None

ଭର୍ତୃହରେଃ ଶତକ ତ୍ରିଶତି - ନୀତି ଶତକମ୍

(Niti Shatakam in Odia)

Bhartṛhari

Niti Shatakam is a profound collection of one hundred verses on ethical conduct and worldly wisdom attributed to the ancient philosopher-king Bhartṛhari. Unlike traditional devotional hymns, this work focuses on practical morality, the nature of human character, the importance of virtue, and the complexities of social interactions. While it begins with an invocation to the supreme consciousness, the core text serves as a guiding light for individuals navigating the challenges of life. Reflecting on these verses fosters intellectual clarity, moral integrity, and the ability to distinguish between ephemeral worldly gains and lasting spiritual values.

ଦିକ୍କାଲାଦ୍ଯନଵଚ୍ଛିନ୍ନାନନ୍ତଚିନ୍ମାତ୍ରମୂର୍ତଯେ ।
ସ୍ଵାନୁଭୂତ୍ଯେକମାନାଯ ନମଃ ଶାନ୍ତାଯ ତେଜସେ ॥ 1.1 ॥
ବୋଦ୍ଧାରୋ ମତ୍ସରଗ୍ରସ୍ତାଃ ପ୍ରଭଵଃ ସ୍ମଯଦୂଷିତାଃ ।
ଅବୋଧୋପହତାଃ ଚାନ୍ଯେ ଜୀର୍ଣମଙ୍ଗେ ସୁଭାଷିତମ୍ ॥ 1.2 ॥
ଅଜ୍ଞଃ ସୁଖଂ ଆରାଧ୍ଯଃ
ସୁଖତରଂ ଆରାଧ୍ଯତେ ଵିଶେଷଜ୍ଞଃ ।
ଜ୍ଞାନଲଵଦୁର୍ଵିଦଗ୍ଧଂ
ବ୍ରହ୍ମାପି ତଂ ନରଂ ନ ରଞ୍ଜଯତି ॥ 1.3 ॥
ପ୍ରସହ୍ଯ ମଣିଂ ଉଦ୍ଧରେନ୍ମକରଵକ୍ତ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରାନ୍ତରାତ୍
ସମୁଦ୍ରଂ ଅପି ସନ୍ତରେତ୍ପ୍ରଚଲଦୂର୍ମିମାଲାକୁଲମ୍ ।
ଭୁଜଙ୍ଗଂ ଅପି କୋପିତଂ ଶିରସି ପୁଷ୍ପଵଦ୍ଧାରଯେତ୍
ନ ତୁ ପ୍ରତିନିଵିଷ୍ଟମୂର୍ଖଜନଚିତ୍ତଂ ଆରାଧଯେତ୍ ॥ 1.4 ॥
ଲଭେତ ସିକତାସୁ ତୈଲଂ ଅପି ଯତ୍ନତଃ ପୀଡଯନ୍
ପିବେଚ୍ଚ ମୃଗତୃଷ୍ଣିକାସୁ ସଲିଲଂ ପିପାସାର୍ଦିତଃ ।
କ୍ଵଚିଦପି ପର୍ଯଟନ୍ଶଶଵିଷାଣଂ ଆସାଦଯେତ୍
ନ ତୁ ପ୍ରତିନିଵିଷ୍ଟମୂର୍ଖଚିତ୍ତଂ ଆରାଧଯେତ୍ ॥ 1.5 ॥
ଵ୍ଯାଲଂ ବାଲମୃଣାଲତନ୍ତୁଭିରସୌ ରୋଦ୍ଧୁଂ ସମୁଜ୍ଜୃମ୍ଭତେ
ଛେତ୍ତୁଂ ଵଜ୍ରମଣିଂ ଶିରୀଷକୁସୁମପ୍ରାନ୍ତେନ ସନ୍ନହ୍ଯତି ।
ମାଧୁର୍ଯଂ ମଧୁବିନ୍ଦୁନା ରଚଯିତୁଂ କ୍ଷାରାମ୍ବୁଧେରୀହତେ
ନେତୁଂ ଵାଞ୍ଛତି ଯଃ ଖଲାନ୍ପଥି ସତାଂ ସୂକ୍ତୈଃ ସୁଧାସ୍ଯନ୍ଦିଭିଃ ॥ 1.6 ॥
ସ୍ଵାଯତ୍ତଂ ଏକାନ୍ତଗୁଣଂ ଵିଧାତ୍ରା
ଵିନିର୍ମିତଂ ଛାଦନଂ ଅଜ୍ଞତାଯାଃ ।
ଵିଶେଷତଃ ସର୍ଵଵିଦାଂ ସମାଜେ
ଵିଭୂଷଣଂ ମୌନଂ ଅପଣ୍ଡିତାନାମ୍ ॥ 1.7 ॥
ଯଦା କିଞ୍ଚିଜ୍ଜ୍ଞୋଽହଂ ଦ୍ଵିପ ଇଵ ମଦାନ୍ଧଃ ସମଭଵଂ
ତଦା ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସ୍ମୀତ୍ଯଭଵଦଵଲିପ୍ତଂ ମମ ମନଃ
ଯଦା କିଞ୍ଚିତ୍କିଞ୍ଚିଦ୍ବୁଧଜନସକାଶାଦଵଗତଂ
ତଦା ମୂର୍ଖୋଽସ୍ମୀତି ଜ୍ଵର ଇଵ ମଦୋ ମେ ଵ୍ଯପଗତଃ ॥ 1.8 ॥
କୃମିକୁଲଚିତଂ ଲାଲାକ୍ଲିନ୍ନଂ ଵିଗନ୍ଧିଜୁଗୁପ୍ସିତଂ
ନିରୁପମରସଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଖାଦନ୍ନରାସ୍ଥି ନିରାମିଷମ୍ ।
ସୁରପତିଂ ଅପି ଶ୍ଵା ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ନ ଶଙ୍କତେ
ନ ହି ଗଣଯତି କ୍ଷୁଦ୍ରୋ ଜନ୍ତୁଃ ପରିଗ୍ରହଫଲ୍ଗୁତାମ୍ ॥ 1.9 ॥
ଶିରଃ ଶାର୍ଵଂ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପଶୁପତିଶିରସ୍ତଃ କ୍ଷିତିଧରଂ
ମହୀଧ୍ରାଦୁତ୍ତୁଙ୍ଗାଦଵନିଂ ଅଵନେଶ୍ଚାପି ଜଲଧିମ୍ ।
ଅଧୋଽଧୋ ଗଙ୍ଗେଯଂ ପଦଂ ଉପଗତା ସ୍ତୋକମ୍
ଅଥଵାଵିଵେକଭ୍ରଷ୍ଟାନାଂ ଭଵତି ଵିନିପାତଃ ଶତମୁଖଃ ॥ 1.10 ॥
ଶକ୍ଯୋ ଵାରଯିତୁଂ ଜଲେନ ହୁତଭୁକ୍ଚ୍ଛତ୍ରେଣ ସୂର୍ଯାତପୋ
ନାଗେନ୍ଦ୍ରୋ ନିଶିତାଙ୍କୁଶେନ ସମଦୋ ଦଣ୍ଡେନ ଗୋଗର୍ଦଭୌ ।
