒dravāṋ | tasmā̭ e॒vaina̭ñjuhoti | varṷṇāya tvā-''di॒tyava̭te॒ svāhetyā̭ha || 67 ||
a॒phsu vai varṷṇa ādi॒tyavāṋ | tasmā̭ e॒vaina̭ñjuhoti |
bṛha॒spata̭ye tvā vi॒śvade᳚vyāvate॒ svāhetyā̭ha |
brahma॒ vai de॒vānā॒-mbṛha॒spatiḥ̭ |
brahma̭ṇa e॒vaina̭ñjuhoti |
sa॒vi॒tre tva̭rbhu॒matḙ vibhu॒mate᳚ prabhu॒mate॒ vāja̭vate॒ svāhetyā̭ha | saṃ॒​va~॒thsa॒ro vai sa̭vi॒tarbhu॒mān. vi̭bhu॒mā-npra̭bhu॒mān. vāja̭vān | tasmā̭ e॒vaina̭ñjuhoti | ya॒māya॒ tvā-'ṅgi̭rasvate pitṛ॒mate॒ svāhetyā̭ha |
prā॒ṇo vai ya॒mo-'ṅgi̭rasvā-npitṛ॒mān || 68 ||
tasmā̭ e॒vaina̭ñjuhoti | e॒tābhya̭ e॒vaina̭-nde॒vatā᳚bhyo juhoti | daśa॒ sampa̭dyante | daśā᳚kṣarā vi॒rāṭ | annaṃ̭-vi~॒rāṭ | vi॒rājai॒vānnādya॒mava̭rundhe | rau॒hi॒ṇābhyāṃ॒-vai~ de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann | ta-draṷhi॒ṇayo̭ rauhiṇa॒tvam | ya-draṷhi॒ṇau bhava̭taḥ | rau॒hi॒ṇābhyā̭me॒va ta-dyaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti |
aha॒rjyotiḥ̭ ke॒tunā̭ juṣatāgṃ sujyo॒tirjyoti̭ṣā॒g॒ svāhā॒ rātri॒rjyotiḥ̭ ke॒tunā̭ juṣatāgṃ sujyo॒tirjyoti̭ṣā॒g॒ svāhetyā̭ha |
ā॒di॒tyame॒va tada॒muṣmi̭n ~lo॒ke-'hnā̭ pa॒rastā᳚-ddādhāra | rātri̭yā a॒vastā᳚t |
tasmā̭da॒sāvā̭di॒tyo̭ 'muṣmi̭n ~lo॒kḙ-'horā॒trābhyā᳚-ndhṛ॒taḥ || 69 ||
(ma॒nu॒ṣya॒nā॒māni̭ - pa॒śavaḥ̭ - sīda॒tvityā॒ - hendrā॒yetyā̭hā - rdhayati - ghnanti - gṛhṇā॒ - tyahigṃ̭sāyai॒ - pañcā̭hā - di॒tyava̭te॒ svāhetyā̭ha - pitṛ॒mā - nḙti ca॒tvāri̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8
viśvā॒ āśā̭ dakṣiṇa॒sadityā̭ha | viśvā̭ne॒va de॒vā-nprī̭ṇāti | atho॒ duri̭ṣṭyā e॒vaina̭-mpāti | viśvā᳚-nde॒vāna̭yāḍi॒hetyā̭ha | viśvā̭ne॒va de॒vā-nbhā̭ga॒dheyḙna॒ sama̭rdhayati | svāhā̭kṛtasya gha॒rmasya॒ madhoḥ᳚ pibatamaśvi॒netyā̭ha |
a॒śvinā̭ve॒va bhā̭ga॒dheyḙna॒ sama̭rdhayati |
svāhā॒-'gnayḙ ya॒jñiyā̭ya॒ śaṃ​ya~jṷrbhi॒rityā̭ha | a॒bhyḙvaina̭-ṅghārayati | atho̭ ha॒vire॒vākaḥ̭ || 70 ||
aśvi̭nā gha॒rma-mpā̭tagṃ hārdivā॒na-maha̭rdi॒vābhi̭-rū॒tibhi॒rityā̭ha | a॒śvinā̭ve॒va bhā̭ga॒dheyḙna॒ sama̭rdhayati | anṷ vā॒-ndyāvā̭pṛthi॒vī magṃ̭sātā॒mityā॒hānṷmatyai |
svāhendrā̭ya॒ svāhendrā॒ vaḍityā̭ha |
indrā̭ya॒ hi pu॒ro hū॒yate᳚ | ā॒śrāvyā̭ha gha॒rmasya̭ ya॒jeti̭ | vaṣa̭ṭkṛte juhoti | rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | anṷyajati sva॒gākṛ̭tyai |
