The Supreme Brahman

3.4 - puruṣamedhaḥ - kṛṣṇa yajurveda taittirīya brāhmaṇa pāṭhaḥ - brahmaṇe brāhmaṇamālabhate

(Purushamedha in English (IAST))

From Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana

Purushamedha is a significant ritualistic hymn found in the third ashtaka and fourth prapathaka of the Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana. It represents a symbolic sacrificial offering where various social roles and cosmic entities are dedicated to the Supreme Brahman. While historically misinterpreted as human sacrifice, Vedic scholars interpret it as an allegorical ritual of self-surrender, where the practitioner offers their ego, societal roles, and mundane attachments to the Divine. Chanting this text is believed to bring cosmic harmony, spiritual discipline, and the realization of one's interconnectedness with the universal order, ultimately leading to the purification of the intellect.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake caturthaḥ prapāṭhakaḥ - puruṣamedhaḥ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
3.4.1 to 3.4.19 -puruṣamedhaḥ
brahma̭ṇe brāhma॒ṇamāla̭bhate | kṣa॒trāya̭ rāja॒nya᳚m | ma॒rudbhyo॒ vaiśya᳚m | tapa̭se śū॒dram | tama̭se॒ taska̭ram | nāra̭kāya vīra॒haṇa᳚m | pā॒pmane᳚ klī॒bam | ā॒kra॒yāyā̭yo॒gūm | kāmā̭ya pugg​śca॒lūm |
ati̭kruṣṭāya māga॒dham || 1 ||
(a. 1)
gī॒tāya̭ sū॒tam | nṛ॒ttāya̭ śailū॒ṣam | dharmā̭ya sabhāca॒ram | na॒rmāya̭ re॒bham | nari̭ṣṭhāyai bhīma॒lam | hasā̭ya॒ kāri᳚m | ā॒na॒ndāya̭ strīṣa॒kham |
pra॒mudḙ kumārīpu॒tram | me॒dhāyai̭ rathakā॒ram |
dhairyā̭ya॒ takṣā̭ṇam || 2 ||
(a. 2)
śramā̭ya kaulā॒lam | mā॒yāyai̭ kārmā॒ram | rū॒pāya̭ maṇikā॒ram | śubhḙ va॒pam | śa॒ra॒vyā̭yā iṣukā॒ram | he॒tyai dha̭nvakā॒ram | karma̭ṇe jyākā॒ram | di॒ṣṭāya̭ rajjusa॒rgam | mṛ॒tyavḙ mṛga॒yum |
anta̭kāya śva॒nita᳚m || 3 ||
(a. 3)
sa॒ndhayḙ jā॒ram | ge॒hāyo̭papa॒tim | nir-ṛ̭tyai parivi॒ttam | ārtyai̭ parivividā॒nam | arā᳚ddhyai didhiṣū॒pati᳚m | pa॒vitrā̭ya bhi॒ṣaja᳚m |
pra॒jñānā̭ya nakṣatrada॒ra॒.śam | niṣkṛ̭tyai peśaskā॒rīm | balā̭yo pa॒dām |
varṇā̭yānū॒rudha᳚m || 4 ||
(a. 4)
na॒dībhyaḥ̭ pauñji॒ṣṭam | ṛ॒kṣīkā᳚bhyo॒ naiṣā̭dam |
pu॒ru॒ṣa॒vyā॒ghrāya̭ du॒rmada᳚m | pra॒yudbhya॒ unma̭ttam | ga॒ndha॒rvā॒phsa॒rābhyo॒ vrātya᳚m |
