2.5 - ଉପହୋମଶେଷଃ - କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଠଃ - ପ୍ରାଣୋ ରକ୍ଷତି

କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଦ୍ଵିତୀଯାଷ୍ଟକେ ପଞ୍ଚମଃ ପ୍ରପାଠକଃ - ଉପହୋମଶେଷଃ
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,

ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ । ହ॒ରିଃ॒ ଓମ୍ ॥
2.5.1 ଉପହୋମାଃ

ପ୍ରା॒ଣୋ ର॑କ୍ଷତି॒ ଵିଶ୍ଵ॒ମେଜ॑ତ୍ । ଇର୍ଯୋ॑ ଭୂ॒ତ୍ଵା ବ॑ହୁ॒ଧା ବ॒ହୂନି॑ । ସ ଇଥ୍ସର୍ଵଂ॒-ଵ୍ଯାଁ॑ନଶେ ॥ ଯୋ ଦେ॒ଵୋ ଦେ॒ଵେଷୁ॑ ଵି॒ଭୂର॒ନ୍ତଃ । ଆଵୃ॑ଦୂ॒ଦା-ତ୍କ୍ଷେତ୍ରିଯ॑ଦ୍ଧ୍ଵ॒ଗଦ୍ଵୃଷା᳚ । ତମି-ତ୍ପ୍ରା॒ଣ-ମ୍ମନ॒ସୋ ପ॑ଶିକ୍ଷତ । ଅଗ୍ର॑-ନ୍ଦେ॒ଵାନା॑-ମି॒ଦମ॑ତ୍ତୁ ନୋ ହ॒ଵିଃ ॥ ମନ॑ସ॒ଶ୍ଚିତ୍ତେ॒ଦମ୍ । ଭୂ॒ତ-ମ୍ଭଵ୍ଯ॑-ଞ୍ଚ ଗୁପ୍ଯତେ । ତଦ୍ଧି ଦେ॒ଵେଷ୍ଵ॑ଗ୍ରି॒ଯମ୍ ॥ 1 ॥
ଆ ନ॑ ଏତୁ ପୁରଶ୍ଚ॒ରମ୍ । ସ॒ହ ଦେ॒ଵୈରି॒ମଗ୍ଂ ହଵ᳚ମ୍ । ମନ॒-ଶ୍ଶ୍ରେଯ॑ସି ଶ୍ରେଯସି । କର୍ମ॑ନ୍. ଯ॒ଜ୍ଞପ॑ତି॒-ନ୍ଦଧ॑ତ୍ ॥ ଜୁ॒ଷତା᳚-ମ୍ମେ॒ ଵାଗି॒ଦଗ୍ଂ ହ॒ଵିଃ । ଵି॒ରାଡ୍ଦେ॒ଵୀ ପୁ॒ରୋହି॑ତା । ହ॒ଵ୍ଯ॒ଵାଡନ॑ ପାଯିନୀ ॥ ଯଯା॑ ରୂ॒ପାଣି॑ ବହୁ॒ଧା ଵଦ॑ନ୍ତି । ପେଶାଗ୍ଂ॑ସି ଦେ॒ଵାଃ ପ॑ର॒ମେ ଜ॒ନିତ୍ରେ᳚ । ସାନୋ॑ ଵି॒ରାଡନ॑ପସ୍ଫୁରନ୍ତୀ ॥ 2 ॥
ଵାଗ୍ଦେ॒ଵୀ ଜୁ॑ଷତାମି॒ଦଗ୍ଂ ହ॒ଵିଃ ॥ ଚକ୍ଷୁ॑-ର୍ଦେ॒ଵାନା॒-ଞ୍ଜ୍ଯୋତି॑ର॒ମୃତେ॒ ନ୍ଯ॑କ୍ତମ୍ । ଅ॒ସ୍ଯ ଵି॒ଜ୍ଞାନା॑ଯ ବହୁ॒ଧା ନିଧୀ॑ଯତେ । ତସ୍ଯ॑ ସୁ॒ମ୍ନ-ମ॑ଶୀମହି । ମା ନୋ॑ ହାସୀ-ଦ୍ଵିଚକ୍ଷ॒ଣମ୍ ॥ ଆଯୁ॒ରିନ୍ନଃ॒ ପ୍ରତୀ᳚ର୍ଯତାମ୍ । ଅନ॑ନ୍ଧା॒-ଶ୍ଚକ୍ଷୁ॑ଷା ଵ॒ଯମ୍ । ଜୀ॒ଵା ଜ୍ଯୋତି॑ରଶୀମହି । ସୁଵ॒ର୍ଜ୍ଯୋତି॑-ରୁ॒ତାମୃତ᳚ମ୍ ॥ ଶ୍ରୋତ୍ରେ॑ଣ ଭ॒ଦ୍ର ମୁ॒ତ ଶୃ॑ଣ୍ଵନ୍ତି ସ॒ତ୍ଯମ୍ । ଶ୍ରୋତ୍ରେ॑ଣ॒ ଵାଚ॑-ମ୍ବହୁ॒ଧୋଦ୍ଯ ମା॑ନାମ୍ । ଶ୍ରୋତ୍ରେ॑ଣ॒ ମୋଦ॑ଶ୍ଚ॒ ମହ॑ଶ୍ଚ ଶ୍ରୂଯତେ । ଶ୍ରୋତ୍ରେ॑ଣ॒ ସର୍ଵା॒ ଦିଶ॒ ଆଶୃ॑ଣୋମି ॥ ଯେନ॒ ପ୍ରାଚ୍ଯା॑ ଉ॒ତ ଦ॑କ୍ଷି॒ଣା । ପ୍ର॒ତୀଚ୍ଯୈ॑ ଦି॒ଶ-ଶ୍ଶୃ॒ଣ୍ଵନ୍ତ୍ଯୁ॑ତ୍ତ॒ରାତ୍ । ତଦିଚ୍ଛ୍ରୋତ୍ର॑-ମ୍ବହୁ॒ଧୋଦ୍ଯମା॑ନମ୍ । ଅ॒ରାନ୍ନ ନେ॒ମିଃ ପରି॒ ସର୍ଵ॑-ମ୍ବଭୂଵ ॥ 3 ॥

(ଅ॒ଗ୍ରି॒ - ଯମନ॑ପସ୍ଫୁରନ୍ତୀ - ସ॒ତ୍ଯଗ୍ଂ ସ॒ପ୍ତ ଚ॑) (ଅ. 1)
2.5.2 ଉପହୋମାଃ

ଉ॒ଦେହି॑ ଵାଜି॒ନ୍ଯୋ ଅ॑ସ୍ଯ॒ଫ୍ସ୍ଵ॑ନ୍ତଃ । ଇ॒ଦଗ୍ଂ ରା॒ଷ୍ଟ୍ରମାଵି॑ଶ ସୂ॒ନୃତା॑ଵତ୍ । ଯୋ ରୋହି॑ତୋ॒ ଵିଶ୍ଵ॑ମି॒ଦ-ଞ୍ଜ॒ଜାନ॑ । ସ ନୋ॑ ରା॒ଷ୍ଟ୍ରେଷୁ॒ ସୁଧି॑ତାନ୍ଦଧାତୁ ॥ ରୋହଗ୍ଂ॑ ରୋହ॒ଗ୍ଂ॒ ରୋହି॑ତ॒ ଆରୁ॑ରୋହ । ପ୍ର॒ଜାଭି॒ର୍ଵୃଦ୍ଧି॑-ଞ୍ଜ॒ନୁଷା॑ମୁ॒ପସ୍ଥ᳚ମ୍ । ତାଭି॒-ସ୍ସଗ୍ଂର॑ବ୍ଧୋ ଅଵିଦ॒ଥ୍ଷଡୁ॒ର୍ଵୀଃ । ଗା॒ତୁ-ମ୍ପ୍ର॒ପଶ୍ଯ॑ନ୍ନି॒ହ ରା॒ଷ୍ଟ୍ରମାହାଃ᳚ ॥ ଆହା॑ର୍​ଷୀ-ଦ୍ରା॒ଷ୍ଟ୍ରମି॒ହ ରୋହି॑ତଃ । ମୃଧୋ॒ ଵ୍ଯା᳚ସ୍ଥ॒ଦଭ॑ଯ-ନ୍ନୋ ଅସ୍ତୁ ॥ 4 ॥
ଅ॒ସ୍ମଭ୍ଯ॑-ନ୍ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ॒ ଶକ୍ଵ॑ରୀଭିଃ । ରା॒ଷ୍ଟ୍ର-ନ୍ଦୁ॑ହାଥାମି॒ହ ରେ॒ଵତୀ॑ଭିଃ ॥ ଵିମ॑ମର୍​ଶ॒ ରୋହି॑ତୋ ଵି॒ଶ୍ଵରୂ॑ପଃ । ସ॒ମା॒ଚ॒କ୍ରା॒ଣଃ ପ୍ର॒ରୁହୋ॒ ରୁହ॑ଶ୍ଚ । ଦିଵ॑ଗ॒ନ୍ତ୍ଵାଯ॑ ମହ॒ତା ମ॑ହି॒ମ୍ନା । ଵି ନୋ॑ ରା॒ଷ୍ଟ୍ରମୁ॑ନତ୍ତୁ॒ ପଯ॑ସା॒ ସ୍ଵେନ॑ ॥ ଯାସ୍ତେ॒ ଵିଶ॒ସ୍ତପ॑ସା ସମ୍ବଭୂ॒ଵୁଃ । ଗା॒ଯ॒ତ୍ରଂ-ଵଁ॒ଥ୍ସମନୁ॒ ତାସ୍ତ॒ ଆଗୁଃ॑ । ତାସ୍ତ୍ଵା ଵି॑ଶନ୍ତୁ॒ ମହ॑ସା॒ ସ୍ଵେନ॑ । ସ-ମ୍ମା॑ତା ପୁ॒ତ୍ରୋ ଅ॒ଭ୍ଯେ॑ତୁ॒ ରୋହି॑ତଃ ॥ 5 ॥
ଯୂ॒ଯମୁ॑ଗ୍ରା ମରୁତଃ ପୃଶ୍ନିମାତରଃ । ଇନ୍ଦ୍ରେ॑ଣ ସ॒ଯୁଜା॒ ପ୍ରମୃ॑ଣୀଥ॒ ଶତ୍ରୂନ୍॑ । ଆ ଵୋ॒ ରୋହି॑ତୋ ଅଶୃଣୋଦଭିଦ୍ଯଵଃ । ତ୍ରିସ॑ପ୍ତାସୋ ମରୁତ-ସ୍ସ୍ଵାଦୁସମ୍ମୁଦଃ ॥ ରୋହି॑ତୋ॒ ଦ୍ଯାଵା॑ପୃଥି॒ଵୀ ଜ॑ଜାନ । ତସ୍ମି॒ଗ୍ଗ୍॒ସ୍ତନ୍ତୁ॑-ମ୍ପରମେ॒ଷ୍ଠୀ ତ॑ତାନ । ତସ୍ମି॑ଞ୍ଛିଶ୍ରିଯେ ଅ॒ଜ ଏକ॑ପାତ୍ । ଅଦୃଗ୍ଂ॑ ହ॒ଦ୍ଦ୍ଯାଵା॑ପୃଥି॒ଵୀ ବଲେ॑ନ ॥ ରୋହି॑ତୋ॒ ଦ୍ଯାଵା॑ପୃଥି॒ଵୀ ଅ॑ଦୃଗ୍ଂହତ୍ । ତେନ॒ ସୁଵଃ॑ ସ୍ତଭି॒ତ-ନ୍ତେନ॒ ନାକଃ॑ ॥ 6 ॥
ସୋ ଅ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷେ॒ ରଜ॑ସୋ ଵି॒ମାନଃ॑ । ତେନ॑ ଦେ॒ଵା-ସ୍ସୁଵ॒ରନ୍ଵ॑ଵିନ୍ଦନ୍ନ୍ ॥ ସୁ॒ଶେଵ॑-ନ୍ତ୍ଵା ଭା॒ନଵୋ॑ ଦୀଦି॒ଵାଗ୍ଂସ᳚ମ୍ । ସମ॑ଗ୍ରାସୋ ଜୁ॒ହ୍ଵୋ॑ ଜାତଵେଦଃ । ଉ॒କ୍ଷନ୍ତି॑ ତ୍ଵା ଵା॒ଜିନ॒ମା ଘୃ॒ତେନ॑ । ସଗ୍ଂସ॑ମଗ୍ନେ ଯୁଵସେ॒ ଭୋଜ॑ନାନି ॥ ଅଗ୍ନେ॒ ଶର୍ଧ॑ ମହ॒ତେ ସୌଭ॑ଗାଯ । ତଵ॑ ଦ୍ଯୁ॒ମ୍ନା-ନ୍ଯୁ॑ତ୍ତ॒ମାନି॑ ସନ୍ତୁ । ସ-ଞ୍ଜା᳚ସ୍ପ॒ତ୍ଯଗ୍ଂ ସୁ॒ଯମ॒ମାକୃ॑ଣୁଷ୍ଵ । ଶ॒ତ୍ରୂ॒ଯ॒ତାମ॒ଭିତି॑ଷ୍ଠା॒ ମହା॑ସି ॥ 7 ॥