gha॒rmama̭pātamaśvi॒netyā̭ha || 71 ||
pūrva̭me॒vodi॒tam | utta̭reṇā॒bhigṛ̭ṇāti |
anṷ vā॒n-dyāvā̭pṛthi॒vī a̭magṃsātā॒mityā॒hānṷmatyai |
ta-mprā॒vya̭m ~yathā॒vaṇṇamo̭ di॒ve namaḥ̭ pṛthi॒vyā ityā̭ha | ya॒thā॒ya॒jure॒vaitat | di॒vi dhā̭ i॒maṃ-ya~॒jñaṃ-ya~॒jñami॒ma-ndi॒vi dhā॒ ityā̭ha |
su॒va॒rgame॒vaina̭m ~lo॒ka-ṅga̭mayati |
diva̭-ṅgacchā॒ntari̭kṣa-ṅgaccha pṛthi॒vī-ṅga॒cchetyā̭ha |
e॒ṣvḙvaina̭m ~lo॒keṣu॒ prati̭ṣṭhāpayati | pañca̭ pra॒diśo̭ ga॒cchetyā̭ha || 72 ||
di॒kṣvḙvaina॒-mprati̭ṣṭhāpayati |
de॒vā-ngha̭rma॒pā-nga̭ccha pi॒tṝ-ngha̭rma॒pā-nga॒cchetyā̭ha | u॒bhaye᳚ṣve॒vaina॒-mprati̭ṣṭhāpayati | ya-tpinva̭te | var​ṣṷkaḥ pa॒rjanyo̭ bhavati | tasmā॒-tpinva̭mānaḥ॒ puṇyaḥ̭ | ya-tprāmpinva̭te | ta-dde॒vānā᳚m | ya-dda̭kṣi॒ṇā | tat-pi̭tṛ॒ṇām || 73 ||
ya-tpra॒tyak | ta-nma̭nu॒ṣyā̭ṇām | yadudaṅṋ̇ | ta-dru॒drāṇā᳚m | prāñca॒muda̭ñca-mpinvayati | de॒va॒trā-'kaḥ̭ | atho॒ khalṷ | sarvā॒ anu॒ diśaḥ̭ pinvayati | sarvā॒ diśa॒-ssamḙdhante | a॒ntaḥ॒pa॒ri॒dhi pi̭nvayati || 74 ||
teja॒so-'ska̭ndāya | i॒ṣe pī̭pihyū॒rje pī̭pi॒hītyā̭ha |
iṣa̭me॒vorjaṃ॒-ya~ja̭māne dadhāti | yaja̭mānāya pīpi॒hītyā̭ha | yaja̭mānāyai॒vaitā-mā॒śiṣa॒māśā᳚ste |
mahya॒ñjyaiṣṭhyā̭ya pīpi॒hītyā̭ha |
ā॒tmana̭ e॒vaitāmā॒śiṣa॒māśā᳚ste |
tviṣyai᳚ tvā dyu॒mnāya̭ tvendri॒yāya̭ tvā॒ bhūtyai॒ tvetyā̭ha | ya॒thā॒ya॒jure॒vaitat | dharmā̭-'si su॒dharmā me᳚ nya॒sme brahmā̭ṇi dhāra॒yetyā̭ha || 75 ||
brahma̭nne॒vaina॒-mprati̭ṣṭhāpayati | nettvā॒ vātaḥ̭ ska॒ndayā॒diti॒ yadya̭bhi॒care᳚t | a॒muṣya̭ tvā prā॒ṇe sā̭dayāmya॒munā̭ sa॒ha ni̭ra॒rtha-ṅga॒ccheti̭ brūyā॒-dya-ndvi॒ṣyāt | yame॒va dveṣṭi̭ | tenai̭nagṃ sa॒ha ni̭ra॒rtha-ṅga̭mayati | pū॒ṣṇe śara̭se॒ svāhetyā̭ha | yā e॒va de॒vatā̭ hu॒tabhā̭gāḥ | tābhya̭ e॒vaina̭ñjuhoti | grāva̭bhya॒-ssvāhetyā̭ha | yā e॒vāntari̭kṣe॒ vācaḥ̭ || 76 ||
tābhya̭ e॒vaina̭ñjuhoti | pra॒ti॒rebhya॒-ssvāhetyā̭ha | prā॒ṇā vai de॒vāḥ pra̭ti॒rāḥ | tebhya̭ e॒vaina̭ñjuhoti | dyāvā̭pṛthi॒vībhyā॒g॒ svāhetyā̭ha |
dyāvā̭pṛthi॒vībhyā̭-me॒vaina̭ñjuhoti | pi॒tṛbhyo̭ gharma॒pebhya॒-ssvāhetyā̭ha | ye vai yajvā̭naḥ | te pi॒taro̭ gharma॒pāḥ | tebhya̭ e॒vaina̭ñjuhoti || 77 ||