ଵ୍ଯାଧିର୍ଭେଷଜସଙ୍ଗ୍ରହୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ମନ୍ତ୍ରପ୍ରଯୋଗୈର୍ଵିଷଂ
ସର୍ଵସ୍ଯୌଷଧଂ ଅସ୍ତି ଶାସ୍ତ୍ରଵିହିତଂ ମୂର୍ଖସ୍ଯ ନାସ୍ତ୍ଯୌଷଧମ୍ ॥ 1.11 ॥
ସାହିତ୍ଯସଙ୍ଗୀତକଲାଵିହୀନଃ
ସାକ୍ଷାତ୍ପଶୁଃ ପୁଚ୍ଛଵିଷାଣହୀନଃ ।
ତୃଣଂ ନ ଖାଦନ୍ନପି ଜୀଵମାନସ୍
ତଦ୍ଭାଗଧେଯଂ ପରମଂ ପଶୂନାମ୍ ॥ 1.12 ॥
ଯେଷାଂ ନ ଵିଦ୍ଯା ନ ତପୋ ନ ଦାନଂ
ଜ୍ଞାନଂ ନ ଶୀଲଂ ନ ଗୁଣୋ ନ ଧର୍ମଃ ।
ତେ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଭୁଵି ଭାରଭୂତା
ମନୁଷ୍ଯରୂପେଣ ମୃଗାଶ୍ଚରନ୍ତି ॥ 1.13 ॥
ଵରଂ ପର୍ଵତଦୁର୍ଗେଷୁ
ଭ୍ରାନ୍ତଂ ଵନଚରୈଃ ସହ
ନ ମୂର୍ଖଜନସମ୍ପର୍କଃ
ସୁରେନ୍ଦ୍ରଭଵନେଷ୍ଵପି ॥ 1.14 ॥
ଶାସ୍ତ୍ରୋପସ୍କୃତଶବ୍ଦସୁନ୍ଦରଗିରଃ ଶିଷ୍ଯପ୍ରଦେଯାଗମା
ଵିଖ୍ଯାତାଃ କଵଯୋ ଵସନ୍ତି ଵିଷଯେ ଯସ୍ଯ ପ୍ରଭୋର୍ନିର୍ଧନାଃ ।
ତଜ୍ଜାଡ୍ଯଂ ଵସୁଧାଧିପସ୍ଯ କଵଯସ୍ତ୍ଵର୍ଥଂ ଵିନାପୀଶ୍ଵରାଃ
କୁତ୍ସ୍ଯାଃ ସ୍ଯୁଃ କୁପରୀକ୍ଷକା ହି ମଣଯୋ ଯୈରର୍ଘତଃ ପାତିତାଃ ॥ 1.15 ॥
ହର୍ତୁର୍ଯାତି ନ ଗୋଚରଂ କିଂ ଅପି ଶଂ ପୁଷ୍ଣାତି ଯତ୍ସର୍ଵଦାଽପ୍ଯ୍
ଅର୍ଥିଭ୍ଯଃ ପ୍ରତିପାଦ୍ଯମାନଂ ଅନିଶଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଵୃଦ୍ଧିଂ ପରାମ୍ ।
କଲ୍ପାନ୍ତେଷ୍ଵପି ନ ପ୍ରଯାତି ନିଧନଂ ଵିଦ୍ଯାଖ୍ଯଂ ଅନ୍ତର୍ଧନଂ
ଯେଷାଂ ତାନ୍ପ୍ରତି ମାନଂ ଉଜ୍ଝତ ନୃପାଃ କସ୍ତୈଃ ସହ ସ୍ପର୍ଧତେ ॥ 1.16 ॥
ଅଧିଗତପରମାର୍ଥାନ୍ପଣ୍ଡିତାନ୍ମାଵମଂସ୍ଥାସ୍
ତୃଣଂ ଇଵ ଲଘୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ନୈଵ ତାନ୍ସଂରୁଣଦ୍ଧି ।
ଅଭିନଵମଦଲେଖାଶ୍ଯାମଗଣ୍ଡସ୍ଥଲାନାଂ
ନ ଭଵତି ବିସତନ୍ତୁର୍ଵାରଣଂ ଵାରଣାନାମ୍ ॥ 1.17 ॥
ଅମ୍ଭୋଜିନୀଵନଵିହାରଵିଲାସଂ ଏଵ
ହଂସସ୍ଯ ହନ୍ତି ନିତରାଂ କୁପିତୋ ଵିଧାତା ।
ନ ତ୍ଵସ୍ଯ ଦୁଗ୍ଧଜଲଭେଦଵିଧୌ ପ୍ରସିଦ୍ଧାଂ
ଵୈଦଗ୍ଧୀକୀର୍ତିଂ ଅପହର୍ତୁଂ ଅସୌ ସମର୍ଥଃ ॥ 1.18 ॥
କେଯୂରାଣି ନ ଭୂଷଯନ୍ତି ପୁରୁଷଂ ହାରା ନ ଚନ୍ଦ୍ରୋଜ୍ଜ୍ଵଲା
ନ ସ୍ନାନଂ ନ ଵିଲେପନଂ ନ କୁସୁମଂ ନାଲଙ୍କୃତା ମୂର୍ଧଜାଃ ।
ଵାଣ୍ଯେକା ସମଲଙ୍କରୋତି ପୁରୁଷଂ ଯା ସଂସ୍କୃତା ଧାର୍ଯତେ
କ୍ଷୀଯନ୍ତେ ଖଲୁ ଭୂଷଣାନି ସତତଂ ଵାଗ୍ଭୂଷଣଂ ଭୂଷଣମ୍ ॥ 1.19 ॥
ଵିଦ୍ଯା ନାମ ନରସ୍ଯ ରୂପଂ ଅଧିକଂ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଗୁପ୍ତଂ ଧନଂ
ଵିଦ୍ଯା ଭୋଗକରୀ ଯଶଃସୁଖକରୀ ଵିଦ୍ଯା ଗୁରୂଣାଂ ଗୁରୁଃ ।
ଵିଦ୍ଯା ବନ୍ଧୁଜନୋ ଵିଦେଶଗମନେ ଵିଦ୍ଯା ପରା ଦେଵତା
ଵିଦ୍ଯା ରାଜସୁ ପୂଜ୍ଯତେ ନ ତୁ ଧନଂ ଵିଦ୍ଯାଵିହୀନଃ ପଶୁଃ ॥ 1.20 ॥
କ୍ଷାନ୍ତିଶ୍ଚେତ୍କଵଚେନ କିଂ କିଂ ଅରିଭିଃ କ୍ରୋଧୋଽସ୍ତି ଚେଦ୍ଦେହିନାଂ
ଜ୍ଞାତିଶ୍ଚେଦନଲେନ କିଂ ଯଦି ସୁହୃଦ୍ଦିଵ୍ଯୌଷଧଂ କିଂ ଫଲମ୍ ।
କିଂ ସର୍ପୈର୍ଯଦି ଦୁର୍ଜନାଃ କିଂ ଉ ଧନୈର୍ଵିଦ୍ଯାଽନଵଦ୍ଯା ଯଦି
ଵ୍ରୀଡା ଚେତ୍କିଂ ଉ ଭୂଷଣୈଃ ସୁକଵିତା ଯଦ୍ଯସ୍ତି ରାଜ୍ଯେନ କିମ୍ ॥ 1.21 ॥
ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ସ୍ଵଜନେ ଦଯା ପରିଜନେ ଶାଠ୍ଯଂ ସଦା ଦୁର୍ଜନେ
ପ୍ରୀତିଃ ସାଧୁଜନେ ନଯୋ ନୃପଜନେ ଵିଦ୍ଵଜ୍ଜନେ ଚାର୍ଜଵମ୍ ।
ଶୌର୍ଯଂ ଶତ୍ରୁଜନେ କ୍ଷମା ଗୁରୁଜନେ କାନ୍ତାଜନେ ଧୃଷ୍ଟତା
ଯେ ଚୈଵଂ ପୁରୁଷାଃ କଲାସୁ କୁଶଲାସ୍ତେଷ୍ଵେଵ ଲୋକସ୍ଥିତିଃ ॥ 1.22 ॥
ଜାଡ୍ଯଂ ଧିଯୋ ହରତି ସିଞ୍ଚତି ଵାଚି ସତ୍ଯଂ
ମାନୋନ୍ନତିଂ ଦିଶତି ପାପଂ ଅପାକରୋତି ।
ଚେତଃ ପ୍ରସାଦଯତି ଦିକ୍ଷୁ ତନୋତି କୀର୍ତିଂ
ସତ୍ସଙ୍ଗତିଃ କଥଯ କିଂ ନ କରୋତି ପୁଂସାମ୍ ॥ 1.23 ॥
ଜଯନ୍ତି ତେ ସୁକୃତିନୋ
ରସସିଦ୍ଧାଃ କଵୀଶ୍ଵରାଃ ।
ନାସ୍ତି ଯେଷାଂ ଯଶଃକାଯେ
ଜରାମରଣଜଂ ଭଯମ୍ ॥ 1.24 ॥
ସୂନୁଃ ସଚ୍ଚରିତଃ ସତୀ ପ୍ରିଯତମା ସ୍ଵାମୀ ପ୍ରସାଦୋନ୍ମୁଖଃ
ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ମିତ୍ରଂ ଅଵଞ୍ଚକଃ ପରିଜନୋ ନିଃକ୍ଲେଶଲେଶଂ ମନଃ ।
