tataḥ sa prayato bhūtvā mama tāta yudhiṣṭhira |
prāñjaliḥ prāha viprarṣirnāmasaṅgrahamāditaḥ || 1||
prāñjaliḥ prāha viprarṣirnāmasaṅgrahamāditaḥ || 1||
upamanyuruvāca
brahmaproktairṛṣiproktairvedavedāṅgasambhavaiḥ |
sarvalokeṣu vikhyātaṃ stutyaṃ stoṣyāmi nāmabhiḥ || 2||
brahmaproktairṛṣiproktairvedavedāṅgasambhavaiḥ |
sarvalokeṣu vikhyātaṃ stutyaṃ stoṣyāmi nāmabhiḥ || 2||
mahadbhirvihitaiḥ satyaiḥ siddhaiḥ sarvārthasādhakaiḥ |
ṛṣiṇā taṇḍinā bhaktyā kṛtairvedakṛtātmanā || 3||
ṛṣiṇā taṇḍinā bhaktyā kṛtairvedakṛtātmanā || 3||
yathoktaiḥ sādhubhiḥ khyātairmunibhistattvadarśibhiḥ |
pravaraṃ prathamaṃ svargyaṃ sarvabhūtahitaṃ śubham || 4||
pravaraṃ prathamaṃ svargyaṃ sarvabhūtahitaṃ śubham || 4||
śruteḥ sarvatra jagati brahmalokāvatāritaiḥ |
satyaistatparamaṃ brahma brahmaproktaṃ sanātanam |
vakṣye yadukulaśreṣṭha śṛṇuṣvāvahito mama || 5||
satyaistatparamaṃ brahma brahmaproktaṃ sanātanam |
vakṣye yadukulaśreṣṭha śṛṇuṣvāvahito mama || 5||
varayainaṃ bhavaṃ devaṃ bhaktastvaṃ parameśvaram |
tena te śrāvayiṣyāmi yattadbrahma sanātanam || 6||
tena te śrāvayiṣyāmi yattadbrahma sanātanam || 6||
na śakyaṃ vistarātkṛtsnaṃ vaktuṃ sarvasya kenacit |
yuktenāpi vibhūtīnāmapi varṣaśatairapi || 7||
yuktenāpi vibhūtīnāmapi varṣaśatairapi || 7||
yasyādirmadhyamantaṃ ca surairapi na gamyate |
kastasya śaknuyādvaktuṃ guṇānkārtsnyena mādhava || 8||
kastasya śaknuyādvaktuṃ guṇānkārtsnyena mādhava || 8||
kintu devasya mahataḥ saṅkṣiptārthapadākṣaram |
śaktitaścaritaṃ vakṣye prasādāttasya dhīmataḥ || 9||
śaktitaścaritaṃ vakṣye prasādāttasya dhīmataḥ || 9||
aprāpya tu tato'nujñāṃ na śakyaḥ stotumīśvaraḥ |
yadā tenābhyanujñātaḥ stuto vai sa tadā mayā || 10||
yadā tenābhyanujñātaḥ stuto vai sa tadā mayā || 10||
anādinidhanasyāhaṃ jagadyonermahātmanaḥ |
nāmnāṃ kañcitsamuddeśaṃ vakṣyāmyavyaktayoninaḥ || 11||
nāmnāṃ kañcitsamuddeśaṃ vakṣyāmyavyaktayoninaḥ || 11||
varadasya vareṇyasya viśvarūpasya dhīmataḥ |
śṛṇu nāmnāṃ cayaṃ kṛṣṇa yaduktaṃ padmayoninā || 12||
śṛṇu nāmnāṃ cayaṃ kṛṣṇa yaduktaṃ padmayoninā || 12||
daśa nāmasahasrāṇi yānyāha prapitāmahaḥ |
tāni nirmathya manasā dadhno ghṛtamivoddhṛtam || 13||
tāni nirmathya manasā dadhno ghṛtamivoddhṛtam || 13||
gireḥ sāraṃ yathā hema puṣpasāraṃ yathā madhu |
ghṛtātsāraṃ yathā maṇḍastathaitatsāramuddhṛtam| 14||
ghṛtātsāraṃ yathā maṇḍastathaitatsāramuddhṛtam| 14||
sarvapāpāpahamidaṃ caturvedasamanvitam |
prayatnenādhigantavyaṃ dhāryaṃ ca prayatātmanā || 15||
prayatnenādhigantavyaṃ dhāryaṃ ca prayatātmanā || 15||
māṅgalyaṃ pauṣṭikaṃ caiva rakṣoghnaṃ pāvanaṃ mahat || 16||
idaṃ bhaktāya dātavyaṃ śraddadhānāstikāya ca |
nāśraddadhānarūpāya nāstikāyājitātmane || 17||
nāśraddadhānarūpāya nāstikāyājitātmane || 17||
yaścābhyasūyate devaṃ kāraṇātmānamīśvaram |
sa kṛṣṇa narakaṃ yāti sahapūrvaiḥ sahātmajaiḥ || 18||
sa kṛṣṇa narakaṃ yāti sahapūrvaiḥ sahātmajaiḥ || 18||
idaṃ dhyānamidaṃ yogamidaṃ dhyeyamanuttamam |
idaṃ japyamidaṃ jñānaṃ rahasyamidamuttamam || 19||
idaṃ japyamidaṃ jñānaṃ rahasyamidamuttamam || 19||
yaṃ jñātvā antakāle'pi gaccheta paramāṃ gatim |
pavitraṃ maṅgalaṃ medhyaṃ kalyāṇamidamuttamam || 20||
pavitraṃ maṅgalaṃ medhyaṃ kalyāṇamidamuttamam || 20||
idaṃ brahmā purā kṛtvā sarvalokapitāmahaḥ |
sarvastavānāṃ rājatve divyānāṃ samakalpayat || 21||
sarvastavānāṃ rājatve divyānāṃ samakalpayat || 21||
tadā prabhṛti caivāyamīśvarasya mahātmanaḥ |
stavarāja iti khyāto jagatyamarapūjitaḥ || 22||
stavarāja iti khyāto jagatyamarapūjitaḥ || 22||
brahmalokādayaṃ svarge stavarājo'vatāritaḥ |
yatastaṇḍiḥ purā prāpa tena taṇḍikṛto'bhavat || 23||