(ଅ॒- ସ୍ତ୍ଵେ॒ତୁ॒ ରୋହି॑ତୋ॒ - ନାକୋ॒ - ମହାଗ୍ଂ॑ସି) (ଅ. 2)
2.5.3 ଉପହୋମାଃ

ପୁନ॑ର୍ନ॒ ଇନ୍ଦ୍ରୋ॑ ମ॒ଘଵା॑ ଦଦାତୁ । ଧନା॑ନି ଶ॒କ୍ରୋ ଧନ୍ଯଃ॑ ସୁ॒ରାଧାଃ᳚ । ଅ॒ର୍ଵା॒ଚୀନ॑-ଙ୍କୃଣୁତାଂ-ଯାଁଚି॒ତୋ ମନଃ॑ । ଶ୍ରୁ॒ଷ୍ଟୀ ନୋ॑ ଅ॒ସ୍ଯ ହ॒ଵିଷୋ॑ ଜୁଷା॒ଣଃ ॥ ଯାନି॑ ନୋ ଜି॒ନ-ନ୍ଧନା॑ନି । ଜ॒ହର୍ଥ॑ ଶୂର ମ॒ନ୍ଯୁନା᳚ । ଇନ୍ଦ୍ରାନୁ॑ଵିନ୍ଦ ନ॒ସ୍ତାନି॑ । ଅ॒ନେନ॑ ହ॒ଵିଷା॒ ପୁନଃ॑ ॥ ଇନ୍ଦ୍ର॒ ଆଶା᳚ଭ୍ଯଃ॒ ପରି॑ । ସର୍ଵା॒ଭ୍ଯୋ-ଽଭ॑ଯ-ଙ୍କରତ୍ ॥ 8 ॥
ଜେତା॒ ଶତ୍ରୂ॒ନ୍॒. ଵିଚ॑ର୍​ଷଣିଃ ॥ ଆକୂ᳚ତ୍ଯୈ ତ୍ଵା॒ କାମା॑ଯ ତ୍ଵା ସ॒ମୃଧେ᳚ ତ୍ଵା । ପୁ॒ରୋ ଦ॑ଧେ ଅମୃତ॒ତ୍ଵାଯ॑ ଜୀ॒ଵସେ᳚ ॥ ଆକୂ॑ତିମ॒ସ୍ଯାଵ॑ସେ । କାମ॑ମସ୍ଯ॒ ସମୃ॑ଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଇନ୍ଦ୍ର॑ସ୍ଯ ଯୁଞ୍ଜତେ॒ ଧିଯଃ॑ ॥ ଆକୂ॑ତି-ନ୍ଦେ॒ଵୀ-ମ୍ମନ॑ସଃ ପୁ॒ରୋ ଦ॑ଧେ । ଯ॒ଜ୍ଞସ୍ଯ॑ ମା॒ତା ସୁ॒ହଵା॑ ମେ ଅସ୍ତୁ । ଯଦି॒ଚ୍ଛାମି॒ ମନ॑ସା॒ ସକା॑ମଃ । ଵି॒ଦେଯ॑ମେନ॒ଦ୍ଧୃଦ॑ଯେ॒ ନିଵି॑ଷ୍ଟମ୍ ॥ 9 ॥
ସେଦ॒ଗ୍ନିର॒ଗ୍ନୀଗ୍ଂ ରତ୍ଯେ᳚ତ୍ଯ॒ନ୍ଯାନ୍ । ଯତ୍ର॑ ଵା॒ଜୀ ତନ॑ଯୋ ଵୀ॒ଡୁପା॑ଣିଃ । ସ॒ହସ୍ର॑ପାଥା ଅ॒କ୍ଷରା॑ ସ॒ମେତି॑ ॥ ଆଶା॑ନା-ନ୍ତ୍ଵା ଽଽଶାପା॒ଲେଭ୍ଯଃ॑ । ଚ॒ତୁର୍ଭ୍ଯୋ॑ ଅ॒ମୃତେ᳚ଭ୍ଯଃ । ଇ॒ଦ-ମ୍ଭୂ॒ତସ୍ଯାଦ୍ଧ୍ଯ॑କ୍ଷେଭ୍ଯଃ । ଵି॒ଧେମ॑ ହ॒ଵିଷା॑ ଵ॒ଯମ୍ ॥ ଵିଶ୍ଵା॒ ଆଶା॒ ମଧୁ॑ନା॒ ସଗ୍ଂସୃ॑ଜାମି । ଅ॒ନ॒ମୀ॒ଵା ଆପ॒ ଓଷ॑ଧଯୋ ଭଵନ୍ତୁ । ଅ॒ଯଂ-ଯଁଜ॑ମାନୋ॒ ମୃଧୋ॒ ଵ୍ଯ॑ସ୍ଯତାମ୍ ॥ 10 ॥
ଅଗୃ॑ଭୀତାଃ ପ॒ଶଵଃ॑ ସନ୍ତୁ॒ ସର୍ଵେ᳚ ॥ ଅ॒ଗ୍ନି-ସ୍ସୋମୋ॒ ଵରୁ॑ଣୋ ମି॒ତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଃ॑ । ବୃହ॒ସ୍ପତିଃ॑ ସଵି॒ତା ଯ-ସ୍ସ॑ହ॒ସ୍ରୀ । ପୂ॒ଷା ନୋ॒ ଗୋଭି॒ରଵ॑ସା॒ ସର॑ସ୍ଵତୀ । ତ୍ଵଷ୍ଟା॑ ରୂ॒ପାଣି॒ ସମ॑ନକ୍ତୁ ଯ॒ଜ୍ଞୈଃ ॥ ତ୍ଵଷ୍ଟା॑ ରୂ॒ପାଣି॒ ଦଧ॑ତୀ॒ ସର॑ସ୍ଵତୀ । ପୂ॒ଷା ଭଗଗ୍ଂ॑ ସଵି॒ତା ନୋ॑ ଦଦାତୁ । ବୃହ॒ସ୍ପତି॒-ର୍ଦଦ॒ଦିନ୍ଦ୍ରଃ॑ ସ॒ହସ୍ର᳚ମ୍ । ମି॒ତ୍ରୋ ଦା॒ତା ଵରୁ॑ଣ॒-ସ୍ସୋମୋ॑ ଅ॒ଗ୍ନିଃ ॥ 11 ॥