ଆକାରୋ ରୁଚିରଃ ସ୍ଥିରଶ୍ଚ ଵିଭଵୋ ଵିଦ୍ଯାଵଦାତଂ ମୁଖଂ
ତୁଷ୍ଟେ ଵିଷ୍ଟପକଷ୍ଟହାରିଣି ହରୌ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଦେହିନା ॥ 1.25 ॥
ପ୍ରାଣାଘାତାନ୍ନିଵୃତ୍ତିଃ ପରଧନହରଣେ ସଂଯମଃ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯଂ
କାଲେ ଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଦାନଂ ଯୁଵତିଜନକଥାମୂକଭାଵଃ ପରେଷାମ୍ ।
ତୃଷ୍ଣାସ୍ରୋତୋ ଵିଭଙ୍ଗୋ ଗୁରୁଷୁ ଚ ଵିନଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନୁକମ୍ପା
ସାମାନ୍ଯଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରେଷ୍ଵନୁପହତଵିଧିଃ ଶ୍ରେଯସାଂ ଏଷ ପନ୍ଥାଃ ॥ 1.26 ॥
ପ୍ରାରଭ୍ଯତେ ନ ଖଲୁ ଵିଘ୍ନଭଯେନ ନୀଚୈଃ
ପ୍ରାରଭ୍ଯ ଵିଘ୍ନଵିହତା ଵିରମନ୍ତି ମଧ୍ଯାଃ ।
ଵିଘ୍ନୈଃ ପୁନଃ ପୁନରପି ପ୍ରତିହନ୍ଯମାନାଃ
ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ଉତ୍ତମଜନା ନ ପରିତ୍ଯଜନ୍ତି ॥ 1.27 ॥
ଅସନ୍ତୋ ନାଭ୍ଯର୍ଥ୍ଯାଃ ସୁହୃଦପି ନ ଯାଚ୍ଯଃ କୃଶଧନଃ
ପ୍ରିଯା ନ୍ଯାଯ୍ଯା ଵୃତ୍ତିର୍ମଲିନଂ ଅସୁଭଙ୍ଗେଽପ୍ଯସୁକରମ୍ ।
ଵିପଦ୍ଯୁଚ୍ଚୈଃ ସ୍ଥେଯଂ ପଦଂ ଅନୁଵିଧେଯଂ ଚ ମହତାଂ
ସତାଂ କେନୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଵିଷମଂ ଅସିଧାରାଵ୍ରତଂ ଇଦମ୍ ॥ 1.28 ॥
କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମୋଽପି ଜରାକୃଶୋଽପି ଶିଥିଲପ୍ରାଣୋଽପି କଷ୍ଟାଂ ଦଶାମ୍
ଆପନ୍ନୋଽପି ଵିପନ୍ନଦୀଧିତିରିତି ପ୍ରାଣେଷୁ ନଶ୍ଯତ୍ସ୍ଵପି ।
ମତ୍ତେଭେନ୍ଦ୍ରଵିଭିନ୍ନକୁମ୍ଭପିଶିତଗ୍ରାସୈକବଦ୍ଧସ୍ପୃହଃ
କିଂ ଜୀର୍ଣଂ ତୃଣଂ ଅତ୍ତି ମାନମହତାଂ ଅଗ୍ରେସରଃ କେସରୀ ॥ 1.29 ॥
ସ୍ଵଲ୍ପସ୍ନାଯୁଵସାଵଶେଷମଲିନଂ ନିର୍ମାଂସଂ ଅପ୍ଯସ୍ଥି ଗୋଃ
ଶ୍ଵା ଲବ୍ଧ୍ଵା ପରିତୋଷଂ ଏତି ନ ତୁ ତତ୍ତସ୍ଯ କ୍ଷୁଧାଶାନ୍ତଯେ ।
ସିଂହୋ ଜମ୍ବୁକଂ ଅଙ୍କଂ ଆଗତଂ ଅପି ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନିହନ୍ତି ଦ୍ଵିପଂ
ସର୍ଵଃ କୃଚ୍ଛ୍ରଗତୋଽପି ଵାଞ୍ଛତି ଜନଃ ସତ୍ତ୍ଵାନୁରୂପଂ ଫଲମ୍ ॥ 1.30 ॥
ଲାଙ୍ଗୂଲଚାଲନଂ ଅଧଶ୍ଚରଣାଵପାତଂ
ଭୂମୌ ନିପତ୍ଯ ଵଦନୋଦରଦର୍ଶନଂ ଚ ।
ଶ୍ଵା ପିଣ୍ଡଦସ୍ଯ କୁରୁତେ ଗଜପୁଙ୍ଗଵସ୍ତୁ
ଧୀରଂ ଵିଲୋକଯତି ଚାଟୁଶତୈଶ୍ଚ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ॥ 1.31 ॥
ପରିଵର୍ତିନି ସଂସାରେ
ମୃତଃ କୋ ଵା ନ ଜାଯତେ ।
ସ ଜାତୋ ଯେନ ଜାତେନ
ଯାତି ଵଂଶଃ ସମୁନ୍ନତିମ୍ ॥ 1.32 ॥
କୁସୁମସ୍ତଵକସ୍ଯେଵ
ଦ୍ଵଯୀ ଵୃତ୍ତିର୍ମନସ୍ଵିନଃ ।
ମୂର୍ଧ୍ନି ଵା ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ
ଶୀର୍ଯତେ ଵନ ଏଵ ଵା ॥ 1.33 ॥
ସନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେଽପି ବୃହସ୍ପତିପ୍ରଭୃତଯଃ ସମ୍ଭାଵିତାଃ ପଞ୍ଚଷାସ୍
ତାନ୍ପ୍ରତ୍ଯେଷ ଵିଶେଷଵିକ୍ରମରୁଚୀ ରାହୁର୍ନ ଵୈରାଯତେ ।
ଦ୍ଵାଵେଵ ଗ୍ରସତେ ଦିଵାକରନିଶାପ୍ରାଣେଶ୍ଵରୌ ଭାସ୍କରୌ
ଭ୍ରାତଃ ପର୍ଵଣି ପଶ୍ଯ ଦାନଵପତିଃ ଶୀର୍ଷାଵଶେଷାକୃତିଃ ॥ 1.34 ॥
ଵହତି ଭୁଵନଶ୍ରେଣିଂ ଶେଷଃ ଫଣାଫଲକସ୍ଥିତାଂ
କମଠପତିନା ମଧ୍ଯେପୃଷ୍ଠଂ ସଦା ସ ଚ ଧାର୍ଯତେ ।
ତଂ ଅପି କୁରୁତେ କ୍ରୋଡାଧୀନଂ ପଯୋଧିରନାଦରାଦ୍
ଅହହ ମହତାଂ ନିଃସୀମାନଶ୍ଚରିତ୍ରଵିଭୂତଯଃ ॥ 1.35 ॥
ଵରଂ ପକ୍ଷଚ୍ଛେଦଃ ସମଦମଘଵନ୍ମୁକ୍ତକୁଲିଶପ୍ରହାରୈର୍
ଉଦ୍ଗଚ୍ଛଦ୍ବହୁଲଦହନୋଦ୍ଗାରଗୁରୁଭିଃ ।
ତୁଷାରାଦ୍ରେଃ ସୂନୋରହହ ପିତରି କ୍ଲେଶଵିଵଶେ
ନ ଚାସୌ ସମ୍ପାତଃ ପଯସି ପଯସାଂ ପତ୍ଯୁରୁଚିତଃ ॥ 1.36 ॥
ସିଂହଃ ଶିଶୁରପି ନିପତତି
ମଦମଲିନକପୋଲଭିତ୍ତିଷୁ ଗଜେଷୁ ।
ପ୍ରକୃତିରିଯଂ ସତ୍ତ୍ଵଵତାଂ
ନ ଖଲୁ ଵଯସ୍ତେଜସୋ ହେତୁଃ ॥ 1.37 ॥
ଜାତିର୍ଯାତୁ ରସାତଲଂ ଗୁଣଗଣୈସ୍ତତ୍ରାପ୍ଯଧୋ ଗମ୍ଯତାଂ