yatastaṇḍiḥ purā prāpa tena taṇḍikṛto'bhavat || 23||
svargāccaivātra bhūrlokaṃ taṇḍinā hyavatāritaḥ |
sarvamaṅgalamāṅgalyaṃ sarvapāpapraṇāśanam || 24||
sarvamaṅgalamāṅgalyaṃ sarvapāpapraṇāśanam || 24||
nigadiṣye mahābāho stavānāmuttamaṃ stavam |
brahmaṇāmapi yadbrahma parāṇāmapi yatparam || 25||
brahmaṇāmapi yadbrahma parāṇāmapi yatparam || 25||
tejasāmapi yattejastapasāmapi yattapaḥ |
śāntīnāmapi yā śāntirdyutīnāmapi yā dyutiḥ || 26||
śāntīnāmapi yā śāntirdyutīnāmapi yā dyutiḥ || 26||
dāntānāmapi yo dānto dhīmatāmapi yā ca dhīḥ |
devānāmapi yo devo ṛṣīṇāmapi yastvṛṣiḥ || 27||
devānāmapi yo devo ṛṣīṇāmapi yastvṛṣiḥ || 27||
yajñānāmapi yo yajñaḥ śivānāmapi yaḥ śivaḥ |
rudrāṇāmapi yo rudraḥ prabhā prabhavatāmapi || 28||
rudrāṇāmapi yo rudraḥ prabhā prabhavatāmapi || 28||
yogināmapi yo yogī kāraṇānāṃ ca kāraṇam |
yato lokāḥ sambhavanti na bhavanti yataḥ punaḥ || 29||
yato lokāḥ sambhavanti na bhavanti yataḥ punaḥ || 29||
sarvabhūtātmabhūtasya harasyamitatejasaḥ |
aṣṭottarasahasraṃ tu nāmnāṃ śarvasya me śṛṇu |
yacchrutvā manujavyāghra sarvānkāmānavāpsyasi || 30||
aṣṭottarasahasraṃ tu nāmnāṃ śarvasya me śṛṇu |
yacchrutvā manujavyāghra sarvānkāmānavāpsyasi || 30||
(atha sahasranāmastotram |)
oṃ sthiraḥ sthāṇuḥ prabhurbhīmaḥ pravaro varado varaḥ | (prabhurbhānuḥ)
sarvātmā sarvavikhyātaḥ sarvaḥ sarvakaro bhavaḥ || 31||
oṃ sthiraḥ sthāṇuḥ prabhurbhīmaḥ pravaro varado varaḥ | (prabhurbhānuḥ)
sarvātmā sarvavikhyātaḥ sarvaḥ sarvakaro bhavaḥ || 31||
jaṭī carmī śikhī khaḍgī sarvāṅgaḥ sarvabhāvanaḥ | (carmī śikhaṇḍī ca)
haraśca hariṇākṣaśca sarvabhūtaharaḥ prabhuḥ || 32||
haraśca hariṇākṣaśca sarvabhūtaharaḥ prabhuḥ || 32||
pravṛttiśca nivṛttiśca niyataḥ śāśvato dhruvaḥ |
śmaśānavāsī bhagavānkhacaro gocaro'rdanaḥ || 33||
śmaśānavāsī bhagavānkhacaro gocaro'rdanaḥ || 33||
abhivādyo mahākarmā tapasvī bhūtabhāvanaḥ |
unmattaveṣapracchannaḥ sarvalokaprajāpatiḥ || 34||
unmattaveṣapracchannaḥ sarvalokaprajāpatiḥ || 34||
mahārūpo mahākāyo vṛṣarūpo mahāyaśāḥ |
mahātmā sarvabhūtātmā viśvarūpo mahāhanuḥ || 35||
mahātmā sarvabhūtātmā viśvarūpo mahāhanuḥ || 35||
lokapālo'ntarhitātmā prasādo hayagardabhiḥ |
pavitraṃ ca mahāṃścaiva niyamo niyamāśritaḥ || 36||
pavitraṃ ca mahāṃścaiva niyamo niyamāśritaḥ || 36||
sarvakarmā svayambhūta ādirādikaro nidhiḥ |
sahasrākṣo viśālākṣaḥ somo nakṣatrasādhakaḥ || 37||
sahasrākṣo viśālākṣaḥ somo nakṣatrasādhakaḥ || 37||
candraḥ sūryaḥ śaniḥ keturgraho grahapatirvaraḥ |
atriratryānamaskartā mṛgabāṇārpaṇo'naghaḥ || 38||
atriratryānamaskartā mṛgabāṇārpaṇo'naghaḥ || 38||
mahātapā ghoratapā adīno dīnasādhakaḥ |
saṃvatsarakaro mantraḥ pramāṇaṃ paramaṃ tapaḥ || 39||
saṃvatsarakaro mantraḥ pramāṇaṃ paramaṃ tapaḥ || 39||
yogī yojyo mahābījo mahāretā mahābalaḥ |
suvarṇaretāḥ sarvajñaḥ subījo bījavāhanaḥ || 40||
suvarṇaretāḥ sarvajñaḥ subījo bījavāhanaḥ || 40||
daśabāhustvanimiṣo nīlakaṇṭha umāpatiḥ |
viśvarūpaḥ svayaṃśreṣṭho balavīro balo gaṇaḥ || 41|| (balavīro'balo)
viśvarūpaḥ svayaṃśreṣṭho balavīro balo gaṇaḥ || 41|| (balavīro'balo)
gaṇakartā gaṇapatirdigvāsāḥ kāma eva ca |
mantravitparamo mantraḥ sarvabhāvakaro haraḥ || 42||
mantravitparamo mantraḥ sarvabhāvakaro haraḥ || 42||
kamaṇḍaludharo dhanvī bāṇahastaḥ kapālavān |
aśanī śataghnī khaḍgī paṭṭiśī cāyudhī mahān || 43||
aśanī śataghnī khaḍgī paṭṭiśī cāyudhī mahān || 43||
sruvahastaḥ surūpaśca tejastejaskaro nidhiḥ |
uṣṇīṣī ca suvaktraśca udagro vinatastathā || 44||
uṣṇīṣī ca suvaktraśca udagro vinatastathā || 44||
dīrghaśca harikeśaśca sutīrthaḥ kṛṣṇa eva ca |
