ചൂഡോത്തംസിതചന്ദ്രചാരുകലികാചഞ്ചച്ഛിഖാഭാസ്വരോ
ലീലാദഗ്ധവിലോലകാമശലഭഃ ശ്രേയോദശാഗ്രേ സ്ഫുരന് ।
അന്തഃസ്ഫൂര്ജദ്അപാരമോഹതിമിരപ്രാഗ്ഭാരം ഉച്ചാടയന്
ചേതഃസദ്മനി യോഗിനാം വിജയതേ ജ്ഞാനപ്രദീപോ ഹരഃ ॥ 3.1 ॥
ലീലാദഗ്ധവിലോലകാമശലഭഃ ശ്രേയോദശാഗ്രേ സ്ഫുരന് ।
അന്തഃസ്ഫൂര്ജദ്അപാരമോഹതിമിരപ്രാഗ്ഭാരം ഉച്ചാടയന്
ചേതഃസദ്മനി യോഗിനാം വിജയതേ ജ്ഞാനപ്രദീപോ ഹരഃ ॥ 3.1 ॥
ഭ്രാന്തം ദേശം അനേകദുര്ഗവിഷമം പ്രാപ്തം ന കിഞ്ചിത്ഫലം
ത്യക്ത്വാ ജാതികുലാഭിമാനം ഉചിതം സേവാ കൃതാ നിഷ്ഫലാ ।
ഭുക്തം മാനവിവര്ജിതം പരഗൃഹേഷ്വാശങ്കയാ കാകവത്
തൃഷ്ണേ ജൃമ്ഭസി പാപകര്മപിശുനേ നാദ്യാപി സന്തുഷ്യസി ॥ 3.2 ॥
ത്യക്ത്വാ ജാതികുലാഭിമാനം ഉചിതം സേവാ കൃതാ നിഷ്ഫലാ ।
ഭുക്തം മാനവിവര്ജിതം പരഗൃഹേഷ്വാശങ്കയാ കാകവത്
തൃഷ്ണേ ജൃമ്ഭസി പാപകര്മപിശുനേ നാദ്യാപി സന്തുഷ്യസി ॥ 3.2 ॥
ഉത്ഖാതം നിധിശങ്കയാ ക്ഷിതിതലം ധ്മാതാ ഗിരേര്ധാതവോ
നിസ്തീര്ണഃ സരിതാം പതിര്നൃപതയോ യത്നേന സന്തോഷിതാഃ ।
മന്ത്രാരാധനതത്പരേണ മനസാ നീതാഃ ശ്മശാനേ നിശാഃ
പ്രാപ്തഃ കാണവരാടകോഽപി ന മയാ തൃഷ്ണേ സകാമാ ഭവ ॥ 3.3 ॥
നിസ്തീര്ണഃ സരിതാം പതിര്നൃപതയോ യത്നേന സന്തോഷിതാഃ ।
മന്ത്രാരാധനതത്പരേണ മനസാ നീതാഃ ശ്മശാനേ നിശാഃ
പ്രാപ്തഃ കാണവരാടകോഽപി ന മയാ തൃഷ്ണേ സകാമാ ഭവ ॥ 3.3 ॥
ഖലാലാപാഃ സോഢാഃ കഥം അപി തദ്ആരാധനപരൈര്നിഗൃഹ്യാന്തര്
ബാഷ്പം ഹസിതം അപി ശൂന്യേന മനസാ ।
കൃതോ വിത്തസ്തമ്ഭപ്രതിഹതധിയാം അഞ്ജലിരപി
ത്വം ആശേ മോഘാശേ കിമ അപരം അതോ നര്തയസി മാമ് ॥ 3.4 ॥
ബാഷ്പം ഹസിതം അപി ശൂന്യേന മനസാ ।
കൃതോ വിത്തസ്തമ്ഭപ്രതിഹതധിയാം അഞ്ജലിരപി
ത്വം ആശേ മോഘാശേ കിമ അപരം അതോ നര്തയസി മാമ് ॥ 3.4 ॥
അമീഷാം പ്രാണാനാം തുലിതവിസിനീപത്രപയസാം
കൃതേ കിം നാസ്മാഭിര്വിഗലിതവിവേകൈര്വ്യവസിതമ് ।
യദ്ആഢ്യാനാം അഗ്രേ ദ്രവിണമദനിഃസഞ്ജ്ഞമനസാം
കൃതം വീതവ്രീഡൈര്നിജഗുണകഥാപാതകം അപി ॥ 3.5 ॥
കൃതേ കിം നാസ്മാഭിര്വിഗലിതവിവേകൈര്വ്യവസിതമ് ।
യദ്ആഢ്യാനാം അഗ്രേ ദ്രവിണമദനിഃസഞ്ജ്ഞമനസാം
കൃതം വീതവ്രീഡൈര്നിജഗുണകഥാപാതകം അപി ॥ 3.5 ॥
ക്ഷാന്തം ന ക്ഷമയാ ഗൃഹോചിതസുഖം ത്യക്തം ന സന്തോഷതഃ
സോഢോ ദുഃസഹശീതതാപപവനക്ലേശോ ന തപ്തം തപഃ ।
ധ്യാതം വിത്തം അഹര്നിശം നിത്യമിതപ്രാണൈര്ന ശമ്ഭോഃ പദം
തത്തത്കര്മ കൃതം യദേവ മുനിഭിസ്തൈസ്തൈഃ ഫലൈര്വഞ്ചിതാഃ ॥ 3.6 ॥
സോഢോ ദുഃസഹശീതതാപപവനക്ലേശോ ന തപ്തം തപഃ ।
ധ്യാതം വിത്തം അഹര്നിശം നിത്യമിതപ്രാണൈര്ന ശമ്ഭോഃ പദം
തത്തത്കര്മ കൃതം യദേവ മുനിഭിസ്തൈസ്തൈഃ ഫലൈര്വഞ്ചിതാഃ ॥ 3.6 ॥
ഭോഗാ ന ഭുക്താ വയം ഏവ ഭുക്താസ്
തപോ ന തപ്തം വയം ഏവ തപ്താഃ ।
കാലോ ന യാതോ വയം ഏവ യാതാസ്തൃഷ്ണാ
ന ജീര്ണാ വയം ഏവ ജീര്ണാഃ ॥ 3.7 ॥
തപോ ന തപ്തം വയം ഏവ തപ്താഃ ।
കാലോ ന യാതോ വയം ഏവ യാതാസ്തൃഷ്ണാ
ന ജീര്ണാ വയം ഏവ ജീര്ണാഃ ॥ 3.7 ॥
ബലിഭിര്മുഖം ആക്രാന്തം പലിതേനാങ്കിതം ശിരഃ ।
ഗാത്രാണി ശിഥിലായന്തേ തൃഷ്ണൈകാ തരുണായതേ ॥ 3.8 ॥
ഗാത്രാണി ശിഥിലായന്തേ തൃഷ്ണൈകാ തരുണായതേ ॥ 3.8 ॥
വിവേകവ്യാകോശേ വിദധതി സമേ ശാമ്യതി തൃഷാ
പരിഷ്വങ്ഗേ തുങ്ഗേ പ്രസരതിതരാം സാ പരിണതാ ।
ജരാജീര്ണൈശ്വര്യഗ്രസനഗഹനാക്ഷേപകൃപണസ്തൃഷാപാത്രം
യസ്യാം ഭവതി മരുതാം അപ്യധിപതിഃ ॥ 3.8.1 ॥
നിവൃത്താ ഭോഗേച്ഛാ പുരുഷബഹുമാനോഽപി ഗലിതഃ
സമാനാഃ സ്വര്യാതാഃ സപദി സുഹൃദോ ജീവിതസമാഃ ।
ശനൈര്യഷ്ട്യുത്ഥാനം ഘനതിമിരരുദ്ധേ ച നയനേ
അഹോ മൂഢഃ കായസ്തദപി മരണാപായചകിതഃ ॥ 3.9 ॥
പരിഷ്വങ്ഗേ തുങ്ഗേ പ്രസരതിതരാം സാ പരിണതാ ।
ജരാജീര്ണൈശ്വര്യഗ്രസനഗഹനാക്ഷേപകൃപണസ്തൃഷാപാത്രം
യസ്യാം ഭവതി മരുതാം അപ്യധിപതിഃ ॥ 3.8.1 ॥
നിവൃത്താ ഭോഗേച്ഛാ പുരുഷബഹുമാനോഽപി ഗലിതഃ
സമാനാഃ സ്വര്യാതാഃ സപദി സുഹൃദോ ജീവിതസമാഃ ।
ശനൈര്യഷ്ട്യുത്ഥാനം ഘനതിമിരരുദ്ധേ ച നയനേ
അഹോ മൂഢഃ കായസ്തദപി മരണാപായചകിതഃ ॥ 3.9 ॥
ആശാ നാമ നദീ മനോരഥജലാ തൃഷ്ണാതരങ്ഗാകുലാ
രാഗഗ്രാഹവതീ വിതര്കവിഹഗാ ധൈര്യദ്രുമധ്വംസിനീ ।
മോഹാവര്തസുദുസ്തരാതിഗഹനാ പ്രോത്തുങ്ഗചിന്താതടീ
തസ്യാഃ പാരഗതാ വിശുദ്ധമനസോ നന്ദന്തി യോഗീശ്വരാഃ ॥ 3.10 ॥
രാഗഗ്രാഹവതീ വിതര്കവിഹഗാ ധൈര്യദ്രുമധ്വംസിനീ ।
മോഹാവര്തസുദുസ്തരാതിഗഹനാ പ്രോത്തുങ്ഗചിന്താതടീ
തസ്യാഃ പാരഗതാ വിശുദ്ധമനസോ നന്ദന്തി യോഗീശ്വരാഃ ॥ 3.10 ॥
ന സംസാരോത്പന്നം ചരിതം അനുപശ്യാമി കുശലം
വിപാകഃ പുണ്യാനാം ജനയതി ഭയം മേ വിമൃശതഃ ।
മഹദ്ഭിഃ പുണ്യൌഘൈശ്ചിരപരിഗൃഹീതാശ്ച വിഷയാ
മഹാന്തോ ജായന്തേ വ്യസനം ഇവ ദാതും വിഷയിണാമ് ॥ 3.11 ॥
വിപാകഃ പുണ്യാനാം ജനയതി ഭയം മേ വിമൃശതഃ ।
മഹദ്ഭിഃ പുണ്യൌഘൈശ്ചിരപരിഗൃഹീതാശ്ച വിഷയാ
മഹാന്തോ ജായന്തേ വ്യസനം ഇവ ദാതും വിഷയിണാമ് ॥ 3.11 ॥
അവശ്യം യാതാരശ്ചിരതരം ഉഷിത്വാപി വിഷയാ
വിയോഗേ കോ ഭേദസ്ത്യജതി ന ജനോ യത്സ്വയം അമൂന് ।
വ്രജന്തഃ സ്വാതന്ത്ര്യാദതുലപരിതാപായ മനസഃ
സ്വയം ത്യക്താ ഹ്യേതേ ശമസുഖം അനന്തം വിദധതി ॥ 3.12 ॥
വിയോഗേ കോ ഭേദസ്ത്യജതി ന ജനോ യത്സ്വയം അമൂന് ।
വ്രജന്തഃ സ്വാതന്ത്ര്യാദതുലപരിതാപായ മനസഃ
സ്വയം ത്യക്താ ഹ്യേതേ ശമസുഖം അനന്തം വിദധതി ॥ 3.12 ॥
ബ്രഹ്മജ്ഞാനവിവേകനിര്മലധിയഃ കുര്വന്ത്യഹോ ദുഷ്കരം
യന്മുഞ്ചന്ത്യുപഭോഗഭാഞ്ജ്യപി ധനാന്യേകാന്തതോ നിഃസ്പൃഹാഃ ।
സമ്പ്രാപ്താന്ന പുരാ ന സമ്പ്രതി ന ച പ്രാപ്തൌ ദൃഢപ്രത്യയാന്
വാഞ്ഛാമാത്രപരിഗ്രഹാനപി പരം ത്യക്തും ന ശക്താ വയമ് ॥ 3.13 ॥
യന്മുഞ്ചന്ത്യുപഭോഗഭാഞ്ജ്യപി ധനാന്യേകാന്തതോ നിഃസ്പൃഹാഃ ।
സമ്പ്രാപ്താന്ന പുരാ ന സമ്പ്രതി ന ച പ്രാപ്തൌ ദൃഢപ്രത്യയാന്
വാഞ്ഛാമാത്രപരിഗ്രഹാനപി പരം ത്യക്തും ന ശക്താ വയമ് ॥ 3.13 ॥
ധന്യാനാം ഗിരികന്ദരേഷു വസതാം ജ്യോതിഃ പരം ധ്യായതാമാനന്ദാശ്രു
ജലം പിബന്തി ശകുനാ നിഃശങ്കം അങ്കേശയാഃ ।
അസ്മാകം തു മനോരഥോപരചിതപ്രാസാദവാപീതടക്രീഡാ
കാനനകേലികൌതുകജുഷാം ആയുഃ പരം ക്ഷീയതേ ॥ 3.14 ॥