ଶୀଲଂ ଶୈଲତଟାତ୍ପତତ୍ଵଭିଜନଃ ସନ୍ଦହ୍ଯତାଂ ଵହ୍ନିନା ।
ଶୌର୍ଯେ ଵୈରିଣି ଵଜ୍ରଂ ଆଶୁ ନିପତତ୍ଵର୍ଥୋଽସ୍ତୁ ନଃ କେଵଲଂ
ଯେନୈକେନ ଵିନା ଗୁଣାସ୍ତୃଣଲଵପ୍ରାଯାଃ ସମସ୍ତା ଇମେ ॥ 1.38 ॥
ଧନଂ ଅର୍ଜଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥ
ଧନମୂଲଂ ଇଦଂ ଜଗତ୍ ।
ଅନ୍ତରଂ ନାଭିଜାନାମି
ନିର୍ଧନସ୍ଯ ମୃତସ୍ଯ ଚ ॥ 1.39 ॥
ତାନୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯଵିକଲାନି ତଦେଵ ନାମ
ସା ବୁଦ୍ଧିରପ୍ରତିହତା ଵଚନଂ ତଦେଵ ।
ଅର୍ଥୋଷ୍ମଣା ଵିରହିତଃ ପୁରୁଷଃ କ୍ଷଣେନ
ସୋଽପ୍ଯନ୍ଯ ଏଵ ଭଵତୀତି ଵିଚିତ୍ରଂ ଏତତ୍ ॥ 1.40 ॥
ଯସ୍ଯାସ୍ତି ଵିତ୍ତଂ ସ ନରଃ କୁଲୀନଃ
ସ ପଣ୍ଡିତଃ ସ ଶ୍ରୁତଵାନ୍ଗୁଣଜ୍ଞଃ ।
ସ ଏଵ ଵକ୍ତା ସ ଚ ଦର୍ଶନୀଯଃ
ସର୍ଵେ ଗୁଣାଃ କାଞ୍ଚନଂ ଆଶ୍ରଯନ୍ତି ॥ 1.41 ॥
ଦୌର୍ମନ୍ତ୍ର୍ଯାନ୍ନୃପତିର୍ଵିନଶ୍ଯତି ଯତିଃ ସଙ୍ଗାତ୍ସୁତୋ ଲାଲନାତ୍
ଵିପ୍ରୋଽନଧ୍ଯଯନାତ୍କୁଲଂ କୁତନଯାଚ୍ଛୀଲଂ ଖଲୋପାସନାତ୍ ।
ହ୍ରୀର୍ମଦ୍ଯାଦନଵେକ୍ଷଣାଦପି କୃଷିଃ ସ୍ନେହଃ ପ୍ରଵାସାଶ୍ରଯାନ୍
ମୈତ୍ରୀ ଚାପ୍ରଣଯାତ୍ସମୃଦ୍ଧିରନଯାତ୍ତ୍ଯାଗପ୍ରମାଦାଦ୍ଧନମ୍ ॥ 1.42 ॥
ଦାନଂ ଭୋଗୋ ନାଶସ୍ତିସ୍ରୋ
ଗତଯୋ ଭଵନ୍ତି ଵିତ୍ତସ୍ଯ ।
ଯୋ ନ ଦଦାତି ନ ଭୁଙ୍କ୍ତେ
ତସ୍ଯ ତୃତୀଯା ଗତିର୍ଭଵତି ॥ 1.43 ॥
ମଣିଃ ଶାଣୋଲ୍ଲୀଢଃ ସମରଵିଜଯୀ ହେତିଦଲିତୋ
ମଦକ୍ଷୀଣୋ ନାଗଃ ଶରଦି ସରିତଃ ଶ୍ଯାନପୁଲିନାଃ ।
କଲାଶେଷଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ସୁରତମୃଦିତା ବାଲଵନିତା
ତନ୍ନିମ୍ନା ଶୋଭନ୍ତେ ଗଲିତଵିଭଵାଶ୍ଚାର୍ଥିଷୁ ନରାଃ ॥ 1.44 ॥
ପରିକ୍ଷୀଣଃ କଶ୍ଚିତ୍ସ୍ପୃହଯତି ଯଵାନାଂ ପ୍ରସୃତଯେ
ସ ପଶ୍ଚାତ୍ସମ୍ପୂର୍ଣଃ କଲଯତି ଧରିତ୍ରୀଂ ତୃଣସମାମ୍ ।
ଅତଶ୍ଚାନୈକାନ୍ତ୍ଯାଦ୍ଗୁରୁଲଘୁତଯାଽର୍ଥେଷୁ ଧନିନାମ୍
ଅଵସ୍ଥା ଵସ୍ତୂନି ପ୍ରଥଯତି ଚ ସଙ୍କୋଚଯତି ଚ ॥ 1.45 ॥
ରାଜନ୍ଦୁଧୁକ୍ଷସି ଯଦି କ୍ଷିତିଧେନୁଂ ଏତାଂ
ତେନାଦ୍ଯ ଵତ୍ସଂ ଇଵ ଲୋକଂ ଅମୁଂ ପୁଷାଣ
ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ସମ୍ଯଗନିଶଂ ପରିପୋଷ୍ଯମାଣେ
ନାନାଫଲୈଃ ଫଲତି କଲ୍ପଲତେଵ ଭୂମିଃ ॥ 1.46 ॥
ସତ୍ଯାନୃତା ଚ ପରୁଷା ପ୍ରିଯଵାଦିନୀ ଚ
ହିଂସ୍ରା ଦଯାଲୁରପି ଚାର୍ଥପରା ଵଦାନ୍ଯା ।
ନିତ୍ଯଵ୍ଯଯା ପ୍ରଚୁରନିତ୍ଯଧନାଗମା ଚ
ଵାରାଙ୍ଗନେଵ ନୃପନୀତିରନେକରୂପା ॥ 1.47 ॥
ଆଜ୍ଞା କୀର୍ତିଃ ପାଲନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ
ଦାନଂ ଭୋଗୋ ମିତ୍ରସଂରକ୍ଷଣଂ ଚ
ଯେଷାଂ ଏତେ ଷଡ୍ଗୁଣା ନ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଃ
କୋଽର୍ଥସ୍ତେଷାଂ ପାର୍ଥିଵୋପାଶ୍ରଯେଣ ॥ 1.48 ॥
ଯଦ୍ଧାତ୍ରା ନିଜଭାଲପଟ୍ଟଲିଖିତଂ ସ୍ତୋକଂ ମହଦ୍ଵା ଧନଂ
ତତ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମରୁସ୍ଥଲେଽପି ନିତରାଂ ମେରୌ ତତୋ ନାଧିକମ୍ ।
ତଦ୍ଧୀରୋ ଭଵ ଵିତ୍ତଵତ୍ସୁ କୃପଣାଂ ଵୃତ୍ତିଂ ଵୃଥା ମା କୃଥାଃ
କୂପେ ପଶ୍ଯ ପଯୋନିଧାଵପି ଘଟୋ ଗୃହ୍ଣାତି ତୁଲ୍ଯଂ ଜଲମ୍ ॥ 1.49 ॥
ତ୍ଵଂ ଏଵ ଚାତକାଧାରୋଽ
ସୀତି କେଷାଂ ନ ଗୋଚରଃ ।
କିଂ ଅମ୍ଭୋଦଵରାସ୍ମାକଂ
କାର୍ପଣ୍ଯୋକ୍ତଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷସେ ॥ 1.50 ॥
ରେ ରେ ଚାତକ ସାଵଧାନମନସା ମିତ୍ର କ୍ଷଣଂ ଶ୍ରୂଯତାମ୍
ଅମ୍ଭୋଦା ବହଵୋ ଵସନ୍ତି ଗଗନେ ସର୍ଵେଽପି ନୈତାଦୃଶାଃ ।
କେଚିଦ୍ଵୃଷ୍ଟିଭିରାର୍ଦ୍ରଯନ୍ତି ଵସୁଧାଂ ଗର୍ଜନ୍ତି କେଚିଦ୍ଵୃଥା
ଯଂ ଯଂ ପଶ୍ଯସି ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ପୁରତୋ ମା ବ୍ରୂହି ଦୀନଂ ଵଚଃ ॥ 1.51 ॥
ଅକରୁଣତ୍ଵଂ ଅକାରଣଵିଗ୍ରହଃ
ପରଧନେ ପରଯୋଷିତି ଚ ସ୍ପୃହା ।
ସୁଜନବନ୍ଧୁଜନେଷ୍ଵସହିଷ୍ଣୁତା
ପ୍ରକୃତିସିଦ୍ଧଂ ଇଦଂ ହି ଦୁରାତ୍ମନାମ୍ ॥ 1.52 ॥