śṛgālarūpaḥ siddhārtho muṇḍaḥ sarvaśubhaṅkaraḥ || 45||
śṛgālarūpaḥ siddhārtho muṇḍaḥ sarvaśubhaṅkaraḥ || 45||
ajaśca bahurūpaśca gandhadhārī kapardyapi |
ūrdhvaretā ūrdhvaliṅga ūrdhvaśāyī nabhaḥsthalaḥ || 46||
ūrdhvaretā ūrdhvaliṅga ūrdhvaśāyī nabhaḥsthalaḥ || 46||
trijaṭī cīravāsāśca rudraḥ senāpatirvibhuḥ |
ahaścaro naktañcarastigmamanyuḥ suvarcasaḥ || 47||
ahaścaro naktañcarastigmamanyuḥ suvarcasaḥ || 47||
gajahā daityahā kālo lokadhātā guṇākaraḥ |
siṃhaśārdūlarūpaśca ārdracarmāmbarāvṛtaḥ || 48||
siṃhaśārdūlarūpaśca ārdracarmāmbarāvṛtaḥ || 48||
kālayogī mahānādaḥ sarvakāmaścatuṣpathaḥ |
niśācaraḥ pretacārī bhūtacārī maheśvaraḥ || 49||
niśācaraḥ pretacārī bhūtacārī maheśvaraḥ || 49||
bahubhūto bahudharaḥ svarbhānuramito gatiḥ |
nṛtyapriyo nityanarto nartakaḥ sarvalālasaḥ || 50||
nṛtyapriyo nityanarto nartakaḥ sarvalālasaḥ || 50||
ghoro mahātapāḥ pāśo nityo giriruho nabhaḥ |
sahasrahasto vijayo vyavasāyo hyatandritaḥ || 51||
sahasrahasto vijayo vyavasāyo hyatandritaḥ || 51||
adharṣaṇo dharṣaṇātmā yajñahā kāmanāśakaḥ |
dakṣayāgāpahārī ca susaho madhyamastathā || 52||
dakṣayāgāpahārī ca susaho madhyamastathā || 52||
tejopahārī balahā mudito'rtho'jito'varaḥ | (mudito'rtho'jito varaḥ)
gambhīraghoṣā gambhīro gambhīrabalavāhanaḥ || 53||
gambhīraghoṣā gambhīro gambhīrabalavāhanaḥ || 53||
nyagrodharūpo nyagrodho vṛkṣaparṇasthitirvibhuḥ | (vṛkṣakarṇa)
sutīkṣṇadaśanaścaiva mahākāyo mahānanaḥ || 54||
sutīkṣṇadaśanaścaiva mahākāyo mahānanaḥ || 54||
viṣvakseno hariryajñaḥ saṃyugāpīḍavāhanaḥ |
tīkṣṇatāpaśca haryaśvaḥ sahāyaḥ karmakālavit || 55||
tīkṣṇatāpaśca haryaśvaḥ sahāyaḥ karmakālavit || 55||
viṣṇuprasādito yajñaḥ samudro vaḍavāmukhaḥ |
hutāśanasahāyaśca praśāntātmā hutāśanaḥ || 56||
hutāśanasahāyaśca praśāntātmā hutāśanaḥ || 56||
ugratejā mahātejā janyo vijayakālavit |
jyotiṣāmayanaṃ siddhiḥ sarvavigraha eva ca || 57||
jyotiṣāmayanaṃ siddhiḥ sarvavigraha eva ca || 57||
śikhī muṇḍī jaṭī jvālī mūrtijo mūrdhago balī |
veṇavī paṇavī tālī khalī kālakaṭaṅkaṭaḥ || 58||
veṇavī paṇavī tālī khalī kālakaṭaṅkaṭaḥ || 58||
nakṣatravigrahamatirguṇabuddhirlayo gamaḥ | (layo'gamaḥ)
prajāpatirviśvabāhurvibhāgaḥ sarvagomukhaḥ || 59|| (sarvago'mukhaḥ)
prajāpatirviśvabāhurvibhāgaḥ sarvagomukhaḥ || 59|| (sarvago'mukhaḥ)
vimocanaḥ susaraṇo hiraṇyakavacodbhavaḥ | (suśaraṇo)
meḍhrajo balacārī ca mahīcārī srutastathā || 60||
meḍhrajo balacārī ca mahīcārī srutastathā || 60||
sarvatūryaninādī ca sarvātodyaparigrahaḥ |
vyālarūpo guhāvāsī guho mālī taraṅgavit || 61||
vyālarūpo guhāvāsī guho mālī taraṅgavit || 61||
tridaśastrikāladhṛkkarmasarvabandhavimocanaḥ |
bandhanastvasurendrāṇāṃ yudhi śatruvināśanaḥ || 62||
bandhanastvasurendrāṇāṃ yudhi śatruvināśanaḥ || 62||
sāṅkhyaprasādo durvāsāḥ sarvasādhuniṣevitaḥ |
praskandano vibhāgajño atulyo yajñabhāgavit || 63||
praskandano vibhāgajño atulyo yajñabhāgavit || 63||
sarvavāsaḥ sarvacārī durvāsā vāsavo'maraḥ |
haimo hemakaro yajñaḥ sarvadhārī dharottamaḥ || 64||
haimo hemakaro yajñaḥ sarvadhārī dharottamaḥ || 64||
lohitākṣo mahākṣaśca vijayākṣo viśāradaḥ |
saṅgraho nigrahaḥ kartā sarpacīranivāsanaḥ || 65||
saṅgraho nigrahaḥ kartā sarpacīranivāsanaḥ || 65||
mukhyo'mukhyaśca dehaśca kāhaliḥ sarvakāmadaḥ | (mukhyo mukhyaśca)
sarvakāsaprasādaśca subalo balarūpadhṛt || 66||
sarvakāsaprasādaśca subalo balarūpadhṛt || 66||
sarvakāmavaraścaiva sarvadaḥ sarvatomukhaḥ |
ākāśanirvirūpaśca nipātī hyavaśaḥ khagaḥ || 67||
ākāśanirvirūpaśca nipātī hyavaśaḥ khagaḥ || 67||
raudrarūpoṃ'śurādityo bahuraśmiḥ suvarcasī |
vasuvego mahāvego manovego niśācaraḥ || 68||