(କ॒ର॒ନ୍ - ନିଵି॑ଷ୍ଟ - ମସ୍ଯତାଂ॒ - +ନଵ॑ ଚ) (ଅ. 3)
2.5.4 ଉପହୋମାଃ

ଆ ନୋ॑ ଭର॒ ଭଗ॑ମିନ୍ଦ୍ର ଦ୍ଯୁ॒ମନ୍ତ᳚ମ୍ । ନି ତେ॑ ଦେ॒ଷ୍ଣସ୍ଯ॑ ଧୀମହି ପ୍ରରେ॒କେ । ଉ॒ର୍ଵ ଇ॑ଵ ପପ୍ରଥେ॒ କାମୋ॑ ଅ॒ସ୍ମେ । ତମାପୃ॑ଣା ଵସୁପତେ॒ ଵସୂ॑ନାମ୍ ॥ ଇ॒ମ-ଙ୍କାମ॑-ମ୍ମନ୍ଦଯା॒ ଗୋଭି॒ରଶ୍ଵୈଃ᳚ । ଚ॒ନ୍ଦ୍ରଵ॑ତା॒ ରାଧ॑ସା ପ॒ପ୍ରଥ॑ଶ୍ଚ । ସୁ॒ଵ॒ର୍ଯଵୋ॑ ମ॒ତିଭି॒ସ୍ତୁଭ୍ଯଂ॒-ଵିଁପ୍ରାଃ᳚ । ଇନ୍ଦ୍ରା॑ଯ॒ ଵାହଃ॑ କୁଶି॒କାସୋ॑ ଅକ୍ରନ୍ନ୍ ॥ ଇନ୍ଦ୍ର॑ସ୍ଯ॒ ନୁ ଵୀ॒ର୍ଯା॑ଣି॒ ପ୍ରଵୋ॑ଚମ୍ । ଯାନି॑ ଚ॒କାର॑ ପ୍ରଥ॒ମାନି॑ ଵ॒ଜ୍ରୀ ॥ 12 ॥
ଅହ॒-ନ୍ନହି॒ମନ୍ଵ॒ପସ୍ତ॑ତର୍ଦ । ପ୍ର ଵ॒କ୍ଷଣା॑ ଅଭିନ॒-ତ୍ପର୍ଵ॑ତାନାମ୍ ॥ ଅହ॒ନ୍ନହି॒-ମ୍ପର୍ଵ॑ତେ ଶିଶ୍ରିଯା॒ଣମ୍ । ତ୍ଵଷ୍ଟା᳚-ଽସ୍ମୈ॒ ଵଜ୍ରଗ୍ଗ୍॑ ସ୍ଵ॒ର୍ଯ॑-ନ୍ତତକ୍ଷ । ଵା॒ଶ୍ରା ଇ॑ଵ ଧେ॒ନଵ॒-ସ୍ସ୍ଯନ୍ଦ॑ମାନାଃ । ଅଞ୍ଜଃ॑ ସମୁ॒ଦ୍ର-ମଵ॑ଜଗ୍ମୁ॒ରାପଃ॑ ॥ ଵୃ॒ଷା॒ଯମା॑ଣୋ-ଽଵୃଣୀତ॒ ସୋମ᳚ମ୍ । ତ୍ରିକ॑ଦ୍ରୁକେଷ୍ଵ-ପିବ-ଥ୍ସୁ॒ତସ୍ଯ॑ । ଆ ସାଯ॑କ-ମ୍ମ॒ଘଵା॑ ଦତ୍ତ॒ ଵଜ୍ର᳚ମ୍ । ଅହ॑ନ୍ନେନ-ମ୍ପ୍ରଥମ॒ଜା ମହୀ॑ନାମ୍ ॥ 13 ॥
ଯଦିନ୍ଦ୍ରାହ॑ନ୍-ପ୍ରଥମ॒ଜା ମହୀ॑ନାମ୍ । ଆନ୍ମା॒ଯିନା॒ମମି॑ନାଃ॒ ପ୍ରୋତ ମା॒ଯାଃ । ଆ-ଥ୍ସୂର୍ଯ॑-ଞ୍ଜ॒ନଯ॒-ନ୍ଦ୍ଯାମୁ॒ଷାସ᳚ମ୍ । ତା॒ଦୀକ୍ନା॒ ଶତ୍ରୂ॒ନ୍ନ କିଲା॑ଵିଵିଥ୍ସେ ॥ ଅହ॑ନ୍ ଵୃ॒ତ୍ରଂ-ଵୃଁ॑ତ୍ର॒ତରଂ॒-ଵ୍ଯଁଗ୍ଂସ᳚ମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ॒ ଵଜ୍ରେ॑ଣ ମହ॒ତା ଵ॒ଧେନ॑ । ସ୍କନ୍ଧାଗ୍ଂ॑ସୀଵ॒ କୁଲି॑ଶେନା॒ ଵିଵୃ॑କ୍ଣା । ଅହିଃ॑ ଶଯତ ଉପ॒ପୃକ୍-ପୃ॑ଥି॒ଵ୍ଯାମ୍ ॥ ଅ॒ଯୋ॒ଦ୍ଧ୍ଯେଵ ଦୁ॒ର୍ମଦ॒ ଆ ହି ଜୁ॒ହ୍ଵେ । ମ॒ହା॒ଵୀ॒ର-ନ୍ତୁ॑ ଵିବା॒ଧ-ମୃ॑ଜୀ॒ଷମ୍ ॥ 14 ॥
ନାତା॑ରୀରସ୍ଯ॒ ସମୃ॑ତିଂ-ଵଁ॒ଧାନା᳚ମ୍ । ସଗ୍ଂ ରୁ॒ଜାନାଃ᳚ ପିପିଷ॒ ଇନ୍ଦ୍ର॑ଶତ୍ରୁଃ ॥ ଵିଶ୍ଵୋ॒ ଵିହା॑ଯା ଅର॒ତିଃ । ଵସୁ॑ର୍ଦଧେ॒ ହସ୍ତେ॒ ଦକ୍ଷି॑ଣେ । ତ॒ରଣି॒ର୍ନ ଶି॑ଶ୍ରଥତ୍ । ଶ୍ର॒ଵ॒ସ୍ଯ॑ଯା॒ ନ ଶି॑ଶ୍ରଥତ୍ । ଵିଶ୍ଵ॑ସ୍ମା॒ ଇଦି॑ଷୁଦ୍ଧ୍ଯ॒ସେ । ଦେ॒ଵ॒ତ୍ରା ହ॒ଵ୍ଯମୂହି॑ଷେ । ଵିଶ୍ଵ॑ସ୍ମା॒ ଇଥ୍ସୁ॒କୃତେ॒ ଵାର॑ମୃଣ୍ଵତି । ଅ॒ଗ୍ନି-ର୍ଦ୍ଵାରା॒ ଵ୍ଯୃ॑ଣ୍ଵତି ॥ 15 ॥
ଉଦୁ॒ଜ୍ଜିହା॑ନୋ ଅ॒ଭି କାମ॑ମୀ॒ରଯନ୍ନ୍॑ । ପ୍ର॒ପୃ॒ଞ୍ଚନ୍ ଵିଶ୍ଵା॒ ଭୁଵ॑ନାନି ପୂ॒ର୍ଵଥା᳚ । ଆ କେ॒ତୁନା॒ ସୁଷ॑ମିଦ୍ଧୋ॒ ଯଜି॑ଷ୍ଠଃ । କାମ॑-ନ୍ନୋ ଅଗ୍ନେ ଅ॒ଭିହ॑ର୍ଯ ଦି॒ଗ୍ଭ୍ଯଃ ॥ ଜୁ॒ଷା॒ଣୋ ହ॒ଵ୍ଯମ॒ମୃତେ॑ଷୁ ଦୂ॒ଢ୍ଯଃ॑ । ଆ ନୋ॑ ର॒ଯି-ମ୍ବ॑ହୁ॒ଲା-ଙ୍ଗୋମ॑ତୀ॒ମିଷ᳚ମ୍ । ନିଧେ॑ହି॒ ଯକ୍ଷ॑ଦ॒ମୃତେ॑ଷୁ॒ ଭୂଷନ୍ନ୍॑ ॥ ଅଶ୍ଵି॑ନା ଯ॒ଜ୍ଞମାଗ॑ତମ୍ । ଦା॒ଶୁଷଃ॒ ପୁରୁ॑ଦଗ୍ଂସସା । ପୂ॒ଷା ର॑କ୍ଷତୁ ନୋ ର॒ଯିମ୍ ॥ 16 ॥
ଇ॒ମଂ-ଯଁ॒ଜ୍ଞମ॒ଶ୍ଵିନା॑ ଵ॒ର୍ଧଯ॑ନ୍ତା । ଇ॒ମୌ ର॒ଯିଂ-ଯଁଜ॑ମାନାଯ ଧତ୍ତମ୍ । ଇ॒ମୌ ପ॒ଶୂ-ନ୍ର॑କ୍ଷତାଂ-ଵିଁ॒ଶ୍ଵତୋ॑ ନଃ । ପୂ॒ଷା ନଃ॑ ପାତୁ॒ ସଦ॒ମ-ପ୍ର॑ଯୁଚ୍ଛନ୍ନ୍ ॥ ପ୍ର ତେ॑ ମ॒ହେ ସ॑ରସ୍ଵତି । ସୁଭ॑ଗେ॒ ଵାଜି॑ନୀଵତି । ସ॒ତ୍ଯ॒ଵାଚେ॑ ଭରେ ମ॒ତିମ୍ ॥ ଇ॒ଦ-ନ୍ତେ॑ ହ॒ଵ୍ଯ-ଙ୍ଘୃ॒ତଵ॑-ଥ୍ସରସ୍ଵତି । ସ॒ତ୍ଯ॒ଵାଚେ॒ ପ୍ରଭ॑ରେମା ହ॒ଵୀଗ୍ଂଷି॑ । ଇ॒ମାନି॑ ତେ ଦୁରି॒ତା ସୌଭ॑ଗାନି । ତେଭି॑ର୍ଵ॒ଯଗ୍ଂ ସୁ॒ଭଗା॑ସ-ସ୍ସ୍ଯାମ ॥ 17 ॥

(ଵ॒ଜ୍ - ଯ୍ରହୀ॑ନା - ମୃଜୀ॒ଷଂ - ଁଵ୍ଯୃ॑ଣ୍ଵତି - ରକ୍ଷତୁ ନୋ ର॒ଯିଗ୍ଂ - ସୌଭ॑ଗା॒ନ୍ଯେକ॑-ଞ୍ଚ) (ଅ. 4)
2.5.5 ଉପହୋମାଃ

