(કૃષ્ણયજુર્વેદીય તૈત્તિરીયારણ્યકે તૃતીય પ્રપાઠકઃ)
હરિઃ ઓમ્ । તચ્છં॒-યોઁરાવૃ॑ણીમહે । ગા॒તું-યઁ॒જ્ઞાય॑ ।
ગા॒તું-યઁ॒જ્ઞપ॑તયે । દૈવી᳚ સ્વ॒સ્તિર॑સ્તુ નઃ ।
સ્વ॒સ્તિર્માનુ॑ષેભ્યઃ । ઊ॒ર્ધ્વ-ઞ્જિ॑ગાતુ ભેષ॒જમ્ ।
શ-ન્નો॑ અસ્તુ દ્વિ॒પદે᳚ । શ-ઞ્ચતુ॑ષ્પદે ॥
ૐ શાન્તિ॒-શ્શાન્તિ॒-શ્શાન્તિઃ॑ ॥
ઓ-ઞ્ચિત્તિ॒સ્સ્રુક્ । ચિ॒ત્તમાજ્ય᳚મ્ । વાગ્વેદિઃ॑ । આધી॑ત-મ્બ॒ર્હિઃ । કેતો॑ અ॒ગ્નિઃ । વિજ્ઞા॑તમ॒ગ્નિઃ । વાક્પ॑તિ॒ર્હોતા᳚ । મન॑ ઉપવ॒ક્તા । પ્રા॒ણો હ॒વિઃ । સામા᳚ધ્વ॒ર્યુઃ । વાચ॑સ્પતે વિધે નામન્ન્ । વિ॒ધેમ॑ તે॒ નામ॑ । વિ॒ધેસ્ત્વમ॒સ્માક॒-ન્નામ॑ । વા॒ચસ્પતિ॒સ્સોમ॑-મ્પિબતુ । આ-ઽસ્માસુ॑ નૃ॒મ્ણ-ન્ધા॒ત્સ્વાહા᳚ ॥ 1 ॥
અ॒ધ્વ॒ર્યુઃ પઞ્ચ॑ ચ ॥ 1 ॥
પૃ॒થિ॒વી હોતા᳚ । દ્યૌર॑ધ્વ॒ર્યુઃ । રુ॒દ્રો᳚-ઽગ્નીત્ । બૃહ॒સ્પતિ॑રુપવ॒ક્તા । વાચ॑સ્પતે વા॒ચો વી॒ર્યે॑ણ । સમ્ભૃ॑તતમે॒ના-ઽઽય॑ક્ષ્યસે । યજ॑માનાય॒ વાર્ય᳚મ્ । આ સુવ॒સ્કર॑સ્મૈ । વા॒ચસ્પતિ॒સ્સોમ॑-મ્પિબતિ । જ॒જન॒દિન્દ્ર॑મિન્દ્રિ॒યાય॒ સ્વાહા᳚ ॥ 2 ॥
પૃ॒થિ॒વી હોતા॒ દશ॑ ॥ 2 ॥
અ॒ગ્નિર્હોતા᳚ । અ॒શ્વિના᳚-ઽધ્વ॒ર્યૂ । ત્વષ્ટા॒-ઽગ્નીત્ । મિ॒ત્ર ઉ॑પવ॒ક્તા । સોમ॒સ્સોમ॑સ્ય પુરો॒ગાઃ । શુ॒ક્રસ્શુ॒ક્રસ્ય॑ પુરો॒ગાઃ । શ્રા॒તાસ્ત॑ ઇન્દ્ર॒ સોમાઃ᳚ । વાતા॑પેર્હવન॒શ્રુત॒સ્સ્વાહા᳚ ॥ 3 ॥
અ॒ગ્નિર્હોતા॒-ઽષ્ટૌ ॥ 3 ॥
સૂર્ય॑-ન્તે॒ ચક્ષુઃ॑ । વાત॑-મ્પ્રા॒ણઃ । દ્યા-મ્પૃ॒ષ્ઠમ્ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષમા॒ત્મા । અઙ્ગૈ᳚ર્ય॒જ્ઞમ્ । પૃ॒થિ॒વીગ્ં શરી॑રૈઃ । વાચ॑સ્પ॒તે-ઽચ્છિ॑દ્રયા વા॒ચા । અચ્છિ॑દ્રયા જુ॒હ્વા᳚ । દિ॒વિ દે॑વા॒વૃધ॒ગ્ં॒ હોત્રા॒ મેર॑યસ્વ॒ સ્વાહા᳚ ॥ 4 ॥
સૂર્ય॑-ન્તે॒ નવ॑ ॥ 4 ॥
મ॒હાહ॑વિ॒ર્હોતા᳚ । સ॒ત્યહ॑વિરધ્વ॒ર્યુઃ । અચ્યુ॑તપાજા અ॒ગ્નીત્ । અચ્યુ॑તમના ઉપવ॒ક્તા । અ॒ના॒ધૃ॒ષ્યશ્ચા᳚પ્રતિધૃ॒ષ્યશ્ચ॑ ય॒જ્ઞસ્યા॑ભિગ॒રૌ । અ॒યાસ્ય॑ ઉદ્ગા॒તા । વાચ॑સ્પતે હૃદ્વિધે નામન્ન્ । વિ॒ધેમ॑ તે॒ નામ॑ । વિ॒ધેસ્ત્વમ॒સ્માક॒-ન્નામ॑ । વા॒ચસ્પતિ॒સ્સોમ॑મપાત્ । મા દૈવ્ય॒સ્તન્તુ॒શ્છેદિ॒ મા મ॑નુ॒ષ્યઃ॑ । નમો॑ દિ॒વે । નમઃ॑ પૃથિ॒વ્યૈ સ્વાહા᳚ ॥ 5 ॥
અ॒પા॒ત્ત્રીણિ॑ ચ ॥ 5 ॥
વાઘોતા᳚ । દી॒ક્ષા પત્ની᳚ । વાતો᳚-ઽધ્વ॒ર્યુઃ । આપો॑-ઽભિગ॒રઃ । મનો॑ હ॒વિઃ । તપ॑સિ જુહોમિ । ભૂર્ભુવ॒સ્સુવઃ॑ । બ્રહ્મ॑ સ્વય॒મ્ભુ । બ્રહ્મ॑ણે સ્વય॒મ્ભુવે॒ સ્વાહા᳚ ॥ 6 ॥
વાઘોતા॒ નવ॑ ॥ 6 ॥
બ્રા॒હ્મ॒ણ એક॑હોતા । સ ય॒જ્ઞઃ । સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । ય॒જ્ઞશ્ચ॑ મે ભૂયાત્ । અ॒ગ્નિર્દ્વિહો॑તા । સ ભ॒ર્તા । સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । ભ॒ર્તા ચ॑ મે ભૂયાત્ । પૃ॒થિ॒વી ત્રિહો॑તા । સ પ્ર॑તિ॒ષ્ઠા ॥ 7 ॥
સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । પ્ર॒તિ॒ષ્ઠા ચ॑ મે ભૂયાત્ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષ॒-ઞ્ચતુ॑ર્હોતા । સ વિ॒ષ્ઠાઃ । સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । વિ॒ષ્ઠાશ્ચ॑ મે ભૂયાત્ । વા॒યુઃ પઞ્ચ॑હોતા । સ પ્રા॒ણઃ । સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । પ્રા॒ણશ્ચ॑ મે ભૂયાત્ ॥ 8 ॥
ચ॒ન્દ્રમા॒-ષ્ષડ્ઢો॑તા । સ ઋ॒તૂન્ક॑લ્પયાતિ । સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । ઋ॒તવ॑શ્ચ મે કલ્પન્તામ્ । અન્નગ્ં॑ સ॒પ્તહો॑તા । સ પ્રા॒ણસ્ય॑ પ્રા॒ણઃ । સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । પ્રા॒ણસ્ય॑ ચ મે પ્રા॒ણો ભૂ॑યાત્ । દ્યૌર॒ષ્ટહો॑તા । સો॑-ઽનાધૃ॒ષ્યઃ ॥ 9 ॥
સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । અ॒ના॒ધૃ॒ષ્યશ્ચ॑ ભૂયાસમ્ । આ॒દિ॒ત્યો નવ॑હોતા । સ તે॑જ॒સ્વી । સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । તે॒જ॒સ્વી ચ॑ ભૂયાસમ્ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્દશ॑હોતા । સ ઇ॒દગ્ં સર્વ᳚મ્ । સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । સર્વ॑-ઞ્ચ મે ભૂયાત્ ॥ 10 ॥
પ્ર॒તિ॒ષ્ઠા પ્રા॒ણશ્ચ॑ મે ભૂયાદનાધૃ॒ષ્યસ્સર્વ-ઞ્ચ મે ભૂયાત્ ॥
બ્રા॒હ્મ॒ણો ય॒જ્ઞો᳚-ઽગ્નિર્ભ॒ર્તા પૃ॑થિ॒વી પ્ર॑તિ॒ષ્ઠા-ઽન્તરિ॑ક્ષં-વિઁ॒ષ્ઠા વા॒યુઃ પ્રા॒ણશ્ચ॒ન્દ્રમા॑ સ ઋ॒તૂનન્ન॒ગ્ં॒ સ પ્રા॒ણસ્ય॑ પ્રા॒ણો દ્યૌર॑નાધૃ॒ષ્ય આ॑દિ॒ત્યસ્સ તે॑જ॒સ્વી પ્ર॒જાપ॑તિ॒-સ્સ ઇ॒દગ્ં સર્વ॒ગ્ં॒ સર્વ॑-ઞ્ચ મે ભૂયાત્ ॥
અ॒ગ્નિર્યજુ॑ર્ભિઃ । સ॒વિ॒તા સ્તોમૈઃ᳚ । ઇન્દ્ર॑ ઉક્થામ॒દૈઃ । મિ॒ત્રાવરુ॑ણાવા॒શિષા᳚ । અઙ્ગિ॑રસો॒ ધિષ્ણિ॑યૈર॒ગ્નિભિઃ॑ । મ॒રુત॑સ્સદોહવિર્ધા॒નાભ્યા᳚મ્ । આપઃ॒ પ્રોક્ષ॑ણીભિઃ । ઓષ॑ધયો બ॒ર્હિષા᳚ । અદિ॑તિ॒ર્વેદ્યા᳚ । સોમો॑ દી॒ક્ષયા᳚ ॥ 11 ॥
ત્વષ્ટે॒ધ્મેન॑ । વિષ્ણુ॑ર્ય॒જ્ઞેન॑ । વસ॑વ॒ આજ્યે॑ન । આ॒દિ॒ત્યા દક્ષિ॑ણાભિઃ । વિશ્વે॑ દે॒વા ઊ॒ર્જા । પૂ॒ષા સ્વ॑ગાકા॒રેણ॑ । બૃહ॒સ્પતિઃ॑ પુરો॒ધયા᳚ । પ્ર॒જાપ॑તિરુદ્ગી॒થેન॑ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષ-મ્પ॒વિત્રે॑ણ । વા॒યુઃ પાત્રૈઃ᳚ । અ॒હગ્ગ્ં શ્ર॒દ્ધયા᳚ ॥ 12 ॥
દી॒ક્ષયા॒ પાત્રૈ॒રેક॑-ઞ્ચ ॥ 8 ॥
સેનેન્દ્ર॑સ્ય । ધેના॒ બૃહ॒સ્પતેઃ᳚ । પ॒થ્યા॑ પૂ॒ષ્ણઃ । વાગ્વા॒યોઃ । દી॒ક્ષા સોમ॑સ્ય । પૃ॒થિ॒વ્ય॑ગ્નેઃ । વસૂ॑ના-ઙ્ગાય॒ત્રી । રુ॒દ્રાણા᳚-ન્ત્રિ॒ષ્ટુક્ । આ॒દિ॒ત્યાના॒-ઞ્જગ॑તી । વિષ્ણો॑રનુ॒ષ્ટુક્ ॥ 13 ॥
વરુ॑ણસ્ય વિ॒રાટ્ । ય॒જ્ઞસ્ય॑ પ॒ઙ્ક્તિઃ । પ્ર॒જાપ॑તે॒રનુ॑મતિઃ । મિ॒ત્રસ્ય॑ શ્ર॒દ્ધા । સ॒વિ॒તુઃ પ્રસૂ॑તિઃ । સૂર્ય॑સ્ય॒ મરી॑ચિઃ । ચ॒ન્દ્રમ॑સો રોહિ॒ણી । ઋષી॑ણામરુન્ધ॒તી । પ॒ર્જન્ય॑સ્ય વિ॒દ્યુત્ । ચત॑સ્રો॒ દિશઃ॑ । ચત॑સ્રો-ઽવાન્તરદિ॒શાઃ । અહ॑શ્ચ॒ રાત્રિ॑શ્ચ । કૃ॒ષિશ્ચ॒ વૃષ્ટિ॑શ્ચ । ત્વિષિ॒શ્ચાપ॑ચિતિશ્ચ । આપ॒શ્ચૌષ॑ધયશ્ચ । ઊર્ક્ચ॑ સૂ॒નૃતા॑ ચ દે॒વાના॒-મ્પત્ન॑યઃ ॥ 14 ॥