vasuvego mahāvego manovego niśācaraḥ || 68||
sarvavāsī śriyāvāsī upadeśakaro'karaḥ |
munirātmanirālokaḥ sambhagnaśca sahasradaḥ || 69||
munirātmanirālokaḥ sambhagnaśca sahasradaḥ || 69||
pakṣī ca pakṣarūpaśca atidīpto viśāmpatiḥ |
unmādo madanaḥ kāmo hyaśvattho'rthakaro yaśaḥ || 70||
unmādo madanaḥ kāmo hyaśvattho'rthakaro yaśaḥ || 70||
vāmadevaśca vāmaśca prāgdakṣiṇaśca vāmanaḥ |
siddhayogī maharṣiśca siddhārthaḥ siddhasādhakaḥ || 71||
siddhayogī maharṣiśca siddhārthaḥ siddhasādhakaḥ || 71||
bhikṣuśca bhikṣurūpaśca vipaṇo mṛduravyayaḥ |
mahāseno viśākhaśca ṣaṣṭibhāgo gavāmpatiḥ || 72||
mahāseno viśākhaśca ṣaṣṭibhāgo gavāmpatiḥ || 72||
vajrahastaśca viṣkambhī camūstambhana eva ca |
vṛttāvṛttakarastālo madhurmadhukalocanaḥ || 73||
vṛttāvṛttakarastālo madhurmadhukalocanaḥ || 73||
vācaspatyo vājasano nityamāśramapūjitaḥ |
brahmacārī lokacārī sarvacārī vicāravit || 74||
brahmacārī lokacārī sarvacārī vicāravit || 74||
īśāna īśvaraḥ kālo niśācārī pinākavān |
nimittastho nimittaṃ ca nandirnandikaro hariḥ || 75||
nimittastho nimittaṃ ca nandirnandikaro hariḥ || 75||
nandīśvaraśca nandī ca nandano nandivardhanaḥ |
bhagahārī nihantā ca kālo brahmā pitāmahaḥ || 76||
bhagahārī nihantā ca kālo brahmā pitāmahaḥ || 76||
caturmukho mahāliṅgaścāruliṅgastathaiva ca |
liṅgādhyakṣaḥ surādhyakṣo yogādhyakṣo yugāvahaḥ || 77||
liṅgādhyakṣaḥ surādhyakṣo yogādhyakṣo yugāvahaḥ || 77||
bījādhyakṣo bījakartā avyātmā'nugato balaḥ |
itihāsaḥ sakalpaśca gautamo'tha niśākaraḥ || 78||
itihāsaḥ sakalpaśca gautamo'tha niśākaraḥ || 78||
dambho hyadambho vaidambho vaśyo vaśakaraḥ kaliḥ |
lokakartā paśupatirmahākartā hyanauṣadhaḥ || 79||
lokakartā paśupatirmahākartā hyanauṣadhaḥ || 79||
akṣaraṃ paramaṃ brahma balavacchakra eva ca |
nītirhyanītiḥ śuddhātmā śuddho mānyo gatāgataḥ || 80||
nītirhyanītiḥ śuddhātmā śuddho mānyo gatāgataḥ || 80||
bahuprasādaḥ susvapno darpaṇo'tha tvamitrajit |
vedakāro mantrakāro vidvānsamaramardanaḥ || 81||
vedakāro mantrakāro vidvānsamaramardanaḥ || 81||
mahāmeghanivāsī ca mahāghoro vaśīkaraḥ |
agnirjvālo mahājvālo atidhūmro huto haviḥ || 82||
agnirjvālo mahājvālo atidhūmro huto haviḥ || 82||
vṛṣaṇaḥ śaṅkaro nityaṃ varcasvī dhūmaketanaḥ | (nityavarcasvī)
nīlastathāṅgalubdhaśca śobhano niravagrahaḥ || 83||
nīlastathāṅgalubdhaśca śobhano niravagrahaḥ || 83||
svastidaḥ svastibhāvaśca bhāgī bhāgakaro laghuḥ |
utsaṅgaśca mahāṅgaśca mahāgarbhaparāyaṇaḥ || 84||
utsaṅgaśca mahāṅgaśca mahāgarbhaparāyaṇaḥ || 84||
kṛṣṇavarṇaḥ suvarṇaśca indriyaṃ sarvadehinām |
mahāpādo mahāhasto mahākāyo mahāyaśāḥ || 85||
mahāpādo mahāhasto mahākāyo mahāyaśāḥ || 85||
mahāmūrdhā mahāmātro mahānetro niśālayaḥ |
mahāntako mahākarṇo mahoṣṭhaśca mahāhanuḥ || 86||
mahāntako mahākarṇo mahoṣṭhaśca mahāhanuḥ || 86||
mahānāso mahākamburmahāgrīvaḥ śmaśānabhāk |
mahāvakṣā mahorasko hyantarātmā mṛgālayaḥ || 87||
mahāvakṣā mahorasko hyantarātmā mṛgālayaḥ || 87||
lambano lambitoṣṭhaśca mahāmāyaḥ payonidhiḥ |
mahādanto mahādaṃṣṭro mahājihvo mahāmukhaḥ || 88||
mahādanto mahādaṃṣṭro mahājihvo mahāmukhaḥ || 88||
mahānakho mahāromā mahākeśo mahājaṭaḥ |
prasannaśca prasādaśca pratyayo girisādhanaḥ || 89||
prasannaśca prasādaśca pratyayo girisādhanaḥ || 89||
snehano'snehanaścaiva ajitaśca mahāmuniḥ |
vṛkṣākāro vṛkṣaketuranalo vāyuvāhanaḥ || 90||
vṛkṣākāro vṛkṣaketuranalo vāyuvāhanaḥ || 90||
gaṇḍalī merudhāmā ca devādhipatireva ca |
atharvaśīrṣaḥ sāmāsya ṛksahasrāmitekṣaṇaḥ || 91||
atharvaśīrṣaḥ sāmāsya ṛksahasrāmitekṣaṇaḥ || 91||
yajuḥpādabhujo guhyaḥ prakāśo jaṅgamastathā |
amoghārthaḥ prasādaśca abhigamyaḥ sudarśanaḥ || 92||