ru॒drāya̭ ru॒draho᳚tre॒ svāhetyā̭ha | ru॒drame॒va bhā̭ga॒dheyḙna॒ sama̭rdhayati | sa॒rvata॒-ssama̭nakti | sa॒rvata̭ e॒va ru॒dranni॒rava̭dayate | uda̭ñca॒nnira̭syati |
e॒ṣā vai ru॒drasya॒ dik | svāyā̭me॒va di॒śi ru॒dranni॒rava̭dayate | a॒pa upa̭spṛśati meddhya॒tvāya̭ | nānvī᳚kṣeta | yada॒nvīkṣḙta || 78 ||
cakṣṷrasya pra॒māyṷkagg​ syāt | tasmā॒nnānvīkṣyaḥ̭ |
apī̭paro॒ mā-'hno॒ rātri̭yai mā pāhye॒ṣā tḙ agne sa॒mittayā॒ sami̭ddhya॒svāyṷrme dā॒ varca̭sā mā-'ñjī॒rityā̭ha | āyṷre॒vāsmi॒n varco̭ dadhāti |
apī̭paro mā॒ rātri̭yā॒ ahno̭ mā pāhye॒ṣā tḙ agne sa॒mittayā॒ sami̭ddhya॒svāyṷrme dā॒ varca̭sā mā-'ñjī॒rityā̭ha | āyṷre॒vāsmi॒n varco̭ dadhāti |
a॒gni-rjyoti॒-rjyoti̭ra॒gni-ssvāhā॒ sūryo॒ jyoti॒rjyoti॒-ssūrya॒-ssvāhetyā̭ha | ya॒thā॒ya॒jure॒vaitat | bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | ho॒ta॒vya̭magniho॒trā(3) nna ho̭ta॒vyā(3) miti̭ || 79 ||
ya-dyajṷṣā juhu॒yāt | aya̭thāpūrva॒māhṷtī juhuyāt | yanna jṷhu॒yāt | a॒gniḥ parā̭bhavet | bhū-ssvāhetye॒va ho̭ta॒vya᳚m | ya॒thā॒pū॒rvamāhṷtī ju॒hoti̭ | nāgniḥ parā̭bhavati | hu॒tagṃ ha॒virmadhṷ ha॒virityā̭ha |
sva॒daya̭tye॒vaina᳚m | indra̭tame॒-'gnāvityā̭ha || 80 ||
prā॒ṇo vā indra̭tamo॒-'gniḥ |
prā॒ṇa e॒vaina॒mindra̭tame॒-'gnau jṷhoti |
pi॒tā no̭-'si॒ mā mā̭ higṃsī॒rityā॒hāhigṃ̭sāyai |
a॒śyāma̭ te deva gharma॒ madhṷmato॒ vāja̭vataḥ pitu॒mata॒ ityā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste |
sva॒dhā॒vino̭-'śī॒mahi̭ tvā॒ mā mā̭ higṃsī॒-rityā॒hāhigṃ̭sāyai | teja̭sā॒ vā e॒te vyṛ̭ddhyante | ye pra̭va॒rgyḙṇa॒ cara̭nti | prāśña̭nti |
teja̭ e॒vātman-da̭dhate || 81 ||
saṃ॒​va~॒thsa॒ranna mā॒gṃ॒sama̭śñīyāt | na rā॒māmupḙyāt | na mṛ॒nmayḙna pibet | nāsya̭ rā॒ma ucchi̭ṣṭa-mpibet | teja̭ e॒va tathsagṃśya̭ti |
de॒vā॒su॒rā-ssaṃ​ya~̭ttā āsann | te de॒vā vi̭ja॒yamṷpa॒yantaḥ̭ | vi॒bhrāji̭ sau॒rye brahma॒ sannya̭dadhata | ya-tkiñca̭ divākī॒rtya᳚m |
tade॒tenai॒va vra॒tenā̭gopāyat | tasmā̭de॒ta-dvra॒ta-ñcā॒rya᳚m | teja̭so gopī॒thāya̭ | tasmā̭de॒tāni॒ yajūgṃ̭ṣi vi॒bhrājaḥ̭ sau॒ryasyetyā̭huḥ |
svāhā᳚ tvā॒ sūrya̭sya ra॒śmibhya॒ iti̭ prā॒ta-ssagṃsā̭dayati | svāhā᳚ tvā॒ nakṣa̭trebhya॒ iti̭ sā॒yam |
e॒tā vā e॒tasya̭ de॒vatāḥ᳚ | tābhi̭re॒vaina॒gṃ॒ sama̭rdhayati || 82 ||