અ॒નુ॒ષ્ટુગ્દિશ॒ષ્ષટ્ચ॑ ॥ 9 ॥
દે॒વસ્ય॑ ત્વા સવિ॒તુઃ પ્ર॑સ॒વે । અ॒શ્વિનો᳚ર્બા॒હુભ્યા᳚મ્ । પૂ॒ષ્ણો હસ્તા᳚ભ્યા॒-મ્પ્રતિ॑ગૃહ્ણામિ । રાજા᳚ ત્વા॒ વરુ॑ણો નયતુ દેવિ દક્ષિણે॒-ઽગ્નયે॒ હિર॑ણ્યમ્ । તેના॑મૃત॒ત્વમ॑શ્યામ્ । વયો॑ દા॒ત્રે । મયો॒ મહ્ય॑મસ્તુ પ્રતિગ્રહી॒ત્રે । ક ઇ॒દ-ઙ્કસ્મા॑ અદાત્ । કામઃ॒ કામા॑ય । કામો॑ દા॒તા ॥ 15 ॥
કામઃ॑ પ્રતિગ્રહી॒તા । કામગ્ં॑ સમુ॒દ્રમાવિ॑શ । કામે॑ન ત્વા॒ પ્રતિ॑ગૃહ્ણામિ । કામૈ॒તત્તે᳚ । એ॒ષા તે॑ કામ॒ દક્ષિ॑ણા । ઉ॒ત્તા॒નસ્ત્વા᳚-ઽઽઙ્ગીર॒સઃ પ્રતિ॑ગૃહ્ણાતુ । સોમા॑ય॒ વાસઃ॑ । રુ॒દ્રાય॒ ગામ્ । વરુ॑ણા॒યાશ્વ᳚મ્ । પ્ર॒જાપ॑તયે॒ પુરુ॑ષમ્ ॥ 16 ॥
મન॑વે॒ તલ્પ᳚મ્ । ત્વષ્ટ્રે॒-ઽજામ્ । પૂ॒ષ્ણે-ઽવિ᳚મ્ । નિર્-ઋ॑ત્યા અશ્વતરગર્દ॒ભૌ । હિ॒મવ॑તો હ॒સ્તિન᳚મ્ । ગ॒ન્ધ॒ર્વા॒પ્સ॒રાભ્ય॑સ્સ્રગલઙ્કર॒ણે । વિશ્વે᳚ભ્યો દે॒વેભ્યો॑ ધા॒ન્યમ્ । વા॒ચે-ઽન્ન᳚મ્ । બ્રહ્મ॑ણ ઓદ॒નમ્ । સ॒મુ॒દ્રાયાપઃ॑ ॥ 17 ॥
ઉ॒ત્તા॒નાયા᳚ઙ્ગીર॒સાયાનઃ॑ । વૈ॒શ્વા॒ન॒રાય॒ રથ᳚મ્ । વૈ॒શ્વા॒ન॒રઃ પ્ર॒ત્નથા॒ નાક॒મારુ॑હત્ । દિ॒વઃ પૃ॒ષ્ઠ-મ્ભન્દ॑માનસ્સુ॒મન્મ॑ભિઃ । સ પૂ᳚ર્વ॒વજ્જ॒નય॑જ્જ॒ન્તવે॒ ધન᳚મ્ । સ॒મા॒નમ॑જ્મા॒ પરિ॑યાતિ॒ જાગૃ॑વિઃ । રાજા᳚ ત્વા॒ વરુ॑ણો નયતુ દેવિ દક્ષિણે વૈશ્વાન॒રાય॒ રથ᳚મ્ । તેના॑મૃત॒ત્વમ॑શ્યામ્ । વયો॑ દા॒ત્રે । મયો॒ મહ્ય॑મસ્તુ પ્રતિગ્રહી॒ત્રે ॥ 18 ॥
ક ઇ॒દ-ઙ્કસ્મા॑ અદાત્ । કામઃ॒ કામા॑ય । કામો॑ દા॒તા । કામઃ॑ પ્રતિગ્રહી॒તા । કામગ્ં॑ સમુ॒દ્રમાવિ॑શ । કામે॑ન ત્વા॒ પ્રતિ॑ગૃહ્ણામિ । કામૈ॒તત્તે᳚ । એ॒ષા તે॑ કામ॒ દક્ષિ॑ણા । ઉ॒ત્તા॒નસ્ત્વા᳚-ઽઽઙ્ગીર॒સઃ પ્રતિ॑ગૃહ્ણાતુ ॥ 19 ॥
દા॒તા પુરુ॑ષ॒માપઃ॑ પ્રતિગ્રહી॒ત્રે નવ॑ ચ ॥ 10 ॥
સુ॒વર્ણ॑-ઙ્ઘ॒ર્મ-મ્પરિ॑વેદ વે॒નમ્ । ઇન્દ્ર॑સ્યા॒-ઽઽત્માન॑-ન્દશ॒ધા ચર॑ન્તમ્ । અ॒ન્તસ્સ॑મુ॒દ્રે મન॑સા॒ ચર॑ન્તમ્ । બ્રહ્મા-ઽન્વ॑વિન્દ॒દ્દશ॑હોતાર॒મર્ણે᳚ । અ॒ન્તઃ પ્રવિ॑ષ્ટશ્શા॒સ્તા જના॑નામ્ । એક॒સ્સન્બ॑હુ॒ધા વિ॑ચારઃ । શ॒તગ્ં શુ॒ક્રાણિ॒ યત્રૈક॒-મ્ભવ॑ન્તિ । સર્વે॒ વેદા॒ યત્રૈક॒-મ્ભવ॑ન્તિ । સર્વે॒ હોતા॑રો॒ યત્રૈક॒-મ્ભવ॑ન્તિ । સ॒ માન॑સીન આ॒ત્મા જના॑નામ્ ॥ 20 ॥
અ॒ન્તઃ પ્રવિ॑ષ્ટશ્શા॒સ્તા જના॑ના॒ગ્ં॒ સર્વા᳚ત્મા । સર્વાઃ᳚ પ્ર॒જા યત્રૈક॒-મ્ભવ॑ન્તિ । ચતુ॑ર્હોતારો॒ યત્ર॑ સ॒મ્પદ॒-ઙ્ગચ્છ॑ન્તિ દે॒વૈઃ । સ॒ માન॑સીન આ॒ત્મા જના॑નામ્ । બ્રહ્મેન્દ્ર॑મ॒ગ્નિ-ઞ્જગ॑તઃ પ્રતિ॒ષ્ઠામ્ । દિ॒વ આ॒ત્માનગ્ં॑ સવિ॒તાર॒-મ્બૃહ॒સ્પતિ᳚મ્ । ચતુ॑ર્હોતાર-મ્પ્ર॒દિશો-ઽનુ॑ક્લૃ॒પ્તમ્ । વા॒ચો વી॒ર્ય॑-ન્તપ॒સા-ઽન્વ॑વિન્દત્ । અ॒ન્તઃ પ્રવિ॑ષ્ટ-ઙ્ક॒ર્તાર॑મે॒તમ્ । ત્વષ્ટા॑રગ્ં રૂ॒પાણિ॑ વિકુ॒ર્વન્તં॑-વિઁપ॒શ્ચિમ્ ॥ 21 ॥
અ॒મૃત॑સ્ય પ્રા॒ણં-યઁ॒જ્ઞમે॒તમ્ । ચતુ॑ર્હોતૃણામા॒ત્માન॑-ઙ્ક॒વયો॒ નિચિ॑ક્યુઃ । અ॒ન્તઃ પ્રવિ॑ષ્ટ-ઙ્ક॒ર્તાર॑મે॒તમ્ । દે॒વાના॒-મ્બન્ધુ॒ નિહિ॑ત॒-ઙ્ગુહા॑સુ । અ॒મૃતે॑ન ક્લૃ॒પ્તં-યઁ॒જ્ઞમે॒તમ્ । ચતુ॑ર્હોતૃણામા॒ત્માન॑-ઙ્ક॒વયો॒ નિચિ॑ક્યુઃ । શ॒ત-ન્નિ॒યુતઃ॒ પરિ॑વેદ॒ વિશ્વા॑ વિ॒શ્વવા॑રઃ । વિશ્વ॑મિ॒દં-વૃઁ॑ણાતિ । ઇન્દ્ર॑સ્યા॒-ઽઽત્મા નિહિ॑તઃ॒ પઞ્ચ॑હોતા । અ॒મૃત॑-ન્દે॒વાના॒માયુઃ॑ પ્ર॒જાના᳚મ્ ॥ 22 ॥
ઇન્દ્ર॒ગ્ં॒ રાજા॑નગ્ં સવિ॒તાર॑મે॒તમ્ । વા॒યોરા॒ત્માન॑-ઙ્ક॒વયો॒ નિચિ॑ક્યુઃ । ર॒શ્મિગ્ં ર॑શ્મી॒ના-મ્મધ્યે॒ તપ॑ન્તમ્ । ઋ॒તસ્ય॑ પ॒દે ક॒વયો॒ નિપા᳚ન્તિ । ય આ᳚ણ્ડકો॒શે ભુવ॑ન-મ્બિ॒ભર્તિ॑ । અનિ॑ર્ભિણ્ણ॒સ્સન્નથ॑ લો॒કાન્ વિ॒ચષ્ટે᳚ । યસ્યા᳚ણ્ડકો॒શગ્ં શુષ્મ॑મા॒હુઃ પ્રા॒ણમુલ્બ᳚મ્ । તેન॑ ક્લૃ॒પ્તો॑-ઽમૃતે॑ના॒હમ॑સ્મિ । સુ॒વર્ણ॒-ઙ્કોશ॒ગ્ં॒ રજ॑સા॒ પરી॑વૃતમ્ । દે॒વાનાં᳚-વઁસુ॒ધાનીં᳚-વિઁ॒રાજ᳚મ્ ॥ 23 ॥
અ॒મૃત॑સ્ય પૂ॒ર્ણા-ન્તામુ॑ ક॒લાં-વિઁચ॑ક્ષતે । પાદ॒ગ્ં॒ ષડ્ઢો॑તુ॒ર્ન કિલા॑-ઽઽવિવિત્સે । યેન॒ર્તવઃ॑ પઞ્ચ॒ધોત ક્લૃ॒પ્તાઃ । ઉ॒ત વા॑ ષ॒ડ્ધા મન॒સોત ક્લૃ॒પ્તાઃ । તગ્ં ષડ્ઢો॑તારમૃ॒તુભિઃ॒ કલ્પ॑માનમ્ । ઋ॒તસ્ય॑ પ॒દે ક॒વયો॒ નિપા᳚ન્તિ । અ॒ન્તઃ પ્રવિ॑ષ્ટ-ઙ્ક॒ર્તાર॑મે॒તમ્ । અ॒ન્તશ્ચ॒ન્દ્રમ॑સિ॒ મન॑સા॒ ચર॑ન્તમ્ । સ॒હૈવ સન્ત॒-ન્ન વિજા॑નન્તિ દે॒વાઃ । ઇન્દ્ર॑સ્યા॒-ઽઽત્માનગ્ં॑ શત॒ધા ચર॑ન્તમ્ ॥ 24 ॥
ઇન્દ્રો॒ રાજા॒ જગ॑તો॒ ય ઈશે᳚ । સ॒પ્તહો॑તા સપ્ત॒ધા વિક્લૃ॑પ્તઃ । પરે॑ણ॒ તન્તુ॑-મ્પરિષિ॒ચ્યમા॑નમ્ । અ॒ન્તરા॑દિ॒ત્યે મન॑સા॒ ચર॑ન્તમ્ । દે॒વાના॒ગ્ં॒ હૃદ॑ય॒-મ્બ્રહ્મા-ઽન્વ॑વિન્દત્ । બ્રહ્મૈ॒તદ્બ્રહ્મ॑ણ॒ ઉજ્જ॑ભાર । અ॒ર્કગ્ગ્ં શ્ચોત॑ન્તગ્ં સરિ॒રસ્ય॒ મધ્યે᳚ । આ યસ્મિ॑ન્થ્સ॒પ્ત પેર॑વઃ । મેહ॑ન્તિ બહુ॒લાગ્ં શ્રિય᳚મ્ । બ॒હ્વ॒શ્વામિ॑ન્દ્ર॒ ગોમ॑તીમ્ ॥ 25 ॥
અચ્યુ॑તા-મ્બહુ॒લાગ્ં શ્રિય᳚મ્ । સ હરિ॑ર્વસુ॒વિત્ત॑મઃ । પે॒રુરિન્દ્રા॑ય પિન્વતે । બ॒હ્વ॒શ્વામિ॑ન્દ્ર॒ ગોમ॑તીમ્ । અચ્યુ॑તા-મ્બહુ॒લાગ્ં શ્રિય᳚મ્ । મહ્ય॒મિન્દ્રો॒ નિય॑ચ્છતુ । શ॒તગ્ં શ॒તા અ॑સ્ય યુ॒ક્તા હરી॑ણામ્ । અ॒ર્વાઙા યા॑તુ॒ વસુ॑ભી ર॒શ્મિરિન્દ્રઃ॑ । પ્રમગ્ંહ॑ માણો બહુ॒લાગ્ં શ્રિય᳚મ્ । ર॒શ્મિરિન્દ્ર॑સ્સવિ॒તા મે॒ નિય॑ચ્છતુ ॥ 26 ॥
ઘૃ॒ત-ન્તેજો॒ મધુ॑મદિન્દ્રિ॒યમ્ । મય્ય॒યમ॒ગ્નિર્દ॑ધાતુ । હરિઃ॑ પત॒ઙ્ગઃ પ॑ટ॒રી સુ॑પ॒ર્ણઃ । દિ॒વિ॒ક્ષયો॒ નભ॑સા॒ ય એતિ॑ । સ ન॒ ઇન્દ્રઃ॑ કામવ॒ર-ન્દ॑દાતુ । પઞ્ચા॑ર-ઞ્ચ॒ક્ર-મ્પરિ॑વર્તતે પૃ॒થુ । હિર॑ણ્યજ્યોતિસ્સરિ॒રસ્ય॒ મધ્યે᳚ । અજ॑સ્ર॒-ઞ્જ્યોતિ॒ર્નભ॑સા॒ સર્પ॑દેતિ । સ ન॒ ઇન્દ્રઃ॑ કામવ॒ર-ન્દ॑દાતુ । સ॒પ્ત યુ॑ઞ્જન્તિ॒ રથ॒મેક॑ચક્રમ્ ॥ 27 ॥