amoghārthaḥ prasādaśca abhigamyaḥ sudarśanaḥ || 92||
upakāraḥ priyaḥ sarvaḥ kanakaḥ kāñcanacchaviḥ |
nābhirnandikaro bhāvaḥ puṣkarasthapatiḥ sthiraḥ || 93||
nābhirnandikaro bhāvaḥ puṣkarasthapatiḥ sthiraḥ || 93||
dvādaśastrāsanaścādyo yajño yajñasamāhitaḥ |
naktaṃ kaliśca kālaśca makaraḥ kālapūjitaḥ || 94||
naktaṃ kaliśca kālaśca makaraḥ kālapūjitaḥ || 94||
sagaṇo gaṇakāraśca bhūtavāhanasārathiḥ |
bhasmaśayo bhasmagoptā bhasmabhūtastarurgaṇaḥ || 95||
bhasmaśayo bhasmagoptā bhasmabhūtastarurgaṇaḥ || 95||
lokapālastathā loko mahātmā sarvapūjitaḥ | (lokapālastathā'loko)
śuklastriśuklaḥ sampannaḥ śucirbhūtaniṣevitaḥ || 96||
śuklastriśuklaḥ sampannaḥ śucirbhūtaniṣevitaḥ || 96||
āśramasthaḥ kriyāvastho viśvakarmamatirvaraḥ |
viśālaśākhastāmroṣṭho hyambujālaḥ suniścalaḥ || 97||
viśālaśākhastāmroṣṭho hyambujālaḥ suniścalaḥ || 97||
kapilaḥ kapiśaḥ śukla āyuścaivi paro'paraḥ |
gandharvo hyaditistārkṣyaḥ suvijñeyaḥ suśāradaḥ || 98||
gandharvo hyaditistārkṣyaḥ suvijñeyaḥ suśāradaḥ || 98||
paraśvadhāyudho deva anukārī subāndhavaḥ |
tumbavīṇo mahākrodha ūrdhvaretā jaleśayaḥ || 99||
tumbavīṇo mahākrodha ūrdhvaretā jaleśayaḥ || 99||
ugro vaṃśakaro vaṃśo vaṃśanādo hyaninditaḥ |
sarvāṅgarūpo māyāvī suhṛdo hyanilo'nalaḥ || 100||
sarvāṅgarūpo māyāvī suhṛdo hyanilo'nalaḥ || 100||
bandhano bandhakartā ca subandhanavimocanaḥ |
sa yajñāriḥ sa kāmārirmahādaṃṣṭro mahāyudhaḥ || 101||
sa yajñāriḥ sa kāmārirmahādaṃṣṭro mahāyudhaḥ || 101||
bahudhāninditaḥ śarvaḥ śaṅkaraḥ śaṅkaro'dhanaḥ | (śaṅkaro'naghaḥ)
amareśo mahādevo viśvadevaḥ surārihā || 102||
amareśo mahādevo viśvadevaḥ surārihā || 102||
ahirbudhnyo'nilābhaśca cekitāno havistathā |
ajaikapācca kāpālī triśaṅkurajitaḥ śivaḥ || 103||
ajaikapācca kāpālī triśaṅkurajitaḥ śivaḥ || 103||
dhanvantarirdhūmaketuḥ skando vaiśravaṇastathā |
dhātā śakraśca viṣṇuśca mitrastvaṣṭā dhruvo dharaḥ || 104||
dhātā śakraśca viṣṇuśca mitrastvaṣṭā dhruvo dharaḥ || 104||
prabhāvaḥ sarvago vāyuraryamā savitā raviḥ | (sarvagovāyuraryamā)
uṣaṅguśca vidhātā ca māndhātā bhūtabhāvanaḥ || 105||
uṣaṅguśca vidhātā ca māndhātā bhūtabhāvanaḥ || 105||
vibhurvarṇavibhāvī ca sarvakāmaguṇāvahaḥ |
padmanābho mahāgarbhaścandravaktro'nilo'nalaḥ || 106||
padmanābho mahāgarbhaścandravaktro'nilo'nalaḥ || 106||
balavāṃścopaśāntaśca purāṇaḥ puṇyacañcurī |
kurukartā kuruvāsī kurubhūto guṇauṣadhaḥ || 107||
kurukartā kuruvāsī kurubhūto guṇauṣadhaḥ || 107||
sarvāśayo darbhacārī sarveṣāṃ prāṇināṃ patiḥ |
devadevaḥ sukhāsaktaḥ sadasatsarvaratnavit || 108||
devadevaḥ sukhāsaktaḥ sadasatsarvaratnavit || 108||
kailāsagirivāsī ca himavadgirisaṃśrayaḥ |
kūlahārī kūlakartā bahuvidyo bahupradaḥ || 109||
kūlahārī kūlakartā bahuvidyo bahupradaḥ || 109||
vaṇijo vardhakī vṛkṣo bakulaścandanaśchadaḥ |
sāragrīvo mahājatruralolaśca mahauṣadhaḥ || 110||
sāragrīvo mahājatruralolaśca mahauṣadhaḥ || 110||
siddhārthakārī siddhārthaśchandovyākaraṇottaraḥ |
siṃhanādaḥ siṃhadaṃṣṭraḥ siṃhagaḥ siṃhavāhanaḥ || 111||
siṃhanādaḥ siṃhadaṃṣṭraḥ siṃhagaḥ siṃhavāhanaḥ || 111||
prabhāvātmā jagatkālasthālo lokahitastaruḥ |
sāraṅgo navacakrāṅgaḥ ketumālī sabhāvanaḥ || 112||
sāraṅgo navacakrāṅgaḥ ketumālī sabhāvanaḥ || 112||
bhūtālayo bhūtapatirahorātramaninditaḥ || 113||
vāhitā sarvabhūtānāṃ nilayaśca vibhurbhavaḥ |
amoghaḥ saṃyato hyaśvo bhojanaḥ prāṇadhāraṇaḥ || 114|| (prāṇadhārakaḥ)
amoghaḥ saṃyato hyaśvo bhojanaḥ prāṇadhāraṇaḥ || 114|| (prāṇadhārakaḥ)
dhṛtimānmatimāndakṣaḥ satkṛtaśca yugādhipaḥ |
gopālirgopatirgrāmo gocarmavasano hariḥ| 115||
gopālirgopatirgrāmo gocarmavasano hariḥ| 115||