ଯ॒ଜ୍ଞୋ ରା॒ଯୋ ଯ॒ଜ୍ଞ ଈ॑ଶେ॒ ଵସୂ॑ନାମ୍ । ଯ॒ଜ୍ଞ-ସ୍ସ॒ସ୍ଯାନା॑ମୁ॒ତ ସୁ॑କ୍ଷିତୀ॒ନାମ୍ । ଯ॒ଜ୍ଞ ଇ॒ଷ୍ଟଃ ପୂ॒ର୍ଵଚି॑ତ୍ତି-ନ୍ଦଧାତୁ । ଯ॒ଜ୍ଞୋ ବ୍ର॑ହ୍ମ॒ଣ୍ଵାଗ୍ଂ ଅପ୍ଯେ॑ତୁ ଦେ॒ଵାନ୍ ॥ ଅ॒ଯଂ-ଯଁ॒ଜ୍ଞୋ ଵ॑ର୍ଧତା॒-ଙ୍ଗୋଭି॒ରଶ୍ଵୈଃ᳚ । ଇ॒ଯଂ-ଵେଁଦିଃ॑ ସ୍ଵପ॒ତ୍ଯା ସୁ॒ଵୀରା᳚ । ଇ॒ଦ-ମ୍ବ॒ର୍॒ହିରତି॑ ବ॒ର॒ଃଈଗ୍​ଷ୍ଯ॒ନ୍ଯା । ଇ॒ମଂ-ଯଁ॒ଜ୍ଞଂ-ଵିଁଶ୍ଵେ॑ ଅଵନ୍ତୁ ଦେ॒ଵାଃ ॥ ଭଗ॑ ଏ॒ଵ ଭଗ॑ଵାଗ୍ଂ ଅସ୍ତୁ ଦେଵାଃ । ତେନ॑ ଵ॒ଯ-ମ୍ଭଗ॑ଵନ୍ତ-ସ୍ସ୍ଯାମ ॥ 18 ॥
ତ-ନ୍ତ୍ଵା॑ ଭଗ॒ ସର୍ଵ॒ ଇଜ୍ଜୋ॑ହଵୀମି । ସ ନୋ॑ ଭଗ ପୁର ଏ॒ତା ଭ॑ଵେ॒ହ ॥ ଭଗ॒ ପ୍ରଣେ॑ତ॒-ର୍ଭଗ॒ ସତ୍ଯ॑ରାଧଃ । ଭଗେ॒ମା-ନ୍ଧିଯ॒ମୁଦ॑ଵ॒ ଦଦ॑ନ୍ନଃ । ଭଗ॒ ପ୍ରଣୋ॑ ଜନଯ॒ ଗୋଭି॒ରଶ୍ଵୈଃ᳚ । ଭଗ॒ ପ୍ର ନୃଭି॑-ର୍ନୃ॒ଵନ୍ତଃ॑ ସ୍ଯାମ ॥ ଶଶ୍ଵ॑ତୀ॒-ସ୍ସମା॒ ଉପ॑ଯନ୍ତି ଲୋ॒କାଃ । ଶଶ୍ଵ॑ତୀ॒-ସ୍ସମା॒ ଉପ॑ଯ॒ନ୍ତ୍ଯାପଃ॑ । ଇ॒ଷ୍ଟ-ମ୍ପୂ॒ର୍ତଗ୍ଂ ଶଶ୍ଵ॑ତୀନା॒ଗ୍ଂ॒ ସମା॑ନାଗ୍ଂ ଶାଶ୍ଵ॒ତେନ॑ । ହ॒ଵିଷେ॒ଷ୍ଟ୍ଵା ଽନ॒ନ୍ତଂ-ଲୋଁ॒କ-ମ୍ପର॒ମାରୁ॑ରୋହ ॥ 19 ॥
ଇ॒ଯମେ॒ଵ ସା ଯା ପ୍ର॑ଥ॒ମା ଵ୍ଯୌଚ୍ଛ॑ତ୍ । ସା ରୂ॒ପାଣି॑ କୁରୁତେ॒ ପଞ୍ଚ॑ ଦେ॒ଵୀ ॥ ଦ୍ଵେ ସ୍ଵସା॑ରୌ ଵଯତ॒ସ୍ତନ୍ତ୍ର॑ମେ॒ତତ୍ । ସ॒ନା॒ତନଂ॒-ଵିଁତ॑ତ॒ଗ୍ଂ॒ ଷଣ୍ମ॑ଯୂଖମ୍ । ଅଵା॒ନ୍ଯାଗ୍​ ସ୍ତନ୍ତୂ᳚ନ୍ କି॒ରତୋ॑ ଧ॒ତ୍ତୋ ଅ॒ନ୍ଯାନ୍ । ନାଵ॑ପୃ॒ଜ୍ଯାତେ॒ ନ ଗ॑ମାତେ॒ ଅନ୍ତ᳚ମ୍ ॥ ଆ ଵୋ॑ ଯନ୍ତୂଦଵା॒ହାସୋ॑ ଅ॒ଦ୍ଯ । ଵୃଷ୍ଟିଂ॒-ଯେଁ ଵିଶ୍ଵେ॑ ମ॒ରୁତୋ॑ ଜୁ॒ନନ୍ତି॑ । ଅ॒ଯଂ-ଯୋଁ ଅ॒ଗ୍ନି-ର୍ମ॑ରୁତ॒-ସ୍ସମି॑ଦ୍ଧଃ । ଏ॒ତ-ଞ୍ଜୁ॑ଷଦ୍ଧ୍ଵ-ଙ୍କଵଯୋ ଯୁଵାନଃ ॥ 20 ॥
ଧା॒ରା॒ଵ॒ରା ମ॒ରୁତୋ॑ ଧୃ॒ଷ୍ଣୁଵୋ॑ଜସଃ । ମୃ॒ଗା ନ ଭୀ॒ମାସ୍ତ॑ଵି॒ଷେଭି॑-ରୂ॒ର୍ମିଭିଃ॑ । ଅ॒ଗ୍ନଯୋ॒ ନ ଶୁ॑ଶୁଚା॒ନା ଋ॑ଜୀ॒ଷିଣଃ॑ । ଭ୍ରୁମି॒-ନ୍ଧମ॑ନ୍ତ॒ ଉପ॒ ଗା ଅ॑ଵୃଣ୍ଵତ ॥ ଵିଚ॑କ୍ରମେ ପୃଥି॒ଵୀମେ॒ଷ ଏ॒ତାମ୍ । କ୍ଷେତ୍ରା॑ଯ॒ ଵିଷ୍ଣୁ॒-ର୍ମନୁ॑ଷେ ଦଶ॒ସ୍ଯନ୍ନ୍ । ଧ୍ରୁ॒ଵାସୋ॑ ଅସ୍ଯ କୀ॒ରଯୋ॒ ଜନା॑ସଃ । ଉ॒ରୁ॒କ୍ଷି॒ତିଗ୍ଂ ସୁ॒ଜନି॑ମା ଚକାର ॥, ତ୍ରିର୍ଦେ॒ଵଃ ପୃ॑ଥି॒ଵୀମେ॒ଷ ଏ॒ତାମ୍ । ଵିଚ॑କ୍ରମେ ଶ॒ତର୍ଚ॑ସ-ମ୍ମହି॒ତ୍ଵା । ପ୍ର ଵିଷ୍ଣୁ॑-ରସ୍ତୁ ତ॒ଵସ॒ସ୍ତ ଵୀ॑ଯାନ୍ । ତ୍ଵେ॒ଷଗ୍ଗ୍​ ହ୍ଯ॑ସ୍ଯ॒ ସ୍ଥଵି॑ରସ୍ଯ॒ ନାମ॑ ॥॥ ଆଵେ॒ଧସ॒-ନ୍ନୀଲ॑ପୃଷ୍ଠ-ମ୍ବୃ॒ହନ୍ତ᳚ମ୍ । ବୃହ॒ସ୍ପତି॒ଗ୍ଂ॒ ସଦ॑ନେ ସାଦଯଦ୍ଧ୍ଵମ୍ । ସା॒ଦଦ୍ଯୋ॑ନି॒-ନ୍ଦମ॒ ଆଦୀ॑ଦି॒ଵାଗ୍ଂସ᳚ମ୍ । ହିର॑ଣ୍ଯଵର୍ଣମରୁ॒ଷଗ୍ଂ ସ॑ପେମ ॥ ସ ହି ଶୁଚିଃ॑ ଶ॒ତପ॑ତ୍ର॒-ସ୍ସ ଶୁ॒ନ୍ଧ୍ଯୂଃ ॥ 21 ॥
ହିର॑ଣ୍ଯଵାଶୀରିଷି॒ର-ସ୍ସୁ॑ଵ॒ର॒.ଷାଃ । ବୃହ॒ସ୍ପତି॒-ସ୍ସ ସ୍ଵା॑ଵେ॒ଶ ଋ॒ଷ୍ଵାଃ । ପୂ॒ରୂ ସଖି॑ଭ୍ଯ ଆ ସୁ॒ତି-ଙ୍କ॑ରିଷ୍ଠଃ ॥ ପୂଷ॒ଗ୍ଗ୍॒ସ୍ତଵ॑ ଵ୍ର॒ତେ ଵ॒ଯମ୍ । ନ ରି॑ଷ୍ଯେମ କ॒ଦା ଚ॒ନ । ସ୍ତୋ॒ତାର॑ସ୍ତ ଇ॒ହ ସ୍ମ॑ସି ॥ ଯାସ୍ତେ॑ ପୂଷ॒ନ୍ନାଵୋ॑ ଅ॒ନ୍ତ-ସ୍ସ॑ମୁ॒ଦ୍ରେ । ହି॒ର॒ଣ୍ଯଯୀ॑ର॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷେ॒ ଚର॑ନ୍ତି । ଯାଭି॑ର୍ଯାସି ଦୂ॒ତ୍ଯାଗ୍ଂ ସୂର୍ଯ॑ସ୍ଯ । କାମେ॑ନ କୃ॒ତ-ଶ୍ଶ୍ରଵ॑ ଇ॒ଚ୍ଛମା॑ନଃ ॥ 22 ॥
ଅର॑ଣ୍ଯା॒ନ୍ଯର॑ଣ୍ଯାନ୍ଯ॒ସୌ । ଯା ପ୍ରେଵ॒ ନଶ୍ଯ॑ସି । କ॒ଥା ଗ୍ରାମ॒-ନ୍ନ ପୃ॑ଚ୍ଛସି । ନ ତ୍ଵା॒ ଭୀରି॑ଵ ଵିନ୍ଦତୀ(3) ॥ ଵୃ॒ଷା॒ର॒ଵାଯ॒ ଵଦ॑ତେ । ଯଦୁ॒ପାଵ॑ତି ଚିଚ୍ଚି॒କଃ । ଆ॒ଘା॒ଟୀଭି॑ରିଵ ଧା॒ଵଯନ୍ନ୍॑ । ଅ॒ର॒ଣ୍ଯା॒ନି-ର୍ମ॑ହୀଯତେ ॥ ଉ॒ତ ଗାଵ॑ ଇଵାଦନ୍ନ୍ । ଉ॒ତୋ ଵେଶ୍ମେ॑ଵ ଦୃଶ୍ଯତେ ॥ 23 ॥
ଉ॒ତୋ ଅ॑ରଣ୍ଯା॒ନି-ସ୍ସା॒ଯମ୍ । ଶ॒କ॒ଟୀରି॑ଵ ସର୍ଜତି ॥ ଗାମ॒ଙ୍ଗୈଷ॒ ଆହ୍ଵ॑ଯତି । ଦାର୍ଵ॒ଙ୍ଗୈଷ॒ ଉପା॑ଵଧୀତ୍ । ଵସ॑ନ୍ନରଣ୍ଯା॒ନ୍ଯାଗ୍ଂ ସା॒ଯମ୍ । ଅକ୍ରୁ॑କ୍ଷ॒ଦିତି॑ ମନ୍ଯତେ ॥ ନ ଵା ଅ॑ରଣ୍ଯା॒ନିର୍​ହ॑ନ୍ତି । ଅ॒ନ୍ଯଶ୍ଚେନ୍ନାଭି॒ଗଚ୍ଛ॑ତି । ସ୍ଵା॒ଦୋଃ ଫଲ॑ସ୍ଯ ଜ॒ଗ୍ଧ୍ଵା । ଯତ୍ର॒ କାମ॒-ନ୍ନିପ॑ଦ୍ଯତେ ॥ ଆଞ୍ଜ॑ନଗନ୍ଧୀଗ୍ଂ ସୁର॒ଭୀମ୍ । ବ॒ହ୍ଵ॒ନ୍ନାମକୃ॑ଷୀଵଲାମ୍ । ପ୍ରାହ-ମ୍ମୃ॒ଗାଣା᳚-ମ୍ମା॒ତର᳚ମ୍ । ଅ॒ର॒ଣ୍ଯା॒ନୀମ॑ଶଗ୍ଂ-ସିଷମ୍ ॥ 24 ॥