એકો॒ અશ્વો॑ વહતિ સપ્તના॒મા । ત્રિ॒નાભિ॑ ચ॒ક્રમ॒જર॒મન॑ર્વમ્ । યેને॒મા વિશ્વા॒ ભુવ॑નાનિ તસ્થુઃ । ભ॒દ્ર-મ્પશ્ય॑ન્ત॒ ઉપ॑સેદુ॒રગ્રે᳚ । તપો॑ દી॒ક્ષામૃષ॑યસ્સુવ॒ર્વિદઃ॑ । તતઃ॑ ક્ષ॒ત્ત્ર-મ્બલ॒મોજ॑શ્ચ જા॒તમ્ । તદ॒સ્મૈ દે॒વા અ॒ભિસ-ન્ન॑મન્તુ । શ્વે॒તગ્ં ર॒શ્મિ-મ્બો॑ભુ॒જ્યમા॑નમ્ । અ॒પા-ન્ને॒તાર॒-મ્ભુવ॑નસ્ય ગો॒પામ્ । ઇન્દ્ર॒-ન્નિચિ॑ક્યુઃ પર॒મે વ્યો॑મન્ન્ ॥ 28 ॥
રોહિ॑ણીઃ પિઙ્ગ॒લા એક॑રૂપાઃ । ક્ષર॑ન્તીઃ પિઙ્ગ॒લા એક॑રૂપાઃ । શ॒તગ્ં સ॒હસ્રા॑ણિ પ્ર॒યુતા॑નિ॒ નાવ્યા॑નામ્ । અ॒યં-યઁશ્શ્વે॒તો ર॒શ્મિઃ । પરિ॒ સર્વ॑મિ॒દ-ઞ્જગ॑ત્ । પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્ધના॑નિ । અ॒સ્માક॑-ન્દદાતુ । શ્વે॒તો ર॒શ્મિઃ પરિ॒ સર્વ॑-મ્બભૂવ । સુવ॒ન્મહ્ય॑-મ્પ॒શૂન્ વિ॒શ્વરૂ॑પાન્ । પ॒ત॒ઙ્ગમ॒ક્તમસુ॑રસ્ય મા॒યયા᳚ ॥ 29 ॥
હૃ॒દા પ॑શ્યન્તિ॒ મન॑સા મની॒ષિણઃ॑ । સ॒મુ॒દ્રે અ॒ન્તઃ ક॒વયો॒ વિચ॑ક્ષતે । મરી॑ચીના-મ્પ॒દમિ॑ચ્છન્તિ વે॒ધસઃ॑ । પ॒ત॒ઙ્ગો વાચ॒-મ્મન॑સા બિભર્તિ । તા-ઙ્ગ॑ન્ધ॒ર્વો॑-ઽવદ॒દ્ગર્ભે॑ અ॒ન્તઃ । તા-ન્દ્યોત॑માનાગ્ં સ્વ॒ર્ય॑-મ્મની॒ષામ્ । ઋ॒તસ્ય॑ પ॒દે ક॒વયો॒ નિપા᳚ન્તિ । યે ગ્રા॒મ્યાઃ પ॒શવો॑ વિ॒શ્વરૂ॑પાઃ । વિરૂ॑પા॒સ્સન્તો॑ બહુ॒ધૈક॑રૂપાઃ । અ॒ગ્નિસ્તાગ્ં અગ્રે॒ પ્રમુ॑મોક્તુ દે॒વઃ ॥ 30 ॥
પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જયા॑ સંવિઁદા॒નઃ । વી॒તગ્ગ્ં સ્તુ॑કે સ્તુકે । યુ॒વમ॒સ્માસુ॒ નિય॑ચ્છતમ્ । પ્ર પ્ર॑ ય॒જ્ઞપ॑તિ-ન્તિર । યે ગ્રા॒મ્યાઃ પ॒શવો॑ વિ॒શ્વરૂ॑પાઃ । વિરૂ॑પા॒સ્સન્તો॑ બહુ॒ધૈક॑રૂપાઃ । તેષાગ્ં॑ સપ્તા॒નામિ॒હ રન્તિ॑રસ્તુ । રા॒યસ્પોષા॑ય સુપ્રજા॒સ્ત્વાય॑ સુ॒વીર્યા॑ય । ય આ॑ર॒ણ્યાઃ પ॒શવો॑ વિ॒શ્વરૂ॑પાઃ । વિરૂ॑પા॒સ્સન્તો॑ બહુ॒ધૈક॑રૂપાઃ । વા॒યુસ્તાગ્ં અગ્રે॒ પ્રમુ॑મોક્તુ દે॒વઃ । પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જયા॑ સંવિઁદા॒નઃ । ઇડા॑યૈ સૃ॒પ્ત-ઙ્ઘૃ॒તવ॑ચ્ચરાચ॒રમ્ । દે॒વા અન્વ॑વિન્દ॒ન્ગુહા॑ હિ॒તમ્ । ય આ॑ર॒ણ્યાઃ પ॒શવો॑ વિ॒શ્વરૂ॑પાઃ । વિરૂ॑પા॒સ્સન્તો॑ બહુ॒ધૈક॑રૂપાઃ । તેષાગ્ં॑ સપ્તા॒નામિ॒હ રન્તિ॑રસ્તુ । રા॒યસ્પોષા॑ય સુપ્રજા॒સ્ત્વાય॑ સુ॒વીર્યા॑ય ॥ 31 ॥
આ॒ત્મા જના॑નાં-વિઁકુ॒ર્વન્તં॑-વિઁપ॒શ્ચિ-મ્પ્ર॒જાનાં᳚-વઁસુ॒ધાનીં᳚-વિઁ॒રાજ॒-ઞ્ચર॑ન્ત॒-ઙ્ગોમ॑તી-મ્મે॒ નિય॑ચ્છ॒ત્વેક॑ચક્રં॒-વ્યોઁ॑મન્મા॒યયા॑ દે॒વ એક॑રૂપા અ॒ષ્ટૌ ચ॑ ॥ 11 ॥
સ॒હસ્ર॑શીર્ષા॒ પુરુ॑ષઃ । સ॒હ॒સ્રા॒ક્ષસ્સ॒હસ્ર॑પાત્ ।
સ ભૂમિં॑-વિઁ॒શ્વતો॑ વૃ॒ત્વા । અત્ય॑તિષ્ઠદ્દશાઙ્ગુ॒લમ્ ।
પુરુ॑ષ એ॒વેદગ્ં સર્વ᳚મ્ । યદ્ભૂ॒તં-યઁચ્ચ॒ ભવ્ય᳚મ્ ।
ઉ॒તામૃ॑ત॒ત્વસ્યેશા॑નઃ । યદન્ને॑નાતિ॒રોહ॑તિ । એ॒તાવા॑નસ્ય મહિ॒મા । અતો॒ જ્યાયાગ્ં॑શ્ચ॒ પૂરુ॑ષઃ ॥ 32,33 ॥
પાદો᳚-ઽસ્ય॒ વિશ્વા॑ ભૂ॒તાનિ॑ । ત્રિ॒પાદ॑સ્યા॒મૃત॑-ન્દિ॒વિ ।
ત્રિ॒પાદૂ॒ર્ધ્વ ઉદૈ॒ત્પુરુ॑ષઃ । પાદો᳚-ઽસ્યે॒હાભ॑વા॒ત્પુનઃ॑ ।
તતો॒ વિષ્વ॒ઙ્વ્ય॑ક્રામત્ । સા॒શ॒ના॒ન॒શ॒ને અ॒ભિ ।
તસ્મા᳚દ્વિ॒રાડ॑જાયત । વિ॒રાજો॒ અધિ॒ પૂરુ॑ષઃ । સ જા॒તો અત્ય॑રિચ્યત । પ॒શ્ચાદ્ભૂમિ॒મથો॑ પુ॒રઃ ॥ 34,35 ॥
યત્પુરુ॑ષેણ હ॒વિષા᳚ । દે॒વા ય॒જ્ઞમત॑ન્વત ।
વ॒સ॒ન્તો અ॑સ્યા-ઽઽસી॒દાજ્ય᳚મ્ । ગ્રી॒ષ્મ ઇ॒ધ્મશ્શ॒રદ્ધ॒વિઃ ।
સ॒પ્તાસ્યા॑-ઽઽસન્પરિ॒ધયઃ॑ । ત્રિસ્સ॒પ્ત સ॒મિધઃ॑ કૃ॒તાઃ ।
દે॒વા યદ્ય॒જ્ઞ-ન્ત॑ન્વા॒નાઃ । અબ॑ધ્ન॒ન્પુરુ॑ષ-મ્પ॒શુમ્ ।
તં-યઁ॒જ્ઞ-મ્બ॒ર્હિષિ॒ પ્રૌક્ષન્॑ । પુરુ॑ષ-ઞ્જા॒તમ॑ગ્ર॒તઃ ॥ 34,35 ॥
તેન॑ દે॒વા અય॑જન્ત । સા॒ધ્યા ઋષ॑યશ્ચ॒ યે ।
તસ્મા᳚દ્ય॒જ્ઞાથ્સ॑ર્વ॒હુતઃ॑ । સમ્ભૃ॑ત-મ્પૃષદા॒જ્યમ્ ।
પ॒શૂગ્સ્તાગ્શ્ચ॑ક્રે વાય॒વ્યાન્॑ । આ॒ર॒ણ્યાન્ગ્રા॒મ્યાશ્ચ॒ યે ।
તસ્મા᳚દ્ય॒જ્ઞાથ્સ॑ર્વ॒હુતઃ॑ । ઋચ॒સ્સામા॑નિ જજ્ઞિરે ।
છન્દાગ્ં॑સિ જજ્ઞિરે॒ તસ્મા᳚ત્ । યજુ॒સ્તસ્મા॑દજાયત ॥ 35,36 ॥
તસ્મા॒દશ્વા॑ અજાયન્ત । યે કે ચો॑ભ॒યાદ॑તઃ ।
ગાવો॑ હ જજ્ઞિરે॒ તસ્મા᳚ત્ । તસ્મા᳚જ્જા॒તા અ॑જા॒વયઃ॑ ।
યત્પુરુ॑ષં॒-વ્યઁ॑દધુઃ । ક॒તિ॒ધા વ્ય॑કલ્પયન્ન્ ।
મુખ॒-ઙ્કિમ॑સ્ય॒ કૌ બા॒હૂ । કા વૂ॒રૂ પાદા॑વુચ્યેતે ।
બ્રા॒હ્મ॒ણો᳚-ઽસ્ય॒ મુખ॑માસીત્ । બા॒હૂ રા॑જ॒ન્યઃ॑ કૃ॒તઃ ॥ 36,37 ॥
ઊ॒રૂ તદ॑સ્ય॒ યદ્વૈશ્યઃ॑ । પ॒દ્ભ્યાગ્ં શૂ॒દ્રો અ॑જાયત ।
ચ॒ન્દ્રમા॒ મન॑સો જા॒તઃ । ચક્ષો॒સ્સૂર્યો॑ અજાયત ।
મુખા॒દિન્દ્ર॑શ્ચા॒ગ્નિશ્ચ॑ । પ્રા॒ણાદ્વા॒યુર॑જાયત ।
નાભ્યા॑ આસીદ॒ન્તરિ॑ક્ષમ્ । શી॒ર્ષ્ણો દ્યૌસ્સમ॑વર્તત ।
પ॒દ્ભ્યા-મ્ભૂમિ॒ર્દિશ॒-શ્શ્રોત્રા᳚ત્ ।
તથા॑ લો॒કાગ્ં અ॑કલ્પયન્ન્ ॥ 37,38 ॥
વેદા॒હમે॒ત-મ્પુરુ॑ષ-મ્મ॒હાન્ત᳚મ્ ।
આ॒દિ॒ત્યવ॑ર્ણં॒ તમ॑સ॒સ્તુ પા॒રે ।
સર્વા॑ણિ રૂ॒પાણિ॑ વિ॒ચિત્ય॒ ધીરઃ॑ ।
નામા॑નિ કૃ॒ત્વા-ઽભિ॒વદ॒ન્ યદાસ્તે᳚ ।
ધા॒તા પુ॒રસ્તા॒દ્યમુ॑દાજ॒હાર॑ ।
શ॒ક્રઃ પ્રવિ॒દ્વાન્પ્ર॒દિશ॒શ્ચત॑સ્રઃ ।
તમે॒વં-વિઁ॒દ્વાન॒મૃત॑ ઇ॒હ ભ॑વતિ ।
નાન્યઃ પન્થા॒ અય॑નાય વિદ્યતે ।
ય॒જ્ઞેન॑ ય॒જ્ઞમ॑યજન્ત દે॒વાઃ ।
તાનિ॒ ધર્મા॑ણિ પ્રથ॒માન્યા॑સન્ન્ ।
તે હ॒ નાક॑-મ્મહિ॒માન॑સ્સચન્તે ।
યત્ર॒ પૂર્વે॑ સા॒ધ્યાસ્સન્તિ॑ દે॒વાઃ ॥ 38,39 ॥
પુરુ॑ષઃ પુ॒રો᳚-ઽગ્ર॒તો॑-ઽજાયત કૃ॒તો॑-ઽકલ્પયન્નાસ॒ન્દ્વે ચ॑ ॥ 12 ॥
જ્યાયા॒નધિ॒ પૂરુ॑ષઃ । અન્યત્ર॒ પુરુ॑ષઃ ॥
અ॒દ્ભ્યસ્સમ્ભૂ॑તઃ પૃથિ॒વ્યૈ રસા᳚ચ્ચ ।
વિ॒શ્વક॑ર્મણ॒સ્સમ॑વર્ત॒તાધિ॑ ।
તસ્ય॒ ત્વષ્ટા॑ વિ॒દધ॑દ્રૂ॒પમે॑તિ ।
તત્પુરુ॑ષસ્ય॒ વિશ્વ॒માજા॑ન॒મગ્રે᳚ ।
વેદા॒હમે॒ત-મ્પુરુ॑ષ-મ્મ॒હાન્ત᳚મ્ ।
આ॒દિ॒ત્યવ॑ર્ણ॒-ન્તમ॑સઃ॒ પર॑સ્તાત્ ।
તમે॒વં-વિઁ॒દ્વાન॒મૃત॑ ઇ॒હ ભ॑વતિ ।
નાન્યઃ પન્થા॑ વિદ્ય॒તે-ઽય॑નાય ।
પ્ર॒જાપ॑તિશ્ચરતિ॒ ગર્ભે॑ અ॒ન્તઃ ।
અ॒જાય॑માનો બહુ॒ધા વિજા॑યતે ॥ 39,40 ॥
તસ્ય॒ ધીરાઃ॒ પરિ॑જાનન્તિ॒ યોનિ᳚મ્ । મરી॑ચીના-મ્પ॒દમિ॑ચ્છન્તિ વે॒ધસઃ॑ । યો દે॒વેભ્ય॒ આત॑પતિ । યો દે॒વાના᳚-મ્પુ॒રોહિ॑તઃ ।