hiraṇyabāhuśca tathā guhāpālaḥ praveśinām |
prakṛṣṭārirmahāharṣo jitakāmo jitendriyaḥ || 116||
prakṛṣṭārirmahāharṣo jitakāmo jitendriyaḥ || 116||
gāndhāraśca suvāsaśca tapaḥsakto ratirnaraḥ |
mahāgīto mahānṛtyo hyapsarogaṇasevitaḥ || 117||
mahāgīto mahānṛtyo hyapsarogaṇasevitaḥ || 117||
mahāketurmahādhāturnaikasānucaraścalaḥ |
āvedanīya ādeśaḥ sarvagandhasukhāvahaḥ || 118||
āvedanīya ādeśaḥ sarvagandhasukhāvahaḥ || 118||
toraṇastāraṇo vātaḥ paridhī patikhecaraḥ |
saṃyogo vardhano vṛddho ativṛddho guṇādhikaḥ || 119||
saṃyogo vardhano vṛddho ativṛddho guṇādhikaḥ || 119||
nitya ātmasahāyaśca devāsurapatiḥ patiḥ |
yuktaśca yuktabāhuśca devo divi suparvaṇaḥ || 120||
yuktaśca yuktabāhuśca devo divi suparvaṇaḥ || 120||
āṣāḍhaśca suṣāṇḍhaśca dhruvo'tha hariṇo haraḥ |
vapurāvartamānebhyo vasuśreṣṭho mahāpathaḥ || 121||
vapurāvartamānebhyo vasuśreṣṭho mahāpathaḥ || 121||
śirohārī vimarśaśca sarvalakṣaṇalakṣitaḥ |
akṣaśca rathayogī ca sarvayogī mahābalaḥ || 122||
akṣaśca rathayogī ca sarvayogī mahābalaḥ || 122||
samāmnāyo'samāmnāyastīrthadevo mahārathaḥ |
nirjīvo jīvano mantraḥ śubhākṣo bahukarkaśaḥ || 123||
nirjīvo jīvano mantraḥ śubhākṣo bahukarkaśaḥ || 123||
ratnaprabhūto ratnāṅgo mahārṇavanipānavit |
mūlaṃ viśālo hyamṛto vyaktāvyaktastaponidhiḥ || 124||
mūlaṃ viśālo hyamṛto vyaktāvyaktastaponidhiḥ || 124||
ārohaṇo'dhirohaśca śīladhārī mahāyaśāḥ |
senākalpo mahākalpo yogo yugakaro hariḥ || 125||
senākalpo mahākalpo yogo yugakaro hariḥ || 125||
yugarūpo mahārūpo mahānāgahano vadhaḥ |
nyāyanirvapaṇaḥ pādaḥ paṇḍito hyacalopamaḥ || 126||
nyāyanirvapaṇaḥ pādaḥ paṇḍito hyacalopamaḥ || 126||
bahumālo mahāmālaḥ śaśī harasulocanaḥ |
vistāro lavaṇaḥ kūpastriyugaḥ saphalodayaḥ || 127||
vistāro lavaṇaḥ kūpastriyugaḥ saphalodayaḥ || 127||
trilocano viṣaṇṇāṅgo maṇividdho jaṭādharaḥ |
bindurvisargaḥ sumukhaḥ śaraḥ sarvāyudhaḥ sahaḥ || 128||
bindurvisargaḥ sumukhaḥ śaraḥ sarvāyudhaḥ sahaḥ || 128||
nivedanaḥ sukhājātaḥ sugandhāro mahādhanuḥ |
gandhapālī ca bhagavānutthānaḥ sarvakarmaṇām || 129||
gandhapālī ca bhagavānutthānaḥ sarvakarmaṇām || 129||
manthāno bahulo vāyuḥ sakalaḥ sarvalocanaḥ |
talastālaḥ karasthālī ūrdhvasaṃhanano mahān || 130||
talastālaḥ karasthālī ūrdhvasaṃhanano mahān || 130||
chatraṃ succhatro vikhyāto lokaḥ sarvāśrayaḥ kramaḥ |
muṇḍo virūpo vikṛto daṇḍī kuṇḍī vikurvaṇaḥ| 131||
muṇḍo virūpo vikṛto daṇḍī kuṇḍī vikurvaṇaḥ| 131||
haryakṣaḥ kakubho vajro śatajihvaḥ sahasrapāt |
sahasramūrdhā devendraḥ sarvadevamayo guruḥ || 132||
sahasramūrdhā devendraḥ sarvadevamayo guruḥ || 132||
sahasrabāhuḥ sarvāṅgaḥ śaraṇyaḥ sarvalokakṛt |
pavitraṃ trikakunmantraḥ kaniṣṭhaḥ kṛṣṇapiṅgalaḥ| 133||
pavitraṃ trikakunmantraḥ kaniṣṭhaḥ kṛṣṇapiṅgalaḥ| 133||
brahmadaṇḍavinirmātā śataghnīpāśaśaktimān |
padmagarbho mahāgarbho brahmagarbho jalodbhavaḥ || 134||
padmagarbho mahāgarbho brahmagarbho jalodbhavaḥ || 134||
gabhastirbrahmakṛdbrahmī brahmavidbrāhmaṇo gatiḥ |
anantarūpo naikātmā tigmatejāḥ svayambhuvaḥ || 135||
anantarūpo naikātmā tigmatejāḥ svayambhuvaḥ || 135||
ūrdhvagātmā paśupatirvātaraṃhā manojavaḥ |
candanī padmanālāgraḥ surabhyuttaraṇo naraḥ || 136||
candanī padmanālāgraḥ surabhyuttaraṇo naraḥ || 136||
karṇikāramahāsragvī nīlamauliḥ pinākadhṛt |
umāpatirumākānto jāhnavīdhṛgumādhavaḥ || 137||
umāpatirumākānto jāhnavīdhṛgumādhavaḥ || 137||
varo varāho varado vareṇyaḥ sumahāsvanaḥ |
mahāprasādo damanaḥ śatruhā śvetapiṅgalaḥ || 138||
mahāprasādo damanaḥ śatruhā śvetapiṅgalaḥ || 138||
pītātmā paramātmā ca prayatātmā pradhānadhṛt |