ଦୁର୍ଜନଃ ପରିହର୍ତଵ୍ଯୋ
ଵିଦ୍ଯଯାଽଲକୃତୋଽପି ସନ୍ ।
ମଣିନା ଭୂଷିତଃ ସର୍ପଃ
କିଂ ଅସୌ ନ ଭଯଙ୍କରଃ ॥ 1.53 ॥
ଜାଡ୍ଯଂ ହ୍ରୀମତି ଗଣ୍ଯତେ ଵ୍ରତରୁଚୌ ଦମ୍ଭଃ ଶୁଚୌ କୈତଵଂ
ଶୂରେ ନିର୍ଘୃଣତା ମୁନୌ ଵିମତିତା ଦୈନ୍ଯଂ ପ୍ରିଯାଲାପିନି ।
ତେଜସ୍ଵିନ୍ଯଵଲିପ୍ତତା ମୁଖରତା ଵକ୍ତର୍ଯଶକ୍ତିଃ ସ୍ଥିରେ
ତତ୍କୋ ନାମ ଗୁଣୋ ଭଵେତ୍ସ ଗୁଣିନାଂ ଯୋ ଦୁର୍ଜନୈର୍ନାଙ୍କିତଃ ॥ 1.54 ॥
ଲୋଭଶ୍ଚେଦଗୁଣେନ କିଂ ପିଶୁନତା ଯଦ୍ଯସ୍ତି କିଂ ପାତକୈଃ
ସତ୍ଯଂ ଚେତ୍ତପସା ଚ କିଂ ଶୁଚି ମନୋ ଯଦ୍ଯସ୍ତି ତୀର୍ଥେନ କିମ୍ ।
ସୌଜନ୍ଯଂ ଯଦି କିଂ ଗୁଣୈଃ ସୁମହିମା ଯଦ୍ଯସ୍ତି କିଂ ମଣ୍ଡନୈଃ
ସଦ୍ଵିଦ୍ଯା ଯଦି କିଂ ଧନୈରପଯଶୋ ଯଦ୍ଯସ୍ତି କିଂ ମୃତ୍ଯୁନା ॥ 1.55 ॥
ଶଶୀ ଦିଵସଧୂସରୋ ଗଲିତଯୌଵନା କାମିନୀ
ସରୋ ଵିଗତଵାରିଜଂ ମୁଖଂ ଅନକ୍ଷରଂ ସ୍ଵାକୃତେଃ ।
ପ୍ରଭୁର୍ଧନପରାଯଣଃ ସତତଦୁର୍ଗତଃ ସଜ୍ଜନୋ
ନୃପାଙ୍ଗଣଗତଃ ଖଲୋ ମନସି ସପ୍ତ ଶଲ୍ଯାନି ମେ ॥ 1.56 ॥
ନ କଶ୍ଚିଚ୍ଚଣ୍ଡକୋପାନାମ୍
ଆତ୍ମୀଯୋ ନାମ ଭୂଭୁଜାମ୍ ।
ହୋତାରଂ ଅପି ଜୁହ୍ଵାନଂ
ସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ଦହତି ପାଵକଃ ॥ 1.57 ॥
ମୌନାନ୍ମୂକଃ ପ୍ରଵଚନପଟୁର୍ଵାତୁଲୋ ଜଲ୍ପକୋ ଵା
ଧୃଷ୍ଟଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଵସତି ଚ ସଦା ଦୂରତଶ୍ଚାପ୍ରଗଲ୍ଭଃ ।
କ୍ଷାନ୍ତ୍ଯା ଭୀରୁର୍ଯଦି ନ ସହତେ ପ୍ରାଯଶୋ ନାଭିଜାତଃ
ସେଵାଧର୍ମଃ ପରମଗହନୋ ଯୋଗିନାଂ ଅପ୍ଯଗମ୍ଯଃ ॥ 1.58 ॥
ଉଦ୍ଭାସିତାଖିଲଖଲସ୍ଯ ଵିଶୃଙ୍ଖଲସ୍ଯ
ପ୍ରାଗ୍ଜାତଵିସ୍ତୃତନିଜାଧମକର୍ମଵୃତ୍ତେଃ ।
ଦୈଵାଦଵାପ୍ତଵିଭଵସ୍ଯ ଗୁଣଦ୍ଵିଷୋଽସ୍ଯ
ନୀଚସ୍ଯ ଗୋଚରଗତୈଃ ସୁଖଂ ଆପ୍ଯତେ କୈଃ ॥ 1.59 ॥
ଆରମ୍ଭଗୁର୍ଵୀ କ୍ଷଯିଣୀ କ୍ରମେଣ
ଲଘ୍ଵୀ ପୁରା ଵୃଦ୍ଧିମତୀ ଚ ପଶ୍ଚାତ୍ ।
ଦିନସ୍ଯ ପୂର୍ଵାର୍ଧପରାର୍ଧଭିନ୍ନା
ଛାଯେଵ ମୈତ୍ରୀ ଖଲସଜ୍ଜନାନାମ୍ ॥ 1.60 ॥
ମୃଗମୀନସଜ୍ଜନାନାଂ ତୃଣଜଲସନ୍ତୋଷଵିହିତଵୃତ୍ତୀନାମ୍ ।
ଲୁବ୍ଧକଧୀଵରପିଶୁନା ନିଷ୍କାରଣଵୈରିଣୋ ଜଗତି ॥ 1.61 ॥
ଵାଞ୍ଛା ସଜ୍ଜନସଙ୍ଗମେ ପରଗୁଣେ ପ୍ରୀତିର୍ଗୁରୌ ନମ୍ରତା
ଵିଦ୍ଯାଯାଂ ଵ୍ଯସନଂ ସ୍ଵଯୋଷିତି ରତିର୍ଲୋକାପଵାଦାଦ୍ଭଯମ୍ ।
ଭକ୍ତିଃ ଶୂଲିନି ଶକ୍ତିରାତ୍ମଦମନେ ସଂସର୍ଗମୁକ୍ତିଃ ଖଲେ
ଯେଷ୍ଵେତେ ନିଵସନ୍ତି ନିର୍ମଲଗୁଣାସ୍ତେଭ୍ଯୋ ନରେଭ୍ଯୋ ନମଃ ॥ 1.62 ॥
ଵିପଦି ଧୈର୍ଯଂ ଅଥାଭ୍ଯୁଦଯେ କ୍ଷମା
ସଦସି ଵାକ୍ପଟୁତା ଯୁଧି ଵିକ୍ରମଃ ।
ଯଶସି ଚାଭିରୁଚିର୍ଵ୍ଯସନଂ ଶ୍ରୁତୌ
ପ୍ରକୃତିସିଦ୍ଧଂ ଇଦଂ ହି ମହାତ୍ମନାମ୍ ॥ 1.63 ॥
ପ୍ରଦାନଂ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଂ ଗୃହଂ ଉପଗତେ ସମ୍ଭ୍ରମଵିଧିଃ
ପ୍ରିଯଂ କୃତ୍ଵା ମୌନଂ ସଦସି କଥନଂ ଚାପ୍ଯୁପକୃତେଃ ।
ଅନୁତ୍ସେକୋ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଂ ଅନଭିଭଵଗନ୍ଧାଃ ପରକଥାଃ
ସତାଂ କେନୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଵିଷମଂ ଅସିଧାରାଵ୍ରତଂ ଇଦମ୍ ॥ 1.64 ॥
କରେ ଶ୍ଲାଘ୍ଯସ୍ତ୍ଯାଗଃ ଶିରସି ଗୁରୁପାଦପ୍ରଣଯିତା
ମୁଖେ ସତ୍ଯା ଵାଣୀ ଵିଜଯି ଭୁଜଯୋର୍ଵୀର୍ଯଂ ଅତୁଲମ୍ ।
ହୃଦି ସ୍ଵଚ୍ଛା ଵୃତ୍ତିଃ ଶ୍ରୁତଂ ଅଧିଗତଂ ଚ ଶ୍ରଵଣଯୋର୍
ଵିନାପ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯେଣ ପ୍ରକୃତିମହତାଂ ମଣ୍ଡନଂ ଇଦମ୍ ॥ 1.65 ॥
ସମ୍ପତ୍ସୁ ମହତାଂ ଚିତ୍ତଂ ଭଵତ୍ଯୁତ୍ପଲକୋମଲମ୍ ।
ଆପତ୍ସୁ ଚ ମହାଶୈଲଶିଲା ସଙ୍ଘାତକର୍କଶମ୍ ॥ 1.66 ॥
ସନ୍ତପ୍ତାଯସି ସଂସ୍ଥିତସ୍ଯ ପଯସୋ ନାମାପି ନ ଜ୍ଞାଯତେ
ମୁକ୍ତାକାରତଯା ତଦେଵ ନଲିନୀପତ୍ରସ୍ଥିତଂ ରାଜତେ ।
ସ୍ଵାତ୍ଯାଂ ସାଗରଶୁକ୍ତିମଧ୍ଯପତିତଂ ତନ୍ମୌକ୍ତିକଂ ଜାଯତେ
ପ୍ରାଯେଣାଧମମଧ୍ଯମୋତ୍ତମଗୁଣଃ ସଂସର୍ଗତୋ ଜାଯତେ ॥ 1.67 ॥
ପ୍ରୀଣାତି ଯଃ ସୁଚରିତୈଃ ପିତରଂ ସ ପୁତ୍ରୋ