પૂર્વો॒ યો દે॒વેભ્યો॑ જા॒તઃ । નમો॑ રુ॒ચાય॒ બ્રાહ્મ॑યે । રુચ॑-મ્બ્રા॒હ્મ-ઞ્જ॒નય॑ન્તઃ । દે॒વા અગ્રે॒ તદ॑બ્રુવન્ન્ । યસ્ત્વૈ॒વ-મ્બ્રા᳚હ્મ॒ણો વિ॒દ્યાત્ । તસ્ય॑ દે॒વા અસ॒ન્વશે᳚ । હ્રીશ્ચ॑ તે લ॒ક્ષ્મીશ્ચ॒ પત્ન્યૌ᳚ । અ॒હો॒રા॒ત્રે પા॒ર્શ્વે । નક્ષ॑ત્રાણિ રૂ॒પમ્ । અ॒શ્વિનૌ॒ વ્યાત્ત᳚મ્ । ઇ॒ષ્ટ-મ્મ॑નિષાણ । અ॒મુ-મ્મ॑નિષાણ । સર્વ॑-મ્મનિષાણ ॥ 40,41 ॥
જા॒ય॒તે॒ વશે॑ સ॒પ્ત ચ॑ ॥ 13 ॥
ભ॒ર્તા સન્ભ્રિ॒યમા॑ણો બિભર્તિ । એકો॑ દે॒વો બ॑હુ॒ધા નિવિ॑ષ્ટઃ । ય॒દા ભા॒ર-ન્ત॒ન્દ્રય॑તે॒ સ ભર્તુ᳚મ્ । નિ॒ધાય॑ ભા॒ર-મ્પુન॒રસ્ત॑મેતિ । તમે॒વ મૃ॒ત્યુમ॒મૃત॒-ન્તમા॑હુઃ । ત-મ્ભ॒ર્તાર॒-ન્તમુ॑ ગો॒પ્તાર॑માહુઃ । સ ભૃ॒તો ભ્રિ॒યમા॑ણો બિભર્તિ । ય એ॑નં॒-વેઁદ॑ સ॒ત્યેન॒ ભર્તુ᳚મ્ । સ॒દ્યો જા॒તમુ॒ત જ॑હાત્યે॒ષઃ । ઉ॒તો જર॑ન્ત॒-ન્ન જ॑હા॒ત્યેક᳚મ્ ॥ 41,42 ॥
ઉ॒તો બ॒હૂનેક॒મહ॑ર્જહાર । અત॑ન્દ્રો દે॒વસ્સદ॑મે॒વ પ્રાર્થઃ॑ । યસ્તદ્વેદ॒ યત॑ આબ॒ભૂવ॑ । સ॒ન્ધા-ઞ્ચ॒ યાગ્ં સ॑ન્દ॒ધે બ્રહ્મ॑ણૈ॒ષઃ । રમ॑તે॒ તસ્મિ᳚ન્નુ॒ત જી॒ર્ણે શયા॑ને । નૈન॑-ઞ્જહા॒ત્યહ॑સ્સુ પૂ॒ર્વ્યેષુ॑ । ત્વામાપો॒ અનુ॒ સર્વા᳚શ્ચરન્તિ જાન॒તીઃ । વ॒થ્સ-મ્પય॑સા પુના॒નાઃ । ત્વમ॒ગ્નિગ્ં હ॑વ્ય॒વાહ॒ગ્ં॒ સમિ॑ન્થ્સે । ત્વ-મ્ભ॒ર્તા મા॑ત॒રિશ્વા᳚ પ્ર॒જાના᳚મ્ ॥ 42,43 ॥
ત્વં-યઁ॒જ્ઞસ્ત્વમુ॑વે॒વાસિ॒ સોમઃ॑ । તવ॑ દે॒વા હવ॒માય॑ન્તિ॒ સર્વે᳚ । ત્વમેકો॑-ઽસિ બ॒હૂનનુ॒પ્રવિ॑ષ્ટઃ । નમ॑સ્તે અસ્તુ સુ॒હવો॑ મ એધિ । નમો॑ વામસ્તુ શૃણુ॒તગ્ં હવ॑-મ્મે । પ્રાણા॑પાનાવજિ॒રગ્ં સ॒ઞ્ચર॑ન્તૌ । હ્વયા॑મિ વા॒-મ્બ્રહ્મ॑ણા તૂ॒ર્તમેત᳚મ્ । યો મા-ન્દ્વેષ્ટિ॒ ત-ઞ્જ॑હિતં-યુઁવાના । પ્રાણા॑પાનૌ સંવિઁદા॒નૌ જ॑હિતમ્ । અ॒મુષ્યાસુ॑ના॒ મા સઙ્ગ॑સાથામ્ ॥ 43 ॥
ત-મ્મે॑ દેવા॒ બ્રહ્મ॑ણા સંવિઁદા॒નૌ । વ॒ધાય॑ દત્ત॒-ન્તમ॒હગ્ં હ॑નામિ । અસ॑જ્જજાન સ॒ત આબ॑ભૂવ । યં-યઁ॑-ઞ્જ॒જાન॒ સ ઉ॑ ગો॒પો અ॑સ્ય । ય॒દા ભા॒ર-ન્ત॒ન્દ્રય॑તે॒ સ ભર્તુ᳚મ્ । પ॒રાસ્ય॑ ભા॒ર-મ્પુન॒રસ્ત॑મેતિ । તદ્વૈ ત્વ-મ્પ્રા॒ણો અ॑ભવઃ । મ॒હાન્ભોગઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તેઃ । ભુજઃ॑ કરિ॒ષ્યમા॑ણઃ । યદ્દે॒વાન્પ્રાણ॑યો॒ નવ॑ ॥ 44 ॥
એક॑-મ્પ્ર॒જાના᳚-ઙ્ગસાથા॒-ન્નવ॑ ॥ 14 ॥
હરિ॒ગ્ં॒ હર॑ન્ત॒મનુ॑યન્તિ દે॒વાઃ । વિશ્વ॒સ્યેશા॑નં-વૃઁષ॒ભ-મ્મ॑તી॒નામ્ । બ્રહ્મ॒ સરૂ॑પ॒મનુ॑મે॒દમાગા᳚ત્ । અય॑ન॒-મ્મા વિવ॑ધી॒ર્વિક્ર॑મસ્વ । મા છિ॑દો મૃત્યો॒ મા વ॑ધીઃ । મા મે॒ બલં॒-વિઁવૃ॑હો॒ મા પ્રમો॑ષીઃ । પ્ર॒જા-મ્મા મે॑ રીરિષ॒ આયુ॑રુગ્ર । નૃ॒ચક્ષ॑સ-ન્ત્વા હ॒વિષા॑ વિધેમ । સ॒દ્યશ્ચ॑કમા॒નાય॑ । પ્ર॒વે॒પા॒નાય॑ મૃ॒ત્યવે᳚ ॥ 45 ॥
પ્રાસ્મા॒ આશા॑ અશૃણ્વન્ન્ । કામે॑નાજનય॒ન્પુનઃ॑ । કામે॑ન મે॒ કામ॒ આગા᳚ત્ । હૃદ॑યા॒દ્ધૃદ॑ય-મ્મૃ॒ત્યોઃ । યદ॒મીષા॑મ॒દઃ પ્રિ॒યમ્ । તદૈતૂપ॒મામ॒ભિ । પર॑-મ્મૃત્યો॒ અનુ॒ પરે॑હિ॒ પન્થા᳚મ્ । યસ્તે॒ સ્વ ઇત॑રો દેવ॒યાના᳚ત્ । ચક્ષુ॑ષ્મતે શૃણ્વ॒તે તે᳚ બ્રવીમિ । મા નઃ॑ પ્ર॒જાગ્ં રી॑રિષો॒ મોત વી॒રાન્ । પ્ર પૂ॒ર્વ્ય-મ્મન॑સા॒ વન્દ॑માનઃ । નાધ॑માનો વૃષ॒ભ-ઞ્ચ॑ર્ષણી॒નામ્ । યઃ પ્ર॒જાના॑મેક॒રાણ્માનુ॑ષીણામ્ । મૃ॒ત્યું-યઁ॑જે પ્રથમ॒જામૃ॒તસ્ય॑ ॥ 46 ॥
મૃ॒ત્યવે॑ વી॒રાગ્ંશ્ચ॒ત્વારિ॑ ચ ॥ 15 ॥
ત॒રણિ॑ર્વિ॒શ્વદ॑ર્શતો જ્યોતિ॒ષ્કૃદ॑સિ સૂર્ય । વિશ્વ॒મા ભા॑સિ રોચ॒નમ્ । ઉ॒પ॒યા॒મગૃ॑હીતો-ઽસિ॒ સૂર્યા॑ય ત્વા॒ ભ્રાજ॑સ્વત એ॒ષ તે॒ યોનિ॒સ્સૂર્યા॑ય ત્વા॒ ભ્રાજ॑સ્વતે ॥ 47 ॥ 16 ॥
આપ્યા॑યસ્વ મદિન્તમ॒ સોમ॒ વિશ્વા॑ભિરૂ॒તિભિઃ॑ । ભવા॑ નસ્સ॒પ્રથ॑સ્તમઃ ॥ (48) ॥ 17 ॥
ઈ॒યુષ્ટે યે પૂર્વ॑તરા॒મપ॑શ્યન્ વ્યુ॒ચ્છન્તી॑મુ॒ષસ॒-મ્મર્ત્યા॑સઃ । અ॒સ્માભિ॑રૂ॒ નુ પ્ર॑તિ॒ચક્ષ્યા॑-ઽભૂ॒દો તે ય॑ન્તિ॒ યે અ॑પ॒રીષુ॒ પશ્યાન્॑ ॥ 49 ॥ 18 ॥
જ્યોતિ॑ષ્મતી-ન્ત્વા સાદયામિ જ્યોતિ॒ષ્કૃત॑-ન્ત્વા સાદયામિ જ્યોતિ॒ર્વિદ॑-ન્ત્વા સાદયામિ॒ ભાસ્વ॑તી-ન્ત્વા સાદયામિ॒ જ્વલ॑ન્તી-ન્ત્વા સાદયામિ મલ્મલા॒ભવ॑ન્તી-ન્ત્વા સાદયામિ॒ દીપ્ય॑માના-ન્ત્વા સાદયામિ॒ રોચ॑માના-ન્ત્વા સાદયા॒મ્યજ॑સ્રા-ન્ત્વા સાદયામિ બૃ॒હજ્જ્યો॑તિષ-ન્ત્વા સાદયામિ બો॒ધય॑ન્તી-ન્ત્વા સાદયામિ॒ જાગ્ર॑તી-ન્ત્વા સાદયામિ ॥ 50 ॥ 19 ॥
પ્ર॒યા॒સાય॒ સ્વાહા॑-ઽઽયા॒સાય॒ સ્વાહા॑ વિયા॒સાય॒ સ્વાહા॑ સંયાઁ॒સાય॒ સ્વાહો᳚દ્યા॒સાય॒ સ્વાહા॑-ઽવયા॒સાય॒ સ્વાહા॑ શુ॒ચે સ્વાહા॒ શોકા॑ય॒ સ્વાહા॑ તપ્ય॒ત્વૈ સ્વાહા॒ તપ॑તે॒ સ્વાહા᳚ બ્રહ્મહ॒ત્યાયૈ॒ સ્વાહા॒ સર્વ॑સ્મૈ॒ સ્વાહા᳚ ॥ 51 ॥ 20 ॥
ચિ॒ત્તગ્ં સ॑ન્તા॒નેન॑ ભ॒વં-યઁ॒ક્ના રુ॒દ્ર-ન્તનિ॑મ્ના પશુ॒પતિગ્ગ્ં॑ સ્થૂલહૃદ॒યેના॒ગ્નિગ્ં હૃદ॑યેન રુ॒દ્રં-લોઁહિ॑તેન શ॒ર્વ-મ્મત॑સ્નાભ્યા-મ્મહાદે॒વમ॒ન્તઃ પા᳚ર્શ્વેનૌષિષ્ઠ॒હનગ્ં॑ શિઙ્ગીનિકો॒શ્યા᳚ભ્યામ્ ॥ 52 ॥ 21 ॥
ચિ॒ત્તિઃ॑ પૃથિ॒વ્ય॑ગ્નિ॒સ્સૂર્ય॑-ન્તે॒ ચક્ષુ॑ર્મ॒હાહ॑વિ॒ર્હોતા॒ વાઘોતા᳚ બ્રાહ્મ॒ણ એક॑હોતા॒-ઽગ્નિર્યજુ॑ર્ભિ॒સ્સેનેન્દ્ર॑સ્ય દે॒વસ્ય॑ સુ॒વર્ણ॑-ઙ્ઘ॒ર્મગ્ં સ॒હસ્ર॑શીર્ષા॒-ઽદ્ભ્યો ભ॒ર્તા હરિ॑-ન્ત॒રણિ॒રાપ્યા॑યસ્વે॒યુષ્ટે યે જ્યોતિ॑ષ્મતી-મ્પ્રયા॒સાય॑ ચિ॒ત્તમેક॑વિગ્ંશતિઃ ॥ 21 ॥
ચિત્તિ॑ર॒ગ્નિર્યજુ॑ર્ભિર॒ન્તઃ પ્રવિ॑ષ્ટઃ પ્ર॒જાપ॑તિર્ભ॒ર્તાસન્પ્રયા॒સાય॒ દ્વિપ॑ઞ્ચા॒શત્ ॥ 52 ॥
ચિત્તિ॑ર॒ગ્નિર્યજુ॑ર્ભિર॒ન્તઃ પ્રવિ॑ષ્ટઃ પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જયા॑ સંવિઁદા॒નસ્તસ્ય॒ ધીરા॒ જ્યોતિ॑ષ્મતી॒-ન્ત્રિપ॑ઞ્ચા॒શત્ ॥ 53 ॥
તચ્છં॒-યોઁરાવૃ॑ણીમહે । ગા॒તું-યઁ॒જ્ઞાય॑ ।
ગા॒તું-યઁ॒જ્ઞપ॑તયે । દૈવી᳚ સ્વ॒સ્તિર॑સ્તુ નઃ ।
સ્વ॒સ્તિર્માનુ॑ષેભ્યઃ । ઊ॒ર્ધ્વ-ઞ્જિ॑ગાતુ ભેષ॒જમ્ ।
શ-ન્નો॑ અસ્તુ દ્વિ॒પદે᳚ । શ-ઞ્ચતુ॑ષ્પદે ॥
ૐ શાન્તિ॒-શ્શાન્તિ॒-શ્શાન્તિઃ॑ ॥