ജലം പിബന്തി ശകുനാ നിഃശങ്കം അങ്കേശയാഃ ।
അസ്മാകം തു മനോരഥോപരചിതപ്രാസാദവാപീതടക്രീഡാ
കാനനകേലികൌതുകജുഷാം ആയുഃ പരം ക്ഷീയതേ ॥ 3.14 ॥
ഭിക്ഷാശനം തദപി നീരസം ഏകവാരം
ശയ്യാ ച ഭൂഃ പരിജനോ നിജദേഹമാത്രമ് ।
വസ്ത്രം വിശീര്ണശതഖണ്ഡമയീ ച കന്ഥാ
ഹാ ഹാ തഥാപി വിഷയാ ന പരിത്യജന്തി ॥ 3.15 ॥
ശയ്യാ ച ഭൂഃ പരിജനോ നിജദേഹമാത്രമ് ।
വസ്ത്രം വിശീര്ണശതഖണ്ഡമയീ ച കന്ഥാ
ഹാ ഹാ തഥാപി വിഷയാ ന പരിത്യജന്തി ॥ 3.15 ॥
സ്തനൌ മാംസഗ്രന്ഥീ കനകകലശാവിത്യുപമിതൌ
മുഖം ശ്ലേഷ്മാഗാരം തദപി ച ശശാങ്കേന തുലിതമ് ।
സ്രവന്മൂത്രക്ലിന്നം കരിവരശിരസ്പര്ധി ജഘനം
മുഹുര്നിന്ദ്യം രൂപം കവിജനവിശേഷൈര്ഗുരുകൃതമ് ॥ 3.16 ॥
മുഖം ശ്ലേഷ്മാഗാരം തദപി ച ശശാങ്കേന തുലിതമ് ।
സ്രവന്മൂത്രക്ലിന്നം കരിവരശിരസ്പര്ധി ജഘനം
മുഹുര്നിന്ദ്യം രൂപം കവിജനവിശേഷൈര്ഗുരുകൃതമ് ॥ 3.16 ॥
ഏകോ രാഗിഷു രാജതേ പ്രിയതമാദേഹാര്ധഹാരീ ഹരോ
നീരാഗേഷു ജനോ വിമുക്തലലനാസങ്ഗോ ന യസ്മാത്പരഃ ।
ദുര്വാരസ്മരബാണപന്നഗവിഷവ്യാവിദ്ധമുഗ്ധോ ജനഃ
ശേഷഃ കാമവിഡമ്ബിതാന്ന വിഷയാന്ഭോക്തും ന മോക്തും ക്ഷമഃ ॥ 3.17 ॥
നീരാഗേഷു ജനോ വിമുക്തലലനാസങ്ഗോ ന യസ്മാത്പരഃ ।
ദുര്വാരസ്മരബാണപന്നഗവിഷവ്യാവിദ്ധമുഗ്ധോ ജനഃ
ശേഷഃ കാമവിഡമ്ബിതാന്ന വിഷയാന്ഭോക്തും ന മോക്തും ക്ഷമഃ ॥ 3.17 ॥
അജാനന്ദാഹാത്മ്യം പതതു ശലഭസ്തീവ്രദഹനേ
സ മീനോഽപ്യജ്ഞാനാദ്ബഡിശയുതം അശ്നാതു പിശിതമ് ।
വിജാനന്തോഽപ്യേതേ വയം ഇഹ വിപജ്ജാലജടിലാന്
ന മുഞ്ചാമഃ കാമാന് അഹഹ ഗഹനോ മോഹമഹിമാ ॥ 3.18 ॥
സ മീനോഽപ്യജ്ഞാനാദ്ബഡിശയുതം അശ്നാതു പിശിതമ് ।
വിജാനന്തോഽപ്യേതേ വയം ഇഹ വിപജ്ജാലജടിലാന്
ന മുഞ്ചാമഃ കാമാന് അഹഹ ഗഹനോ മോഹമഹിമാ ॥ 3.18 ॥
തൃഷാ ശുഷ്യത്യാസ്യേ പിബതി സലിലം ശീതമധുരം
ക്ഷുധാര്തഃ ശാല്യന്നം കവലയതി മാംസാദികലിതമ് ।
പ്രദീപ്തേ കാമാഗ്നൌ സുദൃഢതരം ആലിങ്ഗതി വധൂം
പ്രതീകാരം വ്യാധേഃ സുഖം ഇതി വിപര്യസ്യതി ജനഃ ॥ 3.19 ॥
ക്ഷുധാര്തഃ ശാല്യന്നം കവലയതി മാംസാദികലിതമ് ।
പ്രദീപ്തേ കാമാഗ്നൌ സുദൃഢതരം ആലിങ്ഗതി വധൂം
പ്രതീകാരം വ്യാധേഃ സുഖം ഇതി വിപര്യസ്യതി ജനഃ ॥ 3.19 ॥
തുങ്ഗം വേശ്മ സുതാഃ സതാം അഭിമതാഃ സങ്ഖ്യാതിഗാഃ സമ്പദഃ
കല്യാണീ ദയിതാ വയശ്ച നവം ഇത്യജ്ഞാനമൂഢോ ജനഃ ।
മത്വാ വിശ്വം അനശ്വരം നിവിശതേ സംസാരകാരാഗൃഹേ
സന്ദൃശ്യ ക്ഷണഭങ്ഗുരം തദഖിലം ധന്യസ്തു സന്ന്യസ്യതി ॥ 3.20 ॥
കല്യാണീ ദയിതാ വയശ്ച നവം ഇത്യജ്ഞാനമൂഢോ ജനഃ ।
മത്വാ വിശ്വം അനശ്വരം നിവിശതേ സംസാരകാരാഗൃഹേ
സന്ദൃശ്യ ക്ഷണഭങ്ഗുരം തദഖിലം ധന്യസ്തു സന്ന്യസ്യതി ॥ 3.20 ॥
ദീനാ ദീനമുഖൈഃ സദൈവ ശിശുകൈരാകൃഷ്ടജീര്ണാമ്ബരാ
ക്രോശദ്ഭിഃ ക്ഷുധിതൈര്നിരന്നവിധുരാ ദൃശ്യാ ന ചേദ്ഗേഹിനീ ।
യാച്ഞാഭങ്ഗഭയേന ഗദ്ഗദഗലത്രുട്യദ്വിലീനാക്ഷരം
കോ ദേഹീതി വദേത്സ്വദഗ്ധജഠരസ്യാര്ഥേ മനസ്വീ പുമാന് ॥ 3.21 ॥
ക്രോശദ്ഭിഃ ക്ഷുധിതൈര്നിരന്നവിധുരാ ദൃശ്യാ ന ചേദ്ഗേഹിനീ ।
യാച്ഞാഭങ്ഗഭയേന ഗദ്ഗദഗലത്രുട്യദ്വിലീനാക്ഷരം
കോ ദേഹീതി വദേത്സ്വദഗ്ധജഠരസ്യാര്ഥേ മനസ്വീ പുമാന് ॥ 3.21 ॥
അഭിമതമഹാമാനഗ്രന്ഥിപ്രഭേദപടീയസീ
ഗുരുതരഗുണഗ്രാമാമ്ഭോജസ്ഫുടോജ്ജ്വലചന്ദ്രികാ ।
വിപുലവിലസല്ലജ്ജാവല്ലീവിതാനകുഠാരികാ
ജഠരപിഠരീ ദുഷ്പൂരേയം കരോതി വിഡമ്ബനമ് ॥ 3.22 ॥
ഗുരുതരഗുണഗ്രാമാമ്ഭോജസ്ഫുടോജ്ജ്വലചന്ദ്രികാ ।
വിപുലവിലസല്ലജ്ജാവല്ലീവിതാനകുഠാരികാ
ജഠരപിഠരീ ദുഷ്പൂരേയം കരോതി വിഡമ്ബനമ് ॥ 3.22 ॥
പുണ്യേ ഗ്രാമേ വനേ വാ മഹതി സിതപടച്ഛന്നപാലീ കപാലിം
ഹ്യാദായ ന്യായഗര്ഭദ്വിജഹുതഹുതഭുഗ്ധൂമധൂമ്രോപകണ്ഠേ ।
ദ്വാരം ദ്വാരം പ്രവിഷ്ടോ വരം ഉദരദരീപൂരണായ ക്ഷുധാര്തോ
മാനീ പ്രാണൈഃ സനാഥോ ന പുനരനുദിനം തുല്യകുല്യേഷു ദീനഃ ॥ 3.23 ॥
ഹ്യാദായ ന്യായഗര്ഭദ്വിജഹുതഹുതഭുഗ്ധൂമധൂമ്രോപകണ്ഠേ ।
ദ്വാരം ദ്വാരം പ്രവിഷ്ടോ വരം ഉദരദരീപൂരണായ ക്ഷുധാര്തോ
മാനീ പ്രാണൈഃ സനാഥോ ന പുനരനുദിനം തുല്യകുല്യേഷു ദീനഃ ॥ 3.23 ॥
ഗങ്ഗാതരങ്ഗകണശീകരശീതലാനി
വിദ്യാധരാധ്യുഷിതചാരുശിലാതലാനി ।
സ്ഥാനാനി കിം ഹിമവതഃ പ്രലയം ഗതാനി
യത്സാവമാനപരപിണ്ഡരതാ മനുഷ്യാഃ ॥ 3.24 ॥
വിദ്യാധരാധ്യുഷിതചാരുശിലാതലാനി ।
സ്ഥാനാനി കിം ഹിമവതഃ പ്രലയം ഗതാനി
യത്സാവമാനപരപിണ്ഡരതാ മനുഷ്യാഃ ॥ 3.24 ॥
കിം കന്ദാഃ കന്ദരേഭ്യഃ പ്രലയം ഉപഗതാ നിര്ഝരാ വാ ഗിരിഭ്യഃ
പ്രധ്വസ്താ വാ തരുഭ്യഃ സരസഫലഭൃതോ വല്കലിന്യശ്ച ശാഖാഃ ।
വീക്ഷ്യന്തേ യന്മുഖാനി പ്രസഭം അപഗതപ്രശ്രയാണാം ഖലാനാം
ദുഃഖാപ്തസ്വല്പവിത്തസ്മയപവനവശാന്നര്തിതഭ്രൂലതാനി ॥ 3.25 ॥
പ്രധ്വസ്താ വാ തരുഭ്യഃ സരസഫലഭൃതോ വല്കലിന്യശ്ച ശാഖാഃ ।
വീക്ഷ്യന്തേ യന്മുഖാനി പ്രസഭം അപഗതപ്രശ്രയാണാം ഖലാനാം
ദുഃഖാപ്തസ്വല്പവിത്തസ്മയപവനവശാന്നര്തിതഭ്രൂലതാനി ॥ 3.25 ॥
പുണ്യൈര്മൂലഫലൈസ്തഥാ പ്രണയിനീം വൃത്തിം കുരുഷ്വാധുനാ
ഭൂശയ്യാം നവപല്ലവൈരകൃപണൈരുത്തിഷ്ഠ യാവോ വനമ് ।
ക്ഷുദ്രാണാം അവിവേകമൂഢമനസാം യത്രേശ്വരാണാം സദാ
വിത്തവ്യാധിവികാരവിഹ്വലഗിരാം നാമാപി ന ശ്രൂയതേ ॥ 3.26 ॥
ഭൂശയ്യാം നവപല്ലവൈരകൃപണൈരുത്തിഷ്ഠ യാവോ വനമ് ।
ക്ഷുദ്രാണാം അവിവേകമൂഢമനസാം യത്രേശ്വരാണാം സദാ
വിത്തവ്യാധിവികാരവിഹ്വലഗിരാം നാമാപി ന ശ്രൂയതേ ॥ 3.26 ॥
ഫലം സ്വേച്ഛാലഭ്യം പ്രതിവനം അഖേദം ക്ഷിതിരുഹാം
പയഃ സ്ഥാനേ സ്ഥാനേ ശിശിരമധുരം പുണ്യസരിതാമ് ।
മൃദുസ്പര്ശാ ശയ്യാ സുലലിതലതാപല്ലവമയീ
സഹന്തേ സന്താപം തദപി ധനിനാം ദ്വാരി കൃപണാഃ ॥ 3.27 ॥
പയഃ സ്ഥാനേ സ്ഥാനേ ശിശിരമധുരം പുണ്യസരിതാമ് ।
മൃദുസ്പര്ശാ ശയ്യാ സുലലിതലതാപല്ലവമയീ
സഹന്തേ സന്താപം തദപി ധനിനാം ദ്വാരി കൃപണാഃ ॥ 3.27 ॥
യേ വര്തന്തേ ധനപതിപുരഃ പ്രാര്ഥനാദുഃഖഭാജോ
യേ ചാല്പത്വം ദധതി വിഷയാക്ഷേപപര്യാപ്തബുദ്ധേഃ ।
തേഷാം അന്തഃസ്ഫുരിതഹസിതം വാസരാണി സ്മരേയം
ധ്യാനച്ഛേദേ ശിഖരികുഹരഗ്രാവശയ്യാനിഷണ്ണഃ ॥ 3.28 ॥