sarvapārśvamukhastryakṣo dharmasādhāraṇo varaḥ || 139||
sarvapārśvamukhastryakṣo dharmasādhāraṇo varaḥ || 139||
carācarātmā sūkṣmātmā amṛto govṛṣeśvaraḥ |
sādhyarṣirvasurādityo vivasvānsavitā'mṛtaḥ 140||
sādhyarṣirvasurādityo vivasvānsavitā'mṛtaḥ 140||
vyāsaḥ sargaḥ susaṅkṣepo vistaraḥ paryayo naraḥ |
ṛtu saṃvatsaro māsaḥ pakṣaḥ saṅkhyāsamāpanaḥ || 141||
ṛtu saṃvatsaro māsaḥ pakṣaḥ saṅkhyāsamāpanaḥ || 141||
kalā kāṣṭhā lavā mātrā muhūrtāhaḥkṣapāḥ kṣaṇāḥ |
viśvakṣetraṃ prajābījaṃ liṅgamādyastu nirgamaḥ || 142||
viśvakṣetraṃ prajābījaṃ liṅgamādyastu nirgamaḥ || 142||
sadasadvyaktamavyaktaṃ pitā mātā pitāmahaḥ |
svargadvāraṃ prajādvāraṃ mokṣadvāraṃ triviṣṭapam || 143||
svargadvāraṃ prajādvāraṃ mokṣadvāraṃ triviṣṭapam || 143||
nirvāṇaṃ hlādanaścaiva brahmalokaḥ parā gatiḥ |
devāsuravinirmātā devāsuraparāyaṇaḥ || 144||
devāsuravinirmātā devāsuraparāyaṇaḥ || 144||
devāsuragururdevo devāsuranamaskṛtaḥ |
devāsuramahāmātro devāsuragaṇāśrayaḥ || 145||
devāsuramahāmātro devāsuragaṇāśrayaḥ || 145||
devāsuragaṇādhyakṣo devāsuragaṇāgraṇīḥ |
devātidevo devarṣirdevāsuravarapradaḥ || 146||
devātidevo devarṣirdevāsuravarapradaḥ || 146||
devāsureśvaro viśvo devāsuramaheśvaraḥ |
sarvadevamayo'cintyo devatātmā''tmasambhavaḥ || 147||
sarvadevamayo'cintyo devatātmā''tmasambhavaḥ || 147||
udbhittrivikramo vaidyo virajo nīrajo'maraḥ ||
īḍyo hastīśvaro vyāghro devasiṃho nararṣabhaḥ || 148||
īḍyo hastīśvaro vyāghro devasiṃho nararṣabhaḥ || 148||
vibudho'gravaraḥ sūkṣmaḥ sarvadevastapomayaḥ |
suyuktaḥ śobhano vajrī prāsānāṃ prabhavo'vyayaḥ || 149||
suyuktaḥ śobhano vajrī prāsānāṃ prabhavo'vyayaḥ || 149||
guhaḥ kānto nijaḥ sargaḥ pavitraṃ sarvapāvanaḥ |
śṛṅgī śṛṅgapriyo babhrū rājarājo nirāmayaḥ || 150||
śṛṅgī śṛṅgapriyo babhrū rājarājo nirāmayaḥ || 150||
abhirāmaḥ suragaṇo virāmaḥ sarvasādhanaḥ |
lalāṭākṣo viśvadevo hariṇo brahmavarcasaḥ || 151||
lalāṭākṣo viśvadevo hariṇo brahmavarcasaḥ || 151||
sthāvarāṇāṃ patiścaiva niyamendriyavardhanaḥ |
siddhārthaḥ siddhabhūtārtho'cintyaḥ satyavrataḥ śuciḥ || 152||
siddhārthaḥ siddhabhūtārtho'cintyaḥ satyavrataḥ śuciḥ || 152||
vratādhipaḥ paraṃ brahma bhaktānāṃ paramā gatiḥ |
vimukto muktatejāśca śrīmānśrīvardhano jagat || 153||
vimukto muktatejāśca śrīmānśrīvardhano jagat || 153||
(iti sahasranāmastotram | )
yathā pradhānaṃ bhagavāniti bhaktyā stuto mayā |
yanna brahmādayo devā vidustattvena narṣayaḥ |
stotavyamarcyaṃ vandyaṃ ca kaḥ stoṣyati jagatpatim || 154||
yathā pradhānaṃ bhagavāniti bhaktyā stuto mayā |
yanna brahmādayo devā vidustattvena narṣayaḥ |
stotavyamarcyaṃ vandyaṃ ca kaḥ stoṣyati jagatpatim || 154||
bhaktiṃ tvevaṃ puraskṛtya mayā yajñapatirvibhuḥ |
tato'bhyanujñāṃ samprāpya stuto matimatāṃ varaḥ || 155||
tato'bhyanujñāṃ samprāpya stuto matimatāṃ varaḥ || 155||
śivamebhiḥ stuvandevaṃ nāmabhiḥ puṣṭivardhanaiḥ |
nityayuktaḥ śucirbhaktaḥ prāpnotyātmānamātmanā || 156||
nityayuktaḥ śucirbhaktaḥ prāpnotyātmānamātmanā || 156||
etaddhi paramaṃ brahma paraṃ brahmādhigacchati || 157||
ṛṣayaścaiva devāśca stuvantyetena tatparam || 158||
stūyamāno mahādevastuṣyate niyatātmabhiḥ |
bhaktānukampī bhagavānātmasaṃsthākaro vibhuḥ || 159||
bhaktānukampī bhagavānātmasaṃsthākaro vibhuḥ || 159||
tathaiva ca manuṣyeṣu ye manuṣyāḥ pradhānataḥ |
āstikāḥ śraddhadhānāśca bahubhirjanmabhiḥ stavaiḥ || 160||
āstikāḥ śraddhadhānāśca bahubhirjanmabhiḥ stavaiḥ || 160||
bhaktyā hyananyamīśānaṃ paraṃ devaṃ sanātanam |
karmaṇā manasā vācā bhāvenāmitatejasaḥ || 161||
karmaṇā manasā vācā bhāvenāmitatejasaḥ || 161||
śayānā jāgramāṇāśca vrajannupaviśaṃstathā |