હરિઃ ઓમ્ । તચ્છં॒-યોઁરાવૃ॑ણીમહે । ગા॒તું-યઁ॒જ્ઞાય॑ ।
ગા॒તું-યઁ॒જ્ઞપ॑તયે । દૈવી᳚ સ્વ॒સ્તિર॑સ્તુ નઃ ।
સ્વ॒સ્તિર્માનુ॑ષેભ્યઃ । ઊ॒ર્ધ્વ-ઞ્જિ॑ગાતુ ભેષ॒જમ્ ।
શ-ન્નો॑ અસ્તુ દ્વિ॒પદે᳚ । શ-ઞ્ચતુ॑ષ્પદે ॥
ૐ શાન્તિ॒-શ્શાન્તિ॒-શ્શાન્તિઃ॑ ॥
ઓ-ઞ્ચિત્તિ॒સ્સ્રુક્ । ચિ॒ત્તમાજ્ય᳚મ્ । વાગ્વેદિઃ॑ । આધી॑ત-મ્બ॒ર્હિઃ । કેતો॑ અ॒ગ્નિઃ । વિજ્ઞા॑તમ॒ગ્નિઃ । વાક્પ॑તિ॒ર્હોતા᳚ । મન॑ ઉપવ॒ક્તા । પ્રા॒ણો હ॒વિઃ । સામા᳚ધ્વ॒ર્યુઃ । વાચ॑સ્પતે વિધે નામન્ન્ । વિ॒ધેમ॑ તે॒ નામ॑ । વિ॒ધેસ્ત્વમ॒સ્માક॒-ન્નામ॑ । વા॒ચસ્પતિ॒સ્સોમ॑-મ્પિબતુ । આ-ઽસ્માસુ॑ નૃ॒મ્ણ-ન્ધા॒ત્સ્વાહા᳚ ॥ 1 ॥
અ॒ધ્વ॒ર્યુઃ પઞ્ચ॑ ચ ॥ 1 ॥
પૃ॒થિ॒વી હોતા᳚ । દ્યૌર॑ધ્વ॒ર્યુઃ । રુ॒દ્રો᳚-ઽગ્નીત્ । બૃહ॒સ્પતિ॑રુપવ॒ક્તા । વાચ॑સ્પતે વા॒ચો વી॒ર્યે॑ણ । સમ્ભૃ॑તતમે॒ના-ઽઽય॑ક્ષ્યસે । યજ॑માનાય॒ વાર્ય᳚મ્ । આ સુવ॒સ્કર॑સ્મૈ । વા॒ચસ્પતિ॒સ્સોમ॑-મ્પિબતિ । જ॒જન॒દિન્દ્ર॑મિન્દ્રિ॒યાય॒ સ્વાહા᳚ ॥ 2 ॥
પૃ॒થિ॒વી હોતા॒ દશ॑ ॥ 2 ॥
અ॒ગ્નિર્હોતા᳚ । અ॒શ્વિના᳚-ઽધ્વ॒ર્યૂ । ત્વષ્ટા॒-ઽગ્નીત્ । મિ॒ત્ર ઉ॑પવ॒ક્તા । સોમ॒સ્સોમ॑સ્ય પુરો॒ગાઃ । શુ॒ક્રસ્શુ॒ક્રસ્ય॑ પુરો॒ગાઃ । શ્રા॒તાસ્ત॑ ઇન્દ્ર॒ સોમાઃ᳚ । વાતા॑પેર્હવન॒શ્રુત॒સ્સ્વાહા᳚ ॥ 3 ॥
અ॒ગ્નિર્હોતા॒-ઽષ્ટૌ ॥ 3 ॥
સૂર્ય॑-ન્તે॒ ચક્ષુઃ॑ । વાત॑-મ્પ્રા॒ણઃ । દ્યા-મ્પૃ॒ષ્ઠમ્ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષમા॒ત્મા । અઙ્ગૈ᳚ર્ય॒જ્ઞમ્ । પૃ॒થિ॒વીગ્ં શરી॑રૈઃ । વાચ॑સ્પ॒તે-ઽચ્છિ॑દ્રયા વા॒ચા । અચ્છિ॑દ્રયા જુ॒હ્વા᳚ । દિ॒વિ દે॑વા॒વૃધ॒ગ્ં॒ હોત્રા॒ મેર॑યસ્વ॒ સ્વાહા᳚ ॥ 4 ॥
સૂર્ય॑-ન્તે॒ નવ॑ ॥ 4 ॥
મ॒હાહ॑વિ॒ર્હોતા᳚ । સ॒ત્યહ॑વિરધ્વ॒ર્યુઃ । અચ્યુ॑તપાજા અ॒ગ્નીત્ । અચ્યુ॑તમના ઉપવ॒ક્તા । અ॒ના॒ધૃ॒ષ્યશ્ચા᳚પ્રતિધૃ॒ષ્યશ્ચ॑ ય॒જ્ઞસ્યા॑ભિગ॒રૌ । અ॒યાસ્ય॑ ઉદ્ગા॒તા । વાચ॑સ્પતે હૃદ્વિધે નામન્ન્ । વિ॒ધેમ॑ તે॒ નામ॑ । વિ॒ધેસ્ત્વમ॒સ્માક॒-ન્નામ॑ । વા॒ચસ્પતિ॒સ્સોમ॑મપાત્ । મા દૈવ્ય॒સ્તન્તુ॒શ્છેદિ॒ મા મ॑નુ॒ષ્યઃ॑ । નમો॑ દિ॒વે । નમઃ॑ પૃથિ॒વ્યૈ સ્વાહા᳚ ॥ 5 ॥
અ॒પા॒ત્ત્રીણિ॑ ચ ॥ 5 ॥
વાઘોતા᳚ । દી॒ક્ષા પત્ની᳚ । વાતો᳚-ઽધ્વ॒ર્યુઃ । આપો॑-ઽભિગ॒રઃ । મનો॑ હ॒વિઃ । તપ॑સિ જુહોમિ । ભૂર્ભુવ॒સ્સુવઃ॑ । બ્રહ્મ॑ સ્વય॒મ્ભુ । બ્રહ્મ॑ણે સ્વય॒મ્ભુવે॒ સ્વાહા᳚ ॥ 6 ॥
વાઘોતા॒ નવ॑ ॥ 6 ॥
બ્રા॒હ્મ॒ણ એક॑હોતા । સ ય॒જ્ઞઃ । સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । ય॒જ્ઞશ્ચ॑ મે ભૂયાત્ । અ॒ગ્નિર્દ્વિહો॑તા । સ ભ॒ર્તા । સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । ભ॒ર્તા ચ॑ મે ભૂયાત્ । પૃ॒થિ॒વી ત્રિહો॑તા । સ પ્ર॑તિ॒ષ્ઠા ॥ 7 ॥
સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । પ્ર॒તિ॒ષ્ઠા ચ॑ મે ભૂયાત્ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષ॒-ઞ્ચતુ॑ર્હોતા । સ વિ॒ષ્ઠાઃ । સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । વિ॒ષ્ઠાશ્ચ॑ મે ભૂયાત્ । વા॒યુઃ પઞ્ચ॑હોતા । સ પ્રા॒ણઃ । સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । પ્રા॒ણશ્ચ॑ મે ભૂયાત્ ॥ 8 ॥
ચ॒ન્દ્રમા॒-ષ્ષડ્ઢો॑તા । સ ઋ॒તૂન્ક॑લ્પયાતિ । સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । ઋ॒તવ॑શ્ચ મે કલ્પન્તામ્ । અન્નગ્ં॑ સ॒પ્તહો॑તા । સ પ્રા॒ણસ્ય॑ પ્રા॒ણઃ । સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । પ્રા॒ણસ્ય॑ ચ મે પ્રા॒ણો ભૂ॑યાત્ । દ્યૌર॒ષ્ટહો॑તા । સો॑-ઽનાધૃ॒ષ્યઃ ॥ 9 ॥
સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । અ॒ના॒ધૃ॒ષ્યશ્ચ॑ ભૂયાસમ્ । આ॒દિ॒ત્યો નવ॑હોતા । સ તે॑જ॒સ્વી । સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । તે॒જ॒સ્વી ચ॑ ભૂયાસમ્ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્દશ॑હોતા । સ ઇ॒દગ્ં સર્વ᳚મ્ । સ મે॑ દદાતુ પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્પુષ્ટિં॒-યઁશઃ॑ । સર્વ॑-ઞ્ચ મે ભૂયાત્ ॥ 10 ॥
પ્ર॒તિ॒ષ્ઠા પ્રા॒ણશ્ચ॑ મે ભૂયાદનાધૃ॒ષ્યસ્સર્વ-ઞ્ચ મે ભૂયાત્ ॥
બ્રા॒હ્મ॒ણો ય॒જ્ઞો᳚-ઽગ્નિર્ભ॒ર્તા પૃ॑થિ॒વી પ્ર॑તિ॒ષ્ઠા-ઽન્તરિ॑ક્ષં-વિઁ॒ષ્ઠા વા॒યુઃ પ્રા॒ણશ્ચ॒ન્દ્રમા॑ સ ઋ॒તૂનન્ન॒ગ્ં॒ સ પ્રા॒ણસ્ય॑ પ્રા॒ણો દ્યૌર॑નાધૃ॒ષ્ય આ॑દિ॒ત્યસ્સ તે॑જ॒સ્વી પ્ર॒જાપ॑તિ॒-સ્સ ઇ॒દગ્ં સર્વ॒ગ્ં॒ સર્વ॑-ઞ્ચ મે ભૂયાત્ ॥
અ॒ગ્નિર્યજુ॑ર્ભિઃ । સ॒વિ॒તા સ્તોમૈઃ᳚ । ઇન્દ્ર॑ ઉક્થામ॒દૈઃ । મિ॒ત્રાવરુ॑ણાવા॒શિષા᳚ । અઙ્ગિ॑રસો॒ ધિષ્ણિ॑યૈર॒ગ્નિભિઃ॑ । મ॒રુત॑સ્સદોહવિર્ધા॒નાભ્યા᳚મ્ । આપઃ॒ પ્રોક્ષ॑ણીભિઃ । ઓષ॑ધયો બ॒ર્હિષા᳚ । અદિ॑તિ॒ર્વેદ્યા᳚ । સોમો॑ દી॒ક્ષયા᳚ ॥ 11 ॥
ત્વષ્ટે॒ધ્મેન॑ । વિષ્ણુ॑ર્ય॒જ્ઞેન॑ । વસ॑વ॒ આજ્યે॑ન । આ॒દિ॒ત્યા દક્ષિ॑ણાભિઃ । વિશ્વે॑ દે॒વા ઊ॒ર્જા । પૂ॒ષા સ્વ॑ગાકા॒રેણ॑ । બૃહ॒સ્પતિઃ॑ પુરો॒ધયા᳚ । પ્ર॒જાપ॑તિરુદ્ગી॒થેન॑ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષ-મ્પ॒વિત્રે॑ણ । વા॒યુઃ પાત્રૈઃ᳚ । અ॒હગ્ગ્ં શ્ર॒દ્ધયા᳚ ॥ 12 ॥
દી॒ક્ષયા॒ પાત્રૈ॒રેક॑-ઞ્ચ ॥ 8 ॥
સેનેન્દ્ર॑સ્ય । ધેના॒ બૃહ॒સ્પતેઃ᳚ । પ॒થ્યા॑ પૂ॒ષ્ણઃ । વાગ્વા॒યોઃ । દી॒ક્ષા સોમ॑સ્ય । પૃ॒થિ॒વ્ય॑ગ્નેઃ । વસૂ॑ના-ઙ્ગાય॒ત્રી । રુ॒દ્રાણા᳚-ન્ત્રિ॒ષ્ટુક્ । આ॒દિ॒ત્યાના॒-ઞ્જગ॑તી । વિષ્ણો॑રનુ॒ષ્ટુક્ ॥ 13 ॥
વરુ॑ણસ્ય વિ॒રાટ્ । ય॒જ્ઞસ્ય॑ પ॒ઙ્ક્તિઃ । પ્ર॒જાપ॑તે॒રનુ॑મતિઃ । મિ॒ત્રસ્ય॑ શ્ર॒દ્ધા । સ॒વિ॒તુઃ પ્રસૂ॑તિઃ । સૂર્ય॑સ્ય॒ મરી॑ચિઃ । ચ॒ન્દ્રમ॑સો રોહિ॒ણી । ઋષી॑ણામરુન્ધ॒તી । પ॒ર્જન્ય॑સ્ય વિ॒દ્યુત્ । ચત॑સ્રો॒ દિશઃ॑ । ચત॑સ્રો-ઽવાન્તરદિ॒શાઃ । અહ॑શ્ચ॒ રાત્રિ॑શ્ચ । કૃ॒ષિશ્ચ॒ વૃષ્ટિ॑શ્ચ । ત્વિષિ॒શ્ચાપ॑ચિતિશ્ચ । આપ॒શ્ચૌષ॑ધયશ્ચ । ઊર્ક્ચ॑ સૂ॒નૃતા॑ ચ દે॒વાના॒-મ્પત્ન॑યઃ ॥ 14 ॥