യേ ചാല്പത്വം ദധതി വിഷയാക്ഷേപപര്യാപ്തബുദ്ധേഃ ।
തേഷാം അന്തഃസ്ഫുരിതഹസിതം വാസരാണി സ്മരേയം
ധ്യാനച്ഛേദേ ശിഖരികുഹരഗ്രാവശയ്യാനിഷണ്ണഃ ॥ 3.28 ॥
യേ സന്തോഷനിരന്തരപ്രമുദിതാസ്തേഷാം ന ഭിന്നാ മുദോ
യേ ത്വന്യേ ധനലുബ്ധസങ്കുലധിയസ്തേഷാം ന തൃഷ്ണാഹതാ ।
ഇത്ഥം കസ്യ കൃതേ കുതഃ സ വിധിനാ കീദൃക്പദം സമ്പദാം [കൃതഃ]
സ്വാത്മന്യേവ സമാപ്തഹേമമഹിമാ മേരുര്ന മേ രോചതേ ॥ 3.29 ॥
യേ ത്വന്യേ ധനലുബ്ധസങ്കുലധിയസ്തേഷാം ന തൃഷ്ണാഹതാ ।
ഇത്ഥം കസ്യ കൃതേ കുതഃ സ വിധിനാ കീദൃക്പദം സമ്പദാം [കൃതഃ]
സ്വാത്മന്യേവ സമാപ്തഹേമമഹിമാ മേരുര്ന മേ രോചതേ ॥ 3.29 ॥
ഭിക്ഷാഹാരം അദൈന്യം അപ്രതിസുഖം ഭീതിച്ഛിദം സര്വതോ
ദുര്മാത്സര്യമദാഭിമാനമഥനം ദുഃഖൌഘവിധ്വംസനമ് ।
സര്വത്രാന്വഹം അപ്രയത്നസുലഭം സാധുപ്രിയം പാവനം
ശമ്ഭോഃ സത്രം അവാര്യം അക്ഷയനിധിം ശംസന്തി യോഗീശ്വരാഃ ॥ 3.30 ॥
ദുര്മാത്സര്യമദാഭിമാനമഥനം ദുഃഖൌഘവിധ്വംസനമ് ।
സര്വത്രാന്വഹം അപ്രയത്നസുലഭം സാധുപ്രിയം പാവനം
ശമ്ഭോഃ സത്രം അവാര്യം അക്ഷയനിധിം ശംസന്തി യോഗീശ്വരാഃ ॥ 3.30 ॥
ഭോഗേ രോഗഭയം കുലേ ച്യുതിഭയം വിത്തേ നൃപാലാദ്ഭയം
മാനേ ദൈന്യഭയം ബലേ രിപുഭയം രൂപേ ജരായാ ഭയമ് ।
ശാസ്ത്രേ വാദിഭയം ഗുണേ ഖലഭയം കായേ കൃതാന്താദ്ഭയം
സര്വം വസ്തു ഭയാന്വിതം ഭുവി നൃണാം വൈരാഗ്യമേവാഭയമ് ॥ 3.31 ॥
മാനേ ദൈന്യഭയം ബലേ രിപുഭയം രൂപേ ജരായാ ഭയമ് ।
ശാസ്ത്രേ വാദിഭയം ഗുണേ ഖലഭയം കായേ കൃതാന്താദ്ഭയം
സര്വം വസ്തു ഭയാന്വിതം ഭുവി നൃണാം വൈരാഗ്യമേവാഭയമ് ॥ 3.31 ॥
ആക്രാന്തം മരണേന ജന്മ ജരസാ ചാത്യുജ്ജ്വലം യൌവനം
സന്തോഷോ ധനലിപ്സയാ ശമസുഖം പ്രൌഢാങ്ഗനാവിഭ്രമൈഃ ।
ലോകൈര്മത്സരിഭിര്ഗുണാ വനഭുവോ വ്യാലൈര്നൃപാ ദുര്ജനൈര്
അസ്ഥൈര്യേണ വിഭൂതയോഽപ്യപഹതാ ഗ്രസ്തം ന കിം കേന വാ ॥ 3.32 ॥
സന്തോഷോ ധനലിപ്സയാ ശമസുഖം പ്രൌഢാങ്ഗനാവിഭ്രമൈഃ ।
ലോകൈര്മത്സരിഭിര്ഗുണാ വനഭുവോ വ്യാലൈര്നൃപാ ദുര്ജനൈര്
അസ്ഥൈര്യേണ വിഭൂതയോഽപ്യപഹതാ ഗ്രസ്തം ന കിം കേന വാ ॥ 3.32 ॥
ആധിവ്യാധിശതൈര്ജനസ്യ വിവിധൈരാരോഗ്യം ഉന്മൂല്യതേ
ലക്ഷ്മീര്യത്ര പതന്തി തത്ര വിവൃതദ്വാരാ ഇവ വ്യാപദഃ ।
ജാതം ജാതം അവശ്യം ആശു വിവശം മൃത്യുഃ കരോത്യാത്മസാത്
തത്കിം തേന നിരങ്കുശേന വിധിനാ യന്നിര്മിതം സുസ്ഥിരമ് ॥ 3.33 ॥
ലക്ഷ്മീര്യത്ര പതന്തി തത്ര വിവൃതദ്വാരാ ഇവ വ്യാപദഃ ।
ജാതം ജാതം അവശ്യം ആശു വിവശം മൃത്യുഃ കരോത്യാത്മസാത്
തത്കിം തേന നിരങ്കുശേന വിധിനാ യന്നിര്മിതം സുസ്ഥിരമ് ॥ 3.33 ॥
ഭോഗാസ്തുങ്ഗതരങ്ഗഭങ്ഗതരലാഃ പ്രാണാഃ ക്ഷണധ്വംസിനഃ
സ്തോകാന്യേവ ദിനാനി യൌവനസുഖം സ്ഫൂര്തിഃ പ്രിയാസു സ്ഥിതാ ।
തത്സംസാരം അസാരം ഏവ നിഖിലം ബുദ്ധ്വാ ബുധാ ബോധകാ
ലോകാനുഗ്രഹപേശലേന മനസാ യത്നഃ സമാധീയതാമ് ॥ 3.34 ॥
സ്തോകാന്യേവ ദിനാനി യൌവനസുഖം സ്ഫൂര്തിഃ പ്രിയാസു സ്ഥിതാ ।
തത്സംസാരം അസാരം ഏവ നിഖിലം ബുദ്ധ്വാ ബുധാ ബോധകാ
ലോകാനുഗ്രഹപേശലേന മനസാ യത്നഃ സമാധീയതാമ് ॥ 3.34 ॥
ഭോഗാ മേഘവിതാനമധ്യവിലസത്സൌദാമിനീചഞ്ചലാ
ആയുര്വായുവിഘട്ടിതാബ്ജപടലീലീനാമ്ബുവദ്ഭങ്ഗുരമ് ।
ലീലാ യൌവനലാലസാസ്തനുഭൃതാം ഇത്യാകലയ്യ ദ്രുതം
യോഗേ ധൈര്യസമാധിസിദ്ധിസുലഭേ ബുദ്ധിം വിദധ്വം ബുധാഃ ॥ 3.35 ॥
ആയുര്വായുവിഘട്ടിതാബ്ജപടലീലീനാമ്ബുവദ്ഭങ്ഗുരമ് ।
ലീലാ യൌവനലാലസാസ്തനുഭൃതാം ഇത്യാകലയ്യ ദ്രുതം
യോഗേ ധൈര്യസമാധിസിദ്ധിസുലഭേ ബുദ്ധിം വിദധ്വം ബുധാഃ ॥ 3.35 ॥
ആയുഃ കല്ലോലലോലം കതിപയദിവസസ്ഥായിനീ യൌവനശ്രീഃ
അര്ഥാഃ സങ്കല്പകല്പാ ഘനസമയതഡിദ്വിഭ്രമാ ഭോഗപൂഗാഃ ।
കണ്ഠാശ്ലേഷോപഗൂഢം തദപി ച ന ചിരം യത്പ്രിയാഭിഃ പ്രണീതം
ബ്രഹ്മണ്യാസക്തചിത്താ ഭവത ഭവഭയാമ്ഭോധിപാരം തരീതുമ് ॥ 3.36 ॥
അര്ഥാഃ സങ്കല്പകല്പാ ഘനസമയതഡിദ്വിഭ്രമാ ഭോഗപൂഗാഃ ।
കണ്ഠാശ്ലേഷോപഗൂഢം തദപി ച ന ചിരം യത്പ്രിയാഭിഃ പ്രണീതം
ബ്രഹ്മണ്യാസക്തചിത്താ ഭവത ഭവഭയാമ്ഭോധിപാരം തരീതുമ് ॥ 3.36 ॥
കൃച്ഛ്രേണാമേധ്യമധ്യേ നിയമിതതനുഭിഃ സ്ഥീയതേ ഗര്ഭവാസേ
കാന്താവിശ്ലേഷദുഃഖവ്യതികരവിഷമോ യൌവനേ ചോപഭോഗഃ ।
വാമാക്ഷീണാം അവജ്ഞാവിഹസിതവസതിര്വൃദ്ധഭാവോഽപ്യസാധുഃ
സംസാരേ രേ മനുഷ്യാ വദത യദി സുഖം സ്വല്പം അപ്യസ്തി കിഞ്ചിത് ॥ 3.37 ॥
കാന്താവിശ്ലേഷദുഃഖവ്യതികരവിഷമോ യൌവനേ ചോപഭോഗഃ ।
വാമാക്ഷീണാം അവജ്ഞാവിഹസിതവസതിര്വൃദ്ധഭാവോഽപ്യസാധുഃ
സംസാരേ രേ മനുഷ്യാ വദത യദി സുഖം സ്വല്പം അപ്യസ്തി കിഞ്ചിത് ॥ 3.37 ॥
വ്യാഘ്രീവ തിഷ്ഠതി ജരാ പരിതര്ജയന്തീ
രോഗാശ്ച ശത്രവ ഇവ പ്രഹരന്തി ദേഹമ് ।
ആയുഃ പരിസ്രവതി ഭിന്നഘടാദിവാമ്ഭോ
ലോകസ്തഥാപ്യഹിതം ആചരതീതി ചിത്രമ് ॥ 3.38 ॥
രോഗാശ്ച ശത്രവ ഇവ പ്രഹരന്തി ദേഹമ് ।
ആയുഃ പരിസ്രവതി ഭിന്നഘടാദിവാമ്ഭോ
ലോകസ്തഥാപ്യഹിതം ആചരതീതി ചിത്രമ് ॥ 3.38 ॥
ഭോഗാ ഭങ്ഗുരവൃത്തയോ ബഹുവിധാസ്തൈരേവ ചായം ഭവസ്തത്
കസ്യേഹ കൃതേ പരിഭ്രമത രേ ലോകാഃ കൃതം ചേഷ്ടിതൈഃ ।
ആശാപാശശതോപശാന്തിവിശദം ചേതഃസമാധീയതാം
കാമോത്പത്തിവശാത്സ്വധാമനി യദി ശ്രദ്ധേയം അസ്മദ്വചഃ ॥ 3.39 ॥
കസ്യേഹ കൃതേ പരിഭ്രമത രേ ലോകാഃ കൃതം ചേഷ്ടിതൈഃ ।
ആശാപാശശതോപശാന്തിവിശദം ചേതഃസമാധീയതാം
കാമോത്പത്തിവശാത്സ്വധാമനി യദി ശ്രദ്ധേയം അസ്മദ്വചഃ ॥ 3.39 ॥
സഖേ ധന്യാഃ കേചിത്ത്രുടിതഭവബന്ധവ്യതികരാ
വനാന്തേ ചിത്താന്തര്വിഷമവിഷയാശീവിഷഗതാഃ ।
ശരച്ചന്ദ്രജ്യോത്സ്നാധവലഗഗനാഭോഗസുഭഗാം
നയന്തേ യേ രാത്രിം സുകൃതചയചിന്തൈകശരണാഃ ॥ 3.39.1 ॥
ബ്രഹ്മേന്ദ്രാദിമരുദ്ഗണാംസ്തൃണകണാന്യത്ര സ്ഥിതോ മന്യതേ
യത്സ്വാദാദ്വിരസാ ഭവന്തി വിഭവാസ്ത്രൈലോക്യരാജ്യാദയഃ ।
ഭോഗഃ കോഽപി സ ഏവ ഏകഃ പരമോ നിത്യോദിതോ ജൃമ്ഭതേ
ഭോഃ സാധോ ക്ഷണഭങ്ഗുരേ തദിതരേ ഭോഗേ രതിം മാ കൃഥാഃ ॥ 3.40 ॥
വനാന്തേ ചിത്താന്തര്വിഷമവിഷയാശീവിഷഗതാഃ ।
ശരച്ചന്ദ്രജ്യോത്സ്നാധവലഗഗനാഭോഗസുഭഗാം
നയന്തേ യേ രാത്രിം സുകൃതചയചിന്തൈകശരണാഃ ॥ 3.39.1 ॥
ബ്രഹ്മേന്ദ്രാദിമരുദ്ഗണാംസ്തൃണകണാന്യത്ര സ്ഥിതോ മന്യതേ