(a॒ka॒ - ra॒śvi॒netyā̭ha - pra॒diśo̭ ga॒cchetyā̭ha - pitṛ॒ṇā - ma̭ntaḥ pari॒dhi pi̭nvayati - dhāra॒yetyā̭ha॒ - vāco̭ - dharma॒pā stebhya̭ e॒vaina̭-ñjuho - tya॒nvīkṣḙta - hota॒vyā (3) mi - tya॒grāvityā̭ha - dadhate - 'gopāya-thsa॒pta ca̭) (a. 8)
anuvākaṃ 9
gharma॒ yā tḙ di॒vi śugiti̭ ti॒sra āhṷtī-rjuhoti |
chando̭bhire॒vāsyai॒bhyo lo॒kebhya॒-śśuca॒mava̭ yajate | iya॒tyagrḙ juhoti | atheya॒tyatheya̭ti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ |
e॒bhya e॒va lo॒kebhya॒-śśuca॒mava̭ yajate |
anṷ no॒-'dyānṷmati॒rityā॒hānṷmatyai | di॒vastvā̭ para॒spāyā॒ ityā̭ha | di॒va e॒vemān ~lo॒kā-ndā̭dhāra |
brahma̭ṇastvā para॒spāyā॒ ityā̭ha || 83 ||
e॒ṣvḙva lo॒keṣṷ pra॒jā dā̭dhāra | prā॒ṇasya̭ tvā para॒spāyā॒ ityā̭ha | pra॒jāsve॒va prā॒ṇā-ndā̭dhāra | śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya̭ | ya-tpra̭va॒rgyaḥ̭ | a॒sau khalu॒ vā ā̭di॒tyaḥ pra̭va॒rgyaḥ̭ | taṃ-ya~-dda̭kṣi॒ṇā pra॒tyañca॒-muda̭ñca-mudvā॒saye᳚t |
ji॒hmaṃ-ya~॒jñasya॒ śiro̭ haret |
prāñca॒mudvā̭sayati | pu॒rastā̭de॒va ya॒jñasya॒ śiraḥ॒ prati̭dadhāti || 84 ||
prāñca॒mudvā̭sayati | tasmā̭da॒sāvā̭di॒tyaḥ pu॒rastā॒dudḙti | śa॒pho॒pa॒ya॒māndha॒vitrā̭ṇi॒ dhṛṣṭī॒ itya॒nvava̭haranti |
sātmā̭name॒vaina॒gṃ॒ sata̭nu-ṅkaroti | sātmā॒-'muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭vati |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ | audṷmbarāṇi bhavanti | ūrgvā ṷdu॒mbaraḥ̭ | ūrja̭me॒vāva̭rundhe | vartma̭nā॒ vā a॒nvitya̭ || 85 ||
ya॒jñagṃ rakṣāgṃ̭si jighāgṃsanti | sāmnā᳚ prasto॒tā-'nvavai̭ti | sāma॒ vai ra̭kṣo॒hā | rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | trirni॒dhana॒mupai̭ti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | e॒bhya e॒va lo॒kebhyo॒ rakṣā॒g॒syapa̭hanti | purṷṣaḥpuruṣo ni॒dhana॒mupai̭ti | purṷṣaḥpuruṣo॒ hi ra̭kṣa॒svī | rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai || 86 ||
ya-tpṛ̭thi॒vyāmṷdvā॒saye᳚t | pṛ॒thi॒vīgṃ śu॒cā-'rpa̭yet | yada॒phsu | a॒pa-śśu॒cārpa̭yet | yadoṣa̭dhīṣu | oṣa̭dhī-śśu॒cā-'rpa̭yet |
ya-dvana॒spati̭ṣu | vana॒spatī᳚ñchu॒cā-'rpa̭yet | hira̭ṇyanni॒dhāyodvā̭sayati |
a॒mṛtaṃ॒-vai~ hira̭ṇyam || 87 ||
a॒mṛta̭ e॒vaina॒-mprati̭ṣṭhāpayati |