ଯଦ୍ଭର୍ତୁରେଵ ହିତଂ ଇଚ୍ଛତି ତତ୍କଲତ୍ରମ୍ ।
ତନ୍ମିତ୍ରଂ ଆପଦି ସୁଖେ ଚ ସମକ୍ରିଯଂ ଯଦ୍
ଏତତ୍ତ୍ରଯଂ ଜଗତି ପୁଣ୍ଯକୃତୋ ଲଭନ୍ତେ ॥ 1.68 ॥
ଏକୋ ଦେଵଃ କେଶଵୋ ଵା ଶିଵୋ ଵା
ହ୍ଯେକଂ ମିତ୍ରଂ ଭୂପତିର୍ଵା ଯତିର୍ଵା ।
ଏକୋ ଵାସଃ ପତ୍ତନେ ଵା ଵନେ ଵା
ହ୍ଯେକା ଭାର୍ଯା ସୁନ୍ଦରୀ ଵା ଦରୀ ଵା ॥ 1.69 ॥
ନମ୍ରତ୍ଵେନୋନ୍ନମନ୍ତଃ ପରଗୁଣକଥନୈଃ ସ୍ଵାନ୍ଗୁଣାନ୍ଖ୍ଯାପଯନ୍ତଃ
ସ୍ଵାର୍ଥାନ୍ସମ୍ପାଦଯନ୍ତୋ ଵିତତପୃଥୁତରାରମ୍ଭଯତ୍ନାଃ ପରାର୍ଥେ ।
କ୍ଷାନ୍ତ୍ଯୈଵାକ୍ଷେପରୁକ୍ଷାକ୍ଷରମୁଖରମୁଖାନ୍ଦୁର୍ଜନାନ୍ଦୂଷଯନ୍ତଃ
ସନ୍ତଃ ସାଶ୍ଚର୍ଯଚର୍ଯା ଜଗତି ବହୁମତାଃ କସ୍ଯ ନାଭ୍ଯର୍ଚନୀଯାଃ ॥ 1.70 ॥
ଭଵନ୍ତି ନମ୍ରାସ୍ତରଵଃ ଫଲୋଦ୍ଗମୈର୍
ନଵାମ୍ବୁଭିର୍ଦୂରାଵଲମ୍ବିନୋ ଘନାଃ ।
ଅନୁଦ୍ଧତାଃ ସତ୍ପୁରୁଷାଃ ସମୃଦ୍ଧିଭିଃ
ସ୍ଵଭାଵ ଏଷ ପରୋପକାରିଣାମ୍ ॥ 1.71 ॥
ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ଶ୍ରୁତେନୈଵ ନ କୁଣ୍ଡଲେନ
ଦାନେନ ପାଣିର୍ନ ତୁ କଙ୍କଣେନ ।
ଵିଭାତି କାଯଃ କରୁଣପରାଣାଂ
ପରୋପକାରୈର୍ନ ତୁ ଚନ୍ଦନେନ ॥ 1.72 ॥
ପାପାନ୍ନିଵାରଯତି ଯୋଜଯତେ ହିତାଯ
ଗୁହ୍ଯଂ ନିଗୂହତି ଗୁଣାନ୍ପ୍ରକଟୀକରୋତି ।
ଆପଦ୍ଗତଂ ଚ ନ ଜହାତି ଦଦାତି କାଲେ
ସନ୍ମିତ୍ରଲକ୍ଷଣଂ ଇଦଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ସନ୍ତଃ ॥ 1.73 ॥
ପଦ୍ମାକରଂ ଦିନକରୋ ଵିକଚୀକରୋତି
ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭୋଲ୍ଲାସଯତି କୈରଵଚକ୍ରଵାଲମ୍ ।
ନାଭ୍ଯର୍ଥିତୋ ଜଲଧରୋଽପି ଜଲଂ ଦଦାତି
ସନ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂ ପରହିତେ ଵିହିତାଭିଯୋଗାଃ ॥ 1.74 ॥
ଏକେ ସତ୍ପୁରୁଷାଃ ପରାର୍ଥଘଟକାଃ ସ୍ଵାର୍ଥଂ ପରିତ୍ଯଜନ୍ତି ଯେ
ସାମାନ୍ଯାସ୍ତୁ ପରାର୍ଥଂ ଉଦ୍ଯମଭୃତଃ ସ୍ଵାର୍ଥାଵିରୋଧେନ ଯେ ।
ତେଽମୀ ମାନୁଷରାକ୍ଷସାଃ ପରହିତଂ ସ୍ଵାର୍ଥାଯ ନିଘ୍ନନ୍ତି ଯେ
ଯେ ତୁ ଘ୍ନନ୍ତି ନିରର୍ଥକଂ ପରହିତଂ ତେ କେ ନ ଜାନୀମହେ ॥ 1.75 ॥
କ୍ଷୀରେଣାତ୍ମଗତୋଦକାଯ ହି ଗୁଣା ଦତ୍ତା ପୁରା ତେଽଖିଲା
କ୍ଷୀରୋତ୍ତାପଂ ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ତେନ ପଯସା ସ୍ଵାତ୍ମା କୃଶାନୌ ହୁତଃ ।
ଗନ୍ତୁଂ ପାଵକଂ ଉନ୍ମନସ୍ତଦଭଵଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ମିତ୍ରାପଦଂ
ଯୁକ୍ତଂ ତେନ ଜଲେନ ଶାମ୍ଯତି ସତାଂ ମୈତ୍ରୀ ପୁନସ୍ତ୍ଵୀଦୃଶୀ ॥ 1.76 ॥
ଇତଃ ସ୍ଵପିତି କେଶଵଃ କୁଲଂ ଇତସ୍ତଦୀଯଦ୍ଵିଷାମ୍
ଇତଶ୍ଚ ଶରଣାର୍ଥିନାଂ ଶିଖରିଣାଂ ଗଣାଃ ଶେରତେ ।
ଇତୋଽପି ବଡଵାନଲଃ ସହ ସମସ୍ତସଂଵର୍ତକୈଃ
ଅହୋ ଵିତତଂ ଊର୍ଜିତଂ ଭରସହଂ ସିନ୍ଧୋର୍ଵପୁଃ ॥ 1.77 ॥
ତୃଷ୍ଣାଂ ଛିନ୍ଧି ଭଜ କ୍ଷମାଂ ଜହି ମଦଂ ପାପେ ରତିଂ ମା କୃଥାଃ
ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂହ୍ଯନୁଯାହି ସାଧୁପଦଵୀଂ ସେଵସ୍ଵ ଵିଦ୍ଵଜ୍ଜନମ୍ ।
ମାନ୍ଯାନ୍ମାନଯ ଵିଦ୍ଵିଷୋଽପ୍ଯନୁନଯ ପ୍ରଖ୍ଯାପଯ ପ୍ରଶ୍ରଯଂ
କୀର୍ତିଂ ପାଲଯ ଦୁଃଖିତେ କୁରୁ ଦଯାଂ ଏତତ୍ସତାଂ ଚେଷ୍ଟିତମ୍ ॥ 1.78 ॥
ମନସି ଵଚସି କାଯେ ପୁଣ୍ଯପୀଯୂଷପୂର୍ଣାସ୍
ତ୍ରିଭୁଵନଂ ଉପକାରଶ୍ରେଣିଭିଃ ପ୍ରୀଣଯନ୍ତଃ ।
ପରଗୁଣପରମାଣୂନ୍ପର୍ଵତୀକୃତ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ
ନିଜହୃଦି ଵିକସନ୍ତଃ ସନ୍ତି ସନ୍ତଃ କିଯନ୍ତଃ ॥ 1.79 ॥
କିଂ ତେନ ହେମଗିରିଣା ରଜତାଦ୍ରିଣା ଵା
ଯତ୍ରାଶ୍ରିତାଶ୍ଚ ତରଵସ୍ତରଵସ୍ତ ଏଵ ।
ମନ୍ଯାମହେ ମଲଯଂ ଏଵ ଯଦାଶ୍ରଯେଣ
କଙ୍କୋଲନିମ୍ବକୁଟଜା ଅପି ଚନ୍ଦନାଃ ସ୍ଯୁଃ ॥ 1.80 ॥
ରତ୍ନୈର୍ମହାର୍ହୈସ୍ତୁତୁଷୁର୍ନ ଦେଵା
ନ ଭେଜିରେ ଭୀମଵିଷେଣ ଭୀତିମ୍ ।
ସୁଧାଂ ଵିନା ନ ପ୍ରଯଯୁର୍ଵିରାମଂ
ନ ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥାଦ୍ଵିରମନ୍ତି ଧୀରାଃ ॥ 1.81 ॥