യത്സ്വാദാദ്വിരസാ ഭവന്തി വിഭവാസ്ത്രൈലോക്യരാജ്യാദയഃ ।
ഭോഗഃ കോഽപി സ ഏവ ഏകഃ പരമോ നിത്യോദിതോ ജൃമ്ഭതേ
ഭോഃ സാധോ ക്ഷണഭങ്ഗുരേ തദിതരേ ഭോഗേ രതിം മാ കൃഥാഃ ॥ 3.40 ॥
സാ രമ്യാ നഗരീ മഹാന്സ നൃപതിഃ സാമന്തചക്രം ച തത്
പാര്ശ്വേ തസ്യ ച സാ വിദഗ്ധപരിഷത്താശ്ചന്ദ്രബിമ്ബാനനാഃ ।
ഉദ്വൃത്തഃ സ രാജപുത്രനിവഹസ്തേ വന്ദിനസ്താഃ കഥാഃ
സര്വം യസ്യ വശാദഗാത്സ്മൃതിപഥം കാലായ തസ്മൈ നമഃ ॥ 3.41 ॥
പാര്ശ്വേ തസ്യ ച സാ വിദഗ്ധപരിഷത്താശ്ചന്ദ്രബിമ്ബാനനാഃ ।
ഉദ്വൃത്തഃ സ രാജപുത്രനിവഹസ്തേ വന്ദിനസ്താഃ കഥാഃ
സര്വം യസ്യ വശാദഗാത്സ്മൃതിപഥം കാലായ തസ്മൈ നമഃ ॥ 3.41 ॥
യത്രാനേകഃ ക്വചിദപി ഗൃഹേ തത്ര തിഷ്ഠത്യഥൈകോ
യത്രാപ്യേകസ്തദനു ബഹവസ്തത്ര നൈകോഽപി ചാന്തേ ।
ഇത്ഥം നേയൌ രജനിദിവസൌ ലോലയന്ദ്വാവിവാക്ഷൌ
കാലഃ കല്യോ ഭുവനഫലകേ ക്രീഡതി പ്രാണിശാരൈഃ ॥ 3.42 ॥
യത്രാപ്യേകസ്തദനു ബഹവസ്തത്ര നൈകോഽപി ചാന്തേ ।
ഇത്ഥം നേയൌ രജനിദിവസൌ ലോലയന്ദ്വാവിവാക്ഷൌ
കാലഃ കല്യോ ഭുവനഫലകേ ക്രീഡതി പ്രാണിശാരൈഃ ॥ 3.42 ॥
ആദിത്യസ്യ ഗതാഗതൈരഹരഹഃ സങ്ക്ഷീയതേ ജീവിതം
വ്യാപാരൈര്ബഹുകാര്യഭാരഗുരുഭിഃ കാലോഽപി ന ജ്ഞായതേ ।
ദൃഷ്ട്വാ ജന്മജരാവിപത്തിമരണം ത്രാസശ്ച നോത്പദ്യതേ
പീത്വാ മോഹമയീം പ്രമാദമദിരാം ഉന്മത്തഭൂതം ജഗത് ॥ 3.43 ॥
വ്യാപാരൈര്ബഹുകാര്യഭാരഗുരുഭിഃ കാലോഽപി ന ജ്ഞായതേ ।
ദൃഷ്ട്വാ ജന്മജരാവിപത്തിമരണം ത്രാസശ്ച നോത്പദ്യതേ
പീത്വാ മോഹമയീം പ്രമാദമദിരാം ഉന്മത്തഭൂതം ജഗത് ॥ 3.43 ॥
രാത്രിഃ സൈവ പുനഃ സ ഏവ ദിവസോ മത്വാ മുധാ ജന്തവോ
ധാവന്ത്യുദ്യമിനസ്തഥൈവ നിഭൃതപ്രാരബ്ധതത്തത്ക്രിയാഃ ।
വ്യാപാരൈഃ പുനര്ഉക്തഭൂതവിഷയൈരിത്ഥം വിധേനാമുനാ
സംസാരേണ കദര്ഥിതാ വയം അഹോ മോഹാന്ന ലജ്ജാമഹേ ॥ 3.44 ॥
ധാവന്ത്യുദ്യമിനസ്തഥൈവ നിഭൃതപ്രാരബ്ധതത്തത്ക്രിയാഃ ।
വ്യാപാരൈഃ പുനര്ഉക്തഭൂതവിഷയൈരിത്ഥം വിധേനാമുനാ
സംസാരേണ കദര്ഥിതാ വയം അഹോ മോഹാന്ന ലജ്ജാമഹേ ॥ 3.44 ॥
ന ധ്യാതം പദം ഈശ്വരസ്യ വിധിവത്സംസാരവിച്ഛിത്തയേ
സ്വര്ഗദ്വാരകപാടപാടനപടുര്ധര്മോഽപി നോപാര്ജിതഃ ।
നാരീപീനപയോധരോരുയുഗലം സ്വപ്നേഽപി നാലിങ്ഗിതം
മാതുഃ കേവലം ഏവ യൌവനവനച്ഛേദേ കുഠാരാ വയമ് ॥ 3.45 ॥
സ്വര്ഗദ്വാരകപാടപാടനപടുര്ധര്മോഽപി നോപാര്ജിതഃ ।
നാരീപീനപയോധരോരുയുഗലം സ്വപ്നേഽപി നാലിങ്ഗിതം
മാതുഃ കേവലം ഏവ യൌവനവനച്ഛേദേ കുഠാരാ വയമ് ॥ 3.45 ॥
നാഭ്യസ്താ പ്രതിവാദിവൃന്ദദമനീ വിദ്യാ വിനീതോചിതാ
ഖഡ്ഗാഗ്രൈഃ കരികുമ്ഭപീഠദലനൈര്നാകം ന നീതം യശഃ ।
കാന്താകോമലപല്ലവാധരരസഃ പീതോ ന ചന്ദ്രോദയേ
താരുണ്യം ഗതം ഏവ നിഷ്ഫലം അഹോ ശൂന്യാലയേ ദീപവത് ॥ 3.46 ॥
ഖഡ്ഗാഗ്രൈഃ കരികുമ്ഭപീഠദലനൈര്നാകം ന നീതം യശഃ ।
കാന്താകോമലപല്ലവാധരരസഃ പീതോ ന ചന്ദ്രോദയേ
താരുണ്യം ഗതം ഏവ നിഷ്ഫലം അഹോ ശൂന്യാലയേ ദീപവത് ॥ 3.46 ॥
വിദ്യാ നാധിഗതാ കലങ്കരഹിതാ വിത്തം ച നോപാര്ജിതം
ശുശ്രൂഷാപി സമാഹിതേന മനസാ പിത്രോര്ന സമ്പാദിതാ ।
ആലോലായതലോചനാഃ പ്രിയതമാഃ സ്വപ്നേഽപി നാലിങ്ഗിതാഃ
കാലോഽയം പരപിണ്ഡലോലുപതയാ കാകൈരിവ പ്രേര്യതേ ॥ 3.47 ॥
ശുശ്രൂഷാപി സമാഹിതേന മനസാ പിത്രോര്ന സമ്പാദിതാ ।
ആലോലായതലോചനാഃ പ്രിയതമാഃ സ്വപ്നേഽപി നാലിങ്ഗിതാഃ
കാലോഽയം പരപിണ്ഡലോലുപതയാ കാകൈരിവ പ്രേര്യതേ ॥ 3.47 ॥
വയം യേഭ്യോ ജാതാശ്ചിരപരിഗതാ ഏവ ഖലു തേ
സമം യൈഃ സംവൃദ്ധാഃ സ്മൃതിവിഷയതാം തേഽപി ഗമിതാഃ ।
ഇദാനീം ഏതേ സ്മഃ പ്രതിദിവസം ആസന്നപതനാ
ഗതാസ്തുല്യാവസ്ഥാം സികതിലനദീതീരതരുഭിഃ ॥ 3.48 ॥
സമം യൈഃ സംവൃദ്ധാഃ സ്മൃതിവിഷയതാം തേഽപി ഗമിതാഃ ।
ഇദാനീം ഏതേ സ്മഃ പ്രതിദിവസം ആസന്നപതനാ
ഗതാസ്തുല്യാവസ്ഥാം സികതിലനദീതീരതരുഭിഃ ॥ 3.48 ॥
ആയുര്വര്ഷശതം നൃണാം പരിമിതം രാത്രൌ തദ്അര്ധം ഗതം
തസ്യാര്ധസ്യ പരസ്യ ചാര്ധം അപരം ബാലത്വവൃദ്ധത്വയോഃ ।
ശേഷം വ്യാധിവിയോഗദുഃഖസഹിതം സേവാദിഭിര്നീയതേ
ജീവേ വാരിതരങ്ഗചഞ്ചലതരേ സൌഖ്യം കുതഃ പ്രാണിനാമ് ॥ 3.49 ॥
തസ്യാര്ധസ്യ പരസ്യ ചാര്ധം അപരം ബാലത്വവൃദ്ധത്വയോഃ ।
ശേഷം വ്യാധിവിയോഗദുഃഖസഹിതം സേവാദിഭിര്നീയതേ
ജീവേ വാരിതരങ്ഗചഞ്ചലതരേ സൌഖ്യം കുതഃ പ്രാണിനാമ് ॥ 3.49 ॥
ക്ഷണം ബാലോ ഭൂത്വാ ക്ഷണം അപി യുവാ കാമരസികഃ
ക്ഷണം വിത്തൈര്ഹീനഃ ക്ഷണം അപി ച സമ്പൂര്ണവിഭവഃ ।
ജരാജീര്ണൈരങ്ഗൈര്നട ഇവ വലീമണ്ഡിതതനൂര്
നരഃ സംസാരാന്തേ വിശതി യമധാനീയവനികാമ് ॥ 3.50 ॥
ക്ഷണം വിത്തൈര്ഹീനഃ ക്ഷണം അപി ച സമ്പൂര്ണവിഭവഃ ।
ജരാജീര്ണൈരങ്ഗൈര്നട ഇവ വലീമണ്ഡിതതനൂര്
നരഃ സംസാരാന്തേ വിശതി യമധാനീയവനികാമ് ॥ 3.50 ॥
ത്വം രാജാ വയം അപ്യുപാസിതഗുരുപ്രജ്ഞാഭിമാനോന്നതാഃ
ഖ്യാതസ്ത്വം വിഭവൈര്യശാംസി കവയോ ദിക്ഷു പ്രതന്വന്തി നഃ ।
ഇത്ഥം മാനധനാതിദൂരം ഉഭയോരപ്യാവയോരന്തരം
യദ്യസ്മാസു പരാങ്മുഖോഽസി വയം അപ്യേകാന്തതോ നിഃസ്പൃഹാഃ ॥ 3.51 ॥
ഖ്യാതസ്ത്വം വിഭവൈര്യശാംസി കവയോ ദിക്ഷു പ്രതന്വന്തി നഃ ।
ഇത്ഥം മാനധനാതിദൂരം ഉഭയോരപ്യാവയോരന്തരം
യദ്യസ്മാസു പരാങ്മുഖോഽസി വയം അപ്യേകാന്തതോ നിഃസ്പൃഹാഃ ॥ 3.51 ॥
അര്ഥാനാം ഈശിഷേ ത്വം വയം അപി ച ഗിരാം ഈശ്മഹേ യാവദര്ഥം
ശൂരസ്ത്വം വാദിദര്പവ്യുപശമനവിധാവക്ഷയം പാടവം നഃ ।
സേവന്തേ ത്വാം ധനാഢ്യാ മതിമലഹതയേ മാം അപി ശ്രോതുകാമാഃ ।
മയ്യപ്യാസ്ഥാ ന തേ ചേത്ത്വയി മമ നിതരാം ഏവ രാജന്നനാസ്ഥാ ॥ 3.52 ॥
ശൂരസ്ത്വം വാദിദര്പവ്യുപശമനവിധാവക്ഷയം പാടവം നഃ ।
സേവന്തേ ത്വാം ധനാഢ്യാ മതിമലഹതയേ മാം അപി ശ്രോതുകാമാഃ ।
മയ്യപ്യാസ്ഥാ ന തേ ചേത്ത്വയി മമ നിതരാം ഏവ രാജന്നനാസ്ഥാ ॥ 3.52 ॥
വയം ഇഹ പരിതുഷ്ടാ വല്കലൈസ്ത്വം ദുകൂലൈഃ
സമ ഇഹ പരിതോഷോ നിര്വിശേഷോ വിശേഷഃ ।
സ തു ഭവതു ദരിദ്രോ യസ്യ തൃഷ്ണാ വിശാലാ
മനസി ച പരിതുഷ്ടേ കോഽര്ഥവാന്കോ ദരിദ്രഃ ॥ 3.53 ॥
സമ ഇഹ പരിതോഷോ നിര്വിശേഷോ വിശേഷഃ ।
സ തു ഭവതു ദരിദ്രോ യസ്യ തൃഷ്ണാ വിശാലാ
മനസി ച പരിതുഷ്ടേ കോഽര്ഥവാന്കോ ദരിദ്രഃ ॥ 3.53 ॥