sa॒rpa॒de॒va॒ja॒nebhyo 'pra̭tipadam | ave᳚bhyaḥ kita॒vam |
i॒ryatā̭yā॒ aki̭tavam | pi॒śā॒cebhyo̭ bidalakā॒ram |
yā॒tu॒dhāne᳚bhyaḥ kaṇṭakakā॒ram || 5 ||
(a. 5)
u॒thsā॒debhyaḥ̭ ku॒bjam | pra॒mudḙ vāma॒nam | dvā॒rbhya-ssrā॒mam | svapnā̭yā॒ndham | adha̭rmāya badhi॒ram | sa॒jñānnā̭ya smarakā॒rīm |
pra॒kā॒modyā̭yopa॒sada᳚m | ā॒śi॒kṣāyai᳚ pra॒śnina᳚m |
u॒pa॒śi॒kṣāyā̭ abhipra॒śnina᳚m |
ma॒ryādā̭yai praśnavivā॒kam || 6 ||
(a. 6)
ṛtyai᳚ ste॒nahṛ̭dayam | vaira̭hatyāya॒ piśṷnam | vivi̭ttyai kṣa॒ttāra᳚m | aupa̭draṣṭāya saṅgrahī॒tāra᳚m | balā̭yānuca॒ram | bhū॒mne pa̭riṣka॒ndam |
pri॒yāya̭ priyavā॒dina᳚m | ari̭ṣṭyā aśvasā॒dam |
medhā̭ya vāsaḥ palpū॒līm | pra॒kā॒māya̭ rajayi॒trīm || 7 ||
(a. 7)
bhāyai̭ dārvāhā॒ram | pra॒bhāyā̭ āgne॒ndham | nāka̭sya pṛ॒ṣṭhāyā̭bhiṣe॒ktāra᳚m | bra॒ddhnasya̭ vi॒ṣṭapā̭ya pātranirṇe॒gam | de॒va॒lo॒kāya̭ peśi॒tāra᳚m |
ma॒nu॒ṣya॒lo॒kāya̭ prakari॒tāra᳚m |
sarve᳚bhyo lo॒kebhya̭ upase॒ktāra᳚m |
ava̭rtyai va॒dhāyo̭pamanthi॒tāra᳚m |
su॒va॒rgāya̭ lo॒kāya̭ bhāga॒dugha᳚m |
var​ṣi̭ṣṭhāya॒ nākā̭ya parive॒ṣṭāra᳚m || 8 ||
(a. 8)
arme᳚bhyo hasti॒pam | ja॒vāyā᳚śva॒pam | puṣṭyai̭ gopā॒lam | teja̭se-'japā॒lam | vī॒ryā̭yāvipā॒lam | irā̭yai kī॒nāśa᳚m | kī॒lālā̭ya surākā॒ram | bha॒drāya̭ gṛha॒pam | śreya̭se vitta॒dham | addhya̭kṣāyānukṣa॒ttāra᳚m || 9 ||
(a. 9)
ma॒nyavḙ-'yastā॒pam | krodhā̭ya nisa॒ram | śokā̭yābhisa॒ram | u॒tkū॒la॒vi॒kū॒lābhyā᳚-ntri॒sthina᳚m | yogā̭ya yo॒ktāra᳚m | kṣemā̭ya vimo॒ktāra᳚m |
vapṷṣe mānaskṛ॒tam | śīlā̭yāñjanīkā॒ram |
nir-ṛ̭tyai kośakā॒rīm | ya॒māyā॒sūm || 10 ||
(a. 10)
ya॒myai̭ yama॒sūm | atha̭rva॒bhyo-'va̭tokām | saṃ॒​va~॒thsa॒rāya̭ paryā॒riṇī᳚m |
pa॒ri॒va॒thsa॒rāyāvi̭jātām | i॒dā॒va॒thsa॒rāyā̭pa॒skadva̭rīm |
i॒dva॒thsa॒rāyā॒tītva̭rīm | va॒thsa॒rāya॒ vija̭rjarām |
sa॒rva॒thsaṃ॒rāya॒ pali̭knīm | vanā̭ya vana॒pam |
a॒nyato̭raṇyāya dāva॒pam || 11 ||
(a. 11)
saro᳚bhyo dhaiva॒ram | veśa̭ntābhyo॒ dāśa᳚m | u॒pa॒sthāva̭rībhyo॒ bainda᳚m |
na॒ḍva॒lābhyaḥ̭ śauṣka॒lam | pā॒ryā̭ya kaiva॒rtam | a॒vā॒ryā̭ya mārgā॒ram | tī॒rthebhya̭ ā॒ndam | viṣa̭mebhyo mainā॒lam | svane᳚bhyaḥ॒ parṇa̭kam |
guhā᳚bhyaḥ॒ kirā̭tam | sānṷbhyo॒ jambha̭kam |
parva̭tebhyaḥ॒ ki-mpṷ̄ruṣam || 12 ||
(a. 12)
pra॒ti॒śrutkā̭yā ṛtu॒lam | ghoṣā̭ya bha॒ṣam |
antā̭ya bahuvā॒dina᳚m | a॒na॒ntāya॒ mūka᳚m |
maha̭se vīṇāvā॒dam | krośā̭ya tūṇava॒ddhmam |