va॒lgura̭si śaṃ॒-yu~dhā̭yā॒ iti॒ triḥ pa̭riṣi॒ñcanparyḙti | tri॒vṛdvā a॒gniḥ | yāvā̭ne॒vāgniḥ | tasya॒ śucagṃ̭ śamayati | triḥ punaḥ॒ paryḙti | ṣaṭ-thsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛ॒tavaḥ̭ | ṛ॒tubhi̭re॒vāsya॒ śucagṃ̭ śamayati | catuḥ̭ srakti॒rnābhi̭r-ṛ॒tasyetyā̭ha || 88 ||
i॒yaṃ-vā~ ṛ॒tam | tasyā̭ e॒ṣa e॒va nābhiḥ̭ | ya-tpra̭va॒rgyaḥ̭ | tasmā̭de॒vamā̭ha | sado̭ vi॒śvāyu॒rityā̭ha | sado॒ hīyam | apa॒ dveṣo॒ apa॒ hvara॒ ityā̭ha॒ bhrātṛ̭vyāpanuttyai | gharmai॒tatte-'nna̭me॒ta-tpurī̭ṣa॒miti̭ da॒ddhnā ma̭dhumi॒śreṇa̭ pūrayati |
ūrgvā a॒nnādya॒ndadhi̭ | ū॒rjaivaina̭ma॒nnādyḙna॒ sama̭rdhayati || 89 ||
ana̭śanāyuko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ |
ranti॒rnāmā̭si di॒vyo ga̭ndha॒rva ityā̭ha |
rū॒pame॒vāsyai॒-ta-nma̭hi॒māna॒gṃ॒ ranti̭-mba॒ndhutāṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe | sama॒hamāyṷṣā॒ sa-mprā॒ṇenetyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste |
vya̭sau yo᳚-'smā-ndveṣṭi॒ yañca̭ va॒ya-ndvi॒ṣma ityā̭ha | a॒bhi॒cā॒ra e॒vāsyai॒ṣaḥ | aci̭krada॒-dvṛṣā॒ hari॒rityā̭ha | vṛṣā॒ hyḙṣaḥ || 90 ||
vṛṣā॒ hariḥ̭ | ma॒hā-nmi॒tro na da̭r​śa॒ta ityā̭ha | stautye॒vaina̭me॒tat | cida̭si samu॒drayo̭ni॒rityā̭ha | svāme॒vainaṃ॒-yo~ni̭ṅgamayati |
nama̭ste astu॒ mā mā̭ higṃsī॒rityā॒hāhigṃ̭sāyai |
vi॒śvāva̭sugṃ somagandha॒rvamityā̭ha | yade॒vāsya̭ kri॒yamā̭ṇasyānta॒ryanti̭ | tade॒vāsyai॒tenā pyā̭yayati |
vi॒śvāva̭sura॒bhi tanno̭ gṛṇā॒tvityā̭ha || 91 ||
pūrva̭me॒vodi॒tam | utta̭reṇā॒bhigṛ̭ṇāti |
dhiyo̭ hinvā॒no dhiya॒ inno̭ avyā॒dityā̭ha | ṛ॒tūne॒vāsmai̭ kalpayati | prāsā᳚-ṅgandha॒rvo a॒mṛtā̭ni voca॒dityā̭ha | prā॒ṇā vā a॒mṛtāḥ᳚ |
prā॒ṇāne॒vāsmai̭ kalpayati | e॒tattvandḙva gharma de॒vo de॒vānupā̭gā॒ ityā̭ha | de॒vo hyḙṣa sande॒vānu॒paiti̭ | i॒dama॒ha-mma̭nu॒ṣyo̭ manu॒ṣyā̭nityā̭ha || 92 ||
ma॒nu॒ṣyo̭ hi | e॒ṣa sa-nma̭nu॒ṣyā̭nu॒paiti̭ |
ī॒śva॒ro vai pra̭va॒rgya̭mudvā॒sayanṋ | pra॒jā-mpa॒śūn-thso̭mapī॒thama̭nū॒dvāsa॒-ssoma̭pī॒thānu॒mehi̭ | sa॒ha pra॒jayā̭ sa॒ha rā॒yaspoṣe॒ṇetyā̭ha | pra॒jāme॒va pa॒śūn-thso̭mapī॒thamā॒tma-ndha̭tte | su॒mi॒trā na॒ āpa॒ oṣa̭dhaya-ssa॒ntvityā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste |
du॒rmi॒trāstasmai̭ bhūyāsu॒-ryo᳚-'smān-dveṣṭi॒ yañca̭ va॒ya-ndvi॒ṣma ityā̭ha | a॒bhi॒cā॒ra e॒vāsyai॒ṣaḥ | pra vā e॒ṣo᳚-'smā-llo॒kāccya̭vate |