ഫലം അലം അശനായ സ്വാദു പാനായ തോയം
ക്ഷിതിരപി ശയനാര്ഥം വാസസേ വല്കലം ച ।
നവധനമധുപാനഭ്രാന്തസര്വേന്ദ്രിയാണാം
അവിനയം അനുമന്തും നോത്സഹേ ദുര്ജനാനാമ് ॥ 3.54 ॥
ക്ഷിതിരപി ശയനാര്ഥം വാസസേ വല്കലം ച ।
നവധനമധുപാനഭ്രാന്തസര്വേന്ദ്രിയാണാം
അവിനയം അനുമന്തും നോത്സഹേ ദുര്ജനാനാമ് ॥ 3.54 ॥
അശ്നീമഹി വയം ഭിക്ഷാം ആശാവാസോ വസീമഹി ।
ശയീമഹി മഹീപൃഷ്ഠേ കുര്വീമഹി കിം ഈശ്വരൈഃ ॥ 3.55 ॥
ശയീമഹി മഹീപൃഷ്ഠേ കുര്വീമഹി കിം ഈശ്വരൈഃ ॥ 3.55 ॥
ന നടാ നാ വിടാ ന ഗായകാ ന ച സഭ്യേതരവാദചുഞ്ചവഃ ।
നൃപം ഈക്ഷിതും അത്ര കേ വയം സ്തനഭാരാനമിതാ ന യോഷിതഃ ॥ 3.56 ॥
നൃപം ഈക്ഷിതും അത്ര കേ വയം സ്തനഭാരാനമിതാ ന യോഷിതഃ ॥ 3.56 ॥
വിപുലഹൃദയൈരീശൈരേതജ്ജഗജ്ജനിതം പുരാ
വിധൃതം അപരൈര്ദത്തം ചാന്യൈര്വിജിത്യ തൃണം യഥാ ।
ഇഹ ഹി ഭുവനാന്യന്യൈര്ധീരാശ്ചതുര്ദശ ഭുഞ്ജതേ
കതിപയപുരസ്വാമ്യേ പുംസാം ക ഏഷ മദജ്വരഃ ॥ 3.57 ॥
വിധൃതം അപരൈര്ദത്തം ചാന്യൈര്വിജിത്യ തൃണം യഥാ ।
ഇഹ ഹി ഭുവനാന്യന്യൈര്ധീരാശ്ചതുര്ദശ ഭുഞ്ജതേ
കതിപയപുരസ്വാമ്യേ പുംസാം ക ഏഷ മദജ്വരഃ ॥ 3.57 ॥
അഭുക്തായാം യസ്യാം ക്ഷണം അപി ന യാതം നൃപശതൈര്
ഭുവസ്തസ്യാ ലാഭേ ക ഇവ ബഹുമാനഃ ക്ഷിതിഭൃതാമ് ।
തദ്അംശസ്യാപ്യംശേ തദ്അവയവലേശേഽപി പതയോ
വിഷാദേ കര്തവ്യേ വിദധതി ജഡാഃ പ്രത്യുത മുദമ് ॥ 3.58 ॥
ഭുവസ്തസ്യാ ലാഭേ ക ഇവ ബഹുമാനഃ ക്ഷിതിഭൃതാമ് ।
തദ്അംശസ്യാപ്യംശേ തദ്അവയവലേശേഽപി പതയോ
വിഷാദേ കര്തവ്യേ വിദധതി ജഡാഃ പ്രത്യുത മുദമ് ॥ 3.58 ॥
മൃത്പിണ്ഡോ ജലരേഖയാ വലയിതഃ സര്വോഽപ്യയം നന്വണുഃ
സ്വാംശീകൃത്യ സ ഏവ സങ്ഗരശതൈ രാജ്ഞാം ഗണാ ഭുഞ്ജതേ । [തമേവ]
യേ ദദ്യുര്ദദതോഽഥവാ കിം അപരം ക്ഷുദ്രാ ദരിദ്രാ ഭൃശം
ധിഗ്ധിക്താന്പുരുഷാധമാന്ധനകണാന്വാഞ്ഛന്തി തേഭ്യോഽപി യേ ॥ 3.59 ॥
സ്വാംശീകൃത്യ സ ഏവ സങ്ഗരശതൈ രാജ്ഞാം ഗണാ ഭുഞ്ജതേ । [തമേവ]
യേ ദദ്യുര്ദദതോഽഥവാ കിം അപരം ക്ഷുദ്രാ ദരിദ്രാ ഭൃശം
ധിഗ്ധിക്താന്പുരുഷാധമാന്ധനകണാന്വാഞ്ഛന്തി തേഭ്യോഽപി യേ ॥ 3.59 ॥
സ ജാതഃ കോഽപ്യാസീന്മദനരിപുണാ മൂര്ധ്നി ധവലം
കപാലം യസ്യോച്ചൈര്വിനിഹിതം അലങ്കാരവിധയേ ।
നൃഭിഃ പ്രാണത്രാണപ്രവണമതിഭിഃ കൈശ്ചിദധുനാ
നമദ്ഭിഃ കഃ പുംസാം അയം അതുലദര്പജ്വരഭരഃ ॥ 3.60 ॥
കപാലം യസ്യോച്ചൈര്വിനിഹിതം അലങ്കാരവിധയേ ।
നൃഭിഃ പ്രാണത്രാണപ്രവണമതിഭിഃ കൈശ്ചിദധുനാ
നമദ്ഭിഃ കഃ പുംസാം അയം അതുലദര്പജ്വരഭരഃ ॥ 3.60 ॥
പരേഷാം ചേതാംസി പ്രതിദിവസം ആരാധ്യ ബഹുധാ
പ്രസാദം കിം നേതും വിശസി ഹൃദയ ക്ലേശകലിതമ് ।
പ്രസന്നേ ത്വയ്യന്തഃസ്വയമുദിതചിന്താമണിഗണോ
വിവിക്തഃ സങ്കല്പഃ കിം അഭിലഷിതം പുഷ്യതി ന തേ ॥ 3.61 ॥
പ്രസാദം കിം നേതും വിശസി ഹൃദയ ക്ലേശകലിതമ് ।
പ്രസന്നേ ത്വയ്യന്തഃസ്വയമുദിതചിന്താമണിഗണോ
വിവിക്തഃ സങ്കല്പഃ കിം അഭിലഷിതം പുഷ്യതി ന തേ ॥ 3.61 ॥
സത്യാം ഏവ ത്രിലോകീസരിതി ഹരശിരശ്ചുമ്ബിനീവച്ഛടായാം
സദ്വൃത്തിം കല്പയന്ത്യാം വടവിടപഭവൈര്വല്കലൈഃ സത്ഫലൈശ്ച ।
കോഽയം വിദ്വാന്വിപത്തിജ്വരജനിതരുജാതീവദുഃഖാസികാനാം
വക്ത്രം വീക്ഷേത ദുഃസ്ഥേ യദി ഹി ന വിഭൃയാത്സ്വേ കുടുമ്ബേഽനുകമ്പാമ് ॥ 3.61.1 ॥
പരിഭ്രമസി കിം മുധാ ക്വചന ചിത്ത വിശ്രാമ്യതാം
സ്വയം ഭവതി യദ്യഥാ ഭവതി തത്തഥാ നാന്യഥാ ।
അതീതം അനനുസ്മരന്നപി ച ഭാവ്യസങ്കല്പയന്നതര്കിത
സമാഗമാനനുഭവാമി ഭോഗാനഹമ് ॥ 3.62 ॥
സദ്വൃത്തിം കല്പയന്ത്യാം വടവിടപഭവൈര്വല്കലൈഃ സത്ഫലൈശ്ച ।
കോഽയം വിദ്വാന്വിപത്തിജ്വരജനിതരുജാതീവദുഃഖാസികാനാം
വക്ത്രം വീക്ഷേത ദുഃസ്ഥേ യദി ഹി ന വിഭൃയാത്സ്വേ കുടുമ്ബേഽനുകമ്പാമ് ॥ 3.61.1 ॥
പരിഭ്രമസി കിം മുധാ ക്വചന ചിത്ത വിശ്രാമ്യതാം
സ്വയം ഭവതി യദ്യഥാ ഭവതി തത്തഥാ നാന്യഥാ ।
അതീതം അനനുസ്മരന്നപി ച ഭാവ്യസങ്കല്പയന്നതര്കിത
സമാഗമാനനുഭവാമി ഭോഗാനഹമ് ॥ 3.62 ॥
ഏതസ്മാദ്വിരമേന്ദ്രിയാര്ഥഗഹനാദായാസകാദാശ്രയശ്രേയോ
മാര്ഗം അശേഷദുഃഖശമനവ്യാപാരദക്ഷം ക്ഷണാത് ।
സ്വാത്മീഭാവം ഉപൈഹി സന്ത്യജ നിജാം കല്ലോലലോലാം ഗതിം
മാ ഭൂയോ ഭജ ഭങ്ഗുരാം ഭവരതിം ചേതഃ പ്രസീദാധുനാ ॥ 3.63 ॥
മാര്ഗം അശേഷദുഃഖശമനവ്യാപാരദക്ഷം ക്ഷണാത് ।
സ്വാത്മീഭാവം ഉപൈഹി സന്ത്യജ നിജാം കല്ലോലലോലാം ഗതിം
മാ ഭൂയോ ഭജ ഭങ്ഗുരാം ഭവരതിം ചേതഃ പ്രസീദാധുനാ ॥ 3.63 ॥
മോഹം മാര്ജയ താം ഉപാര്ജയ രതിം ചന്ദ്രാര്ധചൂഡാമണൌ
ചേതഃ സ്വര്ഗതരങ്ഗിണീതടഭുവാം ആസങ്ഗം അങ്ഗീകുരു ।
കോ വാ വീചിഷു ബുദ്ബുദേഷു ച തഡില്ലേഖാസു ച ശ്രീഷു ച
ജ്വാലാഗ്രേഷു ച പന്നഗേഷു സരിദ്വേഗേഷു ച പ്രത്യയഃ ॥ 3.64 ॥
ചേതഃ സ്വര്ഗതരങ്ഗിണീതടഭുവാം ആസങ്ഗം അങ്ഗീകുരു ।
കോ വാ വീചിഷു ബുദ്ബുദേഷു ച തഡില്ലേഖാസു ച ശ്രീഷു ച
ജ്വാലാഗ്രേഷു ച പന്നഗേഷു സരിദ്വേഗേഷു ച പ്രത്യയഃ ॥ 3.64 ॥
ചേതശ്ചിന്തയ മാ രമാം സകൃദിമാം അസ്ഥായിനീം ആസ്ഥയാ
ഭൂപാലഭ്രുകുടീകുടീവിഹരണവ്യാപാരപണ്യാങ്ഗനാമ് ।
കന്ഥാകഞ്ചുകിനഃ പ്രവിശ്യ ഭവനദ്വാരാണി വാരാണസീരഥ്യാ
പങ്ക്തിഷു പാണിപാത്രപതിതാം ഭിക്ഷാം അപേക്ഷാമഹേ ॥ 3.65 ॥
ഭൂപാലഭ്രുകുടീകുടീവിഹരണവ്യാപാരപണ്യാങ്ഗനാമ് ।
കന്ഥാകഞ്ചുകിനഃ പ്രവിശ്യ ഭവനദ്വാരാണി വാരാണസീരഥ്യാ
പങ്ക്തിഷു പാണിപാത്രപതിതാം ഭിക്ഷാം അപേക്ഷാമഹേ ॥ 3.65 ॥
അഗ്രേ ഗീതം സരസകവയഃ പാര്ശ്വയോര്ദാക്ഷിണാത്യാഃ
പശ്ചാല്ലീലാവലയരണിതം ചാമരഗ്രാഹിണീനാമ് ।
യദ്യസ്ത്യേവം കുരു ഭവരസാസ്വാദനേ ലമ്പടത്വം
നോ ചേച്ചേതഃ പ്രവിശ സഹസാ നിര്വികല്പേ സമാധൌ ॥ 3.66 ॥
പശ്ചാല്ലീലാവലയരണിതം ചാമരഗ്രാഹിണീനാമ് ।
യദ്യസ്ത്യേവം കുരു ഭവരസാസ്വാദനേ ലമ്പടത്വം
നോ ചേച്ചേതഃ പ്രവിശ സഹസാ നിര്വികല്പേ സമാധൌ ॥ 3.66 ॥
പ്രാപ്താഃ ശ്രിയഃ സകലകാമദുഘാസ്തതഃ കിം
ന്യസ്തം പദം ശിരസി വിദ്വിഷതാം തതഃ കിമ് ।
സമ്പാദിതാഃ പ്രണയിനോ വിഭവൈസ്തതഃ കിം
കല്പം സ്ഥിതാസ്തനുഭൃതാം തനവസ്തതഃ കിമ് ॥ 3.67 ॥