(ସ୍ଯା॒ମ॒ - ରୁ॒ରୋ॒ହ॒ - ଯୁ॒ଵା॒ନଃ॒ - ଶୁ॒ନ୍ଧ୍ - ଯୂରି॒ଚ୍ଛମା॑ନୋ - ଦୃଶ୍ଯତେ॒ - ନିପ॑ଦ୍ଯତେ ଚ॒ତ୍ଵାରି॑ ଚ) (ଅ. 5)
2.5.6 ଉପହୋମାଃ

ଵାର୍ତ୍ର॑ହତ୍ଯାଯ॒ ଶଵ॑ସେ । ପୃ॒ତ॒ନା॒-ସାହ୍ଯା॑ଯ ଚ । ଇନ୍ଦ୍ର॒ତ୍ଵା-ଽଽଵ॑ର୍ତଯାମସି ॥ ସୁ॒ବ୍ରହ୍ମା॑ଣଂ-ଵୀଁ॒ରଵ॑ନ୍ତ-ମ୍ବୃ॒ହନ୍ତ᳚ମ୍ । ଉ॒ରୁ-ଙ୍ଗ॑ଭୀ॒ର-ମ୍ପୃ॒ଥୁବୁ॑ଦ୍ଧ୍ନମିନ୍ଦ୍ର । ଶ୍ରୁ॒ତର୍​ଷି॑-ମୁ॒ଗ୍ରମ॑ଭି-ମାତି॒ଷାହ᳚ମ୍ । ଅ॒ସ୍ମଭ୍ଯ॑-ଞ୍ଚି॒ତ୍ରଂ-ଵୃଁଷ॑ଣଗ୍ଂ ର॒ଯି-ନ୍ଦାଃ᳚ ॥ କ୍ଷେ॒ତ୍ରି॒ଯୈ ତ୍ଵା॒ ନିର୍-ଋ॑ତ୍ଯୈ ତ୍ଵା । ଦ୍ରୁ॒ହୋ ମୁ॑ଞ୍ଚାମି॒ ଵରୁ॑ଣସ୍ଯ॒ ପାଶା᳚ତ୍ । ଅ॒ନା॒ଗସ॒-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ॑ଣେ ତ୍ଵା କରୋମି ॥ 25 ॥
ଶି॒ଵେ ତେ॒ ଦ୍ଯାଵା॑ପୃଥି॒ଵୀ ଉ॒ଭେ ଇ॒ମେ ॥ ଶ-ନ୍ତେ॑ ଅ॒ଗ୍ନି-ସ୍ସ॒ହାଦ୍ଭିର॑ସ୍ତୁ । ଶ-ନ୍ଦ୍ଯାଵା॑ପୃଥି॒ଵୀ ସ॒ହୌଷ॑ଧୀଭିଃ । ଶମ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷଗ୍ଂ ସ॒ହ ଵାତେ॑ନ ତେ । ଶ-ନ୍ତେ॒ ଚତ॑ସ୍ରଃ ପ୍ର॒ଦିଶୋ॑ ଭଵନ୍ତୁ ॥ ଯା ଦୈଵୀ॒ଶ୍ଚତ॑ସ୍ରଃ ପ୍ର॒ଦିଶଃ॑ । ଵାତ॑ପତ୍ନୀର॒ଭି ସୂର୍ଯୋ॑ ଵିଚ॒ଷ୍ଟେ । ତାସା᳚-ନ୍ତ୍ଵା ଜ॒ରସ॒ ଆଦ॑ଧାମି । ପ୍ର ଯକ୍ଷ୍ମ॑ ଏତୁ॒ ନିର୍-ଋ॑ତି-ମ୍ପରା॒ଚୈଃ ॥ ଅମୋ॑ଚି॒ ଯକ୍ଷ୍ମା᳚-ଦ୍ଦୁରି॒ତା-ଦଵ॑ର୍ତ୍ଯୈ ॥ 26 ॥
ଦ୍ରୁ॒ହଃ ପାଶା॒ନ୍ନିର୍-ଋ॑ତ୍ଯୈ॒ ଚୋଦ॑ମୋଚି । ଅହା॒ ଅଵ॑ର୍ତି॒ମଵି॑ଦ-ଥ୍ସ୍ଯୋ॒ନମ୍ । ଅପ୍ଯ॑ଭୂ-ଦ୍ଭ॒ଦ୍ରେ ସୁ॑କୃ॒ତସ୍ଯ॑ ଲୋ॒କେ ॥ ସୂର୍ଯ॑ମୃ॒ତ-ନ୍ତମ॑ସୋ॒ ଗ୍ରାହ୍ଯା॒ ଯତ୍ । ଦେ॒ଵା ଅମୁ॑ଞ୍ଚ॒-ନ୍ନସୃ॑ଜ॒ନ୍ଵ୍ଯେ॑ନସଃ । ଏ॒ଵମ॒ହମି॒ମ-ଙ୍କ୍ଷେ᳚ତ୍ରି॒ଯାଜ୍ଜା॑ମିଶ॒ଗ୍ଂ॒ସାତ୍ । ଦ୍ରୁ॒ହୋ ମୁ॑ଞ୍ଚାମି॒ ଵରୁ॑ଣସ୍ଯ॒ ପାଶା᳚ତ୍ ॥ ବୃହ॑ସ୍ପତେ ଯୁ॒ଵମିନ୍ଦ୍ର॑ଶ୍ଚ॒ ଵସ୍ଵଃ॑ । ଦି॒ଵ୍ଯସ୍ଯେ॑ଶାଥେ ଉ॒ତ ପାର୍ଥି॑ଵସ୍ଯ । ଧ॒ତ୍ତଗ୍ଂ ର॒ଯିଗ୍ଗ୍​ ସ୍ତୁ॑ଵ॒ତେ କୀ॒ରଯେ॑ ଚିତ୍ ॥ 27 ॥
ଯୂ॒ଯ-ମ୍ପା॑ତ ସ୍ଵ॒ସ୍ତିଭି॒-ସ୍ସଦା॑ ନଃ ॥ ଦେ॒ଵା॒ଯୁଧ॒ମିନ୍ଦ୍ର॒ମାଜୋହୁ॑ଵାନାଃ । ଵି॒ଶ୍ଵା॒ଵୃଧ॑ମ॒ଭି ଯେ ରକ୍ଷ॑ମାଣାଃ । ଯେନ॑ ହ॒ତା ଦୀ॒ର୍ଘମଦ୍ଧ୍ଵା॑ନ॒ମାଯନ୍ନ୍॑ । ଅ॒ନ॒ନ୍ତମର୍ଥ॒ମନି॑ଵର୍-ଥ୍ସ୍ଯମାନାଃ ॥ ଯତ୍ତେ॑ ସୁଜାତେ ହି॒ମଵ॑ଥ୍ସୁ ଭେଷ॒ଜମ୍ । ମ॒ଯୋ॒ଭୂ-ଶ୍ଶନ୍ତ॑ମା॒ ଯଦ୍ଧୃ॒ଦୋ-ଽସି॑ । ତତୋ॑ ନୋ ଦେହି ସୀବଲେ ॥ ଅ॒ଦୋ ଗି॒ରିଭ୍ଯୋ॒ ଅଧି॒ ଯତ୍ପ୍ର॒ଧାଵ॑ସି । ସ॒ଗ୍ଂ॒ଶୋଭ॑ମାନା କ॒ନ୍ଯେ॑ଵ ଶୁଭ୍ରେ ॥ 28 ॥
ତା-ନ୍ତ୍ଵା॒ ମୁଦ୍ଗ॑ଲା ହ॒ଵିଷା॑ ଵର୍ଧଯନ୍ତି । ସା ନଃ॑ ସୀବଲେ ର॒ଯିମାଭା॑ଜଯେ॒ହ ॥ ପୂର୍ଵ॑-ନ୍ଦେଵା॒ ଅପ॑ରେଣା-ନୁ॒ପଶ୍ଯ॒ଞ୍ଜନ୍ମ॑ଭିଃ । ଜନ୍ମା॒ନ୍ଯଵ॑ରୈଃ॒ ପରା॑ଣି । ଵେଦା॑ନି ଦେଵା ଅ॒ଯମ॒ସ୍ମୀତି॒ ମାମ୍ । ଅ॒ହଗ୍ଂ ହି॒ତ୍ଵା ଶରୀ॑ର-ଞ୍ଜ॒ରସଃ॑ ପ॒ରସ୍ତା᳚ତ୍ ॥ ପ୍ରା॒ଣା॒ପା॒ନୌ ଚକ୍ଷୁ॒-ଶ୍ଶ୍ରୋତ୍ର᳚ମ୍ । ଵାଚ॒-ମ୍ମନ॑ସି॒ ସମ୍ଭୃ॑ତାମ୍ । ହି॒ତ୍ଵା ଶରୀ॑ର-ଞ୍ଜ॒ରସଃ॑ ପ॒ରସ୍ତା᳚ତ୍ । ଆ ଭୂତି॒-ମ୍ଭୂତିଂ॑-ଵଁ॒ଯମ॑ଶ୍ନଵାମହୈ ॥ ଇ॒ମା ଏ॒ଵ ତା ଉ॒ଷସୋ॒ ଯାଃ ପ୍ର॑ଥ॒ମା ଵ୍ଯୌଚ୍ଛନ୍ନ୍॑ । ତା ଦେ॒ଵ୍ଯଃ॑ କୁର୍ଵତେ॒ ପଞ୍ଚ॑ ରୂ॒ପା । ଶଶ୍ଵ॑ତୀ॒ର୍ନାଵ॑ପୃଜ୍ଯନ୍ତି । ନ ଗ॑ମ॒ନ୍ତ୍ଯନ୍ତ᳚ମ୍ ॥ 29 ॥