અ॒નુ॒ષ્ટુગ્દિશ॒ષ્ષટ્ચ॑ ॥ 9 ॥
દે॒વસ્ય॑ ત્વા સવિ॒તુઃ પ્ર॑સ॒વે । અ॒શ્વિનો᳚ર્બા॒હુભ્યા᳚મ્ । પૂ॒ષ્ણો હસ્તા᳚ભ્યા॒-મ્પ્રતિ॑ગૃહ્ણામિ । રાજા᳚ ત્વા॒ વરુ॑ણો નયતુ દેવિ દક્ષિણે॒-ઽગ્નયે॒ હિર॑ણ્યમ્ । તેના॑મૃત॒ત્વમ॑શ્યામ્ । વયો॑ દા॒ત્રે । મયો॒ મહ્ય॑મસ્તુ પ્રતિગ્રહી॒ત્રે । ક ઇ॒દ-ઙ્કસ્મા॑ અદાત્ । કામઃ॒ કામા॑ય । કામો॑ દા॒તા ॥ 15 ॥
કામઃ॑ પ્રતિગ્રહી॒તા । કામગ્ં॑ સમુ॒દ્રમાવિ॑શ । કામે॑ન ત્વા॒ પ્રતિ॑ગૃહ્ણામિ । કામૈ॒તત્તે᳚ । એ॒ષા તે॑ કામ॒ દક્ષિ॑ણા । ઉ॒ત્તા॒નસ્ત્વા᳚-ઽઽઙ્ગીર॒સઃ પ્રતિ॑ગૃહ્ણાતુ । સોમા॑ય॒ વાસઃ॑ । રુ॒દ્રાય॒ ગામ્ । વરુ॑ણા॒યાશ્વ᳚મ્ । પ્ર॒જાપ॑તયે॒ પુરુ॑ષમ્ ॥ 16 ॥
મન॑વે॒ તલ્પ᳚મ્ । ત્વષ્ટ્રે॒-ઽજામ્ । પૂ॒ષ્ણે-ઽવિ᳚મ્ । નિર્-ઋ॑ત્યા અશ્વતરગર્દ॒ભૌ । હિ॒મવ॑તો હ॒સ્તિન᳚મ્ । ગ॒ન્ધ॒ર્વા॒પ્સ॒રાભ્ય॑સ્સ્રગલઙ્કર॒ણે । વિશ્વે᳚ભ્યો દે॒વેભ્યો॑ ધા॒ન્યમ્ । વા॒ચે-ઽન્ન᳚મ્ । બ્રહ્મ॑ણ ઓદ॒નમ્ । સ॒મુ॒દ્રાયાપઃ॑ ॥ 17 ॥
ઉ॒ત્તા॒નાયા᳚ઙ્ગીર॒સાયાનઃ॑ । વૈ॒શ્વા॒ન॒રાય॒ રથ᳚મ્ । વૈ॒શ્વા॒ન॒રઃ પ્ર॒ત્નથા॒ નાક॒મારુ॑હત્ । દિ॒વઃ પૃ॒ષ્ઠ-મ્ભન્દ॑માનસ્સુ॒મન્મ॑ભિઃ । સ પૂ᳚ર્વ॒વજ્જ॒નય॑જ્જ॒ન્તવે॒ ધન᳚મ્ । સ॒મા॒નમ॑જ્મા॒ પરિ॑યાતિ॒ જાગૃ॑વિઃ । રાજા᳚ ત્વા॒ વરુ॑ણો નયતુ દેવિ દક્ષિણે વૈશ્વાન॒રાય॒ રથ᳚મ્ । તેના॑મૃત॒ત્વમ॑શ્યામ્ । વયો॑ દા॒ત્રે । મયો॒ મહ્ય॑મસ્તુ પ્રતિગ્રહી॒ત્રે ॥ 18 ॥
ક ઇ॒દ-ઙ્કસ્મા॑ અદાત્ । કામઃ॒ કામા॑ય । કામો॑ દા॒તા । કામઃ॑ પ્રતિગ્રહી॒તા । કામગ્ં॑ સમુ॒દ્રમાવિ॑શ । કામે॑ન ત્વા॒ પ્રતિ॑ગૃહ્ણામિ । કામૈ॒તત્તે᳚ । એ॒ષા તે॑ કામ॒ દક્ષિ॑ણા । ઉ॒ત્તા॒નસ્ત્વા᳚-ઽઽઙ્ગીર॒સઃ પ્રતિ॑ગૃહ્ણાતુ ॥ 19 ॥
દા॒તા પુરુ॑ષ॒માપઃ॑ પ્રતિગ્રહી॒ત્રે નવ॑ ચ ॥ 10 ॥
સુ॒વર્ણ॑-ઙ્ઘ॒ર્મ-મ્પરિ॑વેદ વે॒નમ્ । ઇન્દ્ર॑સ્યા॒-ઽઽત્માન॑-ન્દશ॒ધા ચર॑ન્તમ્ । અ॒ન્તસ્સ॑મુ॒દ્રે મન॑સા॒ ચર॑ન્તમ્ । બ્રહ્મા-ઽન્વ॑વિન્દ॒દ્દશ॑હોતાર॒મર્ણે᳚ । અ॒ન્તઃ પ્રવિ॑ષ્ટશ્શા॒સ્તા જના॑નામ્ । એક॒સ્સન્બ॑હુ॒ધા વિ॑ચારઃ । શ॒તગ્ં શુ॒ક્રાણિ॒ યત્રૈક॒-મ્ભવ॑ન્તિ । સર્વે॒ વેદા॒ યત્રૈક॒-મ્ભવ॑ન્તિ । સર્વે॒ હોતા॑રો॒ યત્રૈક॒-મ્ભવ॑ન્તિ । સ॒ માન॑સીન આ॒ત્મા જના॑નામ્ ॥ 20 ॥
અ॒ન્તઃ પ્રવિ॑ષ્ટશ્શા॒સ્તા જના॑ના॒ગ્ં॒ સર્વા᳚ત્મા । સર્વાઃ᳚ પ્ર॒જા યત્રૈક॒-મ્ભવ॑ન્તિ । ચતુ॑ર્હોતારો॒ યત્ર॑ સ॒મ્પદ॒-ઙ્ગચ્છ॑ન્તિ દે॒વૈઃ । સ॒ માન॑સીન આ॒ત્મા જના॑નામ્ । બ્રહ્મેન્દ્ર॑મ॒ગ્નિ-ઞ્જગ॑તઃ પ્રતિ॒ષ્ઠામ્ । દિ॒વ આ॒ત્માનગ્ં॑ સવિ॒તાર॒-મ્બૃહ॒સ્પતિ᳚મ્ । ચતુ॑ર્હોતાર-મ્પ્ર॒દિશો-ઽનુ॑ક્લૃ॒પ્તમ્ । વા॒ચો વી॒ર્ય॑-ન્તપ॒સા-ઽન્વ॑વિન્દત્ । અ॒ન્તઃ પ્રવિ॑ષ્ટ-ઙ્ક॒ર્તાર॑મે॒તમ્ । ત્વષ્ટા॑રગ્ં રૂ॒પાણિ॑ વિકુ॒ર્વન્તં॑-વિઁપ॒શ્ચિમ્ ॥ 21 ॥
અ॒મૃત॑સ્ય પ્રા॒ણં-યઁ॒જ્ઞમે॒તમ્ । ચતુ॑ર્હોતૃણામા॒ત્માન॑-ઙ્ક॒વયો॒ નિચિ॑ક્યુઃ । અ॒ન્તઃ પ્રવિ॑ષ્ટ-ઙ્ક॒ર્તાર॑મે॒તમ્ । દે॒વાના॒-મ્બન્ધુ॒ નિહિ॑ત॒-ઙ્ગુહા॑સુ । અ॒મૃતે॑ન ક્લૃ॒પ્તં-યઁ॒જ્ઞમે॒તમ્ । ચતુ॑ર્હોતૃણામા॒ત્માન॑-ઙ્ક॒વયો॒ નિચિ॑ક્યુઃ । શ॒ત-ન્નિ॒યુતઃ॒ પરિ॑વેદ॒ વિશ્વા॑ વિ॒શ્વવા॑રઃ । વિશ્વ॑મિ॒દં-વૃઁ॑ણાતિ । ઇન્દ્ર॑સ્યા॒-ઽઽત્મા નિહિ॑તઃ॒ પઞ્ચ॑હોતા । અ॒મૃત॑-ન્દે॒વાના॒માયુઃ॑ પ્ર॒જાના᳚મ્ ॥ 22 ॥
ઇન્દ્ર॒ગ્ં॒ રાજા॑નગ્ં સવિ॒તાર॑મે॒તમ્ । વા॒યોરા॒ત્માન॑-ઙ્ક॒વયો॒ નિચિ॑ક્યુઃ । ર॒શ્મિગ્ં ર॑શ્મી॒ના-મ્મધ્યે॒ તપ॑ન્તમ્ । ઋ॒તસ્ય॑ પ॒દે ક॒વયો॒ નિપા᳚ન્તિ । ય આ᳚ણ્ડકો॒શે ભુવ॑ન-મ્બિ॒ભર્તિ॑ । અનિ॑ર્ભિણ્ણ॒સ્સન્નથ॑ લો॒કાન્ વિ॒ચષ્ટે᳚ । યસ્યા᳚ણ્ડકો॒શગ્ં શુષ્મ॑મા॒હુઃ પ્રા॒ણમુલ્બ᳚મ્ । તેન॑ ક્લૃ॒પ્તો॑-ઽમૃતે॑ના॒હમ॑સ્મિ । સુ॒વર્ણ॒-ઙ્કોશ॒ગ્ં॒ રજ॑સા॒ પરી॑વૃતમ્ । દે॒વાનાં᳚-વઁસુ॒ધાનીં᳚-વિઁ॒રાજ᳚મ્ ॥ 23 ॥
અ॒મૃત॑સ્ય પૂ॒ર્ણા-ન્તામુ॑ ક॒લાં-વિઁચ॑ક્ષતે । પાદ॒ગ્ં॒ ષડ્ઢો॑તુ॒ર્ન કિલા॑-ઽઽવિવિત્સે । યેન॒ર્તવઃ॑ પઞ્ચ॒ધોત ક્લૃ॒પ્તાઃ । ઉ॒ત વા॑ ષ॒ડ્ધા મન॒સોત ક્લૃ॒પ્તાઃ । તગ્ં ષડ્ઢો॑તારમૃ॒તુભિઃ॒ કલ્પ॑માનમ્ । ઋ॒તસ્ય॑ પ॒દે ક॒વયો॒ નિપા᳚ન્તિ । અ॒ન્તઃ પ્રવિ॑ષ્ટ-ઙ્ક॒ર્તાર॑મે॒તમ્ । અ॒ન્તશ્ચ॒ન્દ્રમ॑સિ॒ મન॑સા॒ ચર॑ન્તમ્ । સ॒હૈવ સન્ત॒-ન્ન વિજા॑નન્તિ દે॒વાઃ । ઇન્દ્ર॑સ્યા॒-ઽઽત્માનગ્ં॑ શત॒ધા ચર॑ન્તમ્ ॥ 24 ॥
ઇન્દ્રો॒ રાજા॒ જગ॑તો॒ ય ઈશે᳚ । સ॒પ્તહો॑તા સપ્ત॒ધા વિક્લૃ॑પ્તઃ । પરે॑ણ॒ તન્તુ॑-મ્પરિષિ॒ચ્યમા॑નમ્ । અ॒ન્તરા॑દિ॒ત્યે મન॑સા॒ ચર॑ન્તમ્ । દે॒વાના॒ગ્ં॒ હૃદ॑ય॒-મ્બ્રહ્મા-ઽન્વ॑વિન્દત્ । બ્રહ્મૈ॒તદ્બ્રહ્મ॑ણ॒ ઉજ્જ॑ભાર । અ॒ર્કગ્ગ્ં શ્ચોત॑ન્તગ્ં સરિ॒રસ્ય॒ મધ્યે᳚ । આ યસ્મિ॑ન્થ્સ॒પ્ત પેર॑વઃ । મેહ॑ન્તિ બહુ॒લાગ્ં શ્રિય᳚મ્ । બ॒હ્વ॒શ્વામિ॑ન્દ્ર॒ ગોમ॑તીમ્ ॥ 25 ॥
અચ્યુ॑તા-મ્બહુ॒લાગ્ં શ્રિય᳚મ્ । સ હરિ॑ર્વસુ॒વિત્ત॑મઃ । પે॒રુરિન્દ્રા॑ય પિન્વતે । બ॒હ્વ॒શ્વામિ॑ન્દ્ર॒ ગોમ॑તીમ્ । અચ્યુ॑તા-મ્બહુ॒લાગ્ં શ્રિય᳚મ્ । મહ્ય॒મિન્દ્રો॒ નિય॑ચ્છતુ । શ॒તગ્ં શ॒તા અ॑સ્ય યુ॒ક્તા હરી॑ણામ્ । અ॒ર્વાઙા યા॑તુ॒ વસુ॑ભી ર॒શ્મિરિન્દ્રઃ॑ । પ્રમગ્ંહ॑ માણો બહુ॒લાગ્ં શ્રિય᳚મ્ । ર॒શ્મિરિન્દ્ર॑સ્સવિ॒તા મે॒ નિય॑ચ્છતુ ॥ 26 ॥
ઘૃ॒ત-ન્તેજો॒ મધુ॑મદિન્દ્રિ॒યમ્ । મય્ય॒યમ॒ગ્નિર્દ॑ધાતુ । હરિઃ॑ પત॒ઙ્ગઃ પ॑ટ॒રી સુ॑પ॒ર્ણઃ । દિ॒વિ॒ક્ષયો॒ નભ॑સા॒ ય એતિ॑ । સ ન॒ ઇન્દ્રઃ॑ કામવ॒ર-ન્દ॑દાતુ । પઞ્ચા॑ર-ઞ્ચ॒ક્ર-મ્પરિ॑વર્તતે પૃ॒થુ । હિર॑ણ્યજ્યોતિસ્સરિ॒રસ્ય॒ મધ્યે᳚ । અજ॑સ્ર॒-ઞ્જ્યોતિ॒ર્નભ॑સા॒ સર્પ॑દેતિ । સ ન॒ ઇન્દ્રઃ॑ કામવ॒ર-ન્દ॑દાતુ । સ॒પ્ત યુ॑ઞ્જન્તિ॒ રથ॒મેક॑ચક્રમ્ ॥ 27 ॥