ന്യസ്തം പദം ശിരസി വിദ്വിഷതാം തതഃ കിമ് ।
സമ്പാദിതാഃ പ്രണയിനോ വിഭവൈസ്തതഃ കിം
കല്പം സ്ഥിതാസ്തനുഭൃതാം തനവസ്തതഃ കിമ് ॥ 3.67 ॥
ഭക്തിര്ഭവേ മരണജന്മഭയം ഹൃദിസ്ഥം
സ്നേഹോ ന ബന്ധുഷു ന മന്മഥജാ വികാരാഃ ।
സംസര്ഗ ദോഷരഹിതാ വിജനാ വനാന്താ
വൈരാഗ്യം അസ്തി കിം ഇതഃ പരമര്ഥനീയമ് ॥ 3.68 ॥
സ്നേഹോ ന ബന്ധുഷു ന മന്മഥജാ വികാരാഃ ।
സംസര്ഗ ദോഷരഹിതാ വിജനാ വനാന്താ
വൈരാഗ്യം അസ്തി കിം ഇതഃ പരമര്ഥനീയമ് ॥ 3.68 ॥
തസ്മാദനന്തം അജരം പരമം വികാസി
തദ്ബ്രഹ്മ ചിന്തയ കിം ഏഭിരസദ്വികല്പൈഃ ।
യസ്യാനുഷങ്ഗിണ ഇമേ ഭുവനാധിപത്യഭോഗാദയഃ
കൃപണലോകമതാ ഭവന്തി ॥ 3.69 ॥
തദ്ബ്രഹ്മ ചിന്തയ കിം ഏഭിരസദ്വികല്പൈഃ ।
യസ്യാനുഷങ്ഗിണ ഇമേ ഭുവനാധിപത്യഭോഗാദയഃ
കൃപണലോകമതാ ഭവന്തി ॥ 3.69 ॥
പാതാലം ആവിശസി യാസി നഭോ വിലങ്ഘ്യ
ദിങ്മണ്ഡലം ഭ്രമസി മാനസ ചാപലേന ।
ഭ്രാന്ത്യാപി ജാതു വിമലം കഥം ആത്മനീനം
ന ബ്രഹ്മ സംസ്മരസി നിര്വൃതിം ഏഷി യേന ॥ 3.70 ॥
ദിങ്മണ്ഡലം ഭ്രമസി മാനസ ചാപലേന ।
ഭ്രാന്ത്യാപി ജാതു വിമലം കഥം ആത്മനീനം
ന ബ്രഹ്മ സംസ്മരസി നിര്വൃതിം ഏഷി യേന ॥ 3.70 ॥
കിം വേദൈഃ സ്മൃതിഭിഃ പുരാണപഠനൈഃ ശാസ്ത്രൈര്മഹാവിസ്തരൈഃ
സ്വര്ഗഗ്രാമകുടീനിവാസഫലദൈഃ കര്മക്രിയാവിഭ്രമൈഃ ।
മുക്ത്വൈകം ഭവദുഃഖഭാരരചനാവിധ്വംസകാലാനലം
സ്വാത്മാനന്ദപദപ്രവേശകലനം ശേശൈര്വണിഗ്വൃത്തിഭിഃ ॥ 3.71 ॥
സ്വര്ഗഗ്രാമകുടീനിവാസഫലദൈഃ കര്മക്രിയാവിഭ്രമൈഃ ।
മുക്ത്വൈകം ഭവദുഃഖഭാരരചനാവിധ്വംസകാലാനലം
സ്വാത്മാനന്ദപദപ്രവേശകലനം ശേശൈര്വണിഗ്വൃത്തിഭിഃ ॥ 3.71 ॥
നായം തേ സമയോ രഹസ്യം അധുനാ നിദ്രാതി നാഥോ യദി
സ്ഥിത്വാ ദ്രക്ഷ്യതി കുപ്യതി പ്രഭുരിതി ദ്വാരേഷു യേഷാം വചഃ ।
ചേതസ്താനപഹായ യാഹി ഭവനം ദേവസ്യ വിശ്വേശിതുര്
നിര്ദൌവാരികനിര്ദയോക്ത്യ്അപരുഷം നിഃസീമശര്മപ്രദമ് ॥ 3.71.1 ॥
യതോ മേരുഃ ശ്രീമാന്നിപതതി യുഗാന്താഗ്നിവലിതഃ
സമുദ്രാഃ ശുഷ്യന്തി പ്രചുരമകരഗ്രാഹനിലയാഃ ।
ധരാ ഗച്ഛത്യന്തം ധരണിധരപാദൈരപി ധൃതാ
ശരീരേ കാ വാര്താ കരികലഭകര്ണാഗ്രചപലേ ॥ 3.72 ॥
സ്ഥിത്വാ ദ്രക്ഷ്യതി കുപ്യതി പ്രഭുരിതി ദ്വാരേഷു യേഷാം വചഃ ।
ചേതസ്താനപഹായ യാഹി ഭവനം ദേവസ്യ വിശ്വേശിതുര്
നിര്ദൌവാരികനിര്ദയോക്ത്യ്അപരുഷം നിഃസീമശര്മപ്രദമ് ॥ 3.71.1 ॥
യതോ മേരുഃ ശ്രീമാന്നിപതതി യുഗാന്താഗ്നിവലിതഃ
സമുദ്രാഃ ശുഷ്യന്തി പ്രചുരമകരഗ്രാഹനിലയാഃ ।
ധരാ ഗച്ഛത്യന്തം ധരണിധരപാദൈരപി ധൃതാ
ശരീരേ കാ വാര്താ കരികലഭകര്ണാഗ്രചപലേ ॥ 3.72 ॥
ഗാത്രം സങ്കുചിതം ഗതിര്വിഗലിതാ ഭ്രഷ്ടാ ച ദന്താവലിര്
ദൃഷ്ടിര്നശ്യതി വര്ധതേ ബധിരതാ വക്ത്രം ച ലാലായതേ ।
വാക്യം നാദ്രിയതേ ച ബാന്ധവജനോ ഭാര്യാ ന ശുശ്രൂഷതേ
ഹാ കഷ്ടം പുരുഷസ്യ ജീര്ണവയസഃ പുത്രോഽപ്യമിത്രായതേ ॥ 3.73 ॥
ദൃഷ്ടിര്നശ്യതി വര്ധതേ ബധിരതാ വക്ത്രം ച ലാലായതേ ।
വാക്യം നാദ്രിയതേ ച ബാന്ധവജനോ ഭാര്യാ ന ശുശ്രൂഷതേ
ഹാ കഷ്ടം പുരുഷസ്യ ജീര്ണവയസഃ പുത്രോഽപ്യമിത്രായതേ ॥ 3.73 ॥
വര്ണം സിതം ശിരസി വീക്ഷ്യ ശിരോരുഹാണാം
സ്ഥാനം ജരാപരിഭവസ്യ തദാ പുമാംസമ് ।
ആരോപിതാസ്ഥിശതകം പരിഹൃത്യ യാന്തി
ചണ്ഡാലകൂപം ഇവ ദൂരതരം തരുണ്യഃ ॥ 3.74 ॥
സ്ഥാനം ജരാപരിഭവസ്യ തദാ പുമാംസമ് ।
ആരോപിതാസ്ഥിശതകം പരിഹൃത്യ യാന്തി
ചണ്ഡാലകൂപം ഇവ ദൂരതരം തരുണ്യഃ ॥ 3.74 ॥
യാവത്സ്വസ്ഥം ഇദം ശരീരം അരുജം യാവച്ച ദൂരേ ജരാ
യാവച്ചേന്ദ്രിയശക്തിരപ്രതിഹതാ യാവത്ക്ഷയോ നായുഷഃ ।
ആത്മശ്രേയസി താവദേവ വിദുഷാ കാര്യഃ പ്രയത്നോ മഹാന്
സന്ദീപ്തേ ഭവനേ തു കൂപഖനനം പ്രത്യുദ്യമഃ കീദൃശഃ ॥ 3.75 ॥
യാവച്ചേന്ദ്രിയശക്തിരപ്രതിഹതാ യാവത്ക്ഷയോ നായുഷഃ ।
ആത്മശ്രേയസി താവദേവ വിദുഷാ കാര്യഃ പ്രയത്നോ മഹാന്
സന്ദീപ്തേ ഭവനേ തു കൂപഖനനം പ്രത്യുദ്യമഃ കീദൃശഃ ॥ 3.75 ॥
തപസ്യന്തഃ സന്തഃ കിം അധിനിവസാമഃ സുരനദീം
ഗുണോദാരാന്ദാരാനുത പരിചരാമഃ സവിനയമ് ।
പിബാമഃ ശാസ്ത്രൌഘാനുതവിവിധകാവ്യാമൃതരസാന്
ന വിദ്മഃ കിം കുര്മഃ കതിപയനിമേഷായുഷി ജനേ ॥ 3.76 ॥
ഗുണോദാരാന്ദാരാനുത പരിചരാമഃ സവിനയമ് ।
പിബാമഃ ശാസ്ത്രൌഘാനുതവിവിധകാവ്യാമൃതരസാന്
ന വിദ്മഃ കിം കുര്മഃ കതിപയനിമേഷായുഷി ജനേ ॥ 3.76 ॥
ദുരാരാധ്യാശ്ചാമീ തുരഗചലചിത്താഃ ക്ഷിതിഭുജോ
വയം തു സ്ഥൂലേച്ഛാഃ സുമഹതി ഫലേ ബദ്ധമനസഃ ।
ജരാ ദേഹം മൃത്യുര്ഹരതി ദയിതം ജീവിതം ഇദം
സഖേ നാന്യച്ഛ്രേയോ ജഗതി വിദുഷോഽന്യത്ര തപസഃ ॥ 3.77 ॥
വയം തു സ്ഥൂലേച്ഛാഃ സുമഹതി ഫലേ ബദ്ധമനസഃ ।
ജരാ ദേഹം മൃത്യുര്ഹരതി ദയിതം ജീവിതം ഇദം
സഖേ നാന്യച്ഛ്രേയോ ജഗതി വിദുഷോഽന്യത്ര തപസഃ ॥ 3.77 ॥
മാനേ മ്ലായിനി ഖണ്ഡിതേ ച വസുനി വ്യര്ഥേ പ്രയാതേഽര്ഥിനി
ക്ഷീണേ ബന്ധുജനേ ഗതേ പരിജനേ നഷ്ടേ ശനൈര്യൌവനേ ।
യുക്തം കേവലം ഏതദേവ സുധിയാം യജ്ജഹ്നുകന്യാപയഃപൂതഗ്രാവ
ഗിരീന്ദ്രകന്ദരതടീകുഞ്ജേ നിവാസഃ ക്വചിത് ॥ 3.78 ॥
ക്ഷീണേ ബന്ധുജനേ ഗതേ പരിജനേ നഷ്ടേ ശനൈര്യൌവനേ ।
യുക്തം കേവലം ഏതദേവ സുധിയാം യജ്ജഹ്നുകന്യാപയഃപൂതഗ്രാവ
ഗിരീന്ദ്രകന്ദരതടീകുഞ്ജേ നിവാസഃ ക്വചിത് ॥ 3.78 ॥
രമ്യാശ്ചന്ദ്രമരീചയസ്തൃണവതീ രമ്യാ വനാന്തസ്ഥലീ
രമ്യം സാധുസമാഗമാഗതസുഖം കാവ്യേഷു രമ്യാഃ കഥാഃ ।
കോപോപാഹിതബാഷ്പബിന്ദുതരലം രമ്യം പ്രിയായാ മുഖം
സര്വം രമ്യം അനിത്യതാം ഉപഗതേ ചിത്തേ ന കിഞ്ചിത്പുനഃ ॥ 3.79 ॥
രമ്യം സാധുസമാഗമാഗതസുഖം കാവ്യേഷു രമ്യാഃ കഥാഃ ।
കോപോപാഹിതബാഷ്പബിന്ദുതരലം രമ്യം പ്രിയായാ മുഖം
സര്വം രമ്യം അനിത്യതാം ഉപഗതേ ചിത്തേ ന കിഞ്ചിത്പുനഃ ॥ 3.79 ॥
രമ്യം ഹര്മ്യതലം ന കിം വസതയേ ശ്രാവ്യം ന ഗേയാദികം
കിം വാ പ്രാണസമാസമാഗമസുഖം നൈവാധികപ്രീതയേ ।
കിന്തു ഭ്രാന്തപതങ്ഗപക്ഷപവനവ്യാലോലദീപാങ്കുരച്ഛായാ
ചഞ്ചലം ആകലയ്യ സകലം സന്തോ വനാന്തം ഗതാഃ ॥ 3.80 ॥
കിം വാ പ്രാണസമാസമാഗമസുഖം നൈവാധികപ്രീതയേ ।
കിന്തു ഭ്രാന്തപതങ്ഗപക്ഷപവനവ്യാലോലദീപാങ്കുരച്ഛായാ
ചഞ്ചലം ആകലയ്യ സകലം സന്തോ വനാന്തം ഗതാഃ ॥ 3.80 ॥