କ୍ଵଚିତ୍ପୃଥ୍ଵୀଶଯ୍ଯଃ କ୍ଵଚିଦପି ଚ ପର୍ଯଙ୍କଶଯନଃ
କ୍ଵଚିଚ୍ଛାକାହାରଃ କ୍ଵଚିଦପି ଚ ଶାଲ୍ଯୋଦନରୁଚିଃ ।
କ୍ଵଚିତ୍କନ୍ଥାଧାରୀ କ୍ଵଚିଦପି ଚ ଦିଵ୍ଯାମ୍ବରଧରୋ
ମନସ୍ଵୀ କାର୍ଯାର୍ଥୀ ନ ଗଣଯତି ଦୁଃଖଂ ନ ଚ ସୁଖମ୍ ॥ 1.82 ॥
ଐଶ୍ଵର୍ଯସ୍ଯ ଵିଭୂଷଣଂ ସୁଜନତା ଶୌର୍ଯସ୍ଯ ଵାକ୍ସଂଯମୋ
ଜ୍ଞାନସ୍ଯୋପଶମଃ ଶ୍ରୁତସ୍ଯ ଵିନଯୋ ଵିତ୍ତସ୍ଯ ପାତ୍ରେ ଵ୍ଯଯଃ ।
ଅକ୍ରୋଧସ୍ତପସଃ କ୍ଷମା ପ୍ରଭଵିତୁର୍ଧର୍ମସ୍ଯ ନିର୍ଵ୍ଯାଜତା
ସର୍ଵେଷାଂ ଅପି ସର୍ଵକାରଣଂ ଇଦଂ ଶୀଲଂ ପରଂ ଭୂଷଣମ୍ ॥ 1.83 ॥
ନିନ୍ଦନ୍ତୁ ନୀତିନିପୁଣା ଯଦି ଵା ସ୍ତୁଵନ୍ତୁ
ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସମାଵିଶତୁ ଗଚ୍ଛତୁ ଵା ଯଥେଷ୍ଠମ୍ ।
ଅଦ୍ଯୈଵ ଵା ମରଣଂ ଅସ୍ତୁ ଯୁଗାନ୍ତରେ ଵା
ନ୍ଯାଯ୍ଯାତ୍ପଥଃ ପ୍ରଵିଚଲନ୍ତି ପଦଂ ନ ଧୀରାଃ ॥ 1.84 ॥
ଭଗ୍ନାଶସ୍ଯ କରଣ୍ଡପିଣ୍ଡିତତନୋର୍ମ୍ଲାନେନ୍ଦ୍ରିଯସ୍ଯ କ୍ଷୁଧା
କୃତ୍ଵାଖୁର୍ଵିଵରଂ ସ୍ଵଯଂ ନିପତିତୋ ନକ୍ତଂ ମୁଖେ ଭୋଗିନଃ ।
ତୃପ୍ତସ୍ତତ୍ପିଶିତେନ ସତ୍ଵରଂ ଅସୌ ତେନୈଵ ଯାତଃ ପଥା
ଲୋକାଃ ପଶ୍ଯତ ଦୈଵଂ ଏଵ ହି ନୃଣାଂ ଵୃଦ୍ଧୌ କ୍ଷଯେ କାରଣମ୍ ॥ 1.85 ॥
ଆଲସ୍ଯଂ ହି ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ
ଶରୀରସ୍ଥୋ ମହାନ୍ରିପୁଃ ।
ନାସ୍ତ୍ଯୁଦ୍ଯମସମୋ ବନ୍ଧୁଃ
କୁର୍ଵାଣୋ ନାଵସୀଦତି ॥ 1.86 ॥
ଛିନ୍ନୋଽପି ରୋହତି ତରୁଃ କ୍ଷୀଣୋଽପ୍ଯୁପଚୀଯତେ ପୁନଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ।
ଇତି ଵିମୃଶନ୍ତଃ ସନ୍ତଃ ସନ୍ତପ୍ଯନ୍ତେ ନ ଦୁଃଖେଷୁ ॥ 1.87 ॥
ନେତା ଯସ୍ଯ ବୃହସ୍ପତିଃ ପ୍ରହରଣଂ ଵଜ୍ରଂ ସୁରାଃ ସୈନିକାଃ
ସ୍ଵର୍ଗୋ ଦୁର୍ଗଂ ଅନୁଗ୍ରହଃ କିଲ ହରେରୈରାଵତୋ ଵାରଣଃ ।
ଇତ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯବଲାନ୍ଵିତୋଽପି ବଲଭିଦ୍ଭଗ୍ନଃ ପରୈଃ ସଙ୍ଗରେ
ତଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତଂ ନନୁ ଦୈଵଂ ଏଵ ଶରଣଂ ଧିଗ୍ଧିଗ୍ଵୃଥା ପୌରୁଷମ୍ ॥ 1.88 ॥
କର୍ମାଯତ୍ତଂ ଫଲଂ ପୁଂସାଂ
ବୁଦ୍ଧିଃ କର୍ମାନୁସାରିଣୀ ।
ତଥାପି ସୁଧିଯା ଭାଵ୍ଯଂ
ସୁଵିଚାର୍ଯୈଵ କୁର୍ଵତା ॥ 1.89 ॥
ଖଲ୍ଵାଟୋ ଦିଵସେଶ୍ଵରସ୍ଯ କିରଣୈଃ ସନ୍ତାଡିତୋ ମସ୍ତକେ
ଵାଞ୍ଛନ୍ଦେଶଂ ଅନାତପଂ ଵିଧିଵଶାତ୍ତାଲସ୍ଯ ମୂଲଂ ଗତଃ ।
ତତ୍ରାପ୍ଯସ୍ଯ ମହାଫଲେନ ପତତା ଭଗ୍ନଂ ସଶବ୍ଦଂ ଶିରଃ
ପ୍ରାଯୋ ଗଚ୍ଛତି ଯତ୍ର ଭାଗ୍ଯରହିତସ୍ତତ୍ରୈଵ ଯାନ୍ତ୍ଯାପଦଃ ॥ 1.90 ॥
ରଵିନିଶାକରଯୋର୍ଗ୍ରହପୀଡନଂ
ଗଜଭୁଜଙ୍ଗମଯୋରପି ବନ୍ଧନମ୍ ।
ମତିମତାଂ ଚ ଵିଲୋକ୍ଯ ଦରିଦ୍ରତାଂ
ଵିଧିରହୋ ବଲଵାନିତି ମେ ମତିଃ ॥ 1.91 ॥
ସୃଜତି ତାଵଦଶେଷଗୁଣାକରଂ
ପୁରୁଷରତ୍ନଂ ଅଲଙ୍କରଣଂ ଭୁଵଃ ।
ତଦପି ତତ୍କ୍ଷଣଭଙ୍ଗି କରୋତି
ଚେଦହହ କଷ୍ଟଂ ଅପଣ୍ଡିତତା ଵିଧେଃ ॥ 1.92 ॥
ପତ୍ରଂ ନୈଵ ଯଦା କରୀରଵିଟପେ ଦୋଷୋ ଵସନ୍ତସ୍ଯ କିମ୍
ନୋଲୂକୋଽପ୍ଯଵଲୋକତେ ଯଦି ଦିଵା ସୂର୍ଯସ୍ଯ କିଂ ଦୂଷଣମ୍ ।
ଧାରା ନୈଵ ପତନ୍ତି ଚାତକମୁଖେ ମେଘସ୍ଯ କିଂ ଦୂଷଣମ୍
ଯତ୍ପୂର୍ଵଂ ଵିଧିନା ଲଲାଟଲିଖିତଂ ତନ୍ମାର୍ଜିତୁଂ କଃ କ୍ଷମଃ ॥ 1.93 ॥
ନମସ୍ଯାମୋ ଦେଵାନ୍ନନୁ ହତଵିଧେସ୍ତେଽପି ଵଶଗା
ଵିଧିର୍ଵନ୍ଦ୍ଯଃ ସୋଽପି ପ୍ରତିନିଯତକର୍ମୈକଫଲଦଃ ।
ଫଲଂ କର୍ମାଯତ୍ତଂ ଯଦି କିଂ ଅମରୈଃ କିଂ ଚ ଵିଧିନା
ନମସ୍ତତ୍କର୍ମଭ୍ଯୋ ଵିଧିରପି ନ ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଭଵତି ॥ 1.94 ॥
ବ୍ରହ୍ମା ଯେନ କୁଲାଲଵନ୍ନିଯମିତୋ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଭାଣ୍ଡୋଦରେ
ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯେନ ଦଶାଵତାରଗହନେ କ୍ଷିପ୍ତୋ ମହାସଙ୍କଟେ ।
ରୁଦ୍ରୋ ଯେନ କପାଲପାଣିପୁଟକେ ଭିକ୍ଷାଟନଂ କାରିତଃ
ସୂର୍ଯୋ ଭ୍ରାମ୍ଯତି ନିତ୍ଯଂ ଏଵ ଗଗନେ ତସ୍ମୈ ନମଃ କର୍ମଣେ ॥ 1.95 ॥