એકો॒ અશ્વો॑ વહતિ સપ્તના॒મા । ત્રિ॒નાભિ॑ ચ॒ક્રમ॒જર॒મન॑ર્વમ્ । યેને॒મા વિશ્વા॒ ભુવ॑નાનિ તસ્થુઃ । ભ॒દ્ર-મ્પશ્ય॑ન્ત॒ ઉપ॑સેદુ॒રગ્રે᳚ । તપો॑ દી॒ક્ષામૃષ॑યસ્સુવ॒ર્વિદઃ॑ । તતઃ॑ ક્ષ॒ત્ત્ર-મ્બલ॒મોજ॑શ્ચ જા॒તમ્ । તદ॒સ્મૈ દે॒વા અ॒ભિસ-ન્ન॑મન્તુ । શ્વે॒તગ્ં ર॒શ્મિ-મ્બો॑ભુ॒જ્યમા॑નમ્ । અ॒પા-ન્ને॒તાર॒-મ્ભુવ॑નસ્ય ગો॒પામ્ । ઇન્દ્ર॒-ન્નિચિ॑ક્યુઃ પર॒મે વ્યો॑મન્ન્ ॥ 28 ॥
રોહિ॑ણીઃ પિઙ્ગ॒લા એક॑રૂપાઃ । ક્ષર॑ન્તીઃ પિઙ્ગ॒લા એક॑રૂપાઃ । શ॒તગ્ં સ॒હસ્રા॑ણિ પ્ર॒યુતા॑નિ॒ નાવ્યા॑નામ્ । અ॒યં-યઁશ્શ્વે॒તો ર॒શ્મિઃ । પરિ॒ સર્વ॑મિ॒દ-ઞ્જગ॑ત્ । પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્ધના॑નિ । અ॒સ્માક॑-ન્દદાતુ । શ્વે॒તો ર॒શ્મિઃ પરિ॒ સર્વ॑-મ્બભૂવ । સુવ॒ન્મહ્ય॑-મ્પ॒શૂન્ વિ॒શ્વરૂ॑પાન્ । પ॒ત॒ઙ્ગમ॒ક્તમસુ॑રસ્ય મા॒યયા᳚ ॥ 29 ॥
હૃ॒દા પ॑શ્યન્તિ॒ મન॑સા મની॒ષિણઃ॑ । સ॒મુ॒દ્રે અ॒ન્તઃ ક॒વયો॒ વિચ॑ક્ષતે । મરી॑ચીના-મ્પ॒દમિ॑ચ્છન્તિ વે॒ધસઃ॑ । પ॒ત॒ઙ્ગો વાચ॒-મ્મન॑સા બિભર્તિ । તા-ઙ્ગ॑ન્ધ॒ર્વો॑-ઽવદ॒દ્ગર્ભે॑ અ॒ન્તઃ । તા-ન્દ્યોત॑માનાગ્ં સ્વ॒ર્ય॑-મ્મની॒ષામ્ । ઋ॒તસ્ય॑ પ॒દે ક॒વયો॒ નિપા᳚ન્તિ । યે ગ્રા॒મ્યાઃ પ॒શવો॑ વિ॒શ્વરૂ॑પાઃ । વિરૂ॑પા॒સ્સન્તો॑ બહુ॒ધૈક॑રૂપાઃ । અ॒ગ્નિસ્તાગ્ં અગ્રે॒ પ્રમુ॑મોક્તુ દે॒વઃ ॥ 30 ॥
પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જયા॑ સંવિઁદા॒નઃ । વી॒તગ્ગ્ં સ્તુ॑કે સ્તુકે । યુ॒વમ॒સ્માસુ॒ નિય॑ચ્છતમ્ । પ્ર પ્ર॑ ય॒જ્ઞપ॑તિ-ન્તિર । યે ગ્રા॒મ્યાઃ પ॒શવો॑ વિ॒શ્વરૂ॑પાઃ । વિરૂ॑પા॒સ્સન્તો॑ બહુ॒ધૈક॑રૂપાઃ । તેષાગ્ં॑ સપ્તા॒નામિ॒હ રન્તિ॑રસ્તુ । રા॒યસ્પોષા॑ય સુપ્રજા॒સ્ત્વાય॑ સુ॒વીર્યા॑ય । ય આ॑ર॒ણ્યાઃ પ॒શવો॑ વિ॒શ્વરૂ॑પાઃ । વિરૂ॑પા॒સ્સન્તો॑ બહુ॒ધૈક॑રૂપાઃ । વા॒યુસ્તાગ્ં અગ્રે॒ પ્રમુ॑મોક્તુ દે॒વઃ । પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જયા॑ સંવિઁદા॒નઃ । ઇડા॑યૈ સૃ॒પ્ત-ઙ્ઘૃ॒તવ॑ચ્ચરાચ॒રમ્ । દે॒વા અન્વ॑વિન્દ॒ન્ગુહા॑ હિ॒તમ્ । ય આ॑ર॒ણ્યાઃ પ॒શવો॑ વિ॒શ્વરૂ॑પાઃ । વિરૂ॑પા॒સ્સન્તો॑ બહુ॒ધૈક॑રૂપાઃ । તેષાગ્ં॑ સપ્તા॒નામિ॒હ રન્તિ॑રસ્તુ । રા॒યસ્પોષા॑ય સુપ્રજા॒સ્ત્વાય॑ સુ॒વીર્યા॑ય ॥ 31 ॥
આ॒ત્મા જના॑નાં-વિઁકુ॒ર્વન્તં॑-વિઁપ॒શ્ચિ-મ્પ્ર॒જાનાં᳚-વઁસુ॒ધાનીં᳚-વિઁ॒રાજ॒-ઞ્ચર॑ન્ત॒-ઙ્ગોમ॑તી-મ્મે॒ નિય॑ચ્છ॒ત્વેક॑ચક્રં॒-વ્યોઁ॑મન્મા॒યયા॑ દે॒વ એક॑રૂપા અ॒ષ્ટૌ ચ॑ ॥ 11 ॥
સ॒હસ્ર॑શીર્ષા॒ પુરુ॑ષઃ । સ॒હ॒સ્રા॒ક્ષસ્સ॒હસ્ર॑પાત્ ।
સ ભૂમિં॑-વિઁ॒શ્વતો॑ વૃ॒ત્વા । અત્ય॑તિષ્ઠદ્દશાઙ્ગુ॒લમ્ ।
પુરુ॑ષ એ॒વેદગ્ં સર્વ᳚મ્ । યદ્ભૂ॒તં-યઁચ્ચ॒ ભવ્ય᳚મ્ ।
ઉ॒તામૃ॑ત॒ત્વસ્યેશા॑નઃ । યદન્ને॑નાતિ॒રોહ॑તિ । એ॒તાવા॑નસ્ય મહિ॒મા । અતો॒ જ્યાયાગ્ં॑શ્ચ॒ પૂરુ॑ષઃ ॥ 32,33 ॥
પાદો᳚-ઽસ્ય॒ વિશ્વા॑ ભૂ॒તાનિ॑ । ત્રિ॒પાદ॑સ્યા॒મૃત॑-ન્દિ॒વિ ।
ત્રિ॒પાદૂ॒ર્ધ્વ ઉદૈ॒ત્પુરુ॑ષઃ । પાદો᳚-ઽસ્યે॒હાભ॑વા॒ત્પુનઃ॑ ।
તતો॒ વિષ્વ॒ઙ્વ્ય॑ક્રામત્ । સા॒શ॒ના॒ન॒શ॒ને અ॒ભિ ।
તસ્મા᳚દ્વિ॒રાડ॑જાયત । વિ॒રાજો॒ અધિ॒ પૂરુ॑ષઃ । સ જા॒તો અત્ય॑રિચ્યત । પ॒શ્ચાદ્ભૂમિ॒મથો॑ પુ॒રઃ ॥ 34,35 ॥
યત્પુરુ॑ષેણ હ॒વિષા᳚ । દે॒વા ય॒જ્ઞમત॑ન્વત ।
વ॒સ॒ન્તો અ॑સ્યા-ઽઽસી॒દાજ્ય᳚મ્ । ગ્રી॒ષ્મ ઇ॒ધ્મશ્શ॒રદ્ધ॒વિઃ ।
સ॒પ્તાસ્યા॑-ઽઽસન્પરિ॒ધયઃ॑ । ત્રિસ્સ॒પ્ત સ॒મિધઃ॑ કૃ॒તાઃ ।
દે॒વા યદ્ય॒જ્ઞ-ન્ત॑ન્વા॒નાઃ । અબ॑ધ્ન॒ન્પુરુ॑ષ-મ્પ॒શુમ્ ।
તં-યઁ॒જ્ઞ-મ્બ॒ર્હિષિ॒ પ્રૌક્ષન્॑ । પુરુ॑ષ-ઞ્જા॒તમ॑ગ્ર॒તઃ ॥ 34,35 ॥
તેન॑ દે॒વા અય॑જન્ત । સા॒ધ્યા ઋષ॑યશ્ચ॒ યે ।
તસ્મા᳚દ્ય॒જ્ઞાથ્સ॑ર્વ॒હુતઃ॑ । સમ્ભૃ॑ત-મ્પૃષદા॒જ્યમ્ ।
પ॒શૂગ્સ્તાગ્શ્ચ॑ક્રે વાય॒વ્યાન્॑ । આ॒ર॒ણ્યાન્ગ્રા॒મ્યાશ્ચ॒ યે ।
તસ્મા᳚દ્ય॒જ્ઞાથ્સ॑ર્વ॒હુતઃ॑ । ઋચ॒સ્સામા॑નિ જજ્ઞિરે ।
છન્દાગ્ં॑સિ જજ્ઞિરે॒ તસ્મા᳚ત્ । યજુ॒સ્તસ્મા॑દજાયત ॥ 35,36 ॥
તસ્મા॒દશ્વા॑ અજાયન્ત । યે કે ચો॑ભ॒યાદ॑તઃ ।
ગાવો॑ હ જજ્ઞિરે॒ તસ્મા᳚ત્ । તસ્મા᳚જ્જા॒તા અ॑જા॒વયઃ॑ ।
યત્પુરુ॑ષં॒-વ્યઁ॑દધુઃ । ક॒તિ॒ધા વ્ય॑કલ્પયન્ન્ ।
મુખ॒-ઙ્કિમ॑સ્ય॒ કૌ બા॒હૂ । કા વૂ॒રૂ પાદા॑વુચ્યેતે ।
બ્રા॒હ્મ॒ણો᳚-ઽસ્ય॒ મુખ॑માસીત્ । બા॒હૂ રા॑જ॒ન્યઃ॑ કૃ॒તઃ ॥ 36,37 ॥
ઊ॒રૂ તદ॑સ્ય॒ યદ્વૈશ્યઃ॑ । પ॒દ્ભ્યાગ્ં શૂ॒દ્રો અ॑જાયત ।
ચ॒ન્દ્રમા॒ મન॑સો જા॒તઃ । ચક્ષો॒સ્સૂર્યો॑ અજાયત ।
મુખા॒દિન્દ્ર॑શ્ચા॒ગ્નિશ્ચ॑ । પ્રા॒ણાદ્વા॒યુર॑જાયત ।
નાભ્યા॑ આસીદ॒ન્તરિ॑ક્ષમ્ । શી॒ર્ષ્ણો દ્યૌસ્સમ॑વર્તત ।
પ॒દ્ભ્યા-મ્ભૂમિ॒ર્દિશ॒-શ્શ્રોત્રા᳚ત્ ।
તથા॑ લો॒કાગ્ં અ॑કલ્પયન્ન્ ॥ 37,38 ॥
વેદા॒હમે॒ત-મ્પુરુ॑ષ-મ્મ॒હાન્ત᳚મ્ ।
આ॒દિ॒ત્યવ॑ર્ણં॒ તમ॑સ॒સ્તુ પા॒રે ।
સર્વા॑ણિ રૂ॒પાણિ॑ વિ॒ચિત્ય॒ ધીરઃ॑ ।
નામા॑નિ કૃ॒ત્વા-ઽભિ॒વદ॒ન્ યદાસ્તે᳚ ।
ધા॒તા પુ॒રસ્તા॒દ્યમુ॑દાજ॒હાર॑ ।
શ॒ક્રઃ પ્રવિ॒દ્વાન્પ્ર॒દિશ॒શ્ચત॑સ્રઃ ।
તમે॒વં-વિઁ॒દ્વાન॒મૃત॑ ઇ॒હ ભ॑વતિ ।
નાન્યઃ પન્થા॒ અય॑નાય વિદ્યતે ।
ય॒જ્ઞેન॑ ય॒જ્ઞમ॑યજન્ત દે॒વાઃ ।
તાનિ॒ ધર્મા॑ણિ પ્રથ॒માન્યા॑સન્ન્ ।
તે હ॒ નાક॑-મ્મહિ॒માન॑સ્સચન્તે ।
યત્ર॒ પૂર્વે॑ સા॒ધ્યાસ્સન્તિ॑ દે॒વાઃ ॥ 38,39 ॥
પુરુ॑ષઃ પુ॒રો᳚-ઽગ્ર॒તો॑-ઽજાયત કૃ॒તો॑-ઽકલ્પયન્નાસ॒ન્દ્વે ચ॑ ॥ 12 ॥
જ્યાયા॒નધિ॒ પૂરુ॑ષઃ । અન્યત્ર॒ પુરુ॑ષઃ ॥
અ॒દ્ભ્યસ્સમ્ભૂ॑તઃ પૃથિ॒વ્યૈ રસા᳚ચ્ચ ।
વિ॒શ્વક॑ર્મણ॒સ્સમ॑વર્ત॒તાધિ॑ ।
તસ્ય॒ ત્વષ્ટા॑ વિ॒દધ॑દ્રૂ॒પમે॑તિ ।
તત્પુરુ॑ષસ્ય॒ વિશ્વ॒માજા॑ન॒મગ્રે᳚ ।
વેદા॒હમે॒ત-મ્પુરુ॑ષ-મ્મ॒હાન્ત᳚મ્ ।
આ॒દિ॒ત્યવ॑ર્ણ॒-ન્તમ॑સઃ॒ પર॑સ્તાત્ ।
તમે॒વં-વિઁ॒દ્વાન॒મૃત॑ ઇ॒હ ભ॑વતિ ।
નાન્યઃ પન્થા॑ વિદ્ય॒તે-ઽય॑નાય ।
પ્ર॒જાપ॑તિશ્ચરતિ॒ ગર્ભે॑ અ॒ન્તઃ ।
અ॒જાય॑માનો બહુ॒ધા વિજા॑યતે ॥ 39,40 ॥
તસ્ય॒ ધીરાઃ॒ પરિ॑જાનન્તિ॒ યોનિ᳚મ્ । મરી॑ચીના-મ્પ॒દમિ॑ચ્છન્તિ વે॒ધસઃ॑ । યો દે॒વેભ્ય॒ આત॑પતિ । યો દે॒વાના᳚-મ્પુ॒રોહિ॑તઃ ।