ആ സംസാരാത്ത്രിഭുവനം ഇദം ചിന്വതാം താത താദൃങ്നൈവാസ്മാകം
നയനപദവീം ശ്രോത്രമാര്ഗം ഗതോ വാ ।
യോഽയം ധത്തേ വിഷയകരിണോ ഗാഢഗൂഢാഭിമാനക്ഷീവസ്യാന്തഃ [വിഷയകരിണീഗാഢഗൂഢാഭിമാനക്ഷീവസ്യാന്തഃ]
കരണകരിണഃ സംയമാലാനലീലാമ് ॥ 3.81 ॥
നയനപദവീം ശ്രോത്രമാര്ഗം ഗതോ വാ ।
യോഽയം ധത്തേ വിഷയകരിണോ ഗാഢഗൂഢാഭിമാനക്ഷീവസ്യാന്തഃ [വിഷയകരിണീഗാഢഗൂഢാഭിമാനക്ഷീവസ്യാന്തഃ]
കരണകരിണഃ സംയമാലാനലീലാമ് ॥ 3.81 ॥
യദേതത്സ്വച്ഛന്ദം വിഹരണം അകാര്പണ്യം അശനം
സഹാര്യൈഃ സംവാസഃ ശ്രുതം ഉപശമൈകവ്രതഫലമ് ।
മനോ മന്ദസ്പന്ദം ബഹിരപി ചിരസ്യാപി വിമൃശന്ന
ജാനേ കസ്യൈഷാ പരിണതിരുദാരസ്യ തപസഃ ॥ 3.82 ॥
സഹാര്യൈഃ സംവാസഃ ശ്രുതം ഉപശമൈകവ്രതഫലമ് ।
മനോ മന്ദസ്പന്ദം ബഹിരപി ചിരസ്യാപി വിമൃശന്ന
ജാനേ കസ്യൈഷാ പരിണതിരുദാരസ്യ തപസഃ ॥ 3.82 ॥
ജീര്ണാ ഏവ മനോരഥാശ്ച ഹൃദയേ യാതം ച തദ്യൌവനം
ഹന്താങ്ഗേഷു ഗുണാശ്ച വന്ധ്യഫലതാം യാതാ ഗുണജ്ഞൈര്വിനാ ।
കിം യുക്തം സഹസാഭ്യുപൈതി ബലവാന്കാലഃ കൃതാന്തോഽക്ഷമീ
ഹാ ജ്ഞാതം മദനാന്തകാങ്ഘ്രിയുഗലം മുക്ത്വാസ്തി നാന്യാ ഗതിഃ ॥ 3.83 ॥
ഹന്താങ്ഗേഷു ഗുണാശ്ച വന്ധ്യഫലതാം യാതാ ഗുണജ്ഞൈര്വിനാ ।
കിം യുക്തം സഹസാഭ്യുപൈതി ബലവാന്കാലഃ കൃതാന്തോഽക്ഷമീ
ഹാ ജ്ഞാതം മദനാന്തകാങ്ഘ്രിയുഗലം മുക്ത്വാസ്തി നാന്യാ ഗതിഃ ॥ 3.83 ॥
മഹേശ്വരേ വാ ജഗതാം അധീശ്വരേ
ജനാര്ദനേ വാ ജഗദ്അന്തരാത്മനി ।
ന വസ്തുഭേദപ്രതിപത്തിരസ്തി മേ
തഥാപി ഭക്തിസ്തരുണേന്ദുശേഖരേ ॥ 3.84 ॥
ജനാര്ദനേ വാ ജഗദ്അന്തരാത്മനി ।
ന വസ്തുഭേദപ്രതിപത്തിരസ്തി മേ
തഥാപി ഭക്തിസ്തരുണേന്ദുശേഖരേ ॥ 3.84 ॥
സ്ഫുരത്സ്ഫാരജ്യോത്സ്നാധവലിതതലേ ക്വാപി പുലിനേ
സുഖാസീനാഃ ശാന്തധ്വനിഷു രജനീഷു ദ്യുസരിതഃ ।
ഭവാഭോഗോദ്വിഗ്നാഃ ശിവ ശിവ ശിവേത്യുച്ചവചസഃ
കദാ യാസ്യാമോഽന്തര്ഗതബഹുലബാഷ്പാകുലദശാമ് ॥ 3.85 ॥
സുഖാസീനാഃ ശാന്തധ്വനിഷു രജനീഷു ദ്യുസരിതഃ ।
ഭവാഭോഗോദ്വിഗ്നാഃ ശിവ ശിവ ശിവേത്യുച്ചവചസഃ
കദാ യാസ്യാമോഽന്തര്ഗതബഹുലബാഷ്പാകുലദശാമ് ॥ 3.85 ॥
മഹാദേവോ ദേവഃ സരിദപി ച സൈഷാ സുരസരിദ്ഗുഹാ
ഏവാഗാരം വസനം അപി താ ഏവ ഹരിതഃ ।
സുഹൃദാ കാലോഽയം വ്രതം ഇദം അദൈന്യവ്രതം ഇദം
കിയദ്വാ വക്ഷ്യാമോ വടവിടപ ഏവാസ്തു ദയിതാ ॥ 3.85.1 ॥
വിതീര്ണേ സര്വസ്വേ തരുണകരുണാപൂര്ണഹൃദയാഃ
സ്മരന്തഃ സംസാരേ വിഗുണപരിണാമാം വിധിഗതിമ് ।
വയം പുണ്യാരണ്യേ പരിണതശരച്ചന്ദ്രകിരണാസ്
ത്രിയാമാ നേഷ്യാമോ ഹരചരണചിന്തൈകശരണാഃ ॥ 3.86 ॥
ഏവാഗാരം വസനം അപി താ ഏവ ഹരിതഃ ।
സുഹൃദാ കാലോഽയം വ്രതം ഇദം അദൈന്യവ്രതം ഇദം
കിയദ്വാ വക്ഷ്യാമോ വടവിടപ ഏവാസ്തു ദയിതാ ॥ 3.85.1 ॥
വിതീര്ണേ സര്വസ്വേ തരുണകരുണാപൂര്ണഹൃദയാഃ
സ്മരന്തഃ സംസാരേ വിഗുണപരിണാമാം വിധിഗതിമ് ।
വയം പുണ്യാരണ്യേ പരിണതശരച്ചന്ദ്രകിരണാസ്
ത്രിയാമാ നേഷ്യാമോ ഹരചരണചിന്തൈകശരണാഃ ॥ 3.86 ॥
കദാ വാരാണസ്യാം അമരതടിനീരോധസി വസന്
വസാനഃ കൌപീനം ശിരസി നിദധാനോഽഞ്ജലിപുടമ് ।
അയേ ഗൌരീനാഥ ത്രിപുരഹര ശമ്ഭോ ത്രിനയന
പ്രസീദേത്യാക്രോശന്നിമിഷം ഇവ നേഷ്യാമി ദിവസാന് ॥ 3.87 ॥
വസാനഃ കൌപീനം ശിരസി നിദധാനോഽഞ്ജലിപുടമ് ।
അയേ ഗൌരീനാഥ ത്രിപുരഹര ശമ്ഭോ ത്രിനയന
പ്രസീദേത്യാക്രോശന്നിമിഷം ഇവ നേഷ്യാമി ദിവസാന് ॥ 3.87 ॥
ഉദ്യാനേഷു വിചിത്രഭോജനവിധിസ്തീവ്രാതിതീവ്രം തപഃ
കൌപീനാവരണം സുവസ്ത്രം അമിതം ഭിക്ഷാടനം മണ്ഡനമ് ।
ആസന്നം മരണം ച മങ്ഗലസമം യസ്യാം സമുത്പദ്യതേ
താം കാശീം പരിഹൃത്യ ഹന്ത വിബുധൈരന്യത്ര കിം സ്ഥീയതേ ॥ 3.87.1 ॥
സ്നാത്വാ ഗാങ്ഗൈഃ പയോഭിഃ ശുചികുസുമഫലൈരര്ചയിത്വാ വിഭോ ത്വാം
ധ്യേയേ ധ്യാനം നിവേശ്യ ക്ഷിതിധരകുഹരഗ്രാവപര്യങ്കമൂലേ ।
ആത്മാരാമഃ ഫലാശീ ഗുരുവചനരതസ്ത്വത്പ്രസാദാത്സ്മരാരേ
ദുഃഖം മോക്ഷ്യേ കദാഹം സമകരചരണേ പുംസി സേവാസമുത്ഥമ് ॥ 3.88 ॥
കൌപീനാവരണം സുവസ്ത്രം അമിതം ഭിക്ഷാടനം മണ്ഡനമ് ।
ആസന്നം മരണം ച മങ്ഗലസമം യസ്യാം സമുത്പദ്യതേ
താം കാശീം പരിഹൃത്യ ഹന്ത വിബുധൈരന്യത്ര കിം സ്ഥീയതേ ॥ 3.87.1 ॥
സ്നാത്വാ ഗാങ്ഗൈഃ പയോഭിഃ ശുചികുസുമഫലൈരര്ചയിത്വാ വിഭോ ത്വാം
ധ്യേയേ ധ്യാനം നിവേശ്യ ക്ഷിതിധരകുഹരഗ്രാവപര്യങ്കമൂലേ ।
ആത്മാരാമഃ ഫലാശീ ഗുരുവചനരതസ്ത്വത്പ്രസാദാത്സ്മരാരേ
ദുഃഖം മോക്ഷ്യേ കദാഹം സമകരചരണേ പുംസി സേവാസമുത്ഥമ് ॥ 3.88 ॥
ഏകാകീ നിഃസ്പൃഹഃ ശാന്തഃ പാണിപാത്രോ ദിഗമ്ബരഃ ।
കദാ ശമ്ഭോ ഭവിഷ്യാമി കര്മനിര്മൂലനക്ഷമഃ ॥ 3.89 ॥
കദാ ശമ്ഭോ ഭവിഷ്യാമി കര്മനിര്മൂലനക്ഷമഃ ॥ 3.89 ॥
പാണിം പാത്രയതാം നിസര്ഗശുചിനാ ഭൈക്ഷേണ സന്തുഷ്യതാം
യത്ര ക്വാപി നിഷീദതാം ബഹുതൃണം വിശ്വം മുഹുഃ പശ്യതാമ് ।
അത്യാഗേഽപി തനോരഖണ്ഡപരമാനന്ദാവബോധസ്പൃശാ
മധ്വാ കോഽപി ശിവപ്രസാദസുലഭഃ സമ്പത്സ്യതേ യോഗിനാമ് ॥ 3.90 ॥
യത്ര ക്വാപി നിഷീദതാം ബഹുതൃണം വിശ്വം മുഹുഃ പശ്യതാമ് ।
അത്യാഗേഽപി തനോരഖണ്ഡപരമാനന്ദാവബോധസ്പൃശാ
മധ്വാ കോഽപി ശിവപ്രസാദസുലഭഃ സമ്പത്സ്യതേ യോഗിനാമ് ॥ 3.90 ॥
കൌപീനം ശതഖണ്ഡജര്ജരതരം കന്ഥാ പുനസ്താദൃശീ
നൈശ്ചിന്ത്യം നിരപേക്ഷഭൈക്ഷ്യം അശനം നിദ്രാ ശ്മശാനേ വനേ ।
സ്വാതന്ത്ര്യേണ നിരങ്കുശം വിഹരണം സ്വാന്തം പ്രശാന്തം സദാ
സ്ഥൈര്യം യോഗമഹോത്സവേഽപി ച യദി ത്രൈലോക്യരാജ്യേന കിമ് ॥ 3.91 ॥
നൈശ്ചിന്ത്യം നിരപേക്ഷഭൈക്ഷ്യം അശനം നിദ്രാ ശ്മശാനേ വനേ ।
സ്വാതന്ത്ര്യേണ നിരങ്കുശം വിഹരണം സ്വാന്തം പ്രശാന്തം സദാ
സ്ഥൈര്യം യോഗമഹോത്സവേഽപി ച യദി ത്രൈലോക്യരാജ്യേന കിമ് ॥ 3.91 ॥
ബ്രഹ്മാണ്ഡം മണ്ഡലീമാത്രം കിം ലോഭായ മനസ്വിനഃ ।
ശഫരീസ്ഫുരിതേനാബ്ധിഃ ക്ഷുബ്ധോ ന ഖലു ജായതേ ॥ 3.92 ॥
ശഫരീസ്ഫുരിതേനാബ്ധിഃ ക്ഷുബ്ധോ ന ഖലു ജായതേ ॥ 3.92 ॥
മാതര്ലക്ഷ്മി ഭജസ്വ കഞ്ചിദപരം മത്കാങ്ക്ഷിണീ മാ സ്മ ഭൂര്
ഭോഗേഷു സ്പൃഹയാലവസ്തവ വശേ കാ നിഃസ്പൃഹാണാം അസി ।
സദ്യഃ സ്യൂതപലാശപത്രപുടികാപാത്രൈഃ പവിത്രീകൃതൈര്