ନୈଵାକୃତିଃ ଫଲତି ନୈଵ କୁଲଂ ନ ଶୀଲଂ
ଵିଦ୍ଯାପି ନୈଵ ନ ଚ ଯତ୍ନକୃତାପି ସେଵା ।
ଭାଗ୍ଯାନି ପୂର୍ଵତପସା ଖଲୁ ସଞ୍ଚିତାନି
କାଲେ ଫଲନ୍ତି ପୁରୁଷସ୍ଯ ଯଥୈଵ ଵୃକ୍ଷାଃ ॥ 1.96 ॥
ଵନେ ରଣେ ଶତ୍ରୁଜଲାଗ୍ନିମଧ୍ଯେ
ମହାର୍ଣଵେ ପର୍ଵତମସ୍ତକେ ଵା ।
ସୁପ୍ତଂ ପ୍ରମତ୍ତଂ ଵିଷମସ୍ଥିତଂ ଵା
ରକ୍ଷନ୍ତି ପୁଣ୍ଯାନି ପୁରାକୃତାନି ॥ 1.97 ॥
ଯା ସାଧୂଂଶ୍ଚ ଖଲାନ୍କରୋତି ଵିଦୁଷୋ ମୂର୍ଖାନ୍ହିତାନ୍ଦ୍ଵେଷିଣଃ
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ କୁରୁତେ ପରୋକ୍ଷଂ ଅମୃତଂ ହାଲାହଲଂ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ।
ତାଂ ଆରାଧଯ ସତ୍କ୍ରିଯାଂ ଭଗଵତୀଂ ଭୋକ୍ତୁଂ ଫଲଂ ଵାଞ୍ଛିତଂ
ହେ ସାଧୋ ଵ୍ଯସନୈର୍ଗୁଣେଷୁ ଵିପୁଲେଷ୍ଵାସ୍ଥାଂ ଵୃଥା ମା କୃଥାଃ ॥ 1.98 ॥
ଗୁଣଵଦଗୁଣଵଦ୍ଵା କୁର୍ଵତା କାର୍ଯଜାତଂ
ପରିଣତିରଵଧାର୍ଯା ଯତ୍ନତଃ ପଣ୍ଡିତେନ ।
ଅତିରଭସକୃତାନାଂ କର୍ମଣାଂ ଆଵିପତ୍ତେର୍
ଭଵତି ହୃଦଯଦାହୀ ଶଲ୍ଯତୁଲ୍ଯୋ ଵିପାକଃ ॥ 1.99 ॥
ସ୍ଥାଲ୍ଯାଂ ଵୈଦୂର୍ଯମଯ୍ଯାଂ ପଚତି ତିଲକଣାଂଶ୍ଚନ୍ଦନୈରିନ୍ଧନୌଘୈଃ
ସୌଵର୍ଣୈର୍ଲାଙ୍ଗଲାଗ୍ରୈର୍ଵିଲିଖତି ଵସୁଧାଂ ଅର୍କମୂଲସ୍ଯ ହେତୋଃ ।
କୃତ୍ଵା କର୍ପୂରଖଣ୍ଡାନ୍ଵୃତିଂ ଇହ କୁରୁତେ କୋଦ୍ରଵାଣାଂ ସମନ୍ତାତ୍
ପ୍ରାପ୍ଯେମାଂ କର୍ମଭୂମିଂ ନ ଚରତି ମନୁଜୋ ଯସ୍ତପୋ ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯଃ ॥ 1.100 ॥
ମଜ୍ଜତ୍ଵମ୍ଭସି ଯାତୁ ମେରୁଶିଖରଂ ଶତ୍ରୁଂ ଜଯତ୍ଵାହଵେ
ଵାଣିଜ୍ଯଂ କୃଷିସେଵନେ ଚ ସକଲା ଵିଦ୍ଯାଃ କଲାଃ ଶିକ୍ଷତାମ୍ ।
ଆକାଶଂ ଵିପୁଲଂ ପ୍ରଯାତୁ ଖଗଵତ୍କୃତ୍ଵା ପ୍ରଯତ୍ନଂ ପରଂ
ନାଭାଵ୍ଯଂ ଭଵତୀହ କର୍ମଵଶତୋ ଭାଵ୍ଯସ୍ଯ ନାଶଃ କୁତଃ ॥ 1.101 ॥
ଭୀମଂ ଵନଂ ଭଵତି ତସ୍ଯ ପୁରଂ ପ୍ରଧାନଂ
ସର୍ଵୋ ଜନଃ ସ୍ଵଜନତାଂ ଉପଯାତି ତସ୍ଯ ।
କୃତ୍ସ୍ନା ଚ ଭୂର୍ଭଵତି ସନ୍ନିଧିରତ୍ନପୂର୍ଣା
ଯସ୍ଯାସ୍ତି ପୂର୍ଵସୁକୃତଂ ଵିପୁଲଂ ନରସ୍ଯ ॥ 1.102 ॥
କୋ ଲାଭୋ ଗୁଣିସଙ୍ଗମଃ କିଂ ଅସୁଖଂ ପ୍ରାଜ୍ଞେତରୈଃ ସଙ୍ଗତିଃ
କା ହାନିଃ ସମଯଚ୍ଯୁତିର୍ନିପୁଣତା କା ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵେ ରତିଃ ।
କଃ ଶୂରୋ ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ପ୍ରିଯତମା କାଽନୁଵ୍ରତା କିଂ ଧନଂ
ଵିଦ୍ଯା କିଂ ସୁଖଂ ଅପ୍ରଵାସଗମନଂ ରାଜ୍ଯଂ କିଂ ଆଜ୍ଞାଫଲମ୍ ॥ 1.103 ॥
ଅପ୍ରିଯଵଚନଦରିଦ୍ରୈଃ ପ୍ରିଯଵଚନଧନାଢ୍ଯୈଃ ସ୍ଵଦାରପରିତୁଷ୍ଟୈଃ ।
ପରପରିଵାଦନିଵୃତ୍ତୈଃ କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଵଚିନ୍ମଣ୍ଡିତା ଵସୁଧା ॥ 1.104 ॥
କଦର୍ଥିତସ୍ଯାପି ହି ଧୈର୍ଯଵୃତ୍ତେର୍
ନ ଶକ୍ଯତେ ଧୈର୍ଯଗୁଣଃ ପ୍ରମାର୍ଷ୍ଟୁମ୍ ।
ଅଧୋମୁଖସ୍ଯାପି କୃତସ୍ଯ ଵହ୍ନେର୍
ନାଧଃ ଶିଖା ଯାତି କଦାଚିଦେଵ ॥ 1.105 ॥
କାନ୍ତାକଟାକ୍ଷଵିଶିଖା ନ ଲୁନନ୍ତି ଯସ୍ଯ
ଚିତ୍ତଂ ନ ନିର୍ଦହତି କୋପକୃଶାନୁତାପଃ ।
କର୍ଷନ୍ତି ଭୂରିଵିଷଯାଶ୍ଚ ନ ଲୋଭପାଶୈର୍
ଲୋକତ୍ରଯଂ ଜଯତି କୃତ୍ସ୍ନଂ ଇଦଂ ସ ଧୀରଃ ॥ 1.106 ॥
ଏକେନାପି ହି ଶୂରେଣ
ପାଦାକ୍ରାନ୍ତଂ ମହୀତଲମ୍ ।
କ୍ରିଯତେ ଭାସ୍କରେଣୈଵ
ସ୍ଫାରସ୍ଫୁରିତତେଜସା ॥ 1.107 ॥
ଵହ୍ନିସ୍ତସ୍ଯ ଜଲାଯତେ ଜଲନିଧିଃ କୁଲ୍ଯାଯତେ ତତ୍କ୍ଷଣାନ୍
ମେରୁଃ ସ୍ଵଲ୍ପଶିଲାଯତେ ମୃଗପତିଃ ସଦ୍ଯଃ କୁରଙ୍ଗାଯତେ ।
ଵ୍ଯାଲୋ ମାଲ୍ଯଗୁଣାଯତେ ଵିଷରସଃ ପୀଯୂଷଵର୍ଷାଯତେ
ଯସ୍ଯାଙ୍ଗେଽଖିଲଲୋକଵଲ୍ଲଭତମଂ ଶୀଲଂ ସମୁନ୍ମୀଲତି ॥ 1.108 ॥
ଲଜ୍ଜାଗୁଣୌଘଜନନୀଂ ଜନନୀଂ ଇଵ ସ୍ଵାମ୍
ଅତ୍ଯନ୍ତଶୁଦ୍ଧହୃଦଯାଂ ଅନୁଵର୍ତମାନାମ୍ ।
ତେଜସ୍ଵିନଃ ସୁଖଂ ଅସୂନପି ସନ୍ତ୍ଯଜନ୍ତି
ସତ୍ଯଵ୍ରତଵ୍ଯସନିନୋ ନ ପୁନଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାମ୍ ॥ 1.109 ॥

Explore More