yaḥ pra̭va॒rgya̭mudvā॒saya̭ti | udu॒ tya-ñci॒tramiti̭ sau॒rībhyā̭mṛ॒gbhyā-mpuna॒retya॒ gār​ha̭patye juhoti |
a॒yam ~vai lo॒ko gār​ha̭patyaḥ | a॒sminne॒va lo॒ke prati̭tiṣṭhati |
a॒sau khalu॒ vā ā̭di॒tya-ssṷva॒rgo lo॒kaḥ |
ya-thsau॒rī bhava̭taḥ | tenai॒va sṷva॒rgā-llo॒kānnaiti̭ || 93 ||
(brahma̭ṇastvā para॒spāyā॒ ityā̭ha - dadhā - tya॒nvitya̭ - rakṣa॒svī rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai॒ - vai hira̭ṇya - māhā - rdhayati॒ - hyḙṣa - gṛ̭ṇā॒tvityā̭ha - manu॒ṣyā̭nityā̭hā - syai॒ṣo᳚ 'ṣṭau ca̭) (a. 9)
anuvākaṃ 10
pra॒jāpa̭tiṃ॒-vai~ de॒vā-śśu॒kra-mpayo̭-'duhrann | tade᳚bhyo॒ na vya̭bhavat | tada॒gnirvya̭karot | tāni॒ śukri̭yāṇi॒ sāmā᳚nyabhavann | teṣāṃ॒-yo~ raso॒-'tyakṣa̭rat | tāni̭ śukraya॒jūg​ṣya̭bhavann |
śukri̭yāṇāṃ॒-vā~ e॒tāni॒ śukri̭yāṇi | sā॒ma॒pa॒ya॒saṃ​vā~ e॒tayo̭ra॒nyat |
de॒vānā̭ma॒nyatpayaḥ̭ | yadgoḥ payaḥ̭ || 94 ||
ta-thsāmnaḥ॒ payaḥ̭ | yada॒jāyai॒ payaḥ̭ | ta-dde॒vānā॒-mpayaḥ̭ | tasmā॒-dyatrai॒tai-ryajṷrbhi॒ścara̭nti | ta-tpaya̭sā caranti | pra॒jāpa̭time॒va ta-dde॒vānpaya̭sā॒-'nnādyḙna॒ sama̭rdhayanti | e॒ṣa ha॒ tvai sā॒kṣā-tpra̭va॒rgya̭-mbhakṣayati | yasyai॒vaṃ-vi~॒duṣaḥ̭ prava॒rgyaḥ̭ pravṛ॒jyate᳚ | u॒tta॒ra॒ve॒dyā-mudvā̭saye॒t-teja̭skāmasya | tejo॒ vā ṷttarave॒diḥ || 95 ||
tejaḥ̭ prava॒rgyaḥ̭ | teja̭sai॒va teja॒-ssama̭rdhayati |
u॒tta॒ra॒ve॒dyā-mudvā̭saye॒-danna̭kāmasya | śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya̭ | ya-tpra̭va॒rgyaḥ̭ | mukha̭muttarave॒diḥ |
śī॒r​ṣṇaiva mukha॒gṃ॒ sanda̭dhātya॒nnādyā̭ya | a॒nnā॒da e॒va bha̭vati | yatra॒ khalu॒ vā e॒tamudvā̭sitaṃ॒-va~yāgṃ̭si pa॒ryāsa̭te | pari॒ vai tāgṃ samā᳚-mpra॒jā vayāg̭syāsate || 96 ||
tasmā̭-duttarave॒dyā-me॒vodvā̭sayet | pra॒jānā᳚-ṅgopī॒thāya̭ | pu॒ro vā̭ pa॒ścādvodvā̭sayet | pu॒rastā॒dvā e॒tajjyoti॒rudḙti | ta-tpa॒ścānnimro̭cati | svāme॒vaina॒m ~yoni॒manūdvā̭sayati |
a॒pā-mmaddhya॒ udvā̭sayet | a॒pāṃ-vā~ e॒tanmaddhyā॒-jjyoti̭rajāyata | jyotiḥ̭ prava॒rgyaḥ̭ | sva e॒vainaṃ॒-yo~nau॒ prati̭ṣṭhāpayati || 97 ||
ya-ndvi॒ṣyāt | yatra॒ sa syāt | tasyā᳚-ndi॒śyudvā̭sayet |
e॒ṣa vā a॒gni-rvai᳚śvāna॒raḥ | yat-pra̭va॒rgyaḥ̭ |
a॒gninai॒vainaṃ̭-vai~śvāna॒reṇā॒bhi prava̭rtayati |
audṷmbaryā॒gṃ॒ śākhā̭yā॒mudvā̭sayet |