ഭിക്ഷാവസ്തുഭിരേവ സമ്പ്രതി വയം വൃത്തിം സമീഹാമഹേ ॥ 3.93 ॥
ഭോഗേഷു സ്പൃഹയാലവസ്തവ വശേ കാ നിഃസ്പൃഹാണാം അസി ।
സദ്യഃ സ്യൂതപലാശപത്രപുടികാപാത്രൈഃ പവിത്രീകൃതൈര്
ഭിക്ഷാവസ്തുഭിരേവ സമ്പ്രതി വയം വൃത്തിം സമീഹാമഹേ ॥ 3.93 ॥
മഹാശയ്യാ പൃഥ്വീ വിപുലം ഉപധാനം ഭുജലതാ
വിതാനം ചാകാശം വ്യജനം അനുകൂലോഽയം അനിലഃ ।
ശരച്ചന്ദ്രോ ദീപോ വിരതിവനിതാസങ്ഗമുദിതഃ
സുഖീ ശാന്തഃ ശേതേ മുനിരതനുഭൂതിര്നൃപ ഇവ ॥ 3.94 ॥
വിതാനം ചാകാശം വ്യജനം അനുകൂലോഽയം അനിലഃ ।
ശരച്ചന്ദ്രോ ദീപോ വിരതിവനിതാസങ്ഗമുദിതഃ
സുഖീ ശാന്തഃ ശേതേ മുനിരതനുഭൂതിര്നൃപ ഇവ ॥ 3.94 ॥
ഭിക്ഷാശീ ജനമധ്യസങ്ഗരഹിതഃ സ്വായത്തചേഷ്ടഃ സദാ
ഹാനാദാനവിരക്തമാര്ഗനിരതഃ കശ്ചിത്തപസ്വീ സ്ഥിതഃ ।
രഥ്യാകീര്ണവിശീര്ണജീര്ണവസനഃ സമ്പ്രാപ്തകന്ഥാസനോ
നിര്മാനോ നിരഹങ്കൃതിഃ ശമസുഖാഭോഗൈകബദ്ധസ്പൃഹഃ ॥ 3.95 ॥
ഹാനാദാനവിരക്തമാര്ഗനിരതഃ കശ്ചിത്തപസ്വീ സ്ഥിതഃ ।
രഥ്യാകീര്ണവിശീര്ണജീര്ണവസനഃ സമ്പ്രാപ്തകന്ഥാസനോ
നിര്മാനോ നിരഹങ്കൃതിഃ ശമസുഖാഭോഗൈകബദ്ധസ്പൃഹഃ ॥ 3.95 ॥
ചണ്ഡാലഃ കിം അയം ദ്വിജാതിരഥവാ ശൂദ്രോഽഥ കിം താപസഃ
കിം വാ തത്ത്വവിവേകപേശലമതിര്യോഗീശ്വരഃ കോഽപി കിമ് ।
ഇത്യുത്പന്നവികല്പജല്പമുഖരൈരാഭാഷ്യമാണാ ജനൈര്
ന ക്രുദ്ധാഃ പഥി നൈവ തുഷ്ടമനസോ യാന്തി സ്വയം യോഗിനഃ ॥ 3.96 ॥
കിം വാ തത്ത്വവിവേകപേശലമതിര്യോഗീശ്വരഃ കോഽപി കിമ് ।
ഇത്യുത്പന്നവികല്പജല്പമുഖരൈരാഭാഷ്യമാണാ ജനൈര്
ന ക്രുദ്ധാഃ പഥി നൈവ തുഷ്ടമനസോ യാന്തി സ്വയം യോഗിനഃ ॥ 3.96 ॥
ഹിംസാശൂന്യം അയത്നലഭ്യം അശനം ധാത്രാ മരുത്കല്പിതം
വ്യാലാനാം പശവസ്തൃണാങ്കുരഭുജസ്തുഷ്ടാഃ സ്ഥലീശായിനഃ ।
സംസാരാര്ണവലങ്ഘനക്ഷമധിയാം വൃത്തിഃ കൃതാ സാ നൃണാം
താം അന്വേഷയതാം പ്രയാന്തി സതതം സര്വം സമാപ്തിം ഗുണാഃ ॥ 3.97 ॥
വ്യാലാനാം പശവസ്തൃണാങ്കുരഭുജസ്തുഷ്ടാഃ സ്ഥലീശായിനഃ ।
സംസാരാര്ണവലങ്ഘനക്ഷമധിയാം വൃത്തിഃ കൃതാ സാ നൃണാം
താം അന്വേഷയതാം പ്രയാന്തി സതതം സര്വം സമാപ്തിം ഗുണാഃ ॥ 3.97 ॥
ഗങ്ഗാതീരേ ഹിമഗിരിശിലാബദ്ധപദ്മാസനസ്യ
ബ്രഹ്മധ്യാനാഭ്യസനവിധിനാ യോഗനിദ്രാം ഗതസ്യ ।
കിം തൈര്ഭാവ്യം മമ സുദിവസൈര്യത്ര തേ നിര്വിശങ്കാഃ
കണ്ഡൂയന്തേ ജരഠഹരിണാഃ സ്വാങ്ഗം അങ്ഗേ മദീയേ ॥ 3.98 ॥
ബ്രഹ്മധ്യാനാഭ്യസനവിധിനാ യോഗനിദ്രാം ഗതസ്യ ।
കിം തൈര്ഭാവ്യം മമ സുദിവസൈര്യത്ര തേ നിര്വിശങ്കാഃ
കണ്ഡൂയന്തേ ജരഠഹരിണാഃ സ്വാങ്ഗം അങ്ഗേ മദീയേ ॥ 3.98 ॥
ജീര്ണാ കന്ഥാ തതഃ കിം സിതം അമലപടം പട്ടസൂത്രം തതഃ കിം
ഏകാ ഭാര്യാ തതഃ കിം ഹയകരിസുഗണൈരാവൃതോ വാ തതഃ കിമ് ।
ഭക്തം ഭുക്തം തതഃ കിം കദശനം അഥവാ വാസരാന്തേ തതഃ കിം
വ്യക്തജ്യോതിര്ന വാന്തര്മഥിതഭവഭയം വൈഭവം വാ തതഃ കിമ് ॥ 3.98.1 ॥
പാണിഃ പാത്രം പവിത്രം ഭ്രമണപരിഗതം ഭൈക്ഷ്യം അക്ഷയ്യം അന്നം
വിസ്തീര്ണം വസ്ത്രം ആശാദശകം അചപലം തല്പം അസ്വല്പം ഉര്വീ ।
യേഷാം നിഃസങ്ഗതാങ്ഗീകരണപരിണതസ്വാന്തസന്തോഷിണസ്തേ
ധന്യാഃ സന്ന്യസ്തദൈന്യവ്യതികരനികരാഃ കര്മ നിര്മൂലയന്തി ॥ 3.99 ॥
ഏകാ ഭാര്യാ തതഃ കിം ഹയകരിസുഗണൈരാവൃതോ വാ തതഃ കിമ് ।
ഭക്തം ഭുക്തം തതഃ കിം കദശനം അഥവാ വാസരാന്തേ തതഃ കിം
വ്യക്തജ്യോതിര്ന വാന്തര്മഥിതഭവഭയം വൈഭവം വാ തതഃ കിമ് ॥ 3.98.1 ॥
പാണിഃ പാത്രം പവിത്രം ഭ്രമണപരിഗതം ഭൈക്ഷ്യം അക്ഷയ്യം അന്നം
വിസ്തീര്ണം വസ്ത്രം ആശാദശകം അചപലം തല്പം അസ്വല്പം ഉര്വീ ।
യേഷാം നിഃസങ്ഗതാങ്ഗീകരണപരിണതസ്വാന്തസന്തോഷിണസ്തേ
ധന്യാഃ സന്ന്യസ്തദൈന്യവ്യതികരനികരാഃ കര്മ നിര്മൂലയന്തി ॥ 3.99 ॥
ത്രൈലോക്യാധിപതിത്വം ഏവ വിരസം യസ്മിന്മഹാശാസനേ
തല്ലബ്ധ്വാസനവസ്ത്രമാനഘടനേ ഭോഗേ രതിം മാ കൃഥാഃ ।
ഭോഗഃ കോഽപി സ ഏക ഏവ പരമോ നിത്യോദിതോ ജൃമ്ഭതേ
യത്സ്വാദാദ്വിരസാ ഭവന്തി വിഷയാസ്ത്രൈലോക്യരാജ്യാദയഃ ॥ 3.99.1 ॥
മാതര്മേദിനി താത മാരുത സഖേ തേജഃ സുബന്ധോ ജല
ഭ്രാതര്വ്യോമ നിബദ്ധ ഏഷ ഭവതാം അന്ത്യഃ പ്രണാമാഞ്ജലിഃ ।
യുഷ്മത്സങ്ഗവശോപജാതസുകൃതസ്ഫാരസ്ഫുരന്നിര്മലജ്ഞാനാപാസ്ത
സമസ്തമോഹമഹിമാ ലീയേ പരബ്രഹ്മണി ॥ 3.100 ॥
തല്ലബ്ധ്വാസനവസ്ത്രമാനഘടനേ ഭോഗേ രതിം മാ കൃഥാഃ ।
ഭോഗഃ കോഽപി സ ഏക ഏവ പരമോ നിത്യോദിതോ ജൃമ്ഭതേ
യത്സ്വാദാദ്വിരസാ ഭവന്തി വിഷയാസ്ത്രൈലോക്യരാജ്യാദയഃ ॥ 3.99.1 ॥
മാതര്മേദിനി താത മാരുത സഖേ തേജഃ സുബന്ധോ ജല
ഭ്രാതര്വ്യോമ നിബദ്ധ ഏഷ ഭവതാം അന്ത്യഃ പ്രണാമാഞ്ജലിഃ ।
യുഷ്മത്സങ്ഗവശോപജാതസുകൃതസ്ഫാരസ്ഫുരന്നിര്മലജ്ഞാനാപാസ്ത
സമസ്തമോഹമഹിമാ ലീയേ പരബ്രഹ്മണി ॥ 3.100 ॥
ശയ്യാ ശൈലശിലാ ഗൃഹം ഗിരിഗുഹാ വസ്ത്രം തരൂണാം ത്വചഃ
സാരങ്ഗാഃ സുഹൃദോ നനു ക്ഷിതിരുഹാം വൃത്തിഃ ഫലൈഃ കോമലൈഃ ।
യേഷാം നിര്ഝരം അമ്ബുപാനം ഉചിതം രത്യൈ തു വിദ്യാങ്ഗനാ
മന്യേ തേ പരമേശ്വരാഃ ശിരസി യൈര് ബദ്ധോ ന സേവാഞ്ജലിഃ ॥ 3.101 ॥
സാരങ്ഗാഃ സുഹൃദോ നനു ക്ഷിതിരുഹാം വൃത്തിഃ ഫലൈഃ കോമലൈഃ ।
യേഷാം നിര്ഝരം അമ്ബുപാനം ഉചിതം രത്യൈ തു വിദ്യാങ്ഗനാ
മന്യേ തേ പരമേശ്വരാഃ ശിരസി യൈര് ബദ്ധോ ന സേവാഞ്ജലിഃ ॥ 3.101 ॥
ധൈര്യം യസ്യ പിതാ ക്ഷമാ ച ജനനീ ശാന്തിശ്ചിരം ഗേഹിനീ
സത്യം മിത്രം ഇദം ദയാ ച ഭഗിനീ ഭ്രാതാ മനഃസംയമഃ ।
ശയ്യാ ഭൂമിതലം ദിശോഽപി വസനം ജ്ഞാനാമൃതം ഭോജനം
ഹ്യേതേ യസ്യ കുടുമ്ബിനോ വദ സഖേ കസ്മാദ്ഭയം യോഗിനഃ ॥ 3.102 ॥
സത്യം മിത്രം ഇദം ദയാ ച ഭഗിനീ ഭ്രാതാ മനഃസംയമഃ ।
ശയ്യാ ഭൂമിതലം ദിശോഽപി വസനം ജ്ഞാനാമൃതം ഭോജനം
ഹ്യേതേ യസ്യ കുടുമ്ബിനോ വദ സഖേ കസ്മാദ്ഭയം യോഗിനഃ ॥ 3.102 ॥
അഹൌ വാ ഹാരേ വാ ബലവതി രിപൌ വാ സുഹൃദി വാ
മണൌ വാ ലോഷ്ഠേ വാ കുസുമശയനേ വാ ദൃഷദി വാ ।
തൃണേ വാ സ്ത്രൈണേ വാ മമ സമദൃശോ യാന്തി ദിവസാഃ
ക്വചിത്പുണ്യാരണ്യേ ശിവ ശിവ ശിവേതി പ്രലപതഃ ॥ 3.103 ॥
മണൌ വാ ലോഷ്ഠേ വാ കുസുമശയനേ വാ ദൃഷദി വാ ।
തൃണേ വാ സ്ത്രൈണേ വാ മമ സമദൃശോ യാന്തി ദിവസാഃ
ക്വചിത്പുണ്യാരണ്യേ ശിവ ശിവ ശിവേതി പ്രലപതഃ ॥ 3.103 ॥