(କ॒ରୋ॒ - ମ୍ଯଵ॑ର୍ତ୍ଯୈ - ଚି - ଚ୍ଛୁଭ୍ରେ - ଽଶ୍ନଵାମହୈ ଚ॒ତ୍ଵାରି॑ ଚ) (ଅ. 6)
2.5.7 ଉପହୋମାଃ

ଵସୂ॑ନା॒-ନ୍ତ୍ଵା-ଽଽଧୀ॑ତେନ । ରୁ॒ଦ୍ରାଣା॑ମୂ॒ର୍ମ୍ଯା । ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯାନା॒-ନ୍ତେଜ॑ସା । ଵିଶ୍ଵେ॑ଷା-ନ୍ଦେ॒ଵାନା॒-ଙ୍କ୍ରତୁ॑ନା । ମ॒ରୁତା॒ମେମ୍ନା॑ ଜୁହୋମି॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ଅ॒ଭିଭୂ॑ତି-ର॒ହମାଗ॑ମମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ର॑ସଖା ସ୍ଵା॒ଯୁଧଃ॑ । ଆସ୍ଵାଶା॑ସୁ ଦୁ॒ଷ୍ଷହଃ॑ ॥ ଇ॒ଦଂ-ଵଁର୍ଚୋ॑ ଅ॒ଗ୍ନିନା॑ ଦ॒ତ୍ତମାଗା᳚ତ୍ । ଯଶୋ॒ ଭର୍ଗ॒-ସ୍ସହ॒ ଓଜୋ॒ ବଲ॑-ଞ୍ଚ ॥ 30 ॥
ଦୀ॒ର୍ଘା॒ଯୁ॒ତ୍ଵାଯ॑ ଶ॒ତଶା॑ରଦାଯ । ପ୍ରତି॑ଗୃଭ୍ଣାମି ମହ॒ତେ ଵୀ॒ର୍ଯା॑ଯ ॥ ଆଯୁ॑ରସି ଵି॒ଶ୍ଵାଯୁ॑ରସି । ସ॒ର୍ଵାଯୁ॑ରସି॒ ସର୍ଵ॒ମାଯୁ॑ରସି । ସର୍ଵ॑-ମ୍ମ॒ ଆଯୁ॑ର୍ଭୂଯାତ୍ । ସର୍ଵ॒ମାଯୁ॑ର୍ଗେଷମ୍ ॥ ଭୂର୍ଭୁଵ॒-ସ୍ସୁଵଃ॑ ॥ ଅ॒ଗ୍ନି-ର୍ଧର୍ମେ॑ଣାନ୍ନା॒ଦଃ । ମୃ॒ତ୍ଯୁ-ର୍ଧର୍ମେ॒ଣାନ୍ନ॑ପତିଃ । ବ୍ରହ୍ମ॑ କ୍ଷ॒ତ୍ରଗ୍ଗ୍​ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ 31 ॥
ପ୍ର॒ଜାପ॑ତିଃ ପ୍ରଣେ॒ତା । ବୃହ॒ସ୍ପତିଃ॑ ପୁର ଏ॒ତା । ଯ॒ମଃ ପନ୍ଥାଃ᳚ । ଚ॒ନ୍ଦ୍ରମାଃ᳚ ପୁନର॒ସୁ-ସ୍ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ଅ॒ଗ୍ନିର॑ନ୍ନା॒ଦୋ-ଽନ୍ନ॑ପତିଃ । ଅ॒ନ୍ନାଦ୍ଯ॑ମ॒ସ୍ମିନ୍. ଯ॒ଜ୍ଞେ ଯଜ॑ମାନାଯ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ସୋମୋ॒ ରାଜା॒ ରାଜ॑ପତିଃ । ରା॒ଜ୍ଯମ॒ସ୍ମିନ୍. ଯ॒ଜ୍ଞେ ଯଜ॑ମାନାଯ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ଵରୁ॑ଣ-ସ୍ସ॒ମ୍ରା-ଟ୍ଥ୍ସ॒ମ୍ରାଟ୍ପ॑ତିଃ । ସାମ୍ରା᳚ଜ୍ଯମ॒ସ୍ମିନ୍. ଯ॒ଜ୍ଞେ ଯଜ॑ମାନାଯ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ 32 ॥
ମି॒ତ୍ରଃ, କ୍ଷ॒ତ୍ର-ଙ୍କ୍ଷ॒ତ୍ରପ॑ତିଃ । କ୍ଷ॒ତ୍ରମ॒ସ୍ମିନ୍. ଯ॒ଜ୍ଞେ ଯଜ॑ମାନାଯ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରୋ॒ ବଲ॒-ମ୍ବଲ॑ପତିଃ । ବଲ॑ମ॒ସ୍ମିନ୍. ଯ॒ଜ୍ଞେ ଯଜ॑ମାନାଯ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ବୃହ॒ସ୍ପତି॒-ର୍ବ୍ରହ୍ମ॒ ବ୍ରହ୍ମ॑ପତିଃ । ବ୍ରହ୍ମା॒ସ୍ମିନ୍. ଯ॒ଜ୍ଞେ ଯଜ॑ମାନାଯ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ସ॒ଵି॒ତା ରା॒ଷ୍ଟ୍ରଗ୍ଂ ରା॒ଷ୍ଟ୍ରପ॑ତିଃ । ରା॒ଷ୍ଟ୍ରମ॒ସ୍ମିନ୍. ଯ॒ଜ୍ଞେ ଯଜ॑ମାନାଯ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ପୂ॒ଷା ଵି॒ଶାଂ-ଵିଁଟ୍ପ॑ତିଃ । ଵିଶ॑ମ॒ସ୍ମିନ୍. ଯ॒ଜ୍ଞେ ଯଜ॑ମାନାଯ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ସର॑ସ୍ଵତୀ॒ ପୁଷ୍ଟିଃ॒ ପୁଷ୍ଟି॑ପତ୍ନୀ । ପୁଷ୍ଟି॑ମ॒ସ୍ମିନ୍. ଯ॒ଜ୍ଞେ ଯଜ॑ମାନାଯ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ତ୍ଵଷ୍ଟା॑ ପଶୂ॒ନା-ମ୍ମି॑ଥୁ॒ନାନାଗ୍ଂ॑ ରୂପ॒କୃ-ଦ୍ରୂ॒ପପ॑ତିଃ । ରୂ॒ପେଣା॒ସ୍ମିନ୍. ଯ॒ଜ୍ଞେ ଯଜ॑ମାନାଯ ପ॒ଶୂ-ନ୍ଦ॑ଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ 33 ॥

(ଚ - ସ୍ଵାହା॒ - ସାମ୍ରା᳚ଜ୍ଯମ॒ସ୍ମିନ୍. ଯ॒ଜ୍ଞେ ଯଜ॑ମାନାଯ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା॒ - ଵିଶ॑ମ॒ସ୍ମିନ୍. ଯ॒ଜ୍ଞେ ଯଜ॑ମାନାଯ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା॑ ଚ॒ତ୍ଵାରି॑ ଚ) (ଅ. 7)
(ଅ॒ଗ୍ନି-ସ୍ସୋମୋ॒ ଵରୁ॑ଣୋ ମି॒ତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରୋ॒ ବୃହ॒ସ୍ପତିଃ॑ ସଵି॒ତା ପୂ॒ଷା ସରସ୍ଵତୀ॒ ତ୍ଵଷ୍ଟା॒ ଦଶ॑)
2.5.8 ଉପହୋମାଃ