ūrgvā ṷdu॒mbaraḥ̭ | anna̭-mprā॒ṇaḥ | śuggha॒rmaḥ || 98 ||
i॒dama॒ha-ma॒muṣyā̭muṣyāya॒ṇasya̭ śu॒cā prā॒ṇamapi̭ dahā॒mītyā̭ha | śu॒caivāsya̭ prā॒ṇamapi̭ dahati | tā॒jagārti॒mārccha̭ti | yatra̭ da॒rbhā ṷpa॒dīka̭santatā॒-ssyuḥ | tadudvā̭saye॒-dvṛṣṭi̭kāmasya | e॒tā vā a॒pāma̭nū॒jjhāva̭ryo॒ nāma̭ |
ya-dda॒rbhāḥ | a॒sau khalu॒ vā ā̭di॒tya i॒to vṛṣṭi॒mudī̭rayati | a॒sāve॒vāsmā̭ ādi॒tyo vṛṣṭi॒nniya̭cchati | tā āpo॒ niya̭tā॒ dhanva̭nā yanti || 99 ||
(goḥ paya̭ - uttarave॒di - rā̭sate - sthāpayati - gha॒rmo - ya̭nti) (a. 10)
anuvākaṃ 11
pra॒jāpa̭ti-ssambhri॒yamā̭ṇaḥ | sa॒mrāṭ-thsambhṛ̭taḥ | gha॒rmaḥ pravṛ̭ktaḥ | ma॒hā॒vī॒ra udvā̭sitaḥ | a॒sau khalu॒ vāvaiṣa ā̭di॒tyaḥ | ya-tpra̭va॒rgyaḥ̭ |
sa e॒tāni॒ nāmā᳚nyakuruta | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | vi॒durḙna॒nnāmnā᳚ | bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti || 100 ||
yo vai vasī̭yāgṃ saṃ​ya~thānā॒mamṷpa॒cara̭ti |
puṇyā᳚rtiṃ॒-vai~ sa tasmai̭ kāmayate | puṇyā᳚rtimasmai kāmayante | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | tasmā̭de॒vaṃ-vi~॒dvān | gha॒rma iti॒ divā-''ca̭kṣīta | sa॒mrāḍiti॒ nakta᳚m | e॒te vā e॒tasya̭ pri॒ye ta॒nuvau᳚ | e॒te a̭sya pri॒ye nāma̭nī | pri॒yayai॒vaina̭-nta॒nuvā᳚ || 101 ||
pri॒yeṇa॒ nāmnā॒ sama̭rdhayati | kī॒rtira̭sya॒ pūrvā ga̭cchati ja॒natā̭māya॒taḥ | gā॒ya॒trī de॒vebhyo-'pā᳚krāmat | tānde॒vāḥ pra̭va॒rgyḙṇai॒vānu॒ vya̭bhavann |
pra॒va॒rgyḙṇāpnuvann | yacca̭turvigṃśatiḥ॒ kṛtvaḥ̭ prava॒rgya̭-mpravṛ॒ṇakti̭ | gā॒ya॒trīme॒va tadanu॒ vibha̭vati | gā॒ya॒trīmā᳚pnoti | pūrvā᳚-'sya॒ janaṃ̭-ya~॒taḥ kī॒rtirga̭cchati | vai॒śva॒de॒va-ssagṃsa̭nnaḥ || 102 ||
vasa̭vaḥ॒ pravṛ̭ktaḥ | somo̭-'bhikī॒ryamā̭ṇaḥ | ā॒śvi॒naḥ paya̭syānī॒yamā̭ne |
māru॒taḥ kvathanṋ | pau॒ṣṇa uda̭ntaḥ | sā॒ra॒sva॒to vi॒ṣyanda̭mānaḥ | mai॒tra-śśaro̭ gṛhītaḥ | teja॒ udya̭to vā॒yuḥ | hri॒yamā̭ṇaḥ pra॒jāpa̭tiḥ |
hū॒yamā̭no॒ vāghu॒taḥ || 103 ||
a॒sau khalu॒ vāvaiṣa ā̭di॒tyaḥ | ya-tpra̭va॒rgyaḥ̭ |
sa e॒tāni॒ nāmā᳚nyakuruta | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | vi॒durḙna॒nnāmnā᳚ | bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti |
yanmṛ॒nmaya॒-māhṷti॒nnāśñu॒te-'tha̭ | kasmā̭de॒ṣo᳚-'śñuta॒ iti̭ | vāge॒ṣa iti̭ brūyāt | vā॒cyḙva vāca̭-ndadhāti || 104 ||