પૂર્વો॒ યો દે॒વેભ્યો॑ જા॒તઃ । નમો॑ રુ॒ચાય॒ બ્રાહ્મ॑યે । રુચ॑-મ્બ્રા॒હ્મ-ઞ્જ॒નય॑ન્તઃ । દે॒વા અગ્રે॒ તદ॑બ્રુવન્ન્ । યસ્ત્વૈ॒વ-મ્બ્રા᳚હ્મ॒ણો વિ॒દ્યાત્ । તસ્ય॑ દે॒વા અસ॒ન્વશે᳚ । હ્રીશ્ચ॑ તે લ॒ક્ષ્મીશ્ચ॒ પત્ન્યૌ᳚ । અ॒હો॒રા॒ત્રે પા॒ર્શ્વે । નક્ષ॑ત્રાણિ રૂ॒પમ્ । અ॒શ્વિનૌ॒ વ્યાત્ત᳚મ્ । ઇ॒ષ્ટ-મ્મ॑નિષાણ । અ॒મુ-મ્મ॑નિષાણ । સર્વ॑-મ્મનિષાણ ॥ 40,41 ॥
જા॒ય॒તે॒ વશે॑ સ॒પ્ત ચ॑ ॥ 13 ॥
ભ॒ર્તા સન્ભ્રિ॒યમા॑ણો બિભર્તિ । એકો॑ દે॒વો બ॑હુ॒ધા નિવિ॑ષ્ટઃ । ય॒દા ભા॒ર-ન્ત॒ન્દ્રય॑તે॒ સ ભર્તુ᳚મ્ । નિ॒ધાય॑ ભા॒ર-મ્પુન॒રસ્ત॑મેતિ । તમે॒વ મૃ॒ત્યુમ॒મૃત॒-ન્તમા॑હુઃ । ત-મ્ભ॒ર્તાર॒-ન્તમુ॑ ગો॒પ્તાર॑માહુઃ । સ ભૃ॒તો ભ્રિ॒યમા॑ણો બિભર્તિ । ય એ॑નં॒-વેઁદ॑ સ॒ત્યેન॒ ભર્તુ᳚મ્ । સ॒દ્યો જા॒તમુ॒ત જ॑હાત્યે॒ષઃ । ઉ॒તો જર॑ન્ત॒-ન્ન જ॑હા॒ત્યેક᳚મ્ ॥ 41,42 ॥
ઉ॒તો બ॒હૂનેક॒મહ॑ર્જહાર । અત॑ન્દ્રો દે॒વસ્સદ॑મે॒વ પ્રાર્થઃ॑ । યસ્તદ્વેદ॒ યત॑ આબ॒ભૂવ॑ । સ॒ન્ધા-ઞ્ચ॒ યાગ્ં સ॑ન્દ॒ધે બ્રહ્મ॑ણૈ॒ષઃ । રમ॑તે॒ તસ્મિ᳚ન્નુ॒ત જી॒ર્ણે શયા॑ને । નૈન॑-ઞ્જહા॒ત્યહ॑સ્સુ પૂ॒ર્વ્યેષુ॑ । ત્વામાપો॒ અનુ॒ સર્વા᳚શ્ચરન્તિ જાન॒તીઃ । વ॒થ્સ-મ્પય॑સા પુના॒નાઃ । ત્વમ॒ગ્નિગ્ં હ॑વ્ય॒વાહ॒ગ્ં॒ સમિ॑ન્થ્સે । ત્વ-મ્ભ॒ર્તા મા॑ત॒રિશ્વા᳚ પ્ર॒જાના᳚મ્ ॥ 42,43 ॥
ત્વં-યઁ॒જ્ઞસ્ત્વમુ॑વે॒વાસિ॒ સોમઃ॑ । તવ॑ દે॒વા હવ॒માય॑ન્તિ॒ સર્વે᳚ । ત્વમેકો॑-ઽસિ બ॒હૂનનુ॒પ્રવિ॑ષ્ટઃ । નમ॑સ્તે અસ્તુ સુ॒હવો॑ મ એધિ । નમો॑ વામસ્તુ શૃણુ॒તગ્ં હવ॑-મ્મે । પ્રાણા॑પાનાવજિ॒રગ્ં સ॒ઞ્ચર॑ન્તૌ । હ્વયા॑મિ વા॒-મ્બ્રહ્મ॑ણા તૂ॒ર્તમેત᳚મ્ । યો મા-ન્દ્વેષ્ટિ॒ ત-ઞ્જ॑હિતં-યુઁવાના । પ્રાણા॑પાનૌ સંવિઁદા॒નૌ જ॑હિતમ્ । અ॒મુષ્યાસુ॑ના॒ મા સઙ્ગ॑સાથામ્ ॥ 43 ॥
ત-મ્મે॑ દેવા॒ બ્રહ્મ॑ણા સંવિઁદા॒નૌ । વ॒ધાય॑ દત્ત॒-ન્તમ॒હગ્ં હ॑નામિ । અસ॑જ્જજાન સ॒ત આબ॑ભૂવ । યં-યઁ॑-ઞ્જ॒જાન॒ સ ઉ॑ ગો॒પો અ॑સ્ય । ય॒દા ભા॒ર-ન્ત॒ન્દ્રય॑તે॒ સ ભર્તુ᳚મ્ । પ॒રાસ્ય॑ ભા॒ર-મ્પુન॒રસ્ત॑મેતિ । તદ્વૈ ત્વ-મ્પ્રા॒ણો અ॑ભવઃ । મ॒હાન્ભોગઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તેઃ । ભુજઃ॑ કરિ॒ષ્યમા॑ણઃ । યદ્દે॒વાન્પ્રાણ॑યો॒ નવ॑ ॥ 44 ॥
એક॑-મ્પ્ર॒જાના᳚-ઙ્ગસાથા॒-ન્નવ॑ ॥ 14 ॥
હરિ॒ગ્ં॒ હર॑ન્ત॒મનુ॑યન્તિ દે॒વાઃ । વિશ્વ॒સ્યેશા॑નં-વૃઁષ॒ભ-મ્મ॑તી॒નામ્ । બ્રહ્મ॒ સરૂ॑પ॒મનુ॑મે॒દમાગા᳚ત્ । અય॑ન॒-મ્મા વિવ॑ધી॒ર્વિક્ર॑મસ્વ । મા છિ॑દો મૃત્યો॒ મા વ॑ધીઃ । મા મે॒ બલં॒-વિઁવૃ॑હો॒ મા પ્રમો॑ષીઃ । પ્ર॒જા-મ્મા મે॑ રીરિષ॒ આયુ॑રુગ્ર । નૃ॒ચક્ષ॑સ-ન્ત્વા હ॒વિષા॑ વિધેમ । સ॒દ્યશ્ચ॑કમા॒નાય॑ । પ્ર॒વે॒પા॒નાય॑ મૃ॒ત્યવે᳚ ॥ 45 ॥
પ્રાસ્મા॒ આશા॑ અશૃણ્વન્ન્ । કામે॑નાજનય॒ન્પુનઃ॑ । કામે॑ન મે॒ કામ॒ આગા᳚ત્ । હૃદ॑યા॒દ્ધૃદ॑ય-મ્મૃ॒ત્યોઃ । યદ॒મીષા॑મ॒દઃ પ્રિ॒યમ્ । તદૈતૂપ॒મામ॒ભિ । પર॑-મ્મૃત્યો॒ અનુ॒ પરે॑હિ॒ પન્થા᳚મ્ । યસ્તે॒ સ્વ ઇત॑રો દેવ॒યાના᳚ત્ । ચક્ષુ॑ષ્મતે શૃણ્વ॒તે તે᳚ બ્રવીમિ । મા નઃ॑ પ્ર॒જાગ્ં રી॑રિષો॒ મોત વી॒રાન્ । પ્ર પૂ॒ર્વ્ય-મ્મન॑સા॒ વન્દ॑માનઃ । નાધ॑માનો વૃષ॒ભ-ઞ્ચ॑ર્ષણી॒નામ્ । યઃ પ્ર॒જાના॑મેક॒રાણ્માનુ॑ષીણામ્ । મૃ॒ત્યું-યઁ॑જે પ્રથમ॒જામૃ॒તસ્ય॑ ॥ 46 ॥
મૃ॒ત્યવે॑ વી॒રાગ્ંશ્ચ॒ત્વારિ॑ ચ ॥ 15 ॥
ત॒રણિ॑ર્વિ॒શ્વદ॑ર્શતો જ્યોતિ॒ષ્કૃદ॑સિ સૂર્ય । વિશ્વ॒મા ભા॑સિ રોચ॒નમ્ । ઉ॒પ॒યા॒મગૃ॑હીતો-ઽસિ॒ સૂર્યા॑ય ત્વા॒ ભ્રાજ॑સ્વત એ॒ષ તે॒ યોનિ॒સ્સૂર્યા॑ય ત્વા॒ ભ્રાજ॑સ્વતે ॥ 47 ॥ 16 ॥
આપ્યા॑યસ્વ મદિન્તમ॒ સોમ॒ વિશ્વા॑ભિરૂ॒તિભિઃ॑ । ભવા॑ નસ્સ॒પ્રથ॑સ્તમઃ ॥ (48) ॥ 17 ॥
ઈ॒યુષ્ટે યે પૂર્વ॑તરા॒મપ॑શ્યન્ વ્યુ॒ચ્છન્તી॑મુ॒ષસ॒-મ્મર્ત્યા॑સઃ । અ॒સ્માભિ॑રૂ॒ નુ પ્ર॑તિ॒ચક્ષ્યા॑-ઽભૂ॒દો તે ય॑ન્તિ॒ યે અ॑પ॒રીષુ॒ પશ્યાન્॑ ॥ 49 ॥ 18 ॥
જ્યોતિ॑ષ્મતી-ન્ત્વા સાદયામિ જ્યોતિ॒ષ્કૃત॑-ન્ત્વા સાદયામિ જ્યોતિ॒ર્વિદ॑-ન્ત્વા સાદયામિ॒ ભાસ્વ॑તી-ન્ત્વા સાદયામિ॒ જ્વલ॑ન્તી-ન્ત્વા સાદયામિ મલ્મલા॒ભવ॑ન્તી-ન્ત્વા સાદયામિ॒ દીપ્ય॑માના-ન્ત્વા સાદયામિ॒ રોચ॑માના-ન્ત્વા સાદયા॒મ્યજ॑સ્રા-ન્ત્વા સાદયામિ બૃ॒હજ્જ્યો॑તિષ-ન્ત્વા સાદયામિ બો॒ધય॑ન્તી-ન્ત્વા સાદયામિ॒ જાગ્ર॑તી-ન્ત્વા સાદયામિ ॥ 50 ॥ 19 ॥
પ્ર॒યા॒સાય॒ સ્વાહા॑-ઽઽયા॒સાય॒ સ્વાહા॑ વિયા॒સાય॒ સ્વાહા॑ સંયાઁ॒સાય॒ સ્વાહો᳚દ્યા॒સાય॒ સ્વાહા॑-ઽવયા॒સાય॒ સ્વાહા॑ શુ॒ચે સ્વાહા॒ શોકા॑ય॒ સ્વાહા॑ તપ્ય॒ત્વૈ સ્વાહા॒ તપ॑તે॒ સ્વાહા᳚ બ્રહ્મહ॒ત્યાયૈ॒ સ્વાહા॒ સર્વ॑સ્મૈ॒ સ્વાહા᳚ ॥ 51 ॥ 20 ॥
ચિ॒ત્તગ્ં સ॑ન્તા॒નેન॑ ભ॒વં-યઁ॒ક્ના રુ॒દ્ર-ન્તનિ॑મ્ના પશુ॒પતિગ્ગ્ં॑ સ્થૂલહૃદ॒યેના॒ગ્નિગ્ં હૃદ॑યેન રુ॒દ્રં-લોઁહિ॑તેન શ॒ર્વ-મ્મત॑સ્નાભ્યા-મ્મહાદે॒વમ॒ન્તઃ પા᳚ર્શ્વેનૌષિષ્ઠ॒હનગ્ં॑ શિઙ્ગીનિકો॒શ્યા᳚ભ્યામ્ ॥ 52 ॥ 21 ॥
ચિ॒ત્તિઃ॑ પૃથિ॒વ્ય॑ગ્નિ॒સ્સૂર્ય॑-ન્તે॒ ચક્ષુ॑ર્મ॒હાહ॑વિ॒ર્હોતા॒ વાઘોતા᳚ બ્રાહ્મ॒ણ એક॑હોતા॒-ઽગ્નિર્યજુ॑ર્ભિ॒સ્સેનેન્દ્ર॑સ્ય દે॒વસ્ય॑ સુ॒વર્ણ॑-ઙ્ઘ॒ર્મગ્ં સ॒હસ્ર॑શીર્ષા॒-ઽદ્ભ્યો ભ॒ર્તા હરિ॑-ન્ત॒રણિ॒રાપ્યા॑યસ્વે॒યુષ્ટે યે જ્યોતિ॑ષ્મતી-મ્પ્રયા॒સાય॑ ચિ॒ત્તમેક॑વિગ્ંશતિઃ ॥ 21 ॥
ચિત્તિ॑ર॒ગ્નિર્યજુ॑ર્ભિર॒ન્તઃ પ્રવિ॑ષ્ટઃ પ્ર॒જાપ॑તિર્ભ॒ર્તાસન્પ્રયા॒સાય॒ દ્વિપ॑ઞ્ચા॒શત્ ॥ 52 ॥
ચિત્તિ॑ર॒ગ્નિર્યજુ॑ર્ભિર॒ન્તઃ પ્રવિ॑ષ્ટઃ પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જયા॑ સંવિઁદા॒નસ્તસ્ય॒ ધીરા॒ જ્યોતિ॑ષ્મતી॒-ન્ત્રિપ॑ઞ્ચા॒શત્ ॥ 53 ॥
તચ્છં॒-યોઁરાવૃ॑ણીમહે । ગા॒તું-યઁ॒જ્ઞાય॑ ।
ગા॒તું-યઁ॒જ્ઞપ॑તયે । દૈવી᳚ સ્વ॒સ્તિર॑સ્તુ નઃ ।
સ્વ॒સ્તિર્માનુ॑ષેભ્યઃ । ઊ॒ર્ધ્વ-ઞ્જિ॑ગાતુ ભેષ॒જમ્ ।
શ-ન્નો॑ અસ્તુ દ્વિ॒પદે᳚ । શ-ઞ્ચતુ॑ષ્પદે ॥
ૐ શાન્તિ॒-શ્શાન્તિ॒-શ્શાન્તિઃ॑ ॥