ସ ଈ᳚-ମ୍ପାହି॒ ଯ ଋ॑ଜୀ॒ଷୀ ତରୁ॑ତ୍ରଃ । ଯ-ଶ୍ଶିପ୍ର॑ଵାନ୍ ଵୃଷ॒ଭୋ ଯୋ ମ॑ତୀ॒ନାମ୍ । ଯୋ ଗୋ᳚ତ୍ର॒ଭି-ଦ୍ଵ॑ଜ୍ର॒ଭୃଦ୍ଯୋ ହ॑ରି॒ଷ୍ଠାଃ । ସ ଇ॑ନ୍ଦ୍ର ଚି॒ତ୍ରାଗ୍ଂ ଅ॒ଭିତୃ॑ନ୍ଧି॒ ଵାଜାନ୍॑ ॥ ଆ ତେ॒ ଶୁଷ୍ମୋ॑ ଵୃଷ॒ଭ ଏ॑ତୁ ପ॒ଶ୍ଚାତ୍ । ଓତ୍ତ॒ରାଦ॑ଧ॒ରାଗା ପୁ॒ରସ୍ତା᳚ତ୍ । ଆ ଵି॒ଶ୍ଵତୋ॑ ଅ॒ଭି ସମେ᳚ତ୍ଵ॒ର୍ଵାମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ର॑ ଦ୍ଯୁ॒ମ୍ନଗ୍ଂ ସୁଵ॑ର୍ଵଦ୍ଧେହ୍ଯ॒ସ୍ମେ ॥ ପ୍ରୋଷ୍ଵ॑ସ୍ମୈ ପୁରୋର॒ଥମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରା॑ଯ ଶୂ॒ଷମ॑ର୍ଚତ ॥ 34 ॥
ଅ॒ଭୀକେ॑ ଚିଦୁ ଲୋକ॒କୃତ୍ । ସ॒ଙ୍ଗେ ସ॒ମଥ୍ସୁ॑ ଵୃତ୍ର॒ହା । ଅ॒ସ୍ମାକ॑-ମ୍ବୋଧି ଚୋଦି॒ତା । ନଭ॑ନ୍ତା-ମନ୍ଯ॒କେଷା᳚ମ୍ । ଜ୍ଯା॒କା ଅଧି॒ ଧନ୍ଵ॑ସୁ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରଂ॑-ଵଁ॒ଯଗ୍ଂ ଶୁ॑ନା॒ସୀର᳚ମ୍ । ଅ॒ସ୍ମିନ୍. ଯ॒ଜ୍ଞେ ହ॑ଵାମହେ । ଆଵାଜୈ॒ରୁପ॑ ନୋ ଗମତ୍ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରା॑ଯ॒ ଶୁନା॒ସୀରା॑ଯ । ସ୍ରୁ॒ଚା ଜୁ॑ହୁତ ନୋ ହ॒ଵିଃ ॥ 35 ॥
ଜୁ॒ଷତା॒-ମ୍ପ୍ରତି॒ ମେଧି॑ରଃ ॥ ପ୍ର ହ॒ଵ୍ଯାନି॑ ଘୃ॒ତଵ॑ନ୍ତ୍ଯସ୍ମୈ । ହର୍ଯ॑ଶ୍ଵାଯ ଭରତା ସ॒ଜୋଷାଃ᳚ । ଇନ୍ଦ୍ର॒ର୍ତୁଭି॒-ର୍ବ୍ରହ୍ମ॑ଣା ଵାଵୃଧା॒ନଃ । ଶୁ॒ନା॒ସୀ॒ରୀ ହ॒ଵିରି॒ଦ-ଞ୍ଜୁ॑ଷସ୍ଵ ॥ ଵଯଃ॑ ସୁପ॒ର୍ଣା ଉପ॑ସେଦୁ॒ରିନ୍ଦ୍ର᳚ମ୍ । ପ୍ରି॒ଯମେ॑ଧା॒ ଋଷ॑ଯୋ॒ ନାଧ॑ମାନାଃ । ଅପ॑ ଧ୍ଵା॒ନ୍ତମୂ᳚ର୍ଣୁ॒ହି ପୂ॒ର୍ଧି ଚକ୍ଷୁଃ॑ । ମୁ॒ମୁ॒ଗ୍ଧ୍ଯ॑ସ୍ମା-ନ୍ନି॒ଧଯେ॑ଵ ବ॒ଦ୍ଧାନ୍ ॥ ବୃ॒ହଦିନ୍ଦ୍ରା॑ଯ ଗାଯତ ॥ 36 ॥
ମରୁ॑ତୋ ଵୃତ୍ର॒ହନ୍ତ॑ମମ୍ । ଯେନ॒ ଜ୍ଯୋତି॒-ରଜ॑ନଯନ୍ନୃତା॒ଵୃଧଃ॑ । ଦେ॒ଵ-ନ୍ଦେ॒ଵାଯ॒ ଜାଗୃ॑ଵି ॥ କା ମି॒ହୈକାଃ॒ କ ଇ॒ମେ ପ॑ତ॒ଙ୍ଗାଃ । ମା॒ନ୍ଥା॒ଲାଃ କୁଲି॒ ପରି॑ ମା ପତନ୍ତି । ଅନା॑ଵୃତୈନା॒ନ୍-ପ୍ରଧ॑ମନ୍ତୁ ଦେ॒ଵାଃ । ସୌପ॑ର୍ଣ॒-ଞ୍ଚକ୍ଷୁ॑ସ୍ତ॒ନୁଵା॑ ଵିଦେଯ ॥ ଏ॒ଵା ଵ॑ନ୍ଦସ୍ଵ॒ ଵରୁ॑ଣ-ମ୍ବୃ॒ହନ୍ତ᳚ମ୍ । ନ॒ମ॒ସ୍ଯା ଧୀର॑ମ॒ମୃତ॑ସ୍ଯ ଗୋ॒ପାମ୍ । ସ ନ॒-ଶ୍ଶର୍ମ॑ ତ୍ରି॒ଵରୂ॑ଥଂ॒-ଵିଁଯଗ୍ଂ॑ସତ୍ ॥ 37 ॥
ଯୂ॒ଯ-ମ୍ପା॑ତ ସ୍ଵ॒ସ୍ତିଭି॒-ସ୍ସଦା॑ ନଃ ॥ ନାକେ॑ ସୁପ॒ର୍ଣମୁପ॒ ଯତ୍-ପତ॑ନ୍ତମ୍ । ହୃ॒ଦା ଵେନ॑ନ୍ତୋ ଅ॒ଭ୍ଯଚ॑କ୍ଷତ ତ୍ଵା । ହିର॑ଣ୍ଯପକ୍ଷଂ॒-ଵଁରୁ॑ଣସ୍ଯ ଦୂ॒ତମ୍ । ଯ॒ମସ୍ଯ॒ ଯୋନୌ॑ ଶକୁ॒ନ-ମ୍ଭୁ॑ର॒ଣ୍ଯୁମ୍ ॥ ଶ-ନ୍ନୋ॑ ଦେ॒ଵୀର॒ଭିଷ୍ଟ॑ଯେ । ଆପୋ॑ ଭଵନ୍ତୁ ପୀ॒ତଯେ᳚ । ଶଂ-ଯୋଁର॒ଭିସ୍ର॑ଵନ୍ତୁ ନଃ ॥ ଈଶା॑ନା॒ ଵାର୍ଯା॑ଣାମ୍ । କ୍ଷଯ॑ନ୍ତୀ-ଶ୍ଚର୍​ଷଣୀ॒ନାମ୍ ॥ 38 ॥
ଅ॒ପୋ ଯା॑ଚାମି ଭେଷ॒ଜମ୍ ॥ ଅ॒ଫ୍ସୁ ମେ॒ ସୋମୋ॑ ଅବ୍ରଵୀତ୍ । ଅ॒ନ୍ତ-ର୍ଵିଶ୍ଵା॑ନି ଭେଷ॒ଜା । ଅ॒ଗ୍ନି-ଞ୍ଚ॑ ଵି॒ଶ୍ଵଶ॑ମ୍ଭୁଵମ୍ । ଆପ॑ଶ୍ଚ ଵି॒ଶ୍ଵଭେ॑ଷଜୀଃ ॥ ଯଦ॒ଫ୍ସୁ ତେ॑ ସରସ୍ଵତି । ଗୋଷ୍ଵଶ୍ଵେ॑ଷୁ॒ ଯନ୍ମଧୁ॑ । ତେନ॑ ମେ ଵାଜିନୀଵତି । ମୁଖ॑ମଙ୍ଗ୍ଧି ସରସ୍ଵତି ॥ ଯା ସର॑ସ୍ଵତୀ ଵୈଶମ୍ଭ॒ଲ୍ଯା ॥ 39 ॥
ତସ୍ଯା᳚-ମ୍ମେ ରାସ୍ଵ । ତସ୍ଯା᳚ସ୍ତେ ଭକ୍ଷୀଯ । ତସ୍ଯା᳚ସ୍ତେ ଭୂଯିଷ୍ଠ॒ଭାଜୋ॑ ଭୂଯାସ୍ମ ॥ ଅ॒ହ-ନ୍ତ୍ଵଦ॑ସ୍ମି॒ ମଦ॑ସି॒ ତ୍ଵମେ॒ତତ୍ । ମମା॑ସି॒ ଯୋନି॒ସ୍ତଵ॒ ଯୋନି॑ରସ୍ମି । ମମୈ॒ଵ ସନ୍ଵହ॑ ହ॒ଵ୍ଯାନ୍ଯ॑ଗ୍ନେ । ପୁ॒ତ୍ରଃ ପି॒ତ୍ରେ ଲୋ॑କ॒କୃଜ୍ଜା॑ତଵେଦଃ ॥ ଇ॒ହୈଵ ସନ୍ତତ୍ର॒ ସନ୍ତ॑-ନ୍ତ୍ଵା ଽଗ୍ନେ । ପ୍ରା॒ଣେନ॑ ଵା॒ଚା ମନ॑ସା ବିଭର୍ମି । ତି॒ରୋ ମା॒ ସନ୍ତ॒ମାଯୁ॒ର୍ମା ପ୍ରହା॑ସୀତ୍ ॥ 40 ॥