unmiṣannimiṣaṃścaiva cintayantaḥ punaḥ punaḥ || 162||
unmiṣannimiṣaṃścaiva cintayantaḥ punaḥ punaḥ || 162||
śṛṇvantaḥ śrāvayantaśca kathayantaśca te bhavam |
stuvantaḥ stūyamānāśca tuṣyanti ca ramanti ca || 163||
stuvantaḥ stūyamānāśca tuṣyanti ca ramanti ca || 163||
janmakoṭisahasreṣu nānāsaṃsārayoniṣu |
jantorvigatapāpasya bhave bhaktiḥ prajāyate || 164||
jantorvigatapāpasya bhave bhaktiḥ prajāyate || 164||
utpannā ca bhave bhaktirananyā sarvabhāvataḥ |
bhāvinaḥ kāraṇe cāsya sarvayuktasya sarvathā || 165||
bhāvinaḥ kāraṇe cāsya sarvayuktasya sarvathā || 165||
etaddeveṣu duṣprāpaṃ manuṣyeṣu na labhyate |
nirvighnā niścalā rudre bhaktiravyabhicāriṇī || 166||
nirvighnā niścalā rudre bhaktiravyabhicāriṇī || 166||
tasyaiva ca prasādena bhaktirutpadyate nṝṇām |
yena yānti parāṃ siddhiṃ tadbhāgavatacetasaḥ || 167|| (ye na)
yena yānti parāṃ siddhiṃ tadbhāgavatacetasaḥ || 167|| (ye na)
ye sarvabhāvānugatāḥ prapadyante maheśvaram |
prapannavatsalo devaḥ saṃsārāttānsamuddharet || 168||
prapannavatsalo devaḥ saṃsārāttānsamuddharet || 168||
evamanye vikurvanti devāḥ saṃsāramocanam |
manuṣyāṇāmṛte devaṃ nānyā śaktistapobalam || 169||
manuṣyāṇāmṛte devaṃ nānyā śaktistapobalam || 169||
iti tenendrakalpena bhagavānsadasatpatiḥ |
kṛttivāsāḥ stutaḥ kṛṣṇa taṇḍinā śubhabuddhinā || 170||
kṛttivāsāḥ stutaḥ kṛṣṇa taṇḍinā śubhabuddhinā || 170||
stavametaṃ bhagavato brahmā svayamadhārayat |
gīyate ca sa buddhyeta brahmā śaṅkarasannidhau || 171||
gīyate ca sa buddhyeta brahmā śaṅkarasannidhau || 171||
idaṃ puṇyaṃ pavitraṃ ca sarvadā pāpanāśanam |
yogadaṃ mokṣadaṃ caiva svargadaṃ toṣadaṃ tathā || 172||
yogadaṃ mokṣadaṃ caiva svargadaṃ toṣadaṃ tathā || 172||
evametatpaṭhante ya ekabhaktyā tu śaṅkaram |
yā gatiḥ sāṅkhyayogānāṃ vrajantyetāṃ gatiṃ tadā || 173||
yā gatiḥ sāṅkhyayogānāṃ vrajantyetāṃ gatiṃ tadā || 173||
stavametaṃ prayatnena sadā rudrasya sannidhau |
abdamekaṃ caredbhaktaḥ prāpnuyādīpsitaṃ phalam || 174||
abdamekaṃ caredbhaktaḥ prāpnuyādīpsitaṃ phalam || 174||
etadrahasyaṃ paramaṃ brahmaṇo hṛdi saṃsthitam |
brahmā provāca śakrāya śakraḥ provāca mṛtyave || 175||
brahmā provāca śakrāya śakraḥ provāca mṛtyave || 175||
mṛtyuḥ provāca rudrebhyo rudrebhyastaṇḍimāgamat |
mahatā tapasā prāptastaṇḍinā brahmasadmani || 176||
mahatā tapasā prāptastaṇḍinā brahmasadmani || 176||
taṇḍiḥ provāca śukrāya gautamāya ca bhārgavaḥ |
vaivasvatāya manave gautamaḥ prāha mādhava || 177||
vaivasvatāya manave gautamaḥ prāha mādhava || 177||
nārāyaṇāya sādhyāya samādhiṣṭhāya dhīmate |
yamāya prāha bhagavānsādhyo nārāyaṇo'cyutaḥ || 178||
yamāya prāha bhagavānsādhyo nārāyaṇo'cyutaḥ || 178||
nāciketāya bhagavānāha vaivasvato yamaḥ |
mārkaṇḍeyāya vārṣṇeya nāciketo'bhyabhāṣata || 179||
mārkaṇḍeyāya vārṣṇeya nāciketo'bhyabhāṣata || 179||
mārkaṇḍeyānmayā prāpto niyamena janārdana |
tavāpyahamamitraghna stavaṃ dadyāṃ hyaviśrutam || 180||
tavāpyahamamitraghna stavaṃ dadyāṃ hyaviśrutam || 180||
svargyamārogyamāyuṣyaṃ dhanyaṃ vedena saṃmitam |
nāsya vighnaṃ vikurvanti dānavā yakṣarākṣasāḥ || 181||
nāsya vighnaṃ vikurvanti dānavā yakṣarākṣasāḥ || 181||
piśācā yātudhānā vā guhyakā bhujagā api |
yaḥ paṭheta śuciḥ pārtha brahmacārī jitendriyaḥ |
abhagnayogo varṣaṃ tu so'śvamedhaphalaṃ labhet || 182||
yaḥ paṭheta śuciḥ pārtha brahmacārī jitendriyaḥ |
abhagnayogo varṣaṃ tu so'śvamedhaphalaṃ labhet || 182||
iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi aṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 48 ||
śrīmahādevasahasranāmastotraṃ samāptam |
śrīkṛṣṇārpaṇamastu |
śrīśivārpaṇamastu |