tasmā̭daśñute | pra॒jāpa̭ti॒rvā e॒ṣa dvā̭daśa॒dhā vihi̭taḥ | ya-tpra̭va॒rgyaḥ̭ | ya-tprāga̭vakā॒śebhyaḥ̭ | tena̭ pra॒jā a̭sṛjata | a॒va॒kā॒śai-rdḙvāsu॒rāna̭sṛjata | yadū॒rdhvama̭vakā॒śebhyaḥ̭ |
tenānna̭masṛjata | anna̭-mpra॒jāpa̭tiḥ | pra॒jāpa̭ti॒rvāvaiṣaḥ || 105 ||
(va॒da॒nti॒ - ta॒nuvā॒ - sagṃsa̭nno - hū॒yamā̭no॒ vāghu॒to - da̭dhā - tye॒ṣaḥ) (a. 11)
anuvākaṃ 12
sa॒vi॒tā bhū॒tvā pra̭tha॒me-'ha॒-npravṛ̭jyate | tena॒ kāmāgṃ̭ eti | ya-ddvi॒tīye-'ha̭n-pravṛ॒jyate᳚ | a॒gni-rbhū॒tvā de॒vānḙti | yat-tṛ॒tīye-'ha̭n-pravṛ॒jyate᳚ | vā॒yu-rbhū॒tvā prā॒ṇānḙti |
yacca̭tu॒rthe-'ha̭n-pravṛ॒jyate᳚ | ā॒di॒tyo bhū॒tvā ra॒śmīnḙti | ya-tpa̭ñca॒me-'ha̭n-pravṛ॒jyate᳚ | ca॒ndramā̭ bhū॒tvā nakṣa̭trāṇyeti || 106 ||
ya-thṣa॒ṣṭhe-'ha̭n-pravṛ॒jyate᳚ | ṛ॒tu-rbhū॒tvā saṃ̭​va~thsa॒ramḙti | ya-thsa̭pta॒me-'ha̭n-pravṛ॒jyate᳚ | dhā॒tā bhū॒tvā śakva̭rīmeti | yada̭ṣṭa॒me-'ha̭n-pravṛ॒jyate᳚ | bṛha॒spati̭-rbhū॒tvā gā̭ya॒trīmḙti |
ya-nna̭va॒me-'ha̭n-pravṛ॒jyate᳚ | mi॒tro bhū॒tvā tri॒vṛta̭ i॒mān ~lo॒kānḙti | ya-dda̭śa॒me-'ha̭n-pravṛ॒jyate᳚ | varṷṇo bhū॒tvā vi॒rāja̭meti || 107 ||
yadḙkāda॒śe-'ha̭n-pravṛ॒jyate᳚ | indro̭ bhū॒tvā tri॒ṣṭubha̭meti | ya-ddvā̭da॒śe-'ha̭n-pravṛ॒jyate᳚ | somo̭ bhū॒tvā su॒tyāmḙti | yat-pu॒rastā̭dupa॒sadā᳚-mpravṛ॒jyate᳚ | tasmā̭di॒taḥ parāṃ̭a॒mūṃ-lo~॒kāg​stapa̭nneti | yadu॒pari̭ṣṭā-dupa॒sadā᳚-mpravṛ॒jyate᳚ | tasmā̭da॒muto॒-'rvāṃi॒māṃ-lo~॒kāg​stapa̭nneti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ |
aiva ta̭pati || 108 ||
(nakṣa̭trāṇyeti - vi॒rāja̭meti - tapati) (a. 12)
de॒vā vai sa॒tragṃ - sā̭vi॒tram - pari̭śrite॒ - brahma॒-npraca̭riṣyāmo॒ - 'gniṣṭvā॒ - śiro᳚ grī॒vā - de॒vasya̭ raśa॒nāṃ - ~viśvā॒ āśā॒ - dharma॒ yā ta᳚ - pra॒jāpa̭tigṃ śu॒kram - pra॒jāpa̭ti-ssambhri॒yamā̭ṇaḥ -
savi॒tā bhū॒tvā dvāda̭śa)
(de॒vā vai sa॒tragṃ - sa kha̭di॒raḥ - pari̭śrite - 'bhipū॒rva - matho॒ rakṣa̭sā॒m - graiṣmā̭ve॒vāsmai॒ - brahma॒ vai de॒vānā॒ - maśvi̭nā gha॒rma-mpā̭tam - prā॒ṇo vai - vṛṣā॒ hari॒--r yo vai vasī̭yāgṃ saṃ​ya~thānā॒ma
ma॒ṣṭotta̭raśa॒tam)
(de॒vā vai sa॒tra - maiva ta̭pati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake pañcamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Explore More