ଜ୍ଯୋତି॑ଷା ତ୍ଵା ଵୈଶ୍ଵାନ॒ରେଣୋପ॑ତିଷ୍ଠେ ॥ ଅ॒ଯ-ନ୍ତେ॒ ଯୋନି॑ର୍-ଋ॒ତ୍ଵିଯଃ॑ । ଯତୋ॑ ଜା॒ତୋ ଅରୋ॑ଚଥାଃ । ତ-ଞ୍ଜା॒ନନ୍ନ॑ଗ୍ନ॒ ଆରୋ॑ହ । ଅଥା॑ ନୋ ଵର୍ଧଯା ର॒ଯିମ୍ ॥ ଯା ତେ॑ ଅଗ୍ନେ ଯ॒ଜ୍ଞିଯା॑ ତ॒ନୂସ୍ତଯେ-ହ୍ଯାରୋ॑ହା॒ତ୍ମା-ଽଽତ୍ମାନ᳚ମ୍ । ଅଚ୍ଛା॒ ଵସୂ॑ନି କୃ॒ଣ୍ଵନ୍ନ॒ସ୍ମେ ନର୍ଯା॑ ପୁ॒ରୂଣି॑ । ଯ॒ଜ୍ଞୋ ଭୂ॒ତ୍ଵା ଯ॒ଜ୍ଞମାସୀ॑ଦ॒ ସ୍ଵାଂ-ଯୋଁନି᳚ମ୍ । ଜାତ॑ଵେଦୋ॒ ଭୁଵ॒ ଆଜାଯ॑ମାନ॒-ସ୍ସକ୍ଷ॑ଯ॒ ଏହି॑ ॥ ଉ॒ପାଵ॑ରୋହ ଜାତଵେଦଃ॒ ପୁନ॒ସ୍ତ୍ଵମ୍ ॥ 41 ॥
ଦେ॒ଵେଭ୍ଯୋ॑ ହ॒ଵ୍ଯଂ-ଵଁ॑ହ ନଃ ପ୍ରଜା॒ନନ୍ନ୍ । ଆଯୁଃ॑ ପ୍ର॒ଜାଗ୍ଂ ର॒ଯିମ॒ସ୍ମାସୁ॑ ଧେହି । ଅଜ॑ସ୍ରୋ ଦୀଦିହି ନୋ ଦୁରୋ॒ଣେ ॥ ତମିନ୍ଦ୍ର॑-ଞ୍ଜୋହଵୀମି ମ॒ଘଵା॑ନମୁ॒ଗ୍ରମ୍ । ସ॒ତ୍ରାଦଧା॑ନ॒-ମପ୍ର॑ତିଷ୍କୁତ॒ଗ୍ଂ॒ ଶଵାଗ୍ଂ॑ସି । ମଗ୍ଂହି॑ଷ୍ଠୋ ଗୀ॒ର୍ଭିରା ଚ॑ ଯ॒ଜ୍ଞିଯୋ॑ ଽଵ॒ଵର୍ତ॑ତ୍ । ରା॒ଯେ ନୋ॒ ଵିଶ୍ଵା॑ ସୁ॒ପଥା॑ କୃଣୋତୁ ଵ॒ଜ୍ରୀ ॥ ତ୍ରିକ॑ଦ୍ରୁକେଷୁ ମହି॒ଷୋ ଯଵା॑ଶିର-ନ୍ତୁଵି॒ଶୁଷ୍ମ॑ସ୍ତୃ॒ପତ୍ । ସୋମ॑ମପିବ॒-ଦ୍ଵିଷ୍ଣୁ॑ନା ସୁ॒ତଂ-ଯଁଥାଵ॑ଶତ୍ । ସ ଈ᳚-ମ୍ମମାଦ॒ ମହି॒ କର୍ମ॒ କର୍ତ॑ଵେ ମ॒ହାମୁ॒ରୁମ୍ ॥ 42 ॥
ସୈନଗ୍ଂ॑ ସଶ୍ଚ-ଦ୍ଦେ॒ଵ-ନ୍ଦେ॒ଵ-ସ୍ସ॒ତ୍ଯମିନ୍ଦୁଗ୍ଂ॑ ସ॒ତ୍ଯ ଇନ୍ଦ୍ରଃ॑ ॥ ଵି॒ଦଦ୍ଯତୀ॑ ସ॒ରମା॑ ରୁ॒ଗ୍ଣମଦ୍ରେଃ᳚ । ମହି॒ ପାଥଃ॑ ପୂ॒ର୍ଵ୍ଯଗ୍ଂ ସ॒ଦ୍ଧ୍ରିଯ॑କ୍କଃ । ଅଗ୍ର॑-ନ୍ନଯ-ଥ୍ସୁ॒ପଦ୍ଯକ୍ଷ॑ରାଣାମ୍ । ଅଚ୍ଛା॒ ରଵ॑-ମ୍ପ୍ରଥ॒ମା ଜା॑ନ॒ତୀ ଗା᳚ତ୍ ॥ ଵି॒ଦ-ଦ୍ଗଵ୍ଯଗ୍ଂ॑ ସ॒ରମା॑ ଦୃ॒ଢମୂ॒ର୍ଵମ୍ । ଯେନା॒ ନୁକ॒-ମ୍ମାନୁ॑ଷୀ॒ ଭୋଜ॑ତେ॒ ଵିଟ୍ । ଆ ଯେ ଵିଶ୍ଵା᳚ ସ୍ଵପ॒ତ୍ଯାନି॑ ଚ॒କ୍ରୁଃ । କୃ॒ଣ୍ଵା॒ନାସୋ॑ ଅମୃତ॒ତ୍ଵାଯ॑ ଗା॒ତୁମ୍ ॥ ତ୍ଵ-ନ୍ନୃଭି॑ର୍ନୃପତେ ଦେ॒ଵହୂ॑ତୌ ॥ 43 ॥
ଭୂରୀ॑ଣି ଵୃ॒ତ୍ଵା ହ॑ର୍ଯଶ୍ଵ ହଗ୍ଂସି । ତ୍ଵ-ନ୍ନିଦ॑ସ୍ଯୁ॒-ଞ୍ଚୁମୁ॑ରିମ୍ । ଧୁନି॒-ଞ୍ଚାସ୍ଵା॑ପଯୋ ଦ॒ଭୀତ॑ଯେ ସୁ॒ହନ୍ତୁ॑ ॥ ଏ॒ଵା ପା॑ହି ପ୍ର॒ତ୍ନଥା॒ ମନ୍ଦ॑ତୁ ତ୍ଵା । ଶ୍ରୁ॒ଧି ବ୍ରହ୍ମ॑ ଵାଵୃଧସ୍ଵୋ॒ତ ଗୀ॒ର୍ଭିଃ । ଆ॒ଵି-ସ୍ସୂର୍ଯ॑-ଙ୍କୃଣୁ॒ହି ପୀ॒ପିହୀ॒ଷଃ । ଜ॒ହି ଶତ୍ରୂଗ୍ଂ॑ର॒ଭି ଗା ଇ॑ନ୍ଦ୍ର ତୃନ୍ଧି ॥ ଅଗ୍ନେ॒ ବାଧ॑ସ୍ଵ॒ ଵିମୃଧୋ॑ ନୁଦସ୍ଵ । ଅପାମୀ॑ଵା॒ ଅପ॒ ରକ୍ଷାଗ୍ଂ॑ସି ସେଧ । ଅ॒ସ୍ମା-ଥ୍ସ॑ମୁ॒ଦ୍ରା-ଦ୍ବୃ॑ହ॒ତୋ ଦି॒ଵୋ ନଃ॑ ॥ 44 ॥
ଅ॒ପା-ମ୍ଭୂ॒ମାନ॒ମୁପ॑ ନ-ସ୍ସୃଜେ॒ହ ॥ ଯଜ୍ଞ॒ ପ୍ରତି॑ତିଷ୍ଠ ସୁମ॒ତୌ ସୁ॒ଶେଵା॒ ଆ ତ୍ଵା᳚ । ଵସୂ॑ନି ପୁରୁ॒ଧା ଵି॑ଶନ୍ତୁ । ଦୀ॒ର୍ଘମାଯୁ॒-ର୍ଯଜ॑ମାନାଯ କୃ॒ଣ୍ଵନ୍ନ୍ । ଅଥା॒ମୃତେ॑ନ ଜରି॒ତାର॑ମଙ୍ଗ୍ଧି ॥ ଇନ୍ଦ୍ରଃ॑ ଶୁ॒ନାଵ॒-ଦ୍ଵିତ॑ନୋତି॒ ସୀର᳚ମ୍ । ସଂ॒​ଵଁ॒ଥ୍ସ॒ରସ୍ଯ॑ ପ୍ରତି॒ମାଣ॑ମେ॒ତତ୍ । ଅ॒ର୍କସ୍ଯ॒ ଜ୍ଯୋତି॒ସ୍ତଦିଦା॑ସ॒ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ᳚ମ୍ । ସଂ॒​ଵଁ॒ଥ୍ସ॒ରଗ୍ଂ ଶୁ॒ନଵ॒ଥ୍ସୀର॑ମେ॒ତତ୍ ॥ ଇନ୍ଦ୍ର॑ସ୍ଯ॒ ରାଧଃ॒ ପ୍ରଯ॑ତ-ମ୍ପୁ॒ରୁ ତ୍ମନା᳚ । ତଦ॑ର୍କରୂ॒ପଂ-ଵିଁ॒ମିମା॑ନମେତି । ଦ୍ଵାଦ॑ଶାରେ॒ ପ୍ରତି॑ତିଷ୍ଠ॒ତୀ-ଦ୍ଵୃଷା᳚ ॥ ଅ॒ଶ୍ଵା॒ଯନ୍ତୋ॑ ଗ॒ଵ୍ଯନ୍ତୋ॑ ଵା॒ଜଯ॑ନ୍ତଃ । ହଵା॑ମହେ॒ ତ୍ଵୋପ॑ଗନ୍ତ॒ ଵା ଉ॑ । ଆ॒ଭୂଷ॑ନ୍ତସ୍ତ୍ଵା ସୁମ॒ତୌ ନଵା॑ଯାମ୍ । ଵ॒ଯମି॑ନ୍ଦ୍ର ତ୍ଵା ଶୁ॒ନଗ୍ଂ ହୁ॑ଵେମ ॥ 45 ॥