ā॒kra॒ndāya̭ dundubhyāghā॒tam | a॒va॒ra॒spa॒rāya̭ śaṅkha॒ddhmam | ṛ॒bhubhyo̭-'jinasandhā॒yam | sā॒ddhyebhya̭ścarma॒mṇam || 13 ||
(a. 13)
bī॒bha॒thsāyai̭ paulka॒sam | bhūtyai̭ jāgara॒ṇam | abhū᳚tyai svapa॒nam | tu॒lāyai̭ vāṇi॒jam | varṇā̭ya hiraṇyakā॒ram |
viśve᳚bhyo de॒vebhyaḥ̭ siddhma॒lam | pa॒ścā॒-ddo॒ṣāya̭ glā॒vam | ṛtyai̭ janavā॒dina᳚m | vyṛ̭ddhyā apaga॒lbham |
sa॒gṃ॒śa॒rāya̭ pra॒cchida᳚m || 14 ||
(a. 14)
hasā̭ya pugg​śca॒lūmāla̭bhate | vī॒ṇā॒vā॒da-ṅgaṇa̭ka-ṅgī॒tāya̭ | yāda̭se śābu॒lyām | na॒rmāya̭ bhadrava॒tīm |
tū॒ṇa॒va॒ddhma-ṅgrā̭ma॒ṇya̭-mpāṇisaṅghā॒ta-nnṛ॒ttāya̭ | modā̭yānu॒krośa̭kam |
ā॒na॒ndāya̭ tala॒vam || 15 ||
(a. 15)
a॒kṣa॒rā॒jāya̭ kita॒vam | kṛ॒tāya̭ sabhā॒vina᳚m | tretā̭yā ādinavada॒r॒śam | dvā॒pa॒rāya̭ bahi॒-ssada᳚m | kala̭ye sabhāsthā॒ṇum | du॒ṣkṛ॒tāya̭ ca॒rakā̭cāryam |
addhva̭ne brahmacā॒riṇa᳚m | pi॒śā॒cebhyaḥ̭ saila॒gam | pi॒pā॒sāyai̭ govya॒ccham | nir-ṛ̭tyai goghā॒tam | kṣu॒dhe go̭vika॒rtam | kṣu॒ttṛ॒ṣṇābhyā॒-ntam |
yo gāṃ-vi~॒kṛnta̭nta-mmā॒gṃ॒sa-mbhikṣa̭māṇa upa॒tiṣṭha̭te || 16 ||
(a. 16)
bhūmyai̭ pīṭhasa॒rpiṇa॒māla̭bhate | a॒gnaye-'gṃ̭sa॒lam |
vā॒yavḙ cāṇḍā॒lam | a॒ntari̭kṣāya vagṃśana॒rtina᳚m | di॒ve kha̭la॒tim | sūryā̭ya harya॒kṣam |
ca॒ndrama̭se mirmi॒ram | nakṣa̭trebhyaḥ ki॒lāsa᳚m |
ahnḙ śu॒kla-mpi̭ṅga॒lam | rātri̭yai kṛ॒ṣṇa-mpi̭ṅgā॒kṣam || 17 ||
(a. 17)
vā॒ce purṷṣa॒māla̭bhate | prā॒ṇama̭pā॒naṃ-vyā~॒namṷdā॒nagṃ sa̭mā॒na-ntān. vā॒yave᳚ |
sūryā̭ya॒ cakṣu॒rāla̭bhate | mana̭śca॒ndrama̭se | di॒bhya-śśrotra᳚m | pra॒jāpa̭taye॒ purṷṣam || 18 ||
(a. 18)
athai॒tānarṷ̄pebhya॒ āla̭bhate | ati̭hrasva॒-mati̭dīrgham |
ati̭kṛśa॒matyagṃ̭salam | ati̭śukla॒-mati̭kṛṣṇam |
ati̭ślakṣṇa॒-mati̭lomaśam | ati̭kiriṭa॒-mati̭danturam |
ati̭mirmira॒-mati̭memiṣam | ā॒śāyai̭ jā॒mim |
pra॒tī॒kṣāyai̭ kumā॒rīm || 19 ||
(a. 19)
(brahma̭ṇe - gī॒tāya॒ - śramā̭ya - sa॒ndhayḙ - na॒dībhya̭ - uthsā॒debhya॒ -ṛtyai॒ - bhāyā॒ - arme᳚bhyo - ma॒nyavḙ - ya॒myai̭ daśa̭ daśa॒ - saro᳚bhyo॒ dvāda̭śa - prati॒śrutkā̭yai - bībha॒thsāyai॒ daśa̭ daśa॒ - hasā̭ya sa॒ptā-
kṣa̭rā॒jāya॒ trayo̭daśa॒ - bhūmyai॒ daśa̭ - vā॒ce ṣaḍatha॒ - navaikā॒nna vigṃ̭śatiḥ )
(brahma̭ṇe - ya॒myai̭ nava̭daśa)
(brahma̭ṇe - kumā॒rīm)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake caturtha prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